କେଵଲବୋଧସ୍ଵରୂପାଖ୍ଯାନମେତତ୍ .
ଷଣ୍ଣାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ମୂର୍ତତ୍ଵଂ ପୁଦ୍ଗଲସ୍ଯ ପଂଚାନାମ୍ ଅମୂର୍ତତ୍ଵମ୍; ଚେତନତ୍ଵଂ ଜୀଵସ୍ଯୈଵ ପଂଚାନାମଚେତନତ୍ଵମ୍ . ମୂର୍ତାମୂର୍ତଚେତନାଚେତନସ୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଦିକମଶେଷଂ ତ୍ରିକାଲଵିଷଯମ୍ ଅନଵରତଂ ପଶ୍ଯତୋ ଭଗଵତଃ ଶ୍ରୀମଦର୍ହତ୍ପରମେଶ୍ଵରସ୍ଯ କ୍ରମକରଣଵ୍ଯଵଧାନାପୋଢଂ ଚାତୀନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଚ ସକଲଵିମଲକେଵଲଜ୍ଞାନଂ ସକଲପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଭଵତୀତି .
ତଥା ଚୋକ୍ତଂ ପ୍ରଵଚନସାରେ —
ଗାଥା : ୧୬୭ ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : — [ମୂର୍ତମ୍ ଅମୂର୍ତମ୍ ] ମୂର୍ତ-ଅମୂର୍ତ [ଚେତନମ୍ ଇତରତ୍ ] ଚେତନ – ଅଚେତନ [ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ] ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକୋ — [ସ୍ଵକଂ ଚ ସର୍ଵଂ ଚ ] ସ୍ଵକୋ ତଥା ସମସ୍ତକୋ [ପଶ୍ଯତଃ ତୁ ] ଦେଖନେଵାଲେ (ଜାନନେଵାଲେକା ) [ଜ୍ଞାନମ୍ ] ଜ୍ଞାନ [ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯଂ ] ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ ହୈ, [ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମ୍ ଭଵତି ] ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ହୈ .
ଟୀକା : — ଯହ, କେଵଲଜ୍ଞାନକେ ସ୍ଵରୂପକା କଥନ ହୈ .
ଛହ ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂମେଂ ପୁଦ୍ଗଲକୋ ମୂର୍ତପନା ହୈ, (ଶେଷ ) ପାଁଚକୋ ଅମୂର୍ତପନା ହୈ; ଜୀଵକୋ ହୀ ଚେତନପନା ହୈ, (ଶେଷ ) ପାଁଚକୋ ଅଚେତନପନା ହୈ . ତ୍ରିକାଲ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ମୂର୍ତ - ଅମୂର୍ତ ଚେତନ - ଅଚେତନ ସ୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଦି ଅଶେଷକୋ (ସ୍ଵ ତଥା ପର ସମସ୍ତ ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକୋ ) ନିରନ୍ତର ଦେଖନେଵାଲେ ଭଗଵାନ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅର୍ହତ୍ପରମେଶ୍ଵରକା ଜୋ କ୍ରମ, ଇନ୍ଦ୍ରିଯ ଔର ❃
ନିର୍ମଲ ) କେଵଲଜ୍ଞାନ ଵହ ସକଲପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ହୈ .
ଇସୀପ୍ରକାର (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵତ୍କୁନ୍ଦକୁନ୍ଦାଚାର୍ଯଦେଵପ୍ରଣୀତ ) ଶ୍ରୀ ପ୍ରଵଚନସାରମେଂ (୫୪ଵୀଂ ଗାଥା ଦ୍ଵାରା ) କହା ହୈ କି : — ❃ ଵ୍ଯଵଧାନକେ ଅର୍ଥକେ ଲିଯେ ୨୮ଵେଂ ପୃଷ୍ଠକୀ ଟିପ୍ପଣୀ ଦେଖୋ .