Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൨൭൦ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൩൩
आत्मन्येवाधिकरणभूते असौ पूर्वोक्त ात्मा आत्मना करणभूतेन क्षणमन्तर्मुहूर्तमात्रं उपजनयन्
निर्विकल्पसमाधिनाराधयन् स स्वयंभूः प्रवृत्तः सर्वज्ञो जात इत्यर्थः । ये च तत्र
द्रव्यभावपरमाणुध्येयलक्षणे शुक्लध्याने द्वयाधिकचत्वारिंशद्विकल्पा भणितास्तिष्ठन्ति ते
पुनरनीहितवृत्त्या ग्राह्याः । केन द्रष्टान्तेनेति चेत् । यथा प्रथमौपशमिकसम्यक्त्वग्रहणकाले
परमागमप्रसिद्धाधःप्रवृत्तिकरणादिविकल्पान् जीवः करोति न चात्रेहादिपूर्वकत्वेन स्मरणमस्ति
तथात्र शुक्लध्याने चेति । इदमत्र तात्पर्यम् । प्राथमिकानां चित्तस्थितिकरणार्थं विषय-
कषायदुर्ध्यानवञ्चनार्थं च परंपरया मुक्ति कारणमर्हदादिपरद्रव्यं ध्येयम्, पश्चात् चित्ते स्थिरीभूते
साक्षान्मुक्ति कारणं स्वशुद्धात्मतत्त्वमेव ध्येयं नास्त्येकान्तः, एवं साध्यसाधकभावं ज्ञात्वा ध्येयविषये
അന്തര്മുഹൂര്തമാത്ര നിര്വികല്പ സമാധി വഡേ ആരാധതോ ഥകോ സ്വയംഭൂ ഥായ ഛേ — സര്വജ്ഞ ഥായ ഛേ.
ദ്രവ്യഭാവപരമാണും (ദ്രവ്യസൂക്ഷ്മപണും അനേ ഭാവസൂക്ഷ്മപണും) ധ്യേയസ്വരൂപേ ഹോയ ഛേ ഏവാ ശുക്ലധ്യാനമാം
സിദ്ധാംതമാം ജേ ബേതാലീശ ഭേദോ കഹ്യാ ഛേ തേ പണ അനീഹിത വൃത്തിഥീ സമജവാ. ക്യാ ദ്രഷ്ടാംതഥീ? ഏവാ
പ്രശ്നനാ ഉത്തരമാം തേനും ദ്രഷ്ടാംത ആപവാമാം ആവേ ഛേ.
ജേവീ രീതേ പ്രഥമ ഔപശമിക സമ്യക്ത്വനാ ഗ്രഹണ സമയേ പരമാഗമമാം പ്രസിദ്ധ
അധഃപ്രവൃത്തികരണാദി ഭേദോനേ ജീവ കരേ ഛേ പണ അഹീം ഇഹാആദിപൂര്വകപണാഥീ ഹോതും നഥീ, തേവീ രീതേ
അഹീം ശുക്ലധ്യാനമാം പണ സമജവും.
അഹീം, ആ താത്പര്യ ഛേ കേ പ്രാഥമിക ജീവോനേ ചിത്തനേ സ്ഥിര കരവാ മാടേ അനേ വിഷയകഷായരൂപ
ദുര്ധ്യാനനീ വംചനാര്ഥേ പരംപരാഏ മുക്തിനും കാരണ ഏവും അര്ഹംതാദി പരദ്രവ്യ ധ്യാവവാ യോഗ്യ ഛേ, പഛീ ചിത്ത
ജ്യാരേ സ്ഥിര ഥായ ത്യാരേ സാക്ഷാത് മുക്തിനും കാരണ ഏവും സ്വശുദ്ധാത്മതത്ത്വ ജ ധ്യാവവാ യോഗ്യ ഛേ, ത്യാം
एक क्षणमात्र भी निर्विकल्प समाधिकर आराधता हुआ वह सर्वज्ञ वीतराग हो जाता है । जिस
शुक्लध्यानमें द्रव्यपरमाणुकी सूक्ष्मता और भावपरमाणुकी सूक्ष्मता ध्यान करने योग्य है, ऐसे
शुक्लध्यानमें निजवस्तु और निजभावका ही सहारा है, परवस्तुका नहीं । सिद्धान्तमें
शुक्लध्यानके ब्यालीस भेद कहे हैं, वे अवाँछीक वृत्तिसे गौणरूप जानना, मुख्य वृत्तिसे न
जानना । उसका दृष्टांत — जैसे उपशमसम्यक्त्वके ग्रहणके समय परमागममें प्रसिद्ध जो
अधःकरणादि भेद हैं, उनको जीव करता है, वे वाँछापूर्वक नहीं होते, सहज ही होते हैं, वैसे
ही शुक्लध्यानमें भी ऐसे ही जानना । तात्पर्य यह है कि प्रथम अवस्थामें चित्तके थिर करनेके
लिए और विषयकषायरूप खोटे ध्यानके रोकनेके लिये परम्पराय मुक्तिके कारणरूप अरहंत
आदि पंचपरमेष्ठी ध्यान करने योग्य है, बादमें चित्तके स्थिर होने पर साक्षात् मुक्तिका कारण
जो निज शुद्धात्मतत्त्व है, वही ध्यावने योग्य है । इसप्रकार साध्य – साधकभावको जानकर
ध्यावने योग्य वस्तुमें विवाद नहीं करना, पंचपरमेष्ठीका ध्यान साधक है, और आत्मध्यान