ਅਥ ਨਿਸ਼੍ਚਯਪਕ੍ਸ਼ੇਪਿ ਸ੍ਵਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤ੍ਵਮਸ੍ਤ੍ਯੇਵੇਤਿ ਸਤਤਨਿਰੁਪਰਾਗਨਿਰਂਜਨਸ੍ਵਭਾਵ- ਨਿਰਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ . ਸਹਜਜ੍ਞਾਨਂ ਤਾਵਤ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਸਂਜ੍ਞਾਲਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਯੋਜਨੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਭਿਧਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮਪਿ ਭਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਨ ਵਸ੍ਤੁਵ੍ਰੁਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚੇਤਿ, ਅਤਃਕਾਰਣਾਤ੍ ਏਤਦਾਤ੍ਮਗਤਦਰ੍ਸ਼ਨਸੁਖਚਾਰਿਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਜਾਨਾਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕਾਰਣਪਰਮਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਮਪਿ ਜਾਨਾਤੀਤਿ .
ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦਮ੍ਰੁਤਚਂਦ੍ਰਸੂਰਿਭਿਃ —
‘‘[ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — ] ਵਸ੍ਤੁਕਾ ਯਥਾਰ੍ਥ ਨਿਰ੍ਣਯ ਸੋ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨ ਹੈ . ਵਹ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨ, ਦੀਪਕਕੀ ਭਾਁਤਿ, ਸ੍ਵਕੇ ਔਰ (ਪਰ ) ਪਦਾਰ੍ਥੋਂਕੇ ਨਿਰ੍ਣਯਾਤ੍ਮਕ ਹੈ ਤਥਾ ਪ੍ਰਮਿਤਿਸੇ (ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸੇ ) ਕਥਂਚਿਤ੍ ਭਿਨ੍ਨ ਹੈ .’’
ਅਬ ‘ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯ: (ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈ )’ ਐਸਾ (ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾ ) ਵਚਨ ਹੋਨੇਸੇ, (ਜ੍ਞਾਨਕੋ ) ਸਤਤ ❃ਨਿਰੁਪਰਾਗ ਨਿਰਂਜਨ ਸ੍ਵਭਾਵਮੇਂ ਲੀਨਤਾਕੇ ਕਾਰਣ ਨਿਸ਼੍ਚਯਪਕ੍ਸ਼ਸੇ ਭੀ ਸ੍ਵਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਪਨਾ ਹੈ ਹੀ . (ਵਹ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ : ) ਸਹਜਜ੍ਞਾਨ ਆਤ੍ਮਾਸੇ ਸਂਜ੍ਞਾ, ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਔਰ ਪ੍ਰਯੋਜਨਕੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸੇ ਭਿਨ੍ਨ ਨਾਮ ਤਥਾ ਭਿਨ੍ਨ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸੇ (ਤਥਾ ਭਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਯੋਜਨਸੇ ) ਜਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਤਥਾਪਿ ਵਸ੍ਤੁਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਸੇ (ਅਖਣ੍ਡ ਵਸ੍ਤੁਕੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸੇ ) ਭਿਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਕਾਰਣਸੇ ਯਹ (ਸਹਜਜ੍ਞਾਨ ) ਆਤ੍ਮਗਤ (ਆਤ੍ਮਾਮੇਂ ਸ੍ਥਿਤ ) ਦਰ੍ਸ਼ਨ, ਸੁਖ, ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਆਦਿਕੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਔਰ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਕੋ — ਕਾਰਣਪਰਮਾਤ੍ਮਾਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪਕੋ — ਭੀ ਜਾਨਤਾ ਹੈ .
(ਸਹਜਜ੍ਞਾਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਕੋ ਤੋ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤ ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਸੇ ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਹੈ ਔਰ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਕੋ ਜਾਨਨੇ ਪਰ ਉਸਕੇ ਸਮਸ੍ਤ ਗੁਣ ਭੀ ਜ੍ਞਾਤ ਹੋ ਹੀ ਜਾਤੇ ਹੈਂ . ਅਬ ਸਹਜਜ੍ਞਾਨਨੇ ਜੋ ਯਹ ਜਾਨਾ ਉਸਮੇਂ ਭੇਦ - ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸੇ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਸਹਜਜ੍ਞਾਨਕੇ ਲਿਯੇ ਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਸ੍ਵ ਹੈ ਔਰ ਉਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਅਨ੍ਯ ਸਬ — ਦਰ੍ਸ਼ਨ, ਸੁਖ ਆਦਿ — ਪਰ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਇਸ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸੇ ਐਸਾ ਸਿਦ੍ਧ ਹੁਆ ਕਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਪਕ੍ਸ਼ਸੇ ਭੀ ਜ੍ਞਾਨ ਸ੍ਵਕੋ ਤਥਾ ਪਰਕੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ . )
ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ (ਆਚਾਰ੍ਯਦੇਵ ) ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ ਅਮ੍ਰੁਤਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰਿਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਸਮਯਸਾਰਕੀ ਆਤ੍ਮਖ੍ਯਾਤਿ ਨਾਮਕ ਟੀਕਾਮੇਂ ੧੯੨ਵੇਂ ਸ਼੍ਲੋਕ ਦ੍ਵਾਰਾ ) ਕਹਾ ਹੈ ਕਿ : — ❃ ਨਿਰੁਪਰਾਗ = ਉਪਰਾਗ ਰਹਿਤ; ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰ .
੩੨੦ ]