વિકારગતં હાસ્યકર્મ . કર્ણશષ્કુલીવિવરાભ્યર્ણગોચરમાત્રેણ પરેષામપ્રીતિજનનં હિ કર્કશવચઃ . પરેષાં ભૂતાભૂતદૂષણપુરસ્સરવાક્યં પરનિન્દા . સ્વસ્ય ભૂતાભૂતગુણસ્તુતિરાત્મપ્રશંસા . એતત્સર્વમ- પ્રશસ્તવચઃ પરિત્યજ્ય સ્વસ્ય ચ પરસ્ય ચ શુભશુદ્ધપરિણતિકારણં વચો ભાષાસમિતિરિતિ .
સ્વહિતનિહિતચિત્તાઃ શાંતસર્વપ્રચારાઃ .
કથમિહ ન વિમુક્તે ર્ભાજનં તે વિમુક્તાઃ ..’’
તથા ચ — કારણ, પુરુષકે મુંહકે વિકારકે સાથ સમ્બન્ધવાલા, વહ હાસ્યકર્મ હૈ . કર્ણ છિદ્રકે નિકટ પહુઁચનેમાત્રસે જો દૂસરોંકો અપ્રીતિ ઉત્પન્ન કરતે હૈં વે કર્કશ વચન હૈં . દૂસરેકે વિદ્યમાન - અવિદ્યમાન દૂષણપૂર્વકકે વચન (અર્થાત્ પરકે સચ્ચે તથા ઝૂઠે દોષ કહનેવાલે વચન) વહ પરનિન્દા હૈ . અપને વિદ્યમાન - અવિદ્યમાન ગુણોંકી સ્તુતિ વહ આત્મપ્રશંસા હૈ . — ઇન સબ અપ્રશસ્ત વચનોંકે પરિત્યાગ પૂર્વક સ્વ તથા પરકો શુભ ઔર શુદ્ધ પરિણતિકે કારણભૂત વચન વહ ભાષાસમિતિ હૈ .
ઇસીપ્રકાર (આચાર્યવર) શ્રીગુણભદ્રસ્વામીને (આત્માનુશાસનમેં ૨૨૬ વેં શ્લોક દ્વારા) કહા હૈ કિ : —
‘‘[શ્લોેકાર્થ : — ] જિન્હોંને સબ (વસ્તુસ્વરૂપ) જાન લિયા હૈ, જો સર્વ સાવદ્યસે દૂર હૈં, જિન્હોંને સ્વહિતમેં ચિત્તકો સ્થાપિત કિયા હૈ, જિનકે સર્વ ❃પ્રચાર શાન્ત હુઆ હૈ, જિનકી ભાષા સ્વપરકો સફલ (હિતરૂપ) હૈ, જો સર્વ સંકલ્પ રહિત હૈં, વે વિમુક્ત પુરુષ ઇસ લોકમેં વિમુક્તિકા ભાજન ક્યોં નહીં હોંગે ? (અર્થાત્ ઐસે મુનિજન અવશ્ય મોક્ષકે પાત્ર હૈં .)’’
ઔર (૬૨વીં ગાથાકી ટીકા પૂર્ણ કરતે હુએ ટીકાકાર મુનિરાજ શ્લોક કહતે હૈં ) : —
૧૨૨ ]