ਪੂਰ੍ਵਸੂਤ੍ਰੋਪਾਤ੍ਤਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤੋਕ੍ਤਿ ਰਿਯਮ੍ .
ਕੇਵਲਂ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਂ ਯਦਿ ਚੇਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦਾ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਪ੍ਰਧਾਨੇਨਾਨੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਿਨ੍ਨਮੇਵ . ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯ ਚ ਕਥਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਸਹ੍ਯਵਿਂਧ੍ਯਯੋਰਿਵ ਅਥਵਾ ਭਾਗੀਰਥੀਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਵਤਵਤ੍ . ਆਤ੍ਮਨਿਸ਼੍ਠਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਸ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਨਿਰਾਧਾਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਪਤ੍ਤਿਰੇਵ, ਅਥਵਾ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਗਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤ੍ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚੇਤਨਤ੍ਵਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਤਸ੍ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਚੇਤਨਃ ਪਦਾਰ੍ਥਃ ਇਤਿ ਮਹਤੋ ਦੂਸ਼ਣਸ੍ਯਾਵਤਾਰਃ . ਤਦੇਵ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕੇਵਲਂ ਨ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਮ੍ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਹੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤਰ੍ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪਿ ਨ ਕੇਵਲਮਾਤ੍ਮਗਤਮਿਤ੍ਯਭਿਹਿਤਮ੍ . ਤਤਃ ਖਲ੍ਵਿਦਮੇਵ ਸਮਾਧਾਨਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਹ੍ਰੁਦਯਂ ਜ੍ਞਾਨ-
ਗਾਥਾ : ੧੬੨ ਅਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥ : — [ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ] ਯਦਿ ਜ੍ਞਾਨ (ਕੇਵਲ) ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੋ [ਤਦਾ ] ਤੋ [ਜ੍ਞਾਨੇਨ ] ਜ੍ਞਾਨਸੇ [ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ] ਦਰ੍ਸ਼ਨ [ਭਿਨ੍ਨਮ੍ ] ਭਿਨ੍ਨ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਗਾ, [ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਗਤਂ ਨ ਭਵਤਿ ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ] ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਗਤ (ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਸਾ (ਪੂਰ੍ਵ ਸੂਤ੍ਰਮੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯ) ਵਰ੍ਣਨ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਯਹ, ਪੂਰ੍ਵ ਸੂਤ੍ਰਮੇਂ (੧੬੧ਵੀਂ ਗਾਥਾਮੇਂ ) ਕਹੇ ਹੁਏ ਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ਕੇ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਕਥਨ ਹੈ .
ਯਦਿ ਜ੍ਞਾਨ ਕੇਵਲ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੋ ਤੋ ਇਸ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਪ੍ਰਧਾਨ (ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ) ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਭਿਨ੍ਨ ਹੀ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਗਾ; (ਕ੍ਯੋਂਕਿ) ਸਹ੍ਯਾਚਲ ਔਰ ਵਿਂਧ੍ਯਾਚਲਕੀ ਭਾਁਤਿ ਅਥਵਾ ਗਙ੍ਗਾ ਔਰ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਵਤਕੀ ਭਾਁਤਿ, ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਔਰ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਕਿਸਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਗਾ ? ਜੋ ਆਤ੍ਮਨਿਸ਼੍ਠ ( – ਆਤ੍ਮਾਮੇਂ ਸ੍ਥਿਤ) ਹੈ ਵਹ ਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਹੀ ਹੈ . ਔਰ ਉਸ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਤੋ, ਨਿਰਾਧਾਰਪਨੇਕੇ ਕਾਰਣ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਾਰੂਪੀ ਆਧਾਰ ਨ ਰਹਨੇਸੇ), ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਕੀ ਆਪਤ੍ਤਿ ਹੀ ਆਯੇਗੀ; ਅਥਵਾ ਤੋ ਜਹਾਁ ਜਹਾਁ ਜ੍ਞਾਨ ਪਹੁਁਚੇਗਾ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਜਿਸ ਜਿਸ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ ਜ੍ਞਾਨ ਪਹੁਁਚੇਗਾ) ਵੇ ਵੇ ਸਰ੍ਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਚੇਤਨਤਾਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਂਗੇ, ਇਸਲਿਯੇ ਤੀਨ ਲੋਕਮੇਂ ਕੋਈ ਅਚੇਤਨ ਪਦਾਰ੍ਥ ਸਿਦ੍ਧ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ ਯਹ ਮਹਾਨ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਗਾ . ਇਸੀਲਿਯੇ (ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਦੋਸ਼ਕੇ ਭਯਸੇ), ਹੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ! ਜ੍ਞਾਨ ਕੇਵਲ ਪਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਸਾ ਯਦਿ ਤੂ ਕਹੇ, ਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਭੀ ਕੇਵਲ ਆਤ੍ਮਗਤ (ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਸਾ ਭੀ (ਉਸਮੇਂ ਸਾਥ ਹੀ) ਕਹਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕੇ ਹਾਰ੍ਦਰੂਪ ਐਸਾ ਯਹੀ ਸਮਾਧਾਨ ਹੈ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨ
੩੨੮ ]