Niyamsar-Hindi (itrans transliteration). Gatha: 147-157.

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 17 of 21

 

Page 294 of 388
PDF/HTML Page 321 of 415
single page version

nikhilabAhyakriyAkA.nDADa.nbaravividhavikalpamahAkolAhalapratipakShamahAna.ndAna.ndapradanishchayadharmashukla- dhyAnAtmakaparamAvashyakakarma bhavatIti .

(pR^ithvI)
jayatyayamudAradhIH svavashayogivR^indArakaH
pranaShTabhavakAraNaH prahatapUrvakarmAvaliH
.
sphu TotkaTavivekataH sphu TitashuddhabodhAtmikA.n
sadAshivamayA.n mudA vrajati sarvathA nirvR^itim
..247..
(anuShTubh)
pradhvastapa.nchabANasya pa.nchAchArA.nchitAkR^iteH .
ava.nchakagurorvAkya.n kAraNa.n mukti sa.npadaH ..248..
(anuShTubh)
ittha.n buddhvA jinendrasya mArga.n nirvANakAraNam .
nirvANasa.npada.n yAti yasta.n va.nde punaH punaH ..249..

vividh vikalpo.nke mahA kolAhalase pratipakSha mahA - AnandAnandaprad nishchayadharmadhyAn tathA nishchayashukladhyAnasvarUp paramAvashyak - karma hai .

[ab is 146vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj ATh shlok kahate hai.n :]

[shlokArtha : ] udAr jisakI buddhi hai, bhavakA kAraN jisane naShTa kiyA hai, pUrva karmAvalikA jisane hanan kar diyA hai aur spaShTa utkaT vivek dvArA pragaT-shuddhabodhasvarUp sadAshivamay sampUrNa muktiko jo pramodase prApta karatA hai, aisA vah svavash munishreShTha jayavanta hai .247.

[shlokArtha : ] kAmadevakA jinho.nne nAsh kiyA hai aur (j~nAn - darshan - chAritra - tap - vIryAtmak ) pa.nchAchArase sushobhit jinakI AkR^iti haiaise ava.nchak (mAyAchAr rahit ) gurukA vAkya muktisampadAkA kAraN hai .248.

[shlokArtha : ] nirvANakA kAraN aisA jo jinendrakA mArga use isaprakAr param Avashyak karma nishchayadharmadhyAn tathA nishchayashukladhyAnasvarUp haiki jo dhyAn mahA Ananda

Anandake denevAle hai.n . yah mahA Ananda-Ananda vikalpo.nke mahA kolAhalase viruddha hai .

Page 295 of 388
PDF/HTML Page 322 of 415
single page version

(drutavila.nbit)
svavashayoginikAyavisheShak
prahatachAruvadhUkanakaspR^ih
.
tvamasi nashsharaNa.n bhavakAnane
smarakirAtasharakShatachetasAm
..250..
(drutavila.nbit)
anashanAditapashcharaNaiH phala.n
tanuvishoShaNamev na chAparam
.
tav padA.nburuhadvayachi.ntayA
svavash janma sadA saphala.n mam
..251..
(mAlinI)
jayati sahajatejorAshinirmagnalokaH
svarasavisarapUrakShAlitA.nhaH sama.ntAt
.h .
sahajasamarasenApUrNapuNyaH purANaH
svavashamanasi nitya.n sa.nsthitaH shuddhasiddhaH
..252..

jAnakar jo nirvANasampadAko prApta karatA hai, use mai.n punaH punaH vandan karatA hU.N .249.

[shlokArtha : ] jisane sundar strI aur suvarNakI spR^ihAko naShTa kiyA hai aise he yogIsamUhame.n shreShTha svavash yogI ! tU hamArAkAmadevarUpI bhIlake tIrase ghAyal chittavAlekAbhavarUpI araNyame.n sharaN hai .250.

[shlokArtha : ] anashanAdi tapashcharaNo.nkA phal sharIrakA shoShaN (sUkhanA ) hI hai, dUsarA nahI.n . (parantu ) he svavash ! (he Atmavash muni ! ) tere charaNakamalayugalake chi.ntanase merA janma sadA saphal hai .251.

[shlokArtha : ] jisane nij rasake vistArarUpI pUr dvArA pApo.nko sarva orase dho DAlA hai, jo sahaj samatArasase pUrNa bharA honese pavitra hai, jo purAN (sanAtan ) hai, jo svavash maname.n sadA susthit hai (arthAt jo sadA manakobhAvako svavash karake virAjamAn hai ) aur jo shuddha siddha hai (arthAt jo shuddha siddhabhagavAn samAn hai )aisA sahaj tejarAshime.n magna jIv jayavanta hai .252.


Page 296 of 388
PDF/HTML Page 323 of 415
single page version

(anuShTubh)
sarvaj~navItarAgasya svavashasyAsya yoginaH .
na kAmapi bhidA.n kvApi tA.n vidmo hA jaDA vayam ..253..
(anuShTubh)
ek ev sadA dhanyo janmanyasminmahAmuniH .
svavashaH sarvakarmabhyo bahistiShThatyananyadhIH ..254..

AvAsa.n jai ichChasi appasahAvesu kuNadi thirabhAva.n .

teN du sAmaNNaguNa.n sa.npuNNa.n hodi jIvassa ..147..
Avashyaka.n yadIchChasi AtmasvabhAveShu karoShi sthirabhAvam .
ten tu sAmAyikaguNa.n sampUrNa.n bhavati jIvasya ..147..
shuddhanishchayAvashyakaprAptyupAyasvarUpAkhyAnametat.h .

[shlokArtha : ] sarvaj~na - vItarAgame.n aur is svavash yogIme.n kabhI kuCh bhI bhed nahI.n hai; tathApi arere ! ham ja.D.h.h hai.n ki uname.n bhed mAnate hai.n . 253 .

[shlokArtha : ] is janmame.n svavash mahAmuni ek hI sadA dhanya hai ki jo ananyabuddhivAlA rahatA huA (nijAtmAke atirikta anyake prati lIn na hotA huA ) sarva karmo.nse bAhar rahatA hai . 254 .

gAthA : 147 anvayArtha :[yadi ] yadi tU [Avashyakam ichChasi ] Avashyakako chAhatA hai to tU [AtmasvabhAveShu ] AtmasvabhAvo.nme.n [sthirabhAvam ] sthirabhAv [karoShi ] karatA hai; [ten tu ] usase [jIvasya ] jIvako [sAmAyikaguNa.n ] sAmAyikaguN [sampUrNa.n bhavati ] sampUrNa hotA hai .

TIkA :yah, shuddhanishchay - AvashyakakI prAptikA jo upAy usake svarUpakA kathan hai .

AvashyakA kA.nkShI huA tU sthairya svAtmAme.n kare .
hotA isIse jIv sAmAyik suguN sampUrNa re ..147..

Page 297 of 388
PDF/HTML Page 324 of 415
single page version

ih hi bAhyaShaDAvashyakaprapa.nchakallolinIkalakaladhvAnashravaNaparA~N.hmukh he shiShya shuddha- nishchayadharmashukladhyAnAtmakasvAtmAshrayAvashyaka.n sa.nsAravratatimUlalavitra.n yadIchChasi, samasta- vikalpajAlavinirmukta nira.njananijaparamAtmabhAveShu sahajaj~nAnasahajadarshanasahajachAritrasahajasukh- pramukheShu satatanishchalasthirabhAva.n karoShi, ten hetunA nishchayasAmAyikaguNe jAte mumukShorjIvasya bAhyaShaDAvashyakakriyAbhiH ki.n jAtam, apyanupAdeya.n phalamityarthaH . ataH paramAvashyaken niShkriyeN apunarbhavapurandhrikAsa.nbhogahAsapravINen jIvasya sAmAyikachAritra.n sampUrNa.n bhavatIti .

tathA chokta.n shrIyogIndradevaiH

(mAlinI)
‘‘yadi chalati katha~nchinmAnasa.n svasvarUpAd
bhramati bahirataste sarvadoShaprasa~N.hgaH
.
tadanavaratama.ntarmagnasa.nvignachitto
bhav bhavasi bhavAntasthAyidhAmAdhipastvam
..’’

bAhya ShaT - Avashyakaprapa.ncharUpI nadIke kolAhalake shravaNase (vyavahAr Chah Avashyakake vistArarUpI nadIkI kalakalAhaTake shravaNase ) parA~N.hmukh he shiShya ! shuddhanishchay - dharmadhyAn tathA shuddhanishchayshukladhyAnasvarUp svAtmAshrit Avashyakakoki jo sa.nsArarUpI latAke mUlako ChedanekA kuThAr hai useyadi tU chAhatA hai, to tU samasta vikalpajAl rahit nira.njan nij paramAtmAke bhAvo.nme.nsahaj j~nAn, sahaj darshan, sahaj chAritra aur sahaj sukh Adime.nsatat - nishchal sthirabhAv karatA hai; us hetuse (arthAt us kAraN dvArA ) nishchayasAmAyikaguN utpanna honepar, mumukShu jIvako bAhya Chah AvashyakakriyAo.nse kyA utpanna huA ?

anupAdey phal utpanna huA aisA artha hai . isaliye apunarbhavarUpI

(muktirUpI ) strIke sa.nbhog aur hAsya prApta karaneme.n pravIN aise niShkriy paramAvashyakase jIvako sAmAyikachAritra sampUrNa hotA hai .

isIprakAr (AchAryavar ) shrI yogIndradevane (amR^itAshItime.n 64ve.n shlok dvArA ) kahA hai ki :

‘‘[shlokArtha : ] yadi kisI prakAr man nij svarUpase chalit ho aur usase bAhar bhaTake to tujhe sarva doShakA prasa.ng AtA hai, isaliye tU satat a.ntarmagna aur anupAdey = hey; pasanda na karane yogya; prasha.nsA na karane yogya .


Page 298 of 388
PDF/HTML Page 325 of 415
single page version

tathA hi
(shArdUlavikrIDit)
yadyeva.n charaNa.n nijAtmaniyata.n sa.nsAraduHkhApaha.n
mukti shrIlalanAsamudbhavasukhasyochchairida.n kAraNam
.
buddhvettha.n samayasya sAramanagha.n jAnAti yaH sarvadA
soya.n tyakta bahiHkriyo munipatiH pApATavIpAvakaH
..255..
AvAsaeN hINo pabbhaTTho hodi charaNado samaNo .
puvvuttakameN puNo tamhA AvAsaya.n kujjA ..148..
Avashyaken hInaH prabhraShTo bhavati charaNataH shramaNaH .
pUrvokta krameN punaH tasmAdAvashyaka.n kuryAt.h ..148..

aur (is 147vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n ) :

[shlokArtha : ] yadi isaprakAr (jIvako ) sa.nsAraduHkhanAshak 2nijAtmaniyat chAritra ho, to vah chAritra muktishrIrUpI (muktilakShmIrUpI ) sundarIse utpanna honevAle sukhakA atishayarUpase kAraN hotA hai;aisA jAnakar jo (munivar ) nirdoSh samayake sArako sarvadA jAnatA hai, aisA vah munipatiki jisane bAhya kriyA Cho.D.h.h dI hai vahpAparUpI aTavIko jalAnevAlI agni hai .255.

gAthA : 148 anvayArtha :[Avashyaken hInaH ] Avashyak rahit [shramaNaH ] shramaN [charaNataH ] charaNase [prabhraShTaH bhavati ] prabhraShTa (ati bhraShTa ) hai; [tasmAt punaH ] aur isaliye [pUrvoktakrameN ] pUrvokta kramase (pahale kahI huI vidhise )

re shramaN Avashyak - rahit chAritrase prabhraShTa hai .
ataev Avashyak karam pUrvokta vidhise iShTa hai ..148..

1sa.nvigna chittavAlA ho ki jisase tU mokSharUpI sthAyI dhAmakA adhipati banegA .’’

1- sa.nvigna = sa.nvegI; vairAgI; virakta .

2- nijAtmaniyat = nij AtmAme.n lagA huA; nij AtmAkA avalamban letA huA; nijAtmAshrit; nij AtmAme.n ekAgra .


Page 299 of 388
PDF/HTML Page 326 of 415
single page version

atra shuddhopayogAbhimukhasya shikShaNamukta m .

atra vyavahAranayenApi samatAstutiva.ndanApratyAkhyAnAdiShaDAvashyakaparihINaH shramaN- shchAritraparibhraShTa iti yAvat.h, shuddhanishchayen paramAdhyAtmabhAShayokta nirvikalpasamAdhisvarUpaparamA- vashyakakriyAparihINashramaNo nishchayachAritrabhraShTa ityarthaH . pUrvokta svavashasya paramajinayogIshvarasya nishchayAvashyakakrameN svAtmAshrayanishchayadharmashukladhyAnasvarUpeN sadAvashyaka.n karotu paramamuniriti .

(ma.ndAkrA.ntA)
AtmAvashya.n sahajaparamAvashyaka.n chaikameka.n
kuryAduchchairaghakulahara.n nirvR^itermUlabhUtam
.
so.aya.n nitya.n svarasavisarApUrNapuNyaH purANaH
vAchA.n dUra.n kimapi sahaja.n shAshvata.n sha.n prayAti
..256..

[Avashyaka.n kuryAt ] Avashyak karanA chAhiye . TIkA :yahA.N (is gAthAme.n ) shuddhopayogasammukh jIvako shikShA kahI hai .

yahA.N (is lokame.n ) vyavahAranayase bhI, samatA, stuti, vandanA, pratyAkhyAn Adi Chah Avashyakase rahit shramaN chAritraparibhraShTa (chAritrase sarvathA bhraShTa) hai; shuddhanishchayase, param - adhyAtmabhAShAse jise nirvikalpa - samAdhisvarUp kahA jAtA hai aisI param Avashyak kriyAse rahit shramaN nishchayachAritrabhraShTa hai; aisA artha hai . (isaliye ) svavash paramajinayogIshvarake nishchay - AvashyakakA jo kram pahale kahA gayA hai us kramase (us vidhise ), svAtmAshrit aise nishchay - dharmadhyAn tathA nishchay - shukladhyAnasvarUpase, param muni sadA Avashyak karo .

[ab is 148vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj do shlok kahate hai.n : ]

[shlokArtha : ] AtmAko avashya mAtra sahaj - param - Avashyak ekako hIki jo aghasamUhakA nAshak hai aur muktikA mUl (kAraN ) hai usIkoatishayarUpase karanA chAhiye . (aisA karanese, ) sadA nij rasake phai lAvase pUrNa bharA honeke kAraN pavitra aur purAN (sanAtan ) aisA vah AtmA vANIse dUr (vachan - agochar ) aise kisI sahaj agh = doSh; pAp . (ashubh tathA shubh dono.n agh hai.n .)


Page 300 of 388
PDF/HTML Page 327 of 415
single page version

(anuShTubh)
svavashasya munIndrasya svAtmachintanamuttamam .
ida.n chAvashyaka.n karma syAnmUla.n mukti sharmaNaH ..257..
AvAsaeN jutto samaNo so hodi a.ntara.ngappA .
AvAsayaparihINo samaNo so hodi bahirappA ..149..
Avashyaken yukta : shramaNaH sa bhavatya.ntara.ngAtmA .
AvashyakaparihINaH shramaNaH sa bhavati bahirAtmA ..149..
atrAvashyakakarmAbhAve tapodhano bahirAtmA bhavatItyukta : .
abhedAnupachAraratnatrayAtmakasvAtmAnuShThAnaniyataparamAvashyakakarmaNAnavaratasa.nyukta : sva-

shAshvat sukhako prApta karatA hai .256.

[shlokArtha : ] svavash munIndrako uttam svAtmachi.ntan (nijAtmAnubhavan ) hotA hai; aur yah (nijAtmAnubhavanarUp ) Avashyak karma (use ) muktisaukhyakA kAraN hotA hai .257.

gAthA : 149 anvayArtha :[Avashyaken yuktaH ] Avashyak sahit [shramaNaH ] shramaN [saH ] vah [a.ntara.ngAtmA ] antarAtmA [bhavati ] hai; [AvashyakaparihINaH ] Avashyak rahit [shramaNaH ] shramaN [saH ] vah [bahirAtmA ] bahirAtmA [bhavati ] hai .

TIkA :yahA.N, Avashyak karmake abhAvame.n tapodhan bahirAtmA hotA hai aisA kahA hai .

abhed - anupachAr - ratnatrayAtmak svAtmAnuShThAname.n niyat paramAvashyak - karmase nira.ntar sa.nyukta aisA jo ‘svavash’ nAmakA param shramaN vah sarvotkR^iShTa a.ntarAtmA hai; yah mahAtmA svAtmAnuShThAn = nij AtmAkA AcharaN . (param Avashyak karma abhed-anupachAr-ratnatrayasvarUp

svAtmAcharaName.n niyamase vidyamAn hai arthAt vah svAtmAcharaN hI param Avashyak karma hai .)
re sAdhu Avashyak sahit vah antarAtmA jAniye .
isase rahit ho sAdhu jo bahirAtamA pahichAniye ..149..

Page 301 of 388
PDF/HTML Page 328 of 415
single page version

vashAbhidhAnaparamashramaNaH sarvotkR^iShTo.antarAtmA, ShoDashakaShAyANAmabhAvAdaya.n kShINamohapadavI.n pariprApya sthito mahAtmA . asa.nyatasamyagdraShTirjaghanyA.ntarAtmA . anayormadhyamAH sarve madhyamAntarAtmAnaH . nishchayavyavahAranayadvayapraNItaparamAvashyakakriyAvihIno bahirAtmeti .

ukta.n cha mArgaprakAshe
(anuShTubh)
‘‘bahirAtmAntarAtmeti syAdanyasamayo dvidhA .
bahirAtmAnayordehakaraNAdyuditAtmadhIH ..’’
(anuShTubh)
‘‘jaghanyamadhyamotkR^iShTabhedAdavirataH sudrak .
prathamaH kShINamohontyo madhyamo madhyamastayoH ..’’

tathA hi solah kaShAyo.nke abhAv dvArA kShINamohapadavIko prApta karake sthit hai . asa.nyat samyagdR^iShTi jaghanya antarAtmA hai . in doke madhyame.n sthit sarva madhyam antarAtmA hai.n . nishchay aur vyavahAr in do nayo.nse praNIt jo param Avashyak kriyA usase jo rahit ho vah bahirAtmA hai . shrI mArgaprakAshame.n bhI (do shloko.n dvArA ) kahA hai ki :

[shlokArtha : ] anyasamay (arthAt paramAtmAke atirikta jIv ) bahirAtmA aur antarAtmA aise do prakArake hai.n; uname.n bahirAtmA deh-indriy Adime.n AtmabuddhivAlA hotA hai .’’

‘‘[shlokArtha : ] a.ntarAtmAke jaghanya, madhyam aur utkR^iShTa aise (tIn ) bhed hai.n; avirat samyagdR^iShTi vah pratham (jaghanya ) a.ntarAtmA hai, kShINamoh vah antim (utkR^iShTa ) a.ntarAtmA hai aur un doke madhyame.n sthit vah madhyam a.ntarAtmA hai .’’

aur (is 149vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n ) :


Page 302 of 388
PDF/HTML Page 329 of 415
single page version

(ma.ndAkrA.ntA)
yogI nitya.n sahajaparamAvashyakarmaprayukta :
sa.nsArotthaprabalasukhaduHkhATavIdUravartI
.
tasmAtso.aya.n bhavati nitarAmantarAtmAtmaniShThaH
svAtmabhraShTo bhavati bahirAtmA bahistattvaniShThaH
..258..
a.ntarabAhirajappe jo vaTTai so havei bahirappA .
jappesu jo Na vaTTai so uchchai a.ntara.ngappA ..150..
antarabAhyajalpe yo vartate sa bhavati bahirAtmA .
jalpeShu yo na vartate sa uchyate.antara.ngAtmA ..150..

bAhyAbhyantarajalpanirAso.ayam .

yastu jinali.ngadhArI tapodhanAbhAsaH puNyakarmakA.nkShayA svAdhyAyapratyAkhyAnastavanAdi- bahirjalpa.n karoti, ashanashayanayAnasthAnAdiShu satkArAdilAbhalobhassannantarjalpe manashchakAreti

[shlokArtha : ] yogI sadA sahaj param Avashyak karmase yukta rahatA huA sa.nsArajanit prabal sukhaduHkharUpI aTavIse dUravartI hotA hai isaliye vah yogI atyanta AtmaniShTha a.ntarAtmA hai; jo svAtmAse bhraShTa ho vah bahiHtattvaniShTha (bAhya tattvame.n lIn ) bahirAtmA hai .258.

gAthA : 150 anvayArtha :[yaH ] jo [antarabAhyajalpe ] antarbAhya jalpame.n [vartate ] vartatA hai, [saH ] vah [bahirAtmA ] bahirAtmA [bhavati ] hai; [yaH ] jo [jalpeShu ] jalpo.nme.n [na vartate ] nahI.n vartatA, [saH ] vah [antara.ngAtmA ] antarAtmA [uchyate ] kahalAtA hai .

TIkA :yah, bAhya tathA antar jalpakA nirAs (nirAkaraN, khaNDan ) hai .

jo jinali.ngadhArI tapodhanAbhAs puNyakarmakI kA.nkShAse svAdhyAy, pratyAkhyAn, stavan Adi bahirjalpa karatA hai aur ashan, shayan, gaman, sthiti Adime.n (khAnA, sonA, gaman karanA, sthir rahanA ityAdi kAryo.nme.n ) satkArAdikI prAptikA lobhI vartatA huA antarjalpame.n

jo bAhya antar jalpame.n varte vahI bahirAtamA .
jo jalpame.n varte nahi.n vah jIv antaraAtamA ..150..

Page 303 of 388
PDF/HTML Page 330 of 415
single page version

sa bahirAtmA jIv iti . svAtmadhyAnaparAyaNassan niravasheSheNAntarmukhaH prashastAprashasta- samastavikalpajAlakeShu kadAchidapi na vartate at ev paramatapodhanaH sAkShAda.ntarAtmeti .

tathA chokta.n shrImadamR^itacha.ndrasUribhiH
(vasa.ntatilakA)
‘‘svechChAsamuchChaladanalpavikalpajAlA-
meva.n vyatItya mahatI.n nayapakShakakShAm
.
antarbahiH samarasaikarasasvabhAva.n
sva.n bhAvamekamupayAtyanubhUtimAtram
..’’
tathA hi
(ma.ndAkrA.ntA)
muktvA jalpa.n bhavabhayakara.n bAhyamAbhyantara.n cha
smR^itvA nitya.n samarasamaya.n chichchamatkAramekam
.
j~nAnajyotiHprakaTitanijAbhyantarA.ngAntarAtmA
kShINe mohe kimapi parama.n tattvamantardadarsha
..259..

manako lagAtA hai, vah bahirAtmA jIv hai . nij AtmAke dhyAname.n parAyaN vartatA huA niravasheSharUpase (sampUrNarUpase ) antarmukh rahakar (param tapodhan ) prashasta - aprashasta samasta vikalpajAlo.nme.n kabhI bhI nahI.n vartatA isIliye param tapodhan sAkShAt antarAtmA hai .

isIprakAr (AchAryadev ) shrImad amR^itachandrasUrine (shrI samayasArakI AtmakhyAti nAmak TIkAme.n 90ve.n shlok dvArA ) kahA hai ki :

‘‘[shlokArtha : ] isaprakAr jisame.n bahu vikalpo.nke jAl apaneAp uThate hai.n aisI vishAl nayapakShakakShAko (nayapakShakI bhUmiko ) lA.Nghakar (tattvavedI ) bhItar aur bAhar samatA - rasarUpI ek ras hI jisakA svabhAv hai aise anubhUtimAtra ek apane bhAvako (svarUpako ) prApta hotA hai .’’

aur (is 150vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n ) :

[shlokArtha : ] bhavabhayake karanevAle, bAhya tathA abhyantar jalpako Cho.Dkar, samarasamay (samatArasamay ) ek chaitanyachamatkArakA sadA smaraN karake, j~nAnajyoti dvArA


Page 304 of 388
PDF/HTML Page 331 of 415
single page version

jo dhammasukkajhANamhi pariNado so vi a.ntara.ngappA .

jhANavihINo samaNo bahirappA idi vijANIhi ..151..
yo dharmashukladhyAnayoH pariNataH sopyantara.ngAtmA .
dhyAnavihInaH shramaNo bahirAtmeti vijAnIhi ..151..

atra svAtmAshrayanishchayadharmashukladhyAnadvitayamevopAdeyamityukta m .

ih hi sAkShAdantarAtmA bhagavAn kShINakaShAyaH . tasya khalu bhagavataH kShINakaShAy- sya ShoDashakaShAyANAmabhAvAt.h darshanachAritramohanIyakarmarAjanye vilaya.n gate at ev sahaj- chidvilAsalakShaNamatyapUrvamAtmAna.n shuddhanishchayadharmashukladhyAnadvayen nitya.n dhyAyati . AbhyA.n jisane nij abhyantar a~N.hga pragaT kiyA hai aisA antarAtmA, moh kShIN hone par, kisI (adbhut ) param tattvako antarame.n dekhatA hai .259.

gAthA : 151 anvayArtha :[yaH ] jo [dharmashukladhyAnayoH ] dharmadhyAn aur shukladhyAname.n [pariNataH ] pariNat hai [saH api ] vah bhI [antara.ngAtmA ] antarAtmA hai; [dhyAnavihInaH ] dhyAnavihIn [shramaNaH ] shramaN [bahirAtmA ] bahirAtmA hai [iti vijAnIhi ] aisA jAn .

TIkA :yahA.N (is gAthAme.n ), svAtmAshrit nishchay - dharmadhyAn aur nishchay - shukladhyAn yah do dhyAn hI upAdey hai.n aisA kahA hai .

yahA.N (is lokame.n ) vAstavame.n sAkShAt antarAtmA bhagavAn kShINakaShAy hai.n . vAstavame.n un bhagavAn kShINakaShAyako solah kaShAyo.nkA abhAv honeke kAraN darshanamohanIy aur chAritramohanIy karmarUpI yoddhAo.nke dal naShTa hue hai.n isaliye ve (bhagavAn kShINakaShAy )

sahajachidvilAsalakShaN ati - apUrva AtmAko shuddhanishchay -

dharmadhyAn aur shuddhanishchay - shukladhyAn in do dhyAno.n dvArA nitya dhyAte hai.n . in do dhyAno.n sahajachidvilAsalakShaN = jisakA lakShaN (chihna athavA svarUp) sahaj chaitanyakA vilAs hai aise

re dharma-shukla-sudhyAn-pariNat antarAtmA jAniye .
aru dhyAn virahit shramaNako bahirAtamA pahichAniye ..151..

Page 305 of 388
PDF/HTML Page 332 of 415
single page version

dhyAnAbhyA.n vihIno dravyali.ngadhArI dravyashramaNo bahirAtmeti he shiShya tva.n jAnIhi .

(vasa.ntatilakA)
kashchinmuniH satatanirmaladharmashukla-
dhyAnAmR^ite samarase khalu vartate.asau
.
tAbhyA.n vihInamuniko bahirAtmako.aya.n
pUrvokta yoginamaha.n sharaNa.n prapadye
..260..
ki.n cha kevala.n shuddhanishchayanayasvarUpamuchyate
(anuShTubh)
bahirAtmAntarAtmeti vikalpaH kudhiyAmayam .
sudhiyA.n na samastyeSh sa.nsAraramaNIpriyaH ..261..

paDikamaNapahudikiriya.n kuvva.nto NichChayassa chAritta.n .

teN du virAgacharie samaNo abbhuTThido hodi ..152.. rahit dravyali.ngadhArI dravyashramaN bahirAtmA hai aisA he shiShya ! tU jAn . [ab yahA.N TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n : ]

[shlokArtha : ] koI muni satat - nirmal dharmashukla - dhyAnAmR^itarUpI samarasame.n sachamuch vartatA hai; (vah antarAtmA hai; ) in do dhyAno.nse rahit tuchCha muni bahirAtmA hai . mai.n pUrvokta (samarasI ) yogIkI sharaN letA hU.N .260.

aur (is 151vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj dvArA shlok dvArA ) keval shuddhanishchayanayakA svarUp kahA jAtA hai :

[shlokArtha : ] (shuddha Atmatattvame.n ) bahirAtmA aur antarAtmA aisA yah vikalpa kubuddhiyo.nko hotA hai; sa.nsArarUpI ramaNIko priy aisA yah vikalpa subuddhiyo.nko nahI.n hotA .261.

pratikramaN AdikriyA tathA chAritranishchay Achare .
ataev muni vah vItarAg - charitrame.n sthiratA kare ..152..

Page 306 of 388
PDF/HTML Page 333 of 415
single page version

pratikramaNaprabhR^itikriyA.n kurvan nishchayasya chAritram .
ten tu virAgacharite shramaNobhyutthito bhavati ..152..

paramavItarAgachAritrasthitasya paramatapodhanasya svarUpamatrokta m .

yo hi vimuktaihikavyApAraH sAkShAdapunarbhavakA.nkShI mahAmumukShuH parityakta sakalendriy- vyApAratvAnnishchayapratikramaNAdisatkriyA.n kurvannAste, ten kAraNen svasvarUpavishrAntilakShaNe paramavItarAgachAritre sa paramatapodhanastiShThati iti .

(ma.ndAkrA.ntA)
AtmA tiShThatyatulamahimA naShTadrakshIlamoho
yaH sa.nsArodbhavasukhakara.n karma muktvA vimukteH .
mUle shIle malavirahite so.ayamAchArarAshiH
ta.n va.nde.aha.n samarasasudhAsindhurAkAshashA.nkam
..262..

gAthA : 152 anvayArtha :[pratikramaNaprabhR^itikriyA.n ] pratikramaNAdi kriyAko [nishchayasya chAritram ] nishchayake chAritrako[kurvan ] (nirantar ) karatA rahatA hai [ten tu ] isaliye [shramaNaH ] vah shramaN [virAgacharite ] vItarAg chAritrame.n [abhyutthitaH bhavati ] ArU.Dh.h.h hai .

TIkA :yahA.N param vItarAg chAritrame.n sthit param tapodhanakA svarUp kahA hai .

jisane aihik vyApAr (sA.nsArik kArya ) Cho.D.h.h diyA hai aisA jo sAkShAt apunarbhavakA (mokShakA ) abhilAShI mahAmumukShu sakal indriyavyApArako Cho.DA honese nishchayapratikramaNAdi satkriyAko karatA huA sthit hai (arthAt nirantar karatA hai ), vah param tapodhan us kAraNase nijasvarUpavishrAntilakShaN paramavItarAg - chAritrame.n sthit hai (arthAt vah param shramaN, nishchayapratikramaNAdi nishchayachAritrame.n sthit honeke kAraN, jisakA lakShaN nij svarUpame.n vishrA.nti hai aise paramavItarAg chAritrame.n sthit hai ) .

[ab is 152vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n : ]

[shlokArtha : ] darshanamoh aur chAritramoh jisake naShTa hue hai.n aisA jo atul mahimAvAlA AtmA sa.nsArajanit sukhake kAraNabhUt karmako Cho.Dkar muktikA mUl aise


Page 307 of 388
PDF/HTML Page 334 of 415
single page version

vayaNamaya.n paDikamaNa.n vayaNamaya.n pachchakhAN Niyama.n cha .

AloyaN vayaNamaya.n ta.n savva.n jAN sajjhAya.n ..153..
vachanamaya.n pratikramaNa.n vachanamaya.n pratyAkhyAna.n niyamashcha .
Alochana.n vachanamaya.n tatsarva.n jAnIhi svAdhyAyam ..153..

sakalavAgviShayavyApAranirAso.ayam .

pAkShikAdipratikramaNakriyAkAraNa.n niryApakAchAryamukhodgata.n samastapApakShayahetubhUta.n dravyashrutamakhila.n vAgvargaNAyogyapudgaladravyAtmakatvAnna grAhya.n bhavati, pratyAkhyAn- niyamAlochanAshcha . paudgalikavachanamayatvAttatsarva.n svAdhyAyamiti re shiShya tva.n jAnIhi iti . malarahit chAritrame.n sthit hai, vah AtmA chAritrakA pu.nj hai . samarasarUpI sudhAke sAgarako uChAlaneme.n pUrNa chandra samAn us AtmAko mai.n vandan karatA hU.N .262.

gAthA : 153 anvayArtha :[vachanamaya.n pratikramaNa.n ] vachanamay pratikramaN, [vachanamay.n pratyAkhyAna.n ] vachanamay pratyAkhyAn, [niyamaH ] (vachanamay ) niyam [cha ] aur [vachanamayam.h Alochana.n ] vachanamay AlochanA[tat sarva.n ] yah sab [svAdhyAyam ] (prashasta adhyavasAyarUp ) svAdhyAy [jAnIhi ] jAn .

TIkA :yah, samasta vachanasambandhI vyApArakA nirAs (nirAkaraN, khaNDan ) hai .

pAkShik Adi pratikramaNakriyAkA kAraN aisA jo niryApak AchAryake mukhase nikalA huA, samasta pApakShayake hetubhUt, sampUrNa dravyashrut vah vachanavargaNAyogya pudgaladravyAtmak honese grAhya nahI.n hai . pratyAkhyAn, niyam aur AlochanA bhI (pudgaladravyAtmak honese) grahaN karane yogya nahI.n hai.n . vah sab paudgalik vachanamay honese svAdhyAy hai aisA he shiShya ! tU jAn .

[ab yahA.N TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n :]

re ! vachanamay pratikramaN, vAchik-niyam, pratyAkhyAn ye .
AlochanA vAchik, sabhIko jAn tU svAdhyAy re ..153..

Page 308 of 388
PDF/HTML Page 335 of 415
single page version

(ma.ndAkrA.ntA)
muktvA bhavyo vachanarachanA.n sarvadAtaH samastA.n
nirvANastrIstanabharayugAshleShasaukhyaspR^ihADhayaH
.
nityAna.ndAdyatulamahimAdhArake svasvarUpe
sthitvA sarva.n tR^iNamiv jagajjAlameko dadarsha
..263..
tathA chokta m
‘‘pariyaTTaNa.n cha vAyaN puchChaN aNupekkhaNA ya dhammakahA .
thudima.ngalasa.njutto pa.nchaviho hodi sajjhAu ..’’

jadi sakkadi kAdu.n je paDikamaNAdi.n karejja jhANamaya.n .

sattivihINo jA jai saddahaNa.n chev kAyavva.n ..154..

[shlokArtha : ] aisA honese, muktirUpI strIke puShTa stanayugalake Ali.nganasaukhyakI spR^ihAvAlA bhavya jIv samasta vachanarachanAko sarvadA Cho.Dkar, nityAnanda Adi atul mahimAke dhArak nijasvarUpame.n sthit rahakar, akelA (nirAlambarUpase ) sarva jagatajAlako (samasta lokasamUhako ) tR^iN samAn (tuchCha ) dekhatA hai .263.

isIprakAr (shrI mUlAchArame.n pa.nchAchAr adhikArame.n 219vI.n gAthA dvArA ) kahA hai ki :

‘‘[gAthArtha : ] parivartan (pa.Dhe hue ko duharA lenA vah ), vAchanA (shAstravyAkhyAn ), pR^ichChanA (shAstrashravaN ), anuprekShA (anityatvAdi bArah anuprekShA ) aur dharmakathA (63 shalAkApuruSho.nke charitra )aise pA.Nch prakArakA, stuti tathA ma.ngal sahit, svAdhyAy hai .’’ stuti = dev aur muniko vandan . (dharmakathA, stuti aur ma.ngal milakar svAdhyAyakA pA.NchavA.N prakAr

mAnA jAtA hai .)
jo kar sako to dhyAnamay pratikramaN Adik kIjiye .
yadi shakti ho nahi.n to are shraddhAn nishchay kIjiye ..154..

Page 309 of 388
PDF/HTML Page 336 of 415
single page version

yadi shakyate kartum aho pratikramaNAdika.n karoShi dhyAnamayam .
shakti vihIno yAvadyadi shraddhAna.n chaiv kartavyam ..154..

atra shuddhanishchayadharmadhyAnAtmakapratikramaNAdikamev kartavyamityukta m .

mukti su.ndarIprathamadarshanaprAbhR^itAtmakanishchayapratikramaNaprAyashchittapratyAkhyAnapramukhashuddhanishchay- kriyAshchaiv kartavyAH sa.nhananashakti prAdurbhAve sati ha.nho munishArdUl paramAgamamakara.ndaniShyandi- mukhapadmaprabh sahajavairAgyaprAsAdashikharashikhAmaNe paradravyaparA~N.hmukhasvadravyaniShNAtabuddhe pa~nchendriy- prasaravarjitagAtramAtraparigrah . shakti hIno yadi dagdhakAle.akAle kevala.n tvayA nijaparamAtma- tattvashraddhAnamev kartavyamiti .

gAthA : 154 anvayArtha :[yadi ] yAdi [kartum shakyate ] kiyA jA sake to [aho ] aho ! [dhyAnamayam ] dhyAnamay [pratikramaNAdika.n ] pratikramaNAdi [karoShi ] kar; [yadi ] yadi [shaktivihInaH ] tU shaktivihIn ho to [yAvat ] tabatak [shraddhAna.n cha ev ] shraddhAn hI [kartavyam ] kartavya hai .

TIkA :yahA.N, shuddhanishchayadharmadhyAnasvarUp pratikramaNAdi hI karane yogya hai.n aisA kahA hai .

sahaj vairAgyarUpI mahalake shikharake shikhAmaNi, paradravyase parA~N.hmukh aur svadravyame.n niShNAt buddhivAle, pA.Nch indriyo.nke phai lAv rahit dehamAtra parigrahake dhArI, paramAgamarUpI jharate mukhavAle he padmaprabh munishArdUl ! ) sa.nhanan aur shaktikA 2prAdurbhAv ho to muktisundarIke pratham darshanakI bhe.nTasvarUp nishchayapratikramaN, nishchayaprAyashchitta, nishchayapratyAkhyAn Adi shuddhanishchayakriyAe.N hI kartavya hai . yadi is dagdhakAlarUp (hInakAlarUp ) akAlame.n tU shaktihIn ho to tujhe keval nij paramAtmatattvakA shraddhAn hI kartavya hai .

[ab is 154vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n : ]

1makaranda jharate mukhakamalase shobhAyamAn he munishArdUl ! (athavA paramAgamarUpI makaranda

1makaranda = puShpa-ras, puShpa-parAg .

2prAdurbhAv = utpanna honA vah; prAkaTay; utpatti .


Page 310 of 388
PDF/HTML Page 337 of 415
single page version

(shikhariNI)
asAre sa.nsAre kalivilasite pApabahule
na mukti rmArge.asminnanaghajinanAthasya bhavati
.
ato.adhyAtma.n dhyAna.n kathamih bhavennirmaladhiyA.n
nijAtmashraddhAna.n bhavabhayahara.n svIkR^itamidam
..264..
jiNakahiyaparamasutte paDikamaNAdiy parIkkhaUN phu Da.n .
moNavvaeN joI Niyakajja.n sAhae Nichcha.n ..155..
jinakathitaparamasUtre pratikramaNAdika.n parIkShayitvA sphu Tam .
maunavraten yogI nijakArya.n sAdhayennityam ..155..

ih hi sAkShAdantarmukhasya paramajinayoginaH shikShaNamidamukta m .

shrImadarhanmukhAravindavinirgatasamastapadArthagarbhIkR^itachaturasandarbhe dravyashrute shuddhanishchay- nayAtmakaparamAtmadhyAnAtmakapratikramaNaprabhR^itisatkriyA.n buddhvA kevala.n svakAryaparaH

[shlokArtha : ] asAr sa.nsArame.n, pApase bharapUr kalikAlakA vilAs hone par, is nirdoSh jinanAthake mArgame.n mukti nahI.n hai . isaliye is kAlame.n adhyAtmadhyAn kaise ho sakatA hai ? isaliye nirmalabuddhivAle bhavabhayakA nAsh karanevAlI aisI is nijAtmashraddhAko a.ngIkR^it karate hai.n .264.

gAthA : 155 anvayArtha :[jinakathitaparamasUtre ] jinakathit param sUtrame.n [pratikramaNAdik.n sphu Tam parIkShayitvA ] pratikramaNAdikakI spaShTa parIkShA karake [maunavraten ] maunavrat sahit [yogI ] yogIko [nijakAryam ] nij kArya [nityam ] nitya [sAdhayet.h ] sAdhanA chAhiye .

TIkA :yahA.N sAkShAt antarmukh paramajinayogIko yah shikShA dI gaI hai .

shrImad arhatke mukhAravindase nikale hue samasta padArtha jisake bhItar samAye hue hai.n aisI chaturashabdarachanArUp dravyashrutame.n shuddhanishchayanayAtmak paramAtmadhyAnasvarUp pratikramaNAdi

pUrA parakh pratikramaN Adikako param-jinasUtrame.n .
re sAdhiye nij kArya avirat sAdhu ! rat vrat mauname.n ..155..

Page 311 of 388
PDF/HTML Page 338 of 415
single page version

paramajinayogIshvaraH prashastAprashastasamastavachanarachanA.n parityajya nikhilasa.ngavyAsa.nga.n muktvA chaikAkIbhUy maunavraten sArdha.n samastapashujanaiH ni.ndyamAno.apyabhinnaH san nijakArya.n nirvANavAmalochanAsa.nbhogasaukhyamUlamanavarata.n sAdhayediti .

(ma.ndAkrA.ntA)
hitvA bhIti.n pashujanakR^itA.n laukikImAtmavedI
shastAshastA.n vachanarachanA.n ghorasa.nsArakartrIm
.
muktvA moha.n kanakaramaNIgochara.n chAtmanAtmA
svAtmanyev sthitimavichalA.n yAti muktyai mumukShuH
..265..
(vasa.ntatilakA)
bhIti.n vihAy pashubhirmanujaiH kR^itA.n ta.n
muktvA muniH sakalalaukikajalpajAlam
.
AtmapravAdakushalaH paramAtmavedI
prApnoti nityasukhada.n nijatattvamekam
..266..

satkriyAko jAnakar, keval svakAryame.n parAyaN paramajinayogIshvarako prashastaaprashasta samasta vachanarachanAko parityAgakar, sarva sa.ngakI Asaktiko Cho.Dkar akelA hokar, maunavrat sahit, samasta pashujano.n (pashu samAn aj~nAnI mUrkha manuShyo.n ) dvArA nindA kiye jAne par bhI

abhinna rahakar, nijakAryakoki jo nijakArya nirvANarUpI sulochanAke

sambhogasaukhyakA mUl hai usenirantar sAdhanA chAhiye .

[ab is 155vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj do shlok kahate hai.n : ]

[shlokArtha : ] Atmaj~nAnI mumukShu jIv pashujanakR^it laukik bhayako tathA ghor sa.nsArakI karanevAlI prashasta - aprashasta vachanarachanAko Cho.Dkar aur kanak-kAminI sambandhI mohako tajakar, muktike liye svaya.n apanese apaneme.n hI avichal sthitiko prApta hote hai.n .265.

[shlokArtha : ] AtmapravAdame.n (AtmapravAd nAmak shrutame.n ) kushal aisA paramAtmaj~nAnI muni pashujano.n dvArA kiye jAnevAle bhayako Cho.Dkar aur us (prasiddha ) sakal abhinna = Chinnabhinna hue binA; akhaNDit; achyut .


Page 312 of 388
PDF/HTML Page 339 of 415
single page version

NANAjIvA NANAkamma.n NANAviha.n have laddhI .
tamhA vayaNavivAda.n sagaparasamaehi.n vajjijjo ..156..
nAnAjIvA nAnAkarma nAnAvidhA bhavellabdhiH .
tasmAdvachanavivAdaH svaparasamayairvarjanIyaH ..156..

vAgviShayavyApAranivR^ittihetUpanyAso.ayam .

jIvA hi nAnAvidhAH muktA amuktAH, bhavyA abhavyAshcha . sa.nsAriNaH trasAH sthAvarAH; dvIndriyatrIndriyachaturindriyasa.nj~nyasa.nj~nibhedAt.h pa.nch trasAH, pR^ithivyaptejovAyuvanaspatayaH sthAvarAH . bhAvikAle svabhAvAnantachatuShTayAtmasahajaj~nAnAdiguNaiH bhavanayogyA bhavyAH, eteShA.n viparItA laukik jalpajAlako (vachanasamUhako ) tajakar, shAshvatasukhadAyak ek nij tattvako prApta hotA hai .266.

gAthA : 156 anvayArtha :[nAnAjIvAH ] nAnA prakArake jIv hai.n, [nAnAkarma ] nAnA prakArakA karma hai; [nAnAvidhA labdhiH bhavet ] nAnA prakArakI labdhi hai; [tasmAt ] isaliye [svaparasamayaiH ] svasamayo.n tathA parasamayo.nke sAth (svadharmiyo.n tathA paradharmiyo.nke sAth ) [vachanavivAdaH ] vachanavivAd [varjanIyaH ] varjaneyogya hai .

TIkA :yah, vachanasambandhI vyApArakI nivR^ittike hetukA kathan hai (arthAt vachanavivAd kisaliye Cho.Dneyogya hai usakA kAraN yahA.N kahA hai ) .

jIv nAnA prakArake hai.n : mukta hai.n aur amukta, bhavya aur abhavya, sa.nsArItras aur sthAvar . dvIndriy, trIndriy, chaturindriy tathA (pa.nchendriy ) sa.nj~nI tathA (pa.nchendriy ) asa.nj~nI aise bhedo.nke kAraN tras jIv pA.Nch prakArake hai.n . pR^ithvI, pAnI, tej, vAyu aur vanaspati yah (pA.Nch prakArake ) sthAvar jIv hai.n . bhaviShya kAlame.n svabhAv - ananta - chatuShTayAtmak sahajaj~nAnAdi guNo.nrUpase bhavanake yogya (jIv ) ve bhavya hai.n; unase viparIt (jIv ) ve vAstavame.n abhavya hai.n . dravyakarma, bhAvakarma aur nokarma aise bhedo.nke kAraN, athavA (ATh ) mUl prakR^iti aur bhavan = pariNaman; honA so .

hai.n jIv nAnA, karma nAnA, labdhi nAnAvidh kahI .
ataev hI nij - par samayake sAth varjit vAd bhI ..156..

Page 313 of 388
PDF/HTML Page 340 of 415
single page version

hyabhavyAH . karma nAnAvidha.n dravyabhAvanokarmabhedAt.h, athavA mUlottaraprakR^itibhedAchcha, ath tIvrataratIvrama.ndama.ndatarodayabhedAdvA . jIvAnA.n sukhAdiprApterlabdhiH kAlakaraNopadeshopasham- prAyogyatAbhedAt.h pa~nchadhA . tataH paramArthavedibhiH svaparasamayeShu vAdo na kartavya iti .

(shikhariNI)
vikalpo jIvAnA.n bhavati bahudhA sa.nsR^itikaraH
tathA karmAnekavidhamapi sadA janmajanakam
.
asau labdhirnAnA vimalajinamArge hi viditA
tataH kartavya.n no svaparasamayairvAdavachanam
..267..

laddhUNa.n Nihi ekko tassa phala.n aNuhavei sujaNatte .

tah NANI NANaNihi.n bhu.njei chaittu paratatti.n ..157.. (ek sau a.DtAlIs ) uttar prakR^itirUp bhedo.nke kAraN, athavA tIvratar, tIvra, ma.nd aur ma.ndatar udayabhedo.nke kAraN, karma nAnA prakArakA hai . jIvo.nko sukhAdikI prAptirUp labdhi kAl, karaN, upadesh, upasham aur prAyogyatArUp bhedo.nke kAraN pA.Nch prakArakI hai . isaliye paramArthake jAnanevAlo.nko svasamayo.n tathA parasamayo.nke sAth vAd karane yogya nahI.n hai .

[bhAvArtha :] jagatame.n jIv, unake karma, unakI labdhiyA.N Adi anek prakArake hai.n; isaliye sarva jIv samAn vichAro.nke ho.n aisA honA asambhav hai . isaliye par jIvo.nko samajhA denekI AkulatA karanA yogya nahI.n hai . svAtmAvalambanarUp nij hitame.n pramAd na ho isaprakAr rahanA hI kartavya hai . ]

[ab is 156vI.n gAthAkI TIkA pUrNa karate hue TIkAkAr munirAj shlok kahate hai.n : ]

[shlokArtha : ] jIvo.nke, sa.nsArake kAraNabhUt aise (tras, sthAvar Adi ) bahut prakArake bhed hai.n; isIprakAr sadA janmakA utpanna karanevAlA karma bhI anek prakArakA hai; yah labdhi bhI vimal jinamArgame.n anek prakArakI prasiddha hai; isaliye svasamayo.n aur parasamayo.nke sAth vachanavivAd kartavya nahI.n hai .267.

nidhi pA manuj tatphal vataname.n gupta rah jyo.n bhogatA .
tyo.n Cho.D.h.h parajanasa.ng j~nAnI j~nAn nidhiko bhogatA ..157..