Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੨੭੦ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੩੩
आत्मन्येवाधिकरणभूते असौ पूर्वोक्त ात्मा आत्मना करणभूतेन क्षणमन्तर्मुहूर्तमात्रं उपजनयन्
निर्विकल्पसमाधिनाराधयन् स स्वयंभूः प्रवृत्तः सर्वज्ञो जात इत्यर्थः । ये च तत्र
द्रव्यभावपरमाणुध्येयलक्षणे शुक्लध्याने द्वयाधिकचत्वारिंशद्विकल्पा भणितास्तिष्ठन्ति ते
पुनरनीहितवृत्त्या ग्राह्याः । केन द्रष्टान्तेनेति चेत् । यथा प्रथमौपशमिकसम्यक्त्वग्रहणकाले
परमागमप्रसिद्धाधःप्रवृत्तिकरणादिविकल्पान् जीवः करोति न चात्रेहादिपूर्वकत्वेन स्मरणमस्ति
तथात्र शुक्लध्याने चेति । इदमत्र तात्पर्यम् । प्राथमिकानां चित्तस्थितिकरणार्थं विषय-
कषायदुर्ध्यानवञ्चनार्थं च परंपरया मुक्ति कारणमर्हदादिपरद्रव्यं ध्येयम्, पश्चात् चित्ते स्थिरीभूते
साक्षान्मुक्ति कारणं स्वशुद्धात्मतत्त्वमेव ध्येयं नास्त्येकान्तः, एवं साध्यसाधकभावं ज्ञात्वा ध्येयविषये
ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ ਸਮਾਧਿ ਵਡੇ ਆਰਾਧਤੋ ਥਕੋ ਸ੍ਵਯਂਭੂ ਥਾਯ ਛੇ — ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਥਾਯ ਛੇ.
ਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਵਪਰਮਾਣੁਂ (ਦ੍ਰਵ੍ਯਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਪਣੁਂ ਅਨੇ ਭਾਵਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਪਣੁਂ) ਧ੍ਯੇਯਸ੍ਵਰੂਪੇ ਹੋਯ ਛੇ ਏਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਧ੍ਯਾਨਮਾਂ
ਸਿਦ੍ਧਾਂਤਮਾਂ ਜੇ ਬੇਤਾਲੀਸ਼ ਭੇਦੋ ਕਹ੍ਯਾ ਛੇ ਤੇ ਪਣ ਅਨੀਹਿਤ ਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਥੀ ਸਮਜਵਾ. ਕ੍ਯਾ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾਂਤਥੀ? ਏਵਾ
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਨਾ ਉਤ੍ਤਰਮਾਂ ਤੇਨੁਂ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾਂਤ ਆਪਵਾਮਾਂ ਆਵੇ ਛੇ.
ਜੇਵੀ ਰੀਤੇ ਪ੍ਰਥਮ ਔਪਸ਼ਮਿਕ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਨਾ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮਯੇ ਪਰਮਾਗਮਮਾਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ
ਅਧਃਪ੍ਰਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕਰਣਾਦਿ ਭੇਦੋਨੇ ਜੀਵ ਕਰੇ ਛੇ ਪਣ ਅਹੀਂ ਇਹਾਆਦਿਪੂਰ੍ਵਕਪਣਾਥੀ ਹੋਤੁਂ ਨਥੀ, ਤੇਵੀ ਰੀਤੇ
ਅਹੀਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਧ੍ਯਾਨਮਾਂ ਪਣ ਸਮਜਵੁਂ.
ਅਹੀਂ, ਆ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ ਛੇ ਕੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਜੀਵੋਨੇ ਚਿਤ੍ਤਨੇ ਸ੍ਥਿਰ ਕਰਵਾ ਮਾਟੇ ਅਨੇ ਵਿਸ਼ਯਕਸ਼ਾਯਰੂਪ
ਦੁਰ੍ਧ੍ਯਾਨਨੀ ਵਂਚਨਾਰ੍ਥੇ ਪਰਂਪਰਾਏ ਮੁਕ੍ਤਿਨੁਂ ਕਾਰਣ ਏਵੁਂ ਅਰ੍ਹਂਤਾਦਿ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯ ਧ੍ਯਾਵਵਾ ਯੋਗ੍ਯ ਛੇ, ਪਛੀ ਚਿਤ੍ਤ
ਜ੍ਯਾਰੇ ਸ੍ਥਿਰ ਥਾਯ ਤ੍ਯਾਰੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਨੁਂ ਕਾਰਣ ਏਵੁਂ ਸ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵ ਜ ਧ੍ਯਾਵਵਾ ਯੋਗ੍ਯ ਛੇ, ਤ੍ਯਾਂ
एक क्षणमात्र भी निर्विकल्प समाधिकर आराधता हुआ वह सर्वज्ञ वीतराग हो जाता है । जिस
शुक्लध्यानमें द्रव्यपरमाणुकी सूक्ष्मता और भावपरमाणुकी सूक्ष्मता ध्यान करने योग्य है, ऐसे
शुक्लध्यानमें निजवस्तु और निजभावका ही सहारा है, परवस्तुका नहीं । सिद्धान्तमें
शुक्लध्यानके ब्यालीस भेद कहे हैं, वे अवाँछीक वृत्तिसे गौणरूप जानना, मुख्य वृत्तिसे न
जानना । उसका दृष्टांत — जैसे उपशमसम्यक्त्वके ग्रहणके समय परमागममें प्रसिद्ध जो
अधःकरणादि भेद हैं, उनको जीव करता है, वे वाँछापूर्वक नहीं होते, सहज ही होते हैं, वैसे
ही शुक्लध्यानमें भी ऐसे ही जानना । तात्पर्य यह है कि प्रथम अवस्थामें चित्तके थिर करनेके
लिए और विषयकषायरूप खोटे ध्यानके रोकनेके लिये परम्पराय मुक्तिके कारणरूप अरहंत
आदि पंचपरमेष्ठी ध्यान करने योग्य है, बादमें चित्तके स्थिर होने पर साक्षात् मुक्तिका कारण
जो निज शुद्धात्मतत्त्व है, वही ध्यावने योग्य है । इसप्रकार साध्य – साधकभावको जानकर
ध्यावने योग्य वस्तुमें विवाद नहीं करना, पंचपरमेष्ठीका ध्यान साधक है, और आत्मध्यान