Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
कश्चिदाह । व्रतेन किं प्रयोजनमात्मभावनया मोक्षो भविष्यति । भरतेश्वरेण किं व्रतं कृतम्,
घटिकाद्वयेन मोक्षं गतः इति । अथ परिहारमाह । भरतेश्वरोऽपि पूर्वं जिनदीक्षाप्रस्तावे लोचानन्तरं
हिंसादिनिवृत्तिरूपं महाव्रतविकल्पं कृत्वान्तर्मुहूर्ते गते सति द्रष्टश्रुतानुभूतभोगाकांक्षारूपनिदान-
बन्धादिविकल्परहिते मनोवचनकायनिरोधलक्षणे निजशुद्धात्मध्याने स्थित्वा पश्चान्निर्विकल्पो जातः ।
परं किंतु तस्य स्तोककालत्वान्महाव्रतप्रसिद्धिर्नास्ति । अथेदं मतं वयमपि तथा कुर्मोऽवसानकाले ।
नैवं वक्त व्यम् । यद्येकस्यान्धस्य कथंचिन्निधानलाभो जातस्तर्हि किं सर्वेषां भवतीति भावार्थः ।
तथा चोक्त म् — ‘‘पुव्वमभाविदजोगो मरणे आराहओ जदि वि कोई । खन्नगनिधिदिट्ठंतं तं खु
സമാധിമാം തോ ശുഭാശുഭ ബന്നേനോ ത്യാഗ ഹോവാഥീ പരിപൂര്ണ വ്രത ഛേ. (ആ രീതേ പരിപൂര്ണ വ്രതമാം
ശുഭ പരിണാമനോ പണ ത്യാഗ ഹോവാഥീ വ്രത ഉപര പണ രാഗ കരവാ യോഗ്യ നഥീ.)
അഹീം, കോഈ പ്രശ്ന കരേ കേ വ്രതഥീ ശും പ്രയോജന ഛേ? മാത്ര ആത്മഭാവനാഥീ മോക്ഷ ഥഈ
ജശേ? ഭരതേശ്വരേ ക്യാം വ്രത കര്യാം ഹതാം? ഛതാം പണ തേഓ ബേ ഘഡീമാം മോക്ഷേ ചാല്യാ ഗയാ.
തേനോ പരിഹാര കരേ ഛേ, ഭരതേശ്വരേ പണ പഹേലാം ജിനദീക്ഷാ ധാരണ കരതീ വഖതേ മാഥാനും
കേശലോചന കര്യാ പഛീ ഹിംസാദി പാപോനീ നിവൃത്തിരൂപ മഹാവ്രതോനാ വികല്പനേ കരീനേ അന്തര്മുഹൂര്ത ജതാം,
ദേഖേലാ, സാംഭളേലാ അനേ അനുഭവേലാ ഭോഗോനീ ആകാംക്ഷാരൂപ നിദാനബംധാദിനാ വികല്പോഥീ രഹിത,
മന-വചന-കായനാ നിരോധരൂപ നിജശുദ്ധാത്മധ്യാനമാം സ്ഥിത ഥഈനേ പഛീ നിര്വികല്പ ഥയാ. പണ തേമനേ
അല്പകാളനാ മഹാവ്രത ഹോവാഥീ തേമനാ മഹാവ്രതനീ പ്രസിദ്ധി ന ഥഈ. അഹീം കോഈ അജ്ഞാനീ ഏമ
കഹേ കേ അമേ പണ മരണകാളേ തേവീ രീതേ കരീശും, തോ ഏമ കഹേവും യോഗ്യ നഥീ കാരണ കേ ജോ കോഈ
ഏക ആംധളാനേ കോഈ പണ രീതേ ഖജാനാനീ പ്രാപ്തി ഥഈ ഗഈ തോ ശും ബധാനേ തേ രീതേ ഥായ? ഏവോ
ഭാവാര്ഥ ഛേ. കഹ്യും പണ ഛേ കേ ‘‘पुव्वमभाविदजोगो मरणे आराहओ जदि वि कोई । खन्नगनिधिदिट्ठंतं
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൫൨ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൩൦൫
आत्मभावनासे ही मोक्ष होता है । भरतजी महाराजने क्या व्रत धारण किया था ? वे तो दो घड़ीमें
ही केवलज्ञान पाकर मोक्ष गये । इसका समाधान ऐसा है, कि भरतेश्वरने पहले जिनदीक्षा धारण
की, शिरके केशलुञ्चन किये, हिंसादि पापोंकी निवृत्तिरूप पाँच महाव्रत आदरे । फि र एक
अंतर्मुहूर्तमें समस्त विकल्प रहित मन, वचन, काय रोकनेरूप निज शुद्धात्मध्यान उसमें ठहरकर
निर्विकल्प हुए । वे शुद्धात्माका ध्यान, देखे, सुने और भोगे हुए भोगोंकी वाँछारूप निदान बन्धादि
विकल्पोंसे रहित ऐसे ध्यानमें तल्लीन होकर केवली हुए । जब राज छोड़ा, और मुनि हुए तभी
केवली हुए, तब भरतेश्वरने अंतर्मुहूर्तमें केवलज्ञान प्राप्त किया । इसलिये महाव्रतकी प्रसिद्धि नहीं
हुई । इस पर कोई मूर्ख ऐसा विचार लेवे, कि जैसा उनको हुआ वैसे हमको भी होवेगा । ऐसा
विचार ठीक नहीं है । यदि किसी एक अंधेको किसी तरहसे निधिका लाभ हुआ, तो क्या सभीको
ऐसा हो सकता है ? सबको नहीं होता । भरत सरीखे भरत ही हुए । इसलिये अन्य भव्यजीवोंको
यही योग्य है, कि तप संयमका साधन करना ही श्रेष्ठ है । ऐसा ही ‘‘पुव्वं’’ इत्यादि गाथासे