ଆତ୍ମନଃ ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକତ୍ଵଵିରୋଧୋପନ୍ଯାସୋଽଯମ୍ .
ଇହ ହି ତାଵଦାତ୍ମନଃ ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକତ୍ଵଂ କଥମିତି ଚେତ୍ . ଜ୍ଞାନଦର୍ଶନାଦିଵିଶେଷଗୁଣସମୃଦ୍ଧୋ ହ୍ଯାତ୍ମା, ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମପ୍ରକାଶକାସମର୍ଥତ୍ଵାତ୍ ପରପ୍ରକାଶକମେଵ, ଯଦ୍ଯେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟିର୍ନିରଂକୁଶା କେଵଲ- ମଭ୍ଯନ୍ତରେ ହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ପ୍ରକାଶଯତି ଚେତ୍ ଅନେନ ଵିଧିନା ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକୋ ହ୍ଯାତ୍ମେତି ହଂହୋ ଜଡମତେ ପ୍ରାଥମିକଶିଷ୍ଯ, ଦର୍ଶନଶୁଦ୍ଧେରଭାଵାତ୍ ଏଵଂ ମନ୍ଯସେ, ନ ଖଲୁ ଜଡସ୍ତ୍ଵତ୍ତସ୍ସକାଶାଦପରଃ କଶ୍ଚିଜ୍ଜନଃ . ଅଥ ହ୍ଯଵିରୁଦ୍ଧା ସ୍ଯାଦ୍ଵାଦଵିଦ୍ଯାଦେଵତା ସମଭ୍ଯର୍ଚନୀଯା ସଦ୍ଭିରନଵରତମ୍ . ତତ୍ରୈକାନ୍ତତୋ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ
ଗାଥା : ୧୬୧ ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : — [ଜ୍ଞାନଂ ପରପ୍ରକାଶଂ ] ଜ୍ଞାନ ପରପ୍ରକାଶକ ହୀ ହୈ [ଚ ] ଔର [ଦୃଷ୍ଟିଃ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶିକା ଏଵ ] ଦର୍ଶନ ସ୍ଵପ୍ରକାଶକ ହୀ ହୈ [ଆତ୍ମା ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶଃ ଭଵତି ] ତଥା ଆତ୍ମା ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକ ହୈ [ଇତି ହି ଯଦି ଖଲୁ ମନ୍ଯସେ ] ଐସା ଯଦି ଵାସ୍ତଵମେଂ ତୂ ମାନତା ହୋ ତୋ ଉସମେଂ ଵିରୋଧ ଆତା ହୈ .
ଟୀକା : — ଯହ, ଆତ୍ମାକେ ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକପନେ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଵିରୋଧକଥନ ହୈ .
ପ୍ରଥମ ତୋ, ଆତ୍ମାକୋ ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକପନା କିସପ୍ରକାର ହୈ ? (ଉସ ପର ଵିଚାର କିଯା ଜାତା ହୈ . ) ‘ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନଦର୍ଶନାଦି ଵିଶେଷ ଗୁଣୋଂସେ ସମୃଦ୍ଧ ହୈ; ଉସକା ଜ୍ଞାନ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାକୋ ପ୍ରକାଶିତ କରନେମେଂ ଅସମର୍ଥ ହୋନେସେ ପରପ୍ରକାଶକ ହୀ ହୈ; ଇସପ୍ରକାର ନିରଂକୁଶ ଦର୍ଶନ ଭୀ କେଵଲ ଅଭ୍ଯନ୍ତରମେଂ ଆତ୍ମାକୋ ପ୍ରକାଶିତ କରତା ହୈ (ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ଵପ୍ରକାଶକ ହୀ ହୈ ) . ଇସ ଵିଧିସେ ଆତ୍ମା ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକ ହୈ .’ — ଇସପ୍ରକାର ହେ ଜଡ଼ମତି ପ୍ରାଥମିକ ଶିଷ୍ଯ ! ଯଦି ତୂ ଦର୍ଶନଶୁଦ୍ଧିକେ ଅଭାଵକେ କାରଣ ମାନତା ହୋ, ତୋ ଵାସ୍ତଵମେଂ ତୁଝସେ ଅନ୍ଯ କୋଈ ପୁରୁଷ ଜଡ଼ (ମୂର୍ଖ ) ନହୀଂ ହୈ .
ଇସଲିଯେ ଅଵିରୁଦ୍ଧ ଐସୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଦଵିଦ୍ଯାରୂପୀ ଦେଵୀ ସଜ୍ଜନୋଂ ଦ୍ଵାରା ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରକାରସେ