chatuShkaShAyavijayopAyasvarUpAkhyAnametat .
jaghanyamadhyamottamabhedAtkShamAstisro bhavanti . akAraNAdapriyavAdino mithyAdraShTerakAraNen mAn trAsayitumudyogo vidyate, ayamapagato matpuNyeneti prathamA kShamA . akAraNen santrAsakarasya tADanavadhAdipariNAmosti, ayan chApagato matsukRuteneti dvitIyA kShamA . vadhe satyamUrtasya athavA to apane gnAnakI jo sambhAvanA ( – samyak bhAvanA) vah ugra prAyashchitta kahA hai . santonne AtmapravAdamen aisA jAnA hai (arthAt jAnakar kahA hai ) . 181 .
gAthA : 115 anvayArtha : — [krodhan kShamayA ] krodhako kShamAse, [mAnan svamArdaven ] mAnako nij mArdavase, [mAyAn cha Arjaven ] mAyAko Arjavase [cha ] tathA [lobhan santoSheN ] lobhako santoShase — [chaturvidhakaShAyAn ] isaprakAr chaturvidh kaShAyonko [khalu jayati ] (yogI) vAstavamen jItate hain .
TIkA : — yah, chAr kaShAyon par vijay prApta karaneke upAyake svarUpakA kathan hai .
jaghanya, madhyam aur uttam aise (tIn) bhedonke kAraN kShamA tIn (prakArakI) hai . (1) ‘binA-kAraN apriy bolanevAle mithyAdRuShTiko binA-kAraN mujhe trAs denekA udyog vartatA hai, vah mere puNyase dUr huA;’ – aisA vichArakar kShamA karanA vah pratham kShamA hai . (2) ‘(mujhe) binA-kAraN trAs denevAleko 1tADanakA aur 2vadhakA pariNAm vartatA hai, vah mere sukRutase dUr huA;’ — aisA vichArakar kShamA karanA vah dvitIy kShamA hai . (3) vadh
1 – tADan = mAr mAranA vah .
2 – vadh = mAr DAlanA vah .