दर्शनमपि शुद्धात्मानं पश्यति । दर्शनज्ञानप्रभृत्यनेकधर्माणामाधारो ह्यात्मा । व्यवहार- पक्षेऽपि केवलं परप्रकाशकस्य ज्ञानस्य न चात्मसम्बन्धः सदा बहिरवस्थितत्वात्, आत्मप्रतिपत्तेरभावात् न सर्वगतत्वम्; अतःकारणादिदं ज्ञानं न भवति, मृगतृष्णाजलवत् प्रतिभासमात्रमेव । दर्शनपक्षेऽपि तथा न केवलमभ्यन्तरप्रतिपत्तिकारणं दर्शनं भवति । सदैव सर्वं पश्यति हि चक्षुः स्वस्याभ्यन्तरस्थितां कनीनिकां न पश्यत्येव । अतः स्वपरप्रकाशकत्वं ज्ञानदर्शनयोरविरुद्धमेव । ततः स्वपरप्रकाशको ह्यात्मा ज्ञानदर्शनलक्षण इति । तथा चोक्तं श्रीमदमृतचन्द्रसूरिभिः —
māṭe aviruddha evī syādvādavidyārūpī devī sajjano vaḍe samyak prakāre nirantar ārādhavāyogya chhe. tyān (syādvādamatamān), ekānte gnānane paraprakāshakapaṇun ja nathī; syādvādamatamān darshan paṇ kevaḷ shuddhātmāne ja dekhatun nathī (arthāt mātra svaprakāshak ja nathī). ātmā darshan, gnān vagere anek dharmono ādhār chhe. (tyān) vyavahārapakṣhe paṇ gnān kevaḷ paraprakāshak hoy to, sadā bāhyasthitapaṇāne līdhe, (gnānane) ātmā sāthe sambandh rahe nahi ane (tethī) *ātmapratipattinā abhāvane līdhe sarvagatapaṇun (paṇ) bane nahi. ā kāraṇane līdhe, ā gnān hoy ja nahi (arthāt gnānanun astitva ja na hoy), mr̥ugatr̥uṣhṇānā jaḷanī māphak ābhāsamātra ja hoy. evī rīte darshanapakṣhe paṇ, darshan kevaḷ +abhyantarapratipattinun ja kāraṇ nathī, (sarvaprakāshananun kāraṇ chhe); (kem ke) chakṣhu sadaiv sarvane dekhe chhe, potānā abhyantaramān rahelī kīkīne dekhatun nathī (māṭe chakṣhunī vātathī em samajāy chhe ke darshan abhyantarane dekhe ane bāhyasthit padārthone na dekhe evo koī niyam ghaṭato nathī). āthī, gnān ane darshanane (bannene) svaparaprakāshakapaṇun aviruddha ja chhe. māṭe (e rīte) gnānadarshanalakṣhaṇavāḷo ātmā svaparaprakāshak chhe.
evī rīte (āchāryadev) shrīmad amr̥utachandrasūrie (shrī pravachanasāranī ṭīkāmān chothā shlok dvārā) kahyun chhe keḥ —
32
*ātmapratipatti = ātmānun gnān; svane jāṇavun te.
+abhyantarapratipatti = antaraṅganun prakāshan; svane prakāshavun te.