નિયમસાર
[ ભગવાનશ્રીકુંદકુંદ-
સિદ્ધપરમેષ્ઠિનસ્તિષ્ઠન્તિ, તથૈવ સંસૃતાવપિ અમી કેનચિન્નયબલેન સંસારિજીવાઃ શુદ્ધા ઇતિ .
(શાર્દૂલવિક્રીડિત)
શુદ્ધાશુદ્ધવિકલ્પના ભવતિ સા મિથ્યાદ્રશિ પ્રત્યહં
શુદ્ધં કારણકાર્યતત્ત્વયુગલં સમ્યગ્દ્રશિ પ્રત્યહમ્ .
ઇત્થં યઃ પરમાગમાર્થમતુલં જાનાતિ સદ્દ્રક્ સ્વયં
સારાસારવિચારચારુધિષણા વન્દામહે તં વયમ્ ..૭૨..
એદે સવ્વે ભાવા વવહારણયં પડુચ્ચ ભણિદા હુ .
સવ્વે સિદ્ધસહાવા સુદ્ધણયા સંસિદી જીવા ..૪9..
એતે સર્વે ભાવાઃ વ્યવહારનયં પ્રતીત્ય ભણિતાઃ ખલુ .
સર્વે સિદ્ધસ્વભાવાઃ શુદ્ધનયાત્ સંસૃતૌ જીવાઃ ..૪9..
અભાવકે કારણ ‘વિશુદ્ધાત્મા’ હૈં, ઉસીપ્રકાર સંસારમેં ભી યહ સંસારી જીવ કિસી નયકે
બલસે (કિસી નયસે) શુદ્ધ હૈં .
બલસે (કિસી નયસે) શુદ્ધ હૈં .
[અબ ૪૮વીં ગાથાકી ટીકા પૂર્ણ કરતે હુએ ટીકાકાર મુનિરાજ શ્લોક કહતે હૈં :]
[શ્લોેકાર્થ : — ] શુદ્ધ - અશુદ્ધકી જો ❃વિકલ્પના વહ મિથ્યાદૃષ્ટિકો સદૈવ હોતી હૈ; સમ્યગ્દૃષ્ટિકો તો સદા (ઐસી માન્યતા હોતી હૈ કિ) કારણતત્ત્વ ઔર કાર્યતત્ત્વ દોનોં શુદ્ધ હૈં . ઇસપ્રકાર પરમાગમકે અતુલ અર્થકો સારાસારકે વિચારવાલી સુન્દર બુદ્ધિ દ્વારા જો સમ્યગ્દૃષ્ટિ સ્વયં જાનતા હૈ, ઉસે હમ વન્દન કરતે હૈં .૭૨.
ગાથા : ૪૯ અન્વયાર્થ : — [એતે ] યહ (પૂર્વોક્ત) [સર્વે ભાવાઃ ] સબ ભાવ [ખલુ ] વાસ્તવમેં [વ્યવહારનયં પ્રતીત્ય ] વ્યવહારનયકા આશ્રય કરકે [ભણિતાઃ ] (સંસારી જીવોંમેં વિદ્યમાન) કહે ગયે હૈં; [શુદ્ધનયાત્ ] શુદ્ધનયસે [સંસૃતૌ ] સંસારમેં રહનેવાલે [સર્વે જીવાઃ ] સર્વ જીવ [સિદ્ધસ્વભાવાઃ ] સિદ્ધસ્વભાવી હૈં .
❃ વિકલ્પના = વિપરીત કલ્પના; મિથ્યા માન્યતા; અનિશ્ચય; શંકા; ભેદ કરના .
વ્યવહારનયસે હૈં કહે સબ જીવકે હી ભાવ યે .
હૈં શુદ્ધનયસે જીવ સબ ભવલીન સિદ્ધ સ્વભાવસે ..૪૯..
૧૦૨ ]