Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੩੫੮ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੮੪
संवेदनरूपः स एव बोधो ग्राह्यो न चान्यः । तेनानुबोधेन विना शास्त्रे पठितेऽपि मूढो
भवतीति । अत्र यः कोऽपि परमात्मबोधजनकमल्पशास्त्रं ज्ञात्वापि वीतरागभावनां करोति
स सिद्धयतीति । तथा चोक्त म् — ‘‘वीरा वेरग्गपरा थोवं पि हु सिक्खिऊण सिज्झंति । ण
हु सिज्झंति विरागेण विणा पढिदेसु वि सव्वसत्थेसु ।।’’ परं किन्तु — ‘‘अक्खरडा जोयंतु
ठिउ अप्पि ण दिण्णउ चित्तु । कणविरउ पलालु जिमु पर संगहिउ बहुत्तु ।।’’ इत्यादि
पाठमात्रं गृहीत्वा परेषां बहुशास्त्रज्ञानिनां दूषणा न कर्तव्या । तैर्बहुश्रुतैरप्यन्येषा-
मल्पश्रुततपोधनानां दूषणा न कर्तव्या । कस्मादिति चेत् । दूषणे कृते सति परस्परं
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਜੇ ਵੀਤਰਾਗਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਰੂਪ ਬੋਧ ਛੇ ਤੇ ਜ ਬੋਧ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਛੇ, ਪਣ ਅਨ੍ਯ (ਬੀਜੋ ਬੋਧ)
ਨਹਿ. ਤੇ ਅਨੁਬੋਧ ਵਿਨਾ (ਵੀਤਰਾਗ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਰੂਪ ਜ੍ਞਾਨ ਵਿਨਾ) ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਭਣ੍ਯੋ ਹੋਵਾ ਛਤਾਂ ਪਣ
ਮੂਢ ਛੇ.
ਅਹੀਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਪਣ ਪਰਮਾਤ੍ਮਬੋਧਨਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰਨਾਰ ਅਲ੍ਪ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਜਾਣੀਨੇ ਪਣ
ਵੀਤਰਾਗ ਭਾਵਨਾ ਕਰੇ ਛੇ ਤੇ ਸਿਦ੍ਧ ਥਾਯ ਛੇ. ਕਹ੍ਯੁਂ ਪਣ ਛੇ ਕੇ — ‘‘वीरा वेरग्गपरा थोवं पि हु
सिक्खिऊण सिज्झंति । ण हु सिज्झंति विरागेण विणा पढिदेसु वि सव्वसत्थेसु’’ (ਅਰ੍ਥ: — ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਾਂ
ਤਤ੍ਪਰ ਵੀਰੋ ਥੋਡਾਕ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨੇ ਸ਼ੀਖੀਨੇ ਪਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਥਾਯ ਛੇ ਪਣ ਸਰ੍ਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋ ਭਣਵਾ ਛਤਾਂ ਪਣ
ਜੀਵ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਵਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਿ ਪਾਮਤੋ ਨਥੀ) ਵਲ਼ੀ ਕਹ੍ਯੁਂ ਛੇ ਕੇ ‘‘अक्खरडा जोयंतु ठिउ अप्पि ण दिण्णउ
चित्तु । कणविरउ पलालु जिमु पर संगहिउ बहुत्तु ।। (ਦੋਹਾ ਪਾਹੁਡ ੮੪) (ਅਰ੍ਥ: — ਜੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਨਾ
ਅਕ੍ਸ਼ਰੋਨੇ ਜ ਜੁਏ ਛੇ ਪਣ ਚਿਤ੍ਤਨੇ ਪੋਤਾਨਾ ਆਤ੍ਮਾਮਾਂ ਸ੍ਥਿਰ ਕਰਤੋ ਨਥੀ ਤੋ ਮਾਨੋ ਕੇ ਤੇਣੇ
ਅਨਾਜਨਾ ਕਣੋਥੀ ਰਹਿਤ ਘਣੁਂ ਪਰਾਲ਼ ਨਿਰਰ੍ਥਕ ਸਂਗ੍ਰਹ ਕਰਵਾ ਜੇਵੁਂ ਕਰ੍ਯੁਂ) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਠ ਮਾਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹੀਨੇ
ਅਨੇ ਬਹੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਾ ਜਾਣਨਾਰਾਓਨੇ ਦੋਸ਼ ਨ ਦੇਵੋ. ਤੇ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਜ੍ਞੋਏ ਪਣ ਅਨ੍ਯ ਅਲ੍ਪਸ਼੍ਰੁਤਜ੍ਞ
अध्यात्म - शास्त्रोंमें प्रशंसा की गयी है । इसलिये स्वसंवेदन ज्ञानके बिना शास्त्रोंके पढ़े हुए भी
मूर्ख हैं । और जो कोई परमात्मज्ञानके उत्पन्न करनेवाले (छोटे) थोड़े शास्त्रोंको भी जानकर
वीतराग स्वसंवेदनज्ञानकी भावना करते हैं, वे मुक्त हो जाते हैं । ऐसा ही कथन ग्रन्थोंमें
हरएक जगह कहा है, कि वैराग्यमें लगे हुए जो मोहशत्रुको जीतनेवाले हैं, वे थोड़े शास्त्रोंको
ही पढ़कर सुधर जाते हैं — मुक्त हो जाते हैं, और वैराग्यके बिना सब शास्त्रोंको पढ़ते हुए भी
मुक्त नहीं होते । यह निश्चय जानना परंतु यह कथन अपेक्षासे है । इस बहानेसे शास्त्र
पढ़नेका अभ्यास नहीं छोड़ना, और जो विशेष शास्त्रके पाठी हैं, उनको दूषण न देना । जो
शास्त्रके अक्षर बता रहा है, और आत्मामें चित्त नहीं लगाया वह ऐसे जानना कि जैसे किसीने
कण रहित बहुत भूसेका ढेर कर लिया हो, वह किसी कामका नहीं है । इत्यादि पीठिकामात्र
सुनकर जो विशेष शास्त्रज्ञ हैं, उनकी निंदा नहीं करनी, और जो बहुश्रुत हैं, उनको भी अल्प
शास्त्रज्ञोंकी निंदा नहीं करनी चाहिए । क्योंकि परके दोष ग्रहण करनेसे राग-द्वेषकी उत्पत्ति