Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ଶ୍ରୀ ଦିଗଂବର ଜୈନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମଂଦିର ଟ୍ରସ୍ଟ, ସୋନଗଢ - ୩୬୪୨୫୦
तथापि शुद्धनिश्चयेन शुद्धात्मानुभूति रूपस्य वीतरागसम्यक्त्वस्य नित्यानन्दैकस्वभावो
निजशुद्धात्मैव विषयो भवतीति ।।१६।।
अथ तेषामेव षड्द्रव्याणां संज्ञां कथयति चेतनाचेतनविभागं च कथयति —
१४३) जीउ सचेयणु दव्वु मुणि पंच अचेयण अण्ण ।
पोग्गलु धम्माहम्मु णहु कालेँ सहिया भिण्ण ।।१७।।
जीवः सचेतनं द्रव्यं मन्यस्व पञ्च अचेतनानि अन्यानि ।
पुद्गलः धर्माधर्मौ नभः कालेन सहितानि भिन्नानि ।।१७।।
जीउ इत्यादि । जीउ सचेयणु दव्वु चिदानन्दैकस्वभावो जीवश्चेतनाद्रव्यं भवति । मुणि
मन्यस्व जानीहि त्वम् । पंच अचेयण पञ्चाचेतनानि अण्ण जीवादन्यानि । तानि कानि ।
कारण हैं, तो भी शुद्धनिश्चयनयकर शुद्धात्मानुभूतिरूप वीतरागसम्यक्त्वका कारण नित्य आनंद
स्वभाव निज शुद्धात्मा ही है ।।१६।।
आगे उन छह द्रव्योंके नाम कहते हैं —
गाथा – १७
अन्वयार्थ : — हे शिष्य, तू [जीवः सचेतनं द्रव्यं ] जीव चेतनद्रव्य है, ऐसा [मन्यस्व ]
जान, [अन्यानि ] और बाकी [पुद्गलः धर्माधर्मौ ] पुद्गल धर्म, अधर्म, [नभः ] आकाश
[कालेन सहिता ] और काल सहित जो [पंच ] पाँच हैं, वे [अचेतनानि ] अचेतन हैं और
[अन्यानि ] जीवसे भिन्न हैं, तथा ये सब [भिन्नानि ] अपने – अपने लक्षणोंसे आपसमें भिन्न
(जुदा-जुदा) हैं, काल सहित छह द्रव्य हैं, कालके बिना पाँच अस्तिकाय हैं ।।
भावार्थ : — सम्यक्त्व दो प्रकारका है, एक सरागसम्यक्त्व दूसरा वीतरागसम्यक्त्व,
सरागसम्यक्त्वका लक्षण कहते हैं । प्रशम अर्थात् शान्तिपना, संवेग अर्थात् जिनधर्मकी रुचि तथा
ନିଜଶୁଦ୍ଧାତ୍ମ ଜ ଛେ. ୧୬.
ହଵେ, ତେ ଛ ଦ୍ରଵ୍ଯୋନାଂ ନାମ କହେ ଛେ ଅନେ ତେମନୋ ଚେତନ ଅନେ ଅଚେତନ ଏଵୋ ଵିଭାଗ କହେ
ଛେ : —
ଭାଵାର୍ଥ: — ଚିଦାନଂଦ ଜ ଜେନୋ ଏକ ସ୍ଵଭାଵ ଛେ ଏଵୋ ଜୀଵ ଚେତନଦ୍ରଵ୍ଯ ଛେ ଅନେ ଜେ
ଜୀଵଦ୍ରଵ୍ଯଥୀ ଅନ୍ଯ ଛେ ଅନେ ପୋତପୋତାନାଂ ଲକ୍ଷଣଥୀ ପରସ୍ପର ଜୁଦାଂ ଛେ ଏଵୋ ପୁଦ୍ଗଲ, ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ,
୨୩୦ ]ଯୋଗୀନ୍ଦୁଦେଵଵିରଚିତ: [ ଅଧିକାର-୨ : ଦୋହା-୧୭