Panchastikay Sangrah-Hindi (English transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 165 of 264
PDF/HTML Page 194 of 293

 

kahAnajainashAstramAlA] navapadArthapUrvak–mokShamArgaprapanchavarNan

[
165

tattvavinishchayabIjam. teShAmev mithyAdarshanodayAnnauyAnasanskArAdi svarUpaviparyayeNAdhyavasIy–mAnAnAn tannivRuttau samanyjasAdhyavasAya samyaggnAnan, manAggnAnachetanApradhAnAtmatattvopalambhabIjam. samyagdarshanagnAnasannidhAnAdamArgebhya samagrebhya parichyutya svatattve visheSheN rUDhamArgANAn satA– mindriyAnindriyaviShayabhUteShvartheShu rAgadveShapUrvakavikArAbhAvAnnirvikArAvabodhasvabhAva samabhAvashchAritran, tadAtvAyatiramaNIyamanaNIyasopunarbhavasaukhyasyaikabIjam. ityeSh trilakShaNo mokShamArga purastA– nnishchayavyavahArAbhyAn vyAkhyAsyate. ih tu samyagdarshanagnAnayorviShayabhUtAnAn navapadArthAnAmu– poddhAtahetutven sUchit iti.. 107.. ----------------------------------------------------------------------------- Atmatattvake 1vinishchayakA bIj hai. 2naukAgamanake sanskArakI bhAnti mithyAdarshanake udayake kAraN jo svarUpaviparyayapUrvak adhyavasit hote hain [arthAt viparIt svarUpase samajhamen Ate hain – bhAsit hote hain] aise un ‘bhAvon’ kA hI [–nav padArthonkA hI], mithyAdarshanake udayakI nivRutti hone par, jo samyak adhyavasAy [satya samajh, yathArtha avabhAs, sachchA avabodh] honA, vah samyaggnAn hai – jo ki [samyaggnAn] kuchh anshamen gnAnachetanApradhAn AtmatattvakI upalabdhikA [anubhUtikA] bIj hai. samyagdarshan aur samyaggnAnake sadbhAvake kAraN samasta amArgonse chhUTakar jo svatattvamen visheSharUpase abhAvake kAraN jo nirvikAragnAnasvabhAvavAlA samabhAv hotA hai, vah chAritra hai – jo ki [chAritra] us kAlamen aur AgAmI kAlamen ramaNIy hai aur apunarbhavake [mokShake] mahA saukhyakA ek bIj hai.

–aise is trilakShaN [samyagdarshan–gnAn–chAritrAtmak] mokShamArgakA Age nishchay aur vyavahArase vyAkhyAn kiyA jAegA. yahAn to samyagdarshan aur samyaggnAnake viShayabhUt nav padArthonke 4upodghAtake hetu rUpase usakI sUchanA dI gaI hai.. 107.. -------------------------------------------------------------------------- yahAn ‘sanskArAdi’ke badale jahAn tak sambhav hai ‘sanskArAdiv’ honA chAhiye aisA lagatA hai. 1. vinishchay = nishchay; draDh nishchaya. 2. jis prakAr nAvamen baiThe hue kisI manuShyako nAvakI gatike sanskAravash, padArtha viparIt svarUpase samajhamen Ate

hain [arthAt svayam gatimAn hone par bhI sthir ho aisA samajhamen AtA hai aur vRukSha, parvat Adi sthir hone par
bhI gatimAn samajhamen Ate hain], usI prakAr jIvako mithyAdarshanake udayavash nav padArtha viparIt svarUpase
samajhamen Ate hain.

3rUDh mArgavAle hue hain unhen indriy aur manake viShayabhUt padArthonke prati rAgadveShapUrvak vikArake

3. rUDh = pakkA; parichayase draDh huA. [samyagdarshan aur samyaggnAnake kAraN jinakA svatattvagat mArga visheSh rUDha huA hai unhen indriyamanake viShayonke prati rAgadveShake abhAvake kAraN vartatA huA nirvikAragnAnasvabhAvI
samabhAv vah chAritra hai ].


4. upodghAt = prastAvanA [samyagdarshan–gnAn–chAritra mokShamArga hai. mokShamArgake pratham do ang jo samyagdarshan
aur samyaggnAn unake viShay nav padArtha hain; isaliye ab agalI gAthAommen nav padArthonkA vyakhyAn kiyA jAtA
hai. mokShamArgakA vistRut vyakhyAn Age jAyegA. yahAn to nav padArthonke vyakhyAnakI prastAvanA ke heturUpase usakI
mAtra sUchanA dI gaI hai.]