atrAtmArAdhanAyAn vartamAnasya jantorev pratikramaNasvarUpamukta m .
yastu paramatattvagnAnI jIva nirantarAbhimukhatayA hyatruTayatpariNAmasantatyA sAkShAt svabhAvasthitAvAtmArAdhanAyAn vartate ayan niraparAdha . vigatAtmArAdhana sAparAdha, at ev niravasheSheN virAdhanan muktvA . vigato rAdho yasya pariNAmasya sa virAdhana . yasmAnnishchayapratikramaNamaya sa jIvastat ev pratikramaNasvarUp ityuchyate .
tathA choktan samayasAre —
(jIv) [pratikramaNam ] pratikramaN [uchyate ] kahalAtA hai, [yasmAt ] kAraN ki vah
[pratikramaNamaya bhavet ] pratikramaNamay hai .
TIkA : — yahAn AtmAkI ArAdhanAmen vartate hue jIvako hI pratikramaNasvarUp kahA hai .
jo paramatattvagnAnI jIv nirantar abhimukharUpase ( – AtmasammukharUpase) aTUT ( – dhArAvAhI) pariNAmasantati dvArA sAkShAt svabhAvasthitimen — AtmAkI ArAdhanAmen — vartatA hai vah niraparAdh hai . jo AtmAke ArAdhan rahit hai vah sAparAdh hai; isIliye, niravasheSharUpase virAdhan chhoDakar — aisA kahA hai . jo pariNAm ‘vigatarAdh’ arthAt ❃rAdh rahit hai vah virAdhan hai . vah (virAdhan rahit – niraparAdh) jIv nishchayapratikramaNamay hai, isIliye use pratikramaNasvarUp kahA jAtA hai .
isIprakAr (shrImadbhagavatkundakundAchAryadevapraNIt) shrI samayasAramen (304vIn gAthA dvArA) kahA hai ki : —
‘‘[gAthArtha : — ] sansiddhi, rAdh, siddha, sAdhit aur ArAdhit — yah shabda ekArtha hain; jo AtmA ‘apagatarAdh’ arthAt rAdhase rahit hai vah AtmA aparAdh hai .’’ ❃ rAdh = ArAdhanA; prasannatA; kRupA; siddhi; pUrNatA; siddha karanA vah; pUrNa karanA vah .