ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤ੍ਵਂ ਨ ਸਮਸ੍ਤਿ; ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ . ਦਰ੍ਸ਼ਨਜ੍ਞਾਨ- ਪ੍ਰਭ੍ਰੁਤ੍ਯਨੇਕਧਰ੍ਮਾਣਾਮਾਧਾਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ . ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਕ੍ਸ਼ੇਪਿ ਕੇਵਲਂ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਨ ਚਾਤ੍ਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸਦਾ ਬਹਿਰਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੇਰਭਾਵਾਤ੍ ਨ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਮ੍; ਅਤਃਕਾਰਣਾਦਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਮ੍ਰੁਗਤ੍ਰੁਸ਼੍ਣਾਜਲਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮੇਵ . ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਕ੍ਸ਼ੇਪਿ ਤਥਾ ਨ ਕੇਵਲਮਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਵਤਿ . ਸਦੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਹਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਾਂ ਕਨੀਨਿਕਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯੇਵ . ਅਤਃ ਸ੍ਵਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨਯੋਰਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ . ਤਤਃ ਸ੍ਵਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨਲਕ੍ਸ਼ਣ ਇਤਿ .
ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦਮ੍ਰੁਤਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰਿਭਿਃ — ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੇ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ . ਵਹਾਁ (ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਦਮਤਮੇਂ ), ਏਕਾਨ੍ਤਸੇ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਪਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਦਮਤਮੇਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਭੀ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਕੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਤਾ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਮਾਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ) . ਆਤ੍ਮਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨ, ਜ੍ਞਾਨ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਧਰ੍ਮੋਂਕਾ ਆਧਾਰ ਹੈ . (ਵਹਾਁ ) ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਕ੍ਸ਼ਸੇ ਭੀ ਜ੍ਞਾਨ ਕੇਵਲ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੋ ਤੋ, ਸਦਾ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਿਤਪਨੇਕੇ ਕਾਰਣ, (ਜ੍ਞਾਨਕੋ ) ਆਤ੍ਮਾਕੇ ਸਾਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਔਰ (ਇਸਲਿਯੇ ) ੧ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਕੇ ਅਭਾਵਕੇ ਕਾਰਣ ਸਰ੍ਵਗਤਪਨਾ (ਭੀ ) ਨਹੀਂ ਬਨੇਗਾ . ਇਸ ਕਾਰਣਸੇ, ਯਹ ਜ੍ਞਾਨ ਹੋਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ ), ਮ੍ਰੁਗਤ੍ਰੁਸ਼੍ਣਾਕੇ ਜਲਕੀ ਭਾਁਤਿ ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਹੋਗਾ . ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਕ੍ਸ਼ਮੇਂ ਭੀ, ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕੇਵਲ ੨ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਕਾ ਹੀ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, (ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ); (ਕ੍ਯੋਂਕਿ ) ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਸਦੈਵ ਸਰ੍ਵਕੋ ਦੇਖਤਾ ਹੈ, ਅਪਨੇ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੇਂ ਸ੍ਥਿਤ ਕਨੀਨਿਕਾਕੋ ਨਹੀਂ ਦੇਖਤਾ (ਇਸਲਿਯੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਕੀ ਬਾਤਸੇ ਐਸਾ ਸਮਝਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਕੋ ਦੇਖੇ ਔਰ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਿਤ ਪਦਾਰ੍ਥੋਂਕੋ ਨ ਦੇਖੇ ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਘਟਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ) . ਇਸਸੇ, ਜ੍ਞਾਨ ਔਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕੋ (ਦੋਨੋਂਕੋ ) ਸ੍ਵਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਪਨਾ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧ ਹੀ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ (ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ) ਜ੍ਞਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲਾ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ .
ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ (ਆਚਾਰ੍ਯਦੇਵ ) ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ ਅਮ੍ਰੁਤਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰਿਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਵਚਨਸਾਰਕੀ ਟੀਕਾਮੇਂ ਚੌਥੇ ਸ਼੍ਲੋਕ ਦ੍ਵਾਰਾ) ਕਹਾ ਹੈ ਕਿ : —
੩੨੬ ]
੧ – ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿ = ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਜ੍ਞਾਨ; ਸ੍ਵਕੋ ਜਾਨਨਾ ਸੋ .
੨ – ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿ = ਅਨ੍ਤਰਂਗਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ; ਸ੍ਵਕੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਸੋ .