Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
नयनपुटविघटनजलभाजनहस्तादिव्यापारदिनकरबिम्बगमनादिभिः पुद्गलपर्यायभूतैः क्रियाविशेषैः
समयादिकालपर्यायाः परिच्छिद्यन्ते, ते चाणुव्यतिक्रमणादयः तेषामेव समयादिकालपर्यायाणां
व्यक्ति निमित्तत्वेन बहिरङ्गसहकारिकारणभूता एव ज्ञातव्या न चोपादानकारणभूता घटोत्पत्तौ
कुम्भकारचक्रचीवरादिवत् । तस्माद् ज्ञायते तत्कालद्रव्यममूर्तमविनश्वरमस्तीति तस्य तत्पर्यायाः
समयनिमिषादय इति । अत्रेदं तु कालद्रव्यं सर्वप्रकारोपादेयभूतात् शुद्धबुद्धैकस्वभावाज्जीव-
द्रव्याद्भिन्नत्वाद्धेयमिति तात्पर्यार्थः ।।२१।।
अथजीवपुद्गलकालद्रव्याणि मुक्त्वा शेषधर्माधर्माकाशान्येकद्रव्याणीति निरूपयति —
१४८) जीउ वि पुग्गलु कालु जिय ए मेल्लेविणु दव्व ।
इयर अखंड वियाणि तुहुँ अप्प-पएसहिँ सव्व ।।२२।।
होते हैं, वैसे समयादिक मूर्तीक नहीं हैं । इसलिये अमूर्तद्रव्य जो काल उसकी पर्याय हैं, द्रव्य
नहीं हैं, कालद्रव्य अणुरूप अमूर्तीक अविनश्वर है, और समयादिक पर्याय अमूर्तीक है, परंतु
विनश्वर हैं, अविनश्वरपना द्रव्यमें ही है, पर्यायमें नहीं है, यह निश्चयसे जानना । इसलिये
समयादिकको कालद्रव्यकी पर्याय ही कहना चाहिये, पुद्गलकी पर्याय नहीं हैं, पुद्गलपर्याय
मूर्तीक है । सर्वथा उपादेय शुद्ध-बुद्ध केवलस्वभाव जो जीव उससे भिन्न कालद्रव्य है, इसलिये
हेय है, यह सारांश हुआ ।।२१।।
आगे जीव, पुद्गल, काल ये तीन द्रव्य अनेक हैं, और धर्म, अधर्म, आकाश ये तीन
द्रव्य एक हैं, ऐसा कहते हैं । —
വളീ പുദ്ഗലപരമാണുനും മംദഗതിഥീ ഗമന, നയനപുടവിഘടന (ആംഖനോ പലകാര),
ജളഭാജന തഥാ ഹസ്താദിനോ വ്യാപാര, സൂര്യബിംബനും ഗമന വഗേരേ പുദ്ഗലപര്യായഭൂത ക്രിയാ വിശേഷോഥീ
സമയാദി കാളപര്യായോ ജണായ ഛേ തേ പരമാണുനാ വ്യതിക്രമാദി ക്രിയാവിശേഷോനേ കാളനാ തേ സമയാദി
പര്യായോനീ ജ പ്രഗടതാനാ നിമിത്തപണേ മാത്ര ബഹിരംഗ സഹകാരീ കാരണഭൂത ജ ജാണവാ, പണ ജേവീ
രീതേ ഘഡാനീ ഉത്പത്തിമാം കുംഭാര, ചാകഡോ, ചീവരാദി ഉപാദാനകാരണ നഥീ തേവീ രീതേ തേമനേ
ഉപാദാനകാരണഭൂത ന ജാണവാ. മാടേ ജണായ ഛേ കേ തേ കാളദ്രവ്യ അമൂര്ത അനേ അവിനശ്വര ഛേ. സമയ,
നിമിഷ, ആദി കാളദ്രവ്യനാ പര്യായോ ഛേ.
അഹീം, ആ കാളദ്രവ്യ പണ സര്വപ്രകാരേ ഉപാദേയഭൂത, ശുദ്ധ, ബുദ്ധ ജ ജേനോ ഏക സ്വഭാവ ഛേ
ഏവാ ജീവദ്രവ്യഥീ ഭിന്ന ഹോവാഥീ, ഹേയ ഛേ ഏവോ താത്പര്യാര്ഥ ഛേ. ൨൧.
ഹവേ ജീവ, പുദ്ഗല അനേ കാള ആ ത്രണ ദ്രവ്യോ സിവായനാ ബാകീനാ ധര്മ, അധര്മ അനേ ആകാശ
ആ ത്രണ ദ്രവ്യോ ഏക ഏക ഛേ; ഏമ കഹേ ഛേ : —
൨൪൦ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൨൨