ପରପ୍ରକାଶକତ୍ଵଂ ନ ସମସ୍ତି; ନ କେଵଲଂ ସ୍ଯାନ୍ମତେ ଦର୍ଶନମପି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯତି . ଦର୍ଶନଜ୍ଞାନ- ପ୍ରଭୃତ୍ଯନେକଧର୍ମାଣାମାଧାରୋ ହ୍ଯାତ୍ମା . ଵ୍ଯଵହାରପକ୍ଷେଽପି କେଵଲଂ ପରପ୍ରକାଶକସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ନ ଚାତ୍ମସମ୍ବନ୍ଧଃ ସଦା ବହିରଵସ୍ଥିତତ୍ଵାତ୍, ଆତ୍ମପ୍ରତିପତ୍ତେରଭାଵାତ୍ ନ ସର୍ଵଗତତ୍ଵମ୍; ଅତଃକାରଣାଦିଦଂ ଜ୍ଞାନଂ ନ ଭଵତି, ମୃଗତୃଷ୍ଣାଜଲଵତ୍ ପ୍ରତିଭାସମାତ୍ରମେଵ . ଦର୍ଶନପକ୍ଷେଽପି ତଥା ନ କେଵଲମଭ୍ଯନ୍ତରପ୍ରତିପତ୍ତିକାରଣଂ ଦର୍ଶନଂ ଭଵତି . ସଦୈଵ ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯତି ହି ଚକ୍ଷୁଃ ସ୍ଵସ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରସ୍ଥିତାଂ କନୀନିକାଂ ନ ପଶ୍ଯତ୍ଯେଵ . ଅତଃ ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଦର୍ଶନଯୋରଵିରୁଦ୍ଧମେଵ . ତତଃ ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ଜ୍ଞାନଦର୍ଶନଲକ୍ଷଣ ଇତି .
ତଥା ଚୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୀମଦମୃତଚନ୍ଦ୍ରସୂରିଭିଃ — ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କରନେ ଯୋଗ୍ଯ ହୈ . ଵହାଁ (ସ୍ଯାଦ୍ଵାଦମତମେଂ ), ଏକାନ୍ତସେ ଜ୍ଞାନକୋ ପରପ୍ରକାଶକପନା ହୀ ନହୀଂ ହୈ; ସ୍ଯାଦ୍ଵାଦମତମେଂ ଦର୍ଶନ ଭୀ କେଵଲ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାକୋ ହୀ ନହୀଂ ଦେଖତା (ଅର୍ଥାତ୍ ମାତ୍ର ସ୍ଵପ୍ରକାଶକ ହୀ ନହୀଂ ହୈ ) . ଆତ୍ମା ଦର୍ଶନ, ଜ୍ଞାନ ଆଦି ଅନେକ ଧର୍ମୋଂକା ଆଧାର ହୈ . (ଵହାଁ ) ଵ୍ଯଵହାରପକ୍ଷସେ ଭୀ ଜ୍ଞାନ କେଵଲ ପରପ୍ରକାଶକ ହୋ ତୋ, ସଦା ବାହ୍ଯସ୍ଥିତପନେକେ କାରଣ, (ଜ୍ଞାନକୋ ) ଆତ୍ମାକେ ସାଥ ସମ୍ବନ୍ଧ ନହୀଂ ରହେଗା ଔର (ଇସଲିଯେ ) ୧ଆତ୍ମପ୍ରତିପତ୍ତିକେ ଅଭାଵକେ କାରଣ ସର୍ଵଗତପନା (ଭୀ ) ନହୀଂ ବନେଗା . ଇସ କାରଣସେ, ଯହ ଜ୍ଞାନ ହୋଗା ହୀ ନହୀଂ (ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ଞାନକା ଅସ୍ତିତ୍ଵ ହୀ ନହୀଂ ହୋଗା ), ମୃଗତୃଷ୍ଣାକେ ଜଲକୀ ଭାଁତି ଆଭାସମାତ୍ର ହୀ ହୋଗା . ଇସୀପ୍ରକାର ଦର୍ଶନପକ୍ଷମେଂ ଭୀ, ଦର୍ଶନ କେଵଲ ୨ଅଭ୍ଯନ୍ତରପ୍ରତିପତ୍ତିକା ହୀ କାରଣ ନହୀଂ ହୈ, (ସର୍ଵପ୍ରକାଶନକା କାରଣ ହୈ ); (କ୍ଯୋଂକି ) ଚକ୍ଷୁ ସଦୈଵ ସର୍ଵକୋ ଦେଖତା ହୈ, ଅପନେ ଅଭ୍ଯନ୍ତରମେଂ ସ୍ଥିତ କନୀନିକାକୋ ନହୀଂ ଦେଖତା (ଇସଲିଯେ ଚକ୍ଷୁକୀ ବାତସେ ଐସା ସମଝମେଂ ଆତା ହୈ କି ଦର୍ଶନ ଅଭ୍ଯନ୍ତରକୋ ଦେଖେ ଔର ବାହ୍ଯସ୍ଥିତ ପଦାର୍ଥୋଂକୋ ନ ଦେଖେ ଐସା କୋଈ ନିଯମ ଘଟିତ ନହୀଂ ହୋତା ) . ଇସସେ, ଜ୍ଞାନ ଔର ଦର୍ଶନକୋ (ଦୋନୋଂକୋ ) ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକପନା ଅଵିରୁଦ୍ଧ ହୀ ହୈ . ଇସଲିଯେ (ଇସପ୍ରକାର ) ଜ୍ଞାନଦର୍ଶନଲକ୍ଷଣଵାଲା ଆତ୍ମା ସ୍ଵପରପ୍ରକାଶକ ହୈ .
ଇସୀପ୍ରକାର (ଆଚାର୍ଯଦେଵ ) ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅମୃତଚନ୍ଦ୍ରସୂରିନେ (ଶ୍ରୀ ପ୍ରଵଚନସାରକୀ ଟୀକାମେଂ ଚୌଥେ ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ଵାରା) କହା ହୈ କି : —
୩୨୬ ]
୧ – ଆତ୍ମପ୍ରତିପତ୍ତି = ଆତ୍ମାକା ଜ୍ଞାନ; ସ୍ଵକୋ ଜାନନା ସୋ .
୨ – ଅଭ୍ଯନ୍ତରପ୍ରତିପତ୍ତି = ଅନ୍ତରଂଗକା ପ୍ରକାଶନ; ସ୍ଵକୋ ପ୍ରକାଶନା ସୋ .