ધ્યાનવિકલ્પસ્વરૂપાખ્યાનમેતત્ .
સ્વદેશત્યાગાત્ દ્રવ્યનાશાત્ મિત્રજનવિદેશગમનાત્ કમનીયકામિનીવિયોગાત્ અનિષ્ટસંયોગાદ્વા સમુપજાતમાર્તધ્યાનમ્, ચૌરજારશાત્રવજનવધબંધનનિબદ્ધમહદ્દ્વેષજનિત- રૌદ્રધ્યાનં ચ, એતદ્દ્વિતયમ્ અપરિમિતસ્વર્ગાપવર્ગસુખપ્રતિપક્ષં સંસારદુઃખમૂલત્વાન્નિરવશેષેણ ત્યક્ત્વા, સ્વર્ગાપવર્ગનિઃસીમસુખમૂલસ્વાત્માશ્રિતનિશ્ચયપરમધર્મધ્યાનમ્, ધ્યાનધ્યેયવિવિધવિકલ્પ- વિરહિતાન્તર્મુખાકારસકલકરણગ્રામાતીતનિર્ભેદપરમકલાસનાથનિશ્ચયશુક્લધ્યાનં ચ ધ્યાત્વા યઃ પરમભાવભાવનાપરિણતઃ ભવ્યવરપુંડરીકઃ નિશ્ચયપ્રતિક્રમણસ્વરૂપો ભવતિ, પરમજિનેન્દ્રવદનાર- વિન્દવિનિર્ગતદ્રવ્યશ્રુતેષુ વિદિતમિતિ . ધ્યાનેષુ ચ ચતુર્ષુ હેયમાદ્યં ધ્યાનદ્વિતયં, ત્રિતયં
ગાથા : ૮૯ અન્વયાર્થ : — [યઃ ] જો (જીવ) [આર્તરૌદ્રં ધ્યાનં ] આર્ત ઔર રૌદ્ર ધ્યાન [મુક્ત્વા ] છોડકર [ધર્મશુક્લં વા ] ધર્મ અથવા શુક્લધ્યાનકો [ધ્યાયતિ ] ધ્યાતા હૈ, [સઃ ] વહ (જીવ) [જિનવરનિર્દિષ્ટસૂત્રેષુ ] જિનવરકથિત સૂત્રોંમેં [પ્રતિક્રમણમ્ ] પ્રતિક્રમણ [ઉચ્યતે ] કહલાતા હૈ .
ટીકા : — યહ, ધ્યાનકે ભેદોંકે સ્વરૂપકા કથન હૈ .
(૧) સ્વદેશકે ત્યાગસે, દ્રવ્યકે નાશસે, મિત્રજનકે વિદેશગમનસે, કમનીય (ઇષ્ટ, સુન્દર) કામિનીકે વિયોગસે અથવા અનિષ્ટકે સંયોગસે ઉત્પન્ન હોનેવાલા જો આર્તધ્યાન, તથા (૨) ચોર - જાર - શત્રુજનોંકે બધ - બન્ધન સમ્બન્ધી મહા દ્વેષસે ઉત્પન્ન હોનેવાલા જો રૌદ્રધ્યાન, વે દોનોં ધ્યાન સ્વર્ગ ઔર મોક્ષકે અપરિમિત સુખસે પ્રતિપક્ષ સંસારદુઃખકે મૂલ હોનેકે કારણ ઉન દોનોંકો નિરવશેષરૂપસે (સર્વથા) છોડકર, (૩) સ્વર્ગ ઔર મોક્ષકે નિઃસીમ ( – અપાર) સુખકા મૂલ ઐસા જો સ્વાત્માશ્રિત નિશ્ચય - પરમધર્મધ્યાન, તથા (૪) ધ્યાન ઔર ધ્યેયકે વિવિધ વિકલ્પ રહિત, ❃અંતર્મુખાકાર, સકલ ઇન્દ્રિયોંકે સમૂહસે અતીત ( – સમસ્ત ઇન્દ્રિયાતીત) ઔર નિર્ભેદ પરમ કલા સહિત ઐસા જો નિશ્ચય - શુક્લધ્યાન, ઉન્હેં ધ્યાકર, જો ભવ્યપુંડરીક ( – ભવ્યોત્તમ) પરમભાવકી (પારિણામિક ભાવકી) ભાવનારૂપસે પરિણમિત હુઆ હૈ, વહ નિશ્ચયપ્રતિક્રમણસ્વરૂપ હૈ — ઐસા પરમ જિનેન્દ્રકે મુખારવિંદસે નિકલે હુએ દ્રવ્યશ્રુતમેં કહા હૈ . ❃ અંતર્મુખાકાર = અન્તર્મુખ જિસકા આકાર અર્થાત્ સ્વરૂપ હૈ ઐસા .
૧૬૮ ]