PDF/HTML Page 2981 of 4199
single page version
इति मोक्षो निष्क्रान्तः। इति श्रीमदमृतचन्द्रसूरिविरचितायां समयसारव्याख्यायामात्मख्यातौ मोक्षप्ररूपकः अष्टमोऽङ्कः।।
ane dhīr (ākuḷatā vinānun) -evun pūrṇa gnān pragaṭ dedīpyamān thayun, potānā mahimāmān līn thayun. 192.
ṭīkāḥ– ā rīte mokṣha (raṅgabhūmimānthī) bahār nīkaḷī gayo. bhāvārthaḥ– raṅgabhūmimān mokṣhatattvano svāṅg āvyo hato. jyān gnān pragaṭ thayun tyān te mokṣhano svāṅg raṅgabhūmimānthī bahār nīkaḷī gayo.
chint karai niti kaim kaṭai yah tauū chhidai nahi naik ṭikārī;
chhedanakūn gahi āyudh dhāy chalāy nishaṅk karai duy dhārī,
yon budh buddhi dhasāy dudhā kari karma ru ātam āp gahārī.
ām shrī samayasāranī (shrīmadbhagavatkundakundāchāryadevapraṇīt shrī samayasār paramāgamanī) shrīmad amr̥utachandrāchāryadevavirachit ātmakhyāti nāmanī ṭīkāmān mokṣhano prarūpak āṭhamo aṅk samāpta thayo.
uparanā tarkanun samādhān āchāryabhagavān (nishchayanayanī pradhānatāthī) gāthāmān kare chheḥ-
bhāī! ā bahu shānti ne dhīrathathī sāmbhaḷavā jevī vāt chhe. ahā! anantakāḷathī e samgagdarshan shun chīj chhe e samajyā vinā ekalā kriyākāṇḍamān garī gayo chhe. paṇ bhāī! e to badhī phogaṭ majurī chhe. emān jo rāganī mandatā hoy to tene shubhabhāv thāy chhe ne emān kartābuddhi hoy to mithyā chhe. ā varṣhītap vagere kare chhe ne? andar gnānānandasvarūp bhagavān ātmānī draṣhṭi thayā vinā e to badhī lāṅghaṇo chhe bhāī! e badhā kriyākāṇḍanā bhāv to bhavabhramaṇ karavānā bhāv chhe. enāthī sansār phaḷashe, mukti nahi thāy. paṇ shun thāy? atyāre to chotaraph ek ja prarūpaṇā chāle chhe ke-ā karo ne te karo; upavās karo ne upadhān karo ītyādi. paṇ bāpu! e badhā shubhabhāv jher chhe. agnānīne to e jher chhe ja, samakitī paṇ, te atīndriy ānandanā svādathī viparīt hovāthī jher ja jāṇe chhe. atyāre to prarūpaṇāmān ja ugamaṇo-āthamaṇo pheraphār thaī gayo chhe.
PDF/HTML Page 2982 of 4199
single page version
ahāhā...! kevaḷīnā keḍāyatī vītarāgī bhāvaliṅgī sant ke jenī dashāmān prachur ānand ubharāy chhe te em pharamāve chhe ke-andar pūrṇānandano nāth shuddha chidānandaghan prabhu ātmā chhe; teno āshray līdhā vinā jeṭalī kriyā paradravyanā avalambane thāy chhe te badhī jher chhe. lokone bichārāone ā vāt sāmbhaḷavā maḷī nathī. paṇ jem dūdh garam karatān ubharo āve tem svano āshray thatān samyagdarshan sahit andar vartamān dashāmān ānand- amr̥utano ubharo āve chhe. dūdhano ubharo to polo chhe paṇ ā atīndriy ānandano ubharo to nakkar hoy chhe. dharmanun pahelun pagathiyun samyagdarshan jene thayun te sarva samakitīne- chāhe te āṭh varṣhanī bālikā hoy ke chāhe aḍhīdvīp bahār rahelān tiryañch-vāgh, nāg ke sinh hoy-ātmāno anubhav thatān andar atīndriy ānandano svād āve chhe; te dharma chhe, amr̥ut chhe. sāthe te jīvone je shubharāg āve chhe te, kahe chhe, jher chhe. jeṭalī ātmasthiratā chhe te amr̥ut chhe ne jeṭalo rāg varte chhe te kharekhar jherano ghaḍo chhe-em kahe chhe.
‘pratham to je agnānījanasādhāraṇ (arthāt agnānī lokone sādhāraṇ evān) apratikramaṇādi chhe teo to shuddha ātmānī siddhinā abhāvarūp svabhāvavāḷā hovāne līdhe svayamev aparādharūp hovāthī viṣhakumbh ja chhe; temano vichār karavānun shun prayojan chhe?
shun kahe chhe? agnānī jīvone je mithyātva ane rāgadveṣh ādi apratikramaṇanā bhāvo chhe te shuddha ātmānī siddhinā abhāvasvabhāvarūp chhe. vaḷī teo svayamev aparādhasvarūp chhe, doṣhasvarūp chhe. māṭe te bhāvo viṣhakumbh eṭale jherano ghaḍo ja chhe. āchārya kahe chhe-te bhāvono vichār karavānun shun prayojan chhe? arthāt te bhāvo to prathamathī ja tyāgavāyogya chhe. ahā! jem jher tyāgavāyogya chhe tem ā mithyātvādi bhāvo tyāgavāyogya chhe.
ahā! je pratikramaṇādi puṇyabhāvone dharma māne chhe te mithyādraṣhṭi chhe, aparādhī chhe. anādithī te mithyādarshan ādi bhāvone sevato thako chār gatimān rūle chhe. ahā! e to ekalā pāpamān ḍūbelo mahāduḥkhī chhe.
have kahe chhe- ‘ane je dravyarūp pratikramaṇādi chhe teo sarva aparādharūpī viṣhanā doṣhone ghaṭāḍavāmān samartha hovāthī amr̥utakumbh chhe (em vyavahār āchārasūtramān kahyun chhe) topaṇ pratikramaṇ-apratikramaṇādithī vilakṣhaṇ evī apratikramaṇādirūp trījī bhūmine nahi dekhanār puruṣhane te dravyapratikramaṇādi (aparādh kāpavārūp) potānun kārya karavāne asamartha hovāne līdhe vipakṣha kārya karatān hovāthī viṣhakumbh ja chhe.’
juo, ahīn jene ātmā atīndriy gnān ne ānandasvarūp chhe evo jene antar-
PDF/HTML Page 2983 of 4199
single page version
anubhav thayo chhe evā dharmī puruṣhane savār-sāñj dravyapratikramaṇādirūp shubhabhāv āve chhe enī vāt chhe. shun kahe chhe? ke dharmī jīvane je dravya pratikramaṇādi shubhabhāv hoy chhe te aparādharūpī viṣhanā doṣhone ghaṭāḍavāmān samartha chhe. ahā! dharmī puruṣhane shubhabhāvamān ashubh ghaṭe chhe ne? tethī kahyun ke enā pratikramaṇādi shubhabhāvo vyavahāre amr̥utakumbh chhe.
juo, dharmīne ā dravyapratikramaṇādi shubhabhāvo, rāgādi doṣho ghaṭāḍavāmān samartha chhe, abhāv karavāmān nahi. rāgādino abhāv to ek shuddha gnānānandasvarūpano āshray levāthī thāy chhe, paṇ antaramān shuddha ek gnātā-draṣhṭāsvabhāvī amr̥utasvarūp prabhu ātmānun bhān thayun chhe tene je nindā, garhā ādino vyavahār-shubharāg āve chhe enāthī ashubh ghaṭe chhe e apekṣhāe shubharāgane vyavahārathī (vyavahāranā shāstromān) amr̥utakumbh kahyo chhe. samajāṇun kāī...? bhāī! jene ātmagnān andaramān thayun nathī ene to e badhā shubhabhāv ekalun jher chhe.
ahā! samyagdraṣhṭi sāchā sant-muni jene svānubhav sahit andaramān ātmāmān ramaṇatā thaī chhe enī ā vāt chhe. koī bahārathī lugaḍān utārī nākhe ne mahāvratādi laī le enī ā vāt nathī. bāpu! e (mahāvratādi) to nishchayathī chāritra chhe ja nahi. svarūpamān andar gnānānandasvarūp bhagavān ātmāmān charavun enun nām chāritra chhe. ahāhā! ‘shuddha buddha chaitanyaghan svayañjyoti sukhadhām’ -ahāhā...! āvā potānā shuddha ātmasvarūpamān charavun, ramavun ne ṭharavun-ene vītarāgamārgamān chāritra kahyun chhe. ahā! āvā chāritravantane nindā, garhā ādi paradravyanā ālambanarūp shubhabhāv āve chhe. tene pañchaparameṣhṭhīnun smaraṇ, stuti ādi shubharāg paṇ āve chhe. te shubharāgamān, kahe chhe, pāpane ghaṭāḍavānī-abhāv karavānī nahi, ghaṭāḍavānī-tākāt chhe. tethī tene vyavahāre amr̥utakumbh kahel chhe.
ā samakitī dharmī puruṣhanī vāt chhe. jene pote ātmā koṇ ane kevo chhe enī khabarey nathī ane je bāhya kriyāmān dharma mānī rāche chhe enī ahīn vāt nathī. evā jīvo to svayam aparādharūp pravartatā thakā chāragatimān rakhaḍavānā mārge ja paḍelā chhe. ahīn to jeṇe bhavabīj chhedī nākhyun chhe ne bhav ne bhavanā bhāvarahit bhagavān ātmānā ānandano svād māṇyo chhe tene je pratikramaṇādi āṭh prakāre shubhabhāv āve chhe temān ashubh ghaṭatun hovāthī, kahe chhe, te shubhabhāvo aparādharūpī viṣhanā doṣhone ghaṭāḍavāmān samartha chhe; tethī te shubhabhāvo vyavahārathī amr̥utakumbh chhe. sākṣhāt amr̥ut to doṣhano parihār karavāmān samartha evo svānubhav ja chhe. samajāṇun kāī...?
bhāī! ā shāstranī mūḷ gāthā be hajār varṣha pahelānī chhe, tathā ṭīkā hajār varṣha pahelānī chhe ane ā aliprāy to anantakāḷathī chhe. juo, bhagavān sīmandharanāth
PDF/HTML Page 2984 of 4199
single page version
mahāvidehamān hamaṇān birāje chhe. tyān bhagavān kundakundāchārya samvat 49mān gayā hatā; āṭh divas tyān rahyā hatā. te vakhate sabhāmān prashna thayo ke ā nānakaḍun pataṅgiyā jevun manuṣhya koṇ chhe? tyān bhagavānanī vāṇīmān āvyun ke ā bharatakṣhetranā āchārya chhe. ahā! e āchāryadev ahīn āḍatiyā thaīne ā jāher kare chhe ke-ātmā pūraṇ gnānānandarūpī amr̥utano kumbh chhe. ahāhā...! āvo amr̥utano kumbh jene (paryāyamān) pragaṭ thayo chhe evā dharmīne pratikramaṇ ādi āṭh prakāre kahyā chhe te shubhabhāv āve chhe. te (shubhabhāvo) pāpanā doṣhone kramekrame ghaṭāḍavāmān samartha hovāthī amr̥utakumbh chhe em vyavahārathī vyavahār āchārasūtramān kahyun chhe.
have kahe chhe-topaṇ pratikramaṇ-apratikramaṇādithī vilakṣhaṇ evī trījī apratikramaṇādirūp bhūmine nahi dekhanārane dravya pratikramaṇādi aparādh kam karavārūp potānun kārya karavā asamartha chhe. joyun? ātmānā nishchay anubhav vinā shubharāgamān doṣh ghaṭāḍavānī shakti nathī. ātmāno nishchay anubhav jene pragaṭ thayo chhe evā dharmī puruṣhanā shubhabhāvamān doṣh ghaṭāḍavānī shakti chhe paṇ ātmānubhavarahit agnānījananā shubhabhāvamān doṣh ghaṭāḍavānī shakti nathī.
mithyādraṣhṭi ke jene shubhāshubharahit trījī bhūmi shun-enī khabar nathī, ahāhā...! jene antaramān shuddhopayog thayo nathī evā jīvane ā pratikramaṇādi chhe te aparādharūp chhe, te doṣh ghaṭāḍavā asamartha chhe. ahā! hun ek shuddha chaitanyamūrti bhagavān gnātā-draṣhṭā ja chhun evun jene antaramān bhān thayun nathī te agnānī jīv dravya pratikramaṇādi karo to karo, tene te kriyā doṣh ghaṭāḍavā shaktimān nathī, ulaṭun vipakṣha eṭale bandhananun kārya kare chhe. karelā doṣhonun nirākaraṇ karavun, samakit ādi guṇonī preraṇā karavī, mithyātvādi doṣhonun nivāraṇ karavun, pañchanamaskār ādino bhāv arthāt pratimā ādinun ālamban, bāhya viṣhayakaṣhāyathī chittane haṭhāvavun, ātmasākṣhīe doṣhonun pragaṭ karavun, guru sākṣhīe doṣhone pragaṭ karavā, doṣh thatān prāyashchit laī vishuddhi karavī-e āṭhe bol shubhabhāv chhe. te shubhabhāv jene trījī bhūmikā nathī arthāt samyagdarshan nathī, shuddhopayogarūp pariṇām nathī tene jherarūp chhe, kemake enāmān doṣh ghaṭāḍavānun kiñchit sāmarthya nathī.
trījī bhūmikā sahit je jīv chhe tene je shubhabhāv āve chhe te doṣh ghaṭāḍavāmān samartha chhe. paṇ agnānīnā je shubhabhāv chhe te vipakṣha chhe, arthāt doṣh ghaṭāḍavānun kārya karatā nathī paṇ ulaṭun bandh karavānun kārya kare chhe. navān karma bandhāy e kārya karavā te samartha chhe, māṭe te viṣhakumbh ja chhe. mithyātvasahit shubhabhāv bandhanun ja kāraṇ thāy chhe. ekalo shubh-upayog e to ekalā bandhanun ja kāraṇ chhe, māṭe e jherano ghaḍo chhe.
PDF/HTML Page 2985 of 4199
single page version
have kahe chhe- ‘je apratikramaṇādirūp trījī bhūmi chhe te, svayam shuddhātmānī siddhirūp hovāne līdhe sarva aparādharūpī viṣhanā doṣhone sarvathā naṣhṭa karanārī hovāthī, sākṣhāt svayam amr̥utakumbh chhe ane e rīte (te trījī bhūmi) vyavahārathī dravya pratikramaṇādine paṇ amr̥utakumbhapaṇun sādhe chhe.’
ahā! badhī ek samayanī paryāyamān ramat chhe. jyāre ene ek samayanī paryāyanī pāchhaḷ virājelā paramānandamay bhagavān ātmānī draṣhṭi thāy chhe tyāre tene shuddhātmānī siddhi thatān trījī bhūmikā pragaṭ thāy chhe. ahā! ā trījī bhūmi sarva doṣhone nāsh karavāmān samartha hovāthī sākṣhāt amr̥utakumbh chhe ane te hotān-tenā sadbhāvamān dravyapratikramaṇādine vyavahāre amr̥utakumbhapaṇun chhe, tenā abhāvamān nahi.
bhāī! tārī chīj andar keṭalī mahimāvant chhe tenī tane khabar nathī. ahāhā...! bhagavān! tun andar pūraṇ ānand-amr̥utano sāgar chho. pratyek ātmā āvo chhe hon. bhāī! ā to jineshvaradeve kahelī vāt chhe. ten jignāsāthī tārī vāt kadī sāmbhaḷī nathī! shun thāy? ākhī jindagī bairān-chhokarānnī āḷapampāḷamān ne dhandhā-vepāramān-ekalā pāpanā bhāvamān chālī jāy chhe. emān vaḷī māṇḍ samay maḷe to āvun sāmbhaḷī āve ke-vrat karo, upavās karo jātrā karo, -ane tamārun kalyāṇ thaī jashe. paṇ ahīn kahe chhe-jeṭalun paradravya upar lakṣha jāy chhe e badho rāg chhe, jher chhe. samosaraṇamān sākṣhāt bhagavān birājatā hoy emanā lakṣhe tun stuti, bhakti, pūjā ītyādi shubhabhāv kare e shubhabhāv jher chhe. have āvī satya vāt sāmbhaḷavā maḷe nahi te bichārā shun kare?
moṭā abajopati hoy toy bichārā? hā, jene andar potānī svarūpalakṣhmī-anant anant gnānānandalakṣhmīnī khabar nathī teo moṭā abajopati hoy toy bichārā chhe. shāstramān temane ‘varākāḥ’ eṭale rāṅkā- bhikhārī kahyā chhe. jem sākar ekalī mīṭhāshano piṇḍ chhe tem bhagavān ātmā pūraṇ ek gnānānandano piṇḍ chhe. ahā! āvā potānā svarūpanī draṣhṭi karyā vinā traṇakāḷamān koī ne dharma thato nathī, sukh thatun nathī.
are! 84 lākhanā avatār karī karīne tun marī gayo chho. ā rastāmān khaṭārā nīche chagadāīne undar, noḷ ādi marī gayelā jovāmān āve chhe ne? bhāī! āvā avatā ten anant anant vār karyā chhe. shun thāy? bāpu! ā sharīr chhe e jaḍ māṭī-dhūḷ chhe; ā maḷyun chhe e chhūṭī jashe, vaḷī bījun maḷashe. ātmānā bhān vinā em anant sharīr maḷyān chhe. emey nathī ke ten kriyākāṇḍ nathī karyān. hajāro rāṇīo chhoḍī, jainano sādhu thaī mahāvratādinī kriyāo paṇ ten anantavār karī chhe ane enā phaḷamān anantavār gairaveyakamān upajyo chhe. paṇ bāpu! e badho shubharāg
PDF/HTML Page 2986 of 4199
single page version
bhāī! ene ten dharma mānyo, amr̥ut mānyun paṇ ahīn kahe chhe-e to jher chhe, viṣhakumbh chhe.
bhagavān kahe chhe-prabhu! tun ekavār sāmbhaḷ. andar tārī chīj puṇya-pāpanā bhāvathī rahit-nirlep shuddha chaitanyamay paḍī chhe, enī draṣhṭi te samyagdarshan, enun gnān te samyaggnān ane emān ramaṇatā te samyakchāritra; ā dharma, ā amr̥ut ne ā sukh. bhagavān! ten anantakāḷamān ā karyun nathī ane bahāramān paradravyamān kheñchāīne mānyun ke ame sukhī chhīe, paṇ tyān dhūḷey sukhī nathī sāmbhaḷane. bāpu! e paradravyane avalambīne thanārā bhāv to badhā rāganā-duḥkhanā bhāv chhe. e vaḍe tun duḥkhī ja chho. emān sukhanī kalpanā chhe, sukh kyān chhe? emān duḥkh ja chhe.
juo, ādamīne vāt, pitta ne kaph jyāre ghaṇān vadhī jāy tyāre sannipati thāy chhe. tyāre te dānt kāḍhī khaḍakhaḍ hase chhe. shun te sukhī chhe? nā; vāstavamān ene bhān nathī ke te duḥkhī chhe. tem ā jīvane anādino sannipāt chhe. mithyāshraddhā, mithyāgnān ane mithyāchāritra-e vaḍe ene sannipāt chhe. viṣhay-kaṣhāyamān e ṭhīk māne chhe e sannipāt chhe. e sukh māne chhe paṇ shun te sukhī chhe? nā; ene bhān nathī ke e duḥkhī chhe. bāpu! jagat (shubharāgamān) ṭhagāy chhe ane māne chhe ke amane dharma thāy chhe. vāstavamān e jherano ghaḍo chhe.
bhāī! andar tun ānandano nāth sachchidānandamay bhagavānasvarūp chho. enī anrtadraṣhṭi karyā vinā jeṭalī vyavahāranī kriyāo kare-chāhe chovīse kalāk bhagavān... bhagavān... bhagavān-em jāp kare, mane shivapad āpajo re-em prārthanā kare-paṇ e badho shubharāg bāpā! jherano ghaḍo chhe bhāī! bhagavān kahe chhe-tārun shivapad amārī pāse kyān chhe te āpīe? te tārāmān ja chhe, ane anrtadraṣhṭi vaḍe ja prāpta thāy em chhe. bākī ātmagnānarahit ā badhī tārī kriyāo ekalo viṣhakumbh chhe. vyavahāranā pakṣhavāḷāne ā ākarun paḍe chhe; paṇ shun thāy?
je ātmagnān sahit chhe evā dharmī puruṣhane āvo vyavahār-shubharāg āve chhe ane tene vyavahārathī amr̥utakumbh kahyo chhe. tathāpi kharekhar to shuddha upayog e ek ja amr̥utakumbh chhe.
‘paramārthavachanikā’ mān āve chhe ke-agnānī āgamano vyavahār anādithī karato āvyo chhe tethī tene te saraḷ lāge chhe ane tethī vyavahārashraddhā ādi te kare chhe; paṇ tene adhyātmanā vyavahāranī khabar suddhān nathī. shuddha vītarāgī dashānirmaḷaratnatray te adhyātmano vyavahār chhe, ane trikāḷī dravya te adhyātmano nishchay chhe. āne te jāṇato nathī ane āgamanā vyavahāramān santuṣhṭa rahe chhe. paṇ ethī shun? ahīn kahe chhe-e to ekalun jher chhe. shrī jayasenāchāryadeve ā gāthānī
PDF/HTML Page 2987 of 4199
single page version
ṭīkāmān nirmaḷ ratnatrayanī apekṣhā gnānīno bāhya vyavahār paṇ jher chhe em kahyun chhe.
ahā! ātmā to andar paramātmasvarūp chhe. āve chhe ne ke-“siddha samān sadā pad mero.” ahā! ene ā kem bese? arisāmān jue ne ṭopī ām pherave ne tem pherave-ene ā kem bese? tene kahīe chhīe ke-bhāī! ā shun thayun chhe tane? bhāī! shun ā maḍadāne shaṇagāravun chhe? ā sharīr to mr̥utak kalevar chhe. samayasār gāthā 96mān āve chhe-ke mr̥utak kalevaramān amr̥utasāgar ātmā mūrchhāī gayo chhe. bhāī! ā sharīr, jaḍ māṭī-dhūḷ chhe. ane bhagavān ātmā amr̥utano piṇḍ enāthī bhinna chhe. to emān jāne! ahā! tyān tane akhaṇḍ pratāp vaḍe shobhāyamān tāro amr̥utano nāth prāpta thashe.
vaḷī keṭalāk agnānīo māne chhe ke ame samājanī, deshanī ne jagatanī sevā karīe chhīe. paṇ paranī sevā koṇ karī shake? tārā sharīramān rog āve tene tun maṭāḍī shakato nathī, tārī strī jene tun ardhāṅganā kahe chhe te maravā paḍī hoy to tun bachāvī shakato nathī to tun bījāone kem bachāvīsh? bhāī! e to jenun jeṭalun āyuṣhya hashe teṭalun te raheshe. koṇ bachāve? ne koṇ māre? prabhu! tane paranī dayāno bhāv āve chhe. paṇ ek to tun paranī dayā pāḷī shakato nathī ane bījun ke paranī dayāno shubhabhāv, ahīn kare chhe, jherano, ghaḍo chhe. gajab vāt chhe bhāī! jo tāre satnun sharaṇun levun hashe to ā svīkāravun paḍashe; ā sivāy bījo koī upāy nathī.
ahāhā...! ātmā ānandano nāth prabhu andar atīndriy gnān ne ānandathī bharachak (pūrṇa) bharelo chhe. enā anubhavanī vāt bahār vāṇīmān keṭalī āvī shake? mātra īshārā karī shakāy. jem guṅgo goḷ khāy paṇ svād kevo chhe te kahī shake nahi, tem enā ānandano svād kahī shakāy em nathī. māṭe he bhāī! sarva vikalpanun lakṣha chhoḍīne svarūpamān anrtadraṣhṭi kar. bas ā ja karavā yogya chhe; bākī badhān thothethothān chhe.
ahīn kahe chhe-apratikramaṇādirūp trījī bhūmi chhe te svayam shuddhātmānī siddhiprāptirūp chhe. vaḷī te sarva aparādharūpī viṣhanā doṣhone sarvathā naṣhṭa karavāvāḷī chhe. tethī te trījī bhūmikā svayam sākṣhāt amr̥utakumbh chhe. ahāhā...! shuddhopayogarūp bhūmikā jemān nirmaḷ ratnatray pāke chhe te sākṣhāt amr̥utakumbh chhe. ahā! āvī trījī bhūmikāvāḷā dharmī puruṣhane je dravyapratikramaṇādi hoy chhe tene vyavahārathī amr̥utakumbhapaṇun prāpta thāy chhe. kharekhar te amr̥utakumbh chhe em nahi, paṇ sākṣhāt amr̥utakumbhano sahakārī chhe tethī tene amr̥utakumbh upachārathī kahevāmān āve chhe. have kahe chhe.
PDF/HTML Page 2988 of 4199
single page version
‘te trījī bhūmithī ja ātmā niraparādh thāy chhe. tenā (arthāt trījī bhūminā) abhāvamān dravyapratikramaṇādi paṇ aparādh ja chhe. māṭe, trījī bhūmithī ja niraparādhapaṇun chhe em ṭhare chhe.’
lyo, shuddhopayogarūp trījī bhūmithī ja ātmā niraparādh thāy chhe, bījī rīte nahi, vyavahāraratnatrayathī nahi. jyān shuddhopayog nathī, samyagdarshan-gnān-chāritra nathī tyān sarva kriyākāṇḍ aparādh ja chhe. vyavahār pratikramaṇ, sāmāyik, prauṣhadh, dayā, dān, vrat, tap, bhakti, pūjā ītyādi sarva, shuddhopayoganā abhāvamān, aparādh ja chhe, jher ja chhe. māṭe shubhābhāv bhāvothī rahit trījī bhūmithī ja niraparādhapaṇun siddha thāy chhe. ā nyāyathī-lojīkathī siddha thayun ke shuddhopayogathī ja niraparādhapaṇun chhe e sivāy puṇyanī kriyāothī jemān doṣhono nāsh thāy evun niraparādhapaṇun chhe nahi. puṇyanī kriyāthī doṣhano nāsh siddha thato nathī.
vyavahārapratikramaṇādinā vikalpa dharmīne āve chhe paṇ enun lakṣha to andar bhagavān ātmānā anubhavamān rahevānun hoy chhe. dayā, dān ādi shubhanā kāḷey enī draṣhṭi shuddha ātmā par hoy chhe, ane rāgane chhoḍī andar bhagavān chidānandamay ātmā chhe tenī pūraṇ prāptinun ja ene lakṣha hoy chhe. tenī prāpti arthe ja ā dravyapratikramaṇādi chhe; shubharāgamān rokāī rahevā arthe nahi. samajāṇun kāī.....?
have kahe chhe- ‘ām hovāthī em na māno ke (nishchayanayanun) shāstra dravyapratikramaṇādine chhoḍāve chhe. tyāre shun kare chhe? dravyapratikramaṇādithī chhoḍī detun nathī.’
ahā! ā samayasār nishchayanayanun eṭale shuddha chaitanyamātra ātmāne batāvavāvāḷun shāstra chhe. samvat 1978mān ā shāstra pahelavahelun amārā hāthamān āvyun ane jyān vāñchyun tyān em thaī gayun ke-aho! ā to asharīrī thavānī chīj chhe. āmān to sharīr ne sansār rahit siddha thavānī sāmagrī paḍī chhe. ahīn kahe chhe-em na mānavun ke ā nishchayanun shāstra vyavahārapratikramaṇādi chhoḍāvī ashubhamān prare chhe. emān shubhabhāvane chhoḍī ashubhamān javānī vāt nathī. shāstrano dravyapratikramaṇādi chhoḍāvavāno hetu nathī paṇ temān aṭakī rahevānun te chhoḍāve chhe. pratikramaṇ, sāmāyik, bhakti, vrat, tap, pūjā ītyādinā shubharāgamān rokāī aṭakī rahevānun te chhoḍāve chhe. vāstavamān te sukhadhām, chaitanyadhām evā svarūpamān laī jāy chhe ane e ja ānun karavāyogya kartavya chhe, dharma chhe.
ahā! puṇyabhāvane chhoḍī pāpamān nākhavāno shāstrano hetu nathī. hetu to puṇyane paṇ chhoḍī andar param pavitra prabhu ātmā chhe teno anubhav karāvavāno chhe, kemake ātmānubhavathī ja niraparādhapaṇun chhe, kalyāṇ chhe. bāpu! ā (-svānubhav) vinā jem
PDF/HTML Page 2989 of 4199
single page version
ghāṇīmān tal pīlāy chhe tem chāragatinā duḥkhamān tun pīlāī jaīsh. chāre gati duḥkharūp chhe. chaitanyalakṣhmīnā bhān vinā jyān jāy tyān duḥkh ja chhe. ahā! nij svarūpalakṣhmīnī jene khabar nathī ane dhūḷano (puṇyakarmano) jene prem chhe evā moṭā abajopatio, rājāo ane devatāo paṇ duḥkhī ja duḥkhī chhe.
ahīn dravyapratikramaṇādi chhoḍavatā nathī, paṇ shubharāgamān santuṣhṭa thaī te rokāī jāy chhe tyānthī tene chhoḍāvī andar dhruvadhāmamān-chaitanyadhāmamān laī jāy chhe. em ke pratikramaṇādi shubhabhāvamān santuṣhṭa rahevā jevun nathī kemake bhagavān ātmā je amr̥utasvarūp chhe enāthī te bhāvo viparīt chhe, jher chhe. nirmaḷ ratnatray sākṣhāt amr̥ut chhe, jyāre ā shubhabhāvo enī apekṣhā jher chhe, māṭe, shubhabhāvomān santuṣhṭa rahevun yogya nathī em āshay chhe. vaḷī-
‘te sivāy bījun paṇ, pratikramaṇ-apratikramaṇādithī agochar apratikramaṇādirūp, shuddha ātmānī siddhi jenun lakṣhaṇ chhe evun, ati duṣhkar kāīk karāve chhe.’
bhāī! andar vastu tun ātmā chho ke nahi? bhagavān! tun tattva chho ke nahi? tattva chho to enun kāī sattva chhe ke nahi? enāmān koī shakti, svabhāv ke guṇ chhe ke nahi? ahāhā...! bhagavān! tun pūraṇ gnān, ānand ādi anant guṇ-anant shaktiono piṇḍ chho ne? anantasvabhāvothī bharelun tārun sattva chhe ne prabhu! ahāhā...! tene pāmavun kem? to kahe chhe-tene pāmavā māṭe shubh-ashubh bhāv kāryakārī nathī. bhagavān! tārun chaitanyatattva apratikramaṇādi ashubhabhāvathī agochar-agamya chhe ne pratikramaṇādi shubhabhāvathīy agochar-agamya chhe. samajāy chhe kāī...? bhāī! ā dayā, dān, bhakti ādi shubhabhāvathī bhagavān ātmā agochar chhe. gajab vāt! kahe chhe- vyavahāranā kriyākalāpathī tane ātmāno anubhav nahi thāy kemake enāthī te agamya chhe.
ā nāḷiyer hoy chhe ne nāḷiyer! enā upar je chhālān chhe te nāḷiyer nathī, kaṭhaṇ kāchalī chhe te paṇ nāḷiyer nathī, ane nāḷiyeranā goḷā uparanī je rātaḍ chhe te paṇ nāḷiyer nathī. paṇ andar saphed māvo bharelo mīṭho goḷo chhe e nāḷiyer chhe. tem ā sharīr chhe te chhālān chhe, karma chhe te kāchalī chhe. e banne ātmā nathī ane rātaḍ samā je puṇya-pāpanā bhāv chhe tey ātmā nathī. e traṇeyathī bhinna shuddha chaitanya ane ānandano andar goḷo chhe te ātmā chhe.
ahīn kahe chhe- pratikramaṇ-apratikramaṇādithī agochar, shuddha ātmānī siddhi nām prāpti jenun lakṣhaṇ chhe evī ati duṣhkar trījī apratikramaṇādirūp je bhūmi je shuddhopayogarūp chhe tene (ā shāstra) karāve chhe. bhāī! shuddhopayog ati duṣhkar chhe. samyagdarshan ādi ratnatray ati duṣhkar chhe. ahā! anantakāḷamān eṇe shubhakriyāo to anantavār karī chhe paṇ shubhāshubhathī bhinna shuddha chaitanyatattvanān gnān-shraddhān ne anubhav ek kṣhaṇ
PDF/HTML Page 2990 of 4199
single page version
paṇ karyān nathī tethī te duṣhkar chhe. ahīn kahe chhe-ā shāstra ene dravyapratikramaṇādithī santoṣh karāvatun nathī eṭalun ja nahi, shuddha ātmānī siddhi jenun lakṣhaṇ chhe evān ati duṣhkar nirmaḷ ratnatrayanī prāpti paṇ karāve chhe. aho! ā shāstra param adbhut mahimāvant chhe.
juo, nīche narakagati chhe. rājā, mahārājā ne moṭā paisāvāḷā jeo māns, iṇḍā, dārū ītyādinun sevan kare chhe e badhā nīche narakamān bharāy chhe. shun thāy? evā krur pariṇāmanun phaḷ evun chhe. bhāī! ā jīv paṇ tyān anantavār gayo chhe. vaḷī jeo māyā, kuṭilatā, vakratā-āḍoḍāī bahu kare chhe e jīvo tiryañchamān jāy chhe. evā bhav paṇ eṇe anantā karyā chhe. are! anādithī e anantakāḷamān kyārey bhav vināno rahyo nathī. chār gatimān, 84 lākh yonimān avatār dharī dharīne te tīvra duḥkhone ja prāpta thayo chhe.
ahā! jo ekavār bhavarahit thāy to pharīne tene janma-maraṇ rahe nahi. jem chaṇo kācho hoy to uge paṇ shekelo chaṇo uge nahi. tem svasvarūpanā bhān vinā puṇya-pāpanā bhāv karyā ja kare tene kāchā chaṇānī jem chāragatimān janmamaraṇ thayā ja kare, tenun bhavabhramaṇ maṭe nahi. parantu puṇyapāparahit potānā svasvarūpane oḷakhīne temān ja līn thaī rahe tene shekelā chaṇānī jem navā navā bhav thatā nathī. ahā! te bhavarahit atyant nirākul ānandanī dashāne prāpta thaī jāy chhe. samajāṇun kāī...?
bhāī! andar tun keṭalo mahān chho tenī tane khabar nathī; ane bekhabaro rahīne tun chāragatimān rajhaḷe chhe, rūle chhe. sva ne paranī khabar vinā bekhabaro rahīne rāgathī ekapaṇun karīne bhagavān! tun chāragatimān rakhaḍī mare chhe. ahīn kahe chhe-prabhu! tun kriyākāṇḍathī bhinna paḍī andar ānandathī bharelun shuddha chaitanyatattva chhe temān āvī jā, ane temān ja nivās kar. tane bhavarahit anantasukhamay padanī prāpti thashe. ā sivāy moṭo jainano sādhu thāy toy shun kāmanun?
ātmāne sādhe te sādhu chhe. jeṇe andaramān ānandane sādhyo nathī te sādhu nathī; arthāt je ekalā kriyākāṇḍamān ja magna chhe te sādhu nathī. andar amr̥utakumbh prabhu ātmā paḍayo chhe tene sādhīne je pragaṭ kare te sādhu chhe. andar vastu ānandasvabhāv chhe enun manan karavun, emān līn thavun enun nām muni chhe. vastra sahit sādhu e to kuliṅg chhe. ane bāhyaliṅgamān ja magna chhe ey vāstavamān sādhu nathī. je svasvarūpamān ja nirantar magna chhe te ja paramārthe sādhun chhe. aho! sādhudashā koī alaukki chīj chhe.
ahā! āvun manuṣhyapaṇun maḷyun ne ā vātane samajīne samyagdarshan pragaṭ na karyun to jem dorā vagaranī soy khovāī jāy ane hāth āve nahi tem te bhav-
PDF/HTML Page 2991 of 4199
single page version
samudramān kyāy khovāī jashe; tene ātmā hāth nahi āve. ane jem soyane doro parovelo hoy to te khovāī hashe topaṇ jaḍashe tem jeṇe ātmāne rāgathī bhinna jāṇī samakit pragaṭ karyun hashe te nabaḷāīnā rāgane kāraṇe kadāchit alpa bhav karashe topaṇ te ante mokṣhane pāmashe ja.
ā shāstramān ja āgaḷ kaheshe ke- (gāthā 383)
arthaḥ– anek prakāranān vistāravāḷā je pūrve karelān shubhāshubh karma chhe temanāthī je potānā ātmāne nivartāve chhe te ātmā pratikramaṇ chhe. ītyādi.
‘vyavahāranayāvalambīe kahyun hatun ke-“lāgelā doṣhonun pratikramaṇ ādi karavāthī ja ātmā shuddha thāy chhe, to pachhī prathamathī ja shuddha ātmānā ālambanano khed karavānun shun prayojan chhe? shuddha thayā pachhī tenun ālamban thashe; pahelethī ja ālambanano khed niṣhphaḷ chhe.”
juo ā vyavahāranā-rāganā pakṣhavāḷānī dalīl! shun kahe chhe? lāgelā doṣhono pratikramaṇādi shubhabhāvathī nāsh thaī jāy chhe ne ātmā shuddha thāy chhe. to pahelethī ja shuddhanī draṣhṭi karo, shuddhano anubhav karo-em shuddhanā ālambanano khed shun kām karāvo chho? shubhathī ātmā pavitra thaī jashe ane pachhī (nirānte) shuddhanun ālamban thashe. pahelethī ja shuddhanā ālambanano khed karavo nakāmo chhe. lyo, ā pramāṇe shubhabhāv karavāthī (ātmā) shuddha thashe em ā vyavahāranā pakṣhavāḷānī dalīl chhe.
tene āchārya samajāve chhe ke- ‘je dravyapratikramaṇādik chhe te doṣhanān maṭāḍanārān chhe, topaṇ shuddha ātmānun svarūp ke je pratikramaṇādithī rahit chhe tenā ālamban vinā to dravyapratikramaṇādik doṣhasvarūp ja chhe, doṣh maṭāḍavāne samartha nathī;...’
juo, shun kahe chhe? ānandano nāth evo je potāno ātmā enī draṣhṭi vinā vyavahār kriyākāṇḍ badho doṣharūp ja chhe. ahā! dayā, dān, vrat, bhakti, pratikramaṇ ādi jene loko dharma mānī beṭhā chhe te badhāy shubhabhāvo antar-anubhav vinā paramārthe pāp ja chhe. bahu ākarī vāt bhāī! puṇyapāpathī rahit hun chidānandakand prabhu ātmā chhun-em svānubhav vinā badho shubharāg ekalo jher ne duḥkh chhe. are! bhagavān! ātmānā bhān vinā evī kriyāo to ten anantavār karī chhe; paṇ je
PDF/HTML Page 2992 of 4199
single page version
svayam doṣhasvarūp ja chhe te doṣhane kem maṭāḍe? ātmagnānanā abhāvamān vrat, tap ādi koī bāhya kriyāo doṣh maṭāḍavā samartha nathī. have enun kāraṇ kahe chhe-
‘kāraṇ ke nishchayanī apekṣhā sahit ja vyavahāranay mokṣhamārgamān chhe, kevaḷ vyavahārano ja pakṣha mokṣhamārgamān nathī, bandhano ja mārga chhe.’
mokṣhamārgamān nishchay sahit vyavahār (hoy) chhe. jene rāgarahit shuddha chaitanyamātra ātmānī draṣhṭi, gnān ne anubhav thayān chhe evā nishchayavāḷānā shubharāgane vyavahār kahevāmān āve chhe. paṇ jene nishchay-svarūpanī draṣhṭi ane anubhav nathī enā vyavahār- kriyākāṇḍ koī chīj nathī. e to kevaḷ aparādh ane doṣh ja chhe. bhāī! duniyāthī ā vāt judī chhe. loko sāthe eno meḷ na khāy evī ā alaukki vāt chhe. nishchayayukta je vyavahār ene vyavahār mokṣhamārga kahe chhe. paṇ ātmagnān rahit agnānī, bhale te vratādinā shubharāgamān vartato hoy toy tene vyavahār mokṣhamārga kahetā nathī.
bhāī! nishchayanī apekṣhā sahit ja vyavahāranay mokṣhamārgamān chhe. jene ātmāno anubhav andaramān thayo chhe ene je shubharāg āve chhe tene mokṣhamārgamān vyavahār kahevāmān āve chhe. kevaḷ vyavahārano ja pakṣha mokṣhamārgamān nathī; arthāt nishchay rahit vyavahār kāī nathī, te vyavahār nām pāmato nathī; e to bandhano ja mārga chhe; agnānīne dayā, dān, vratādinā vikalpo bandhanun-sansāranun ja kāraṇ thāy chhe. have kahe chhe.
‘māṭe em kahyun chhe ke-agnānīne je apratikramaṇādik chhe te to viṣhakumbh chhe ja; temanī to vāt ja shī? parantu vyavahārachāritramān je pratikramaṇādik kahyān chhe te paṇ nishchayanaye viṣhakumbh ja chhe, kāraṇ ke ātmā to pratikramaṇādikathī rahit, shuddha apratikramaṇādisvarūp ja chhe.’
juo, shun kahyun? agnānīne je mithyātvādirūp apratikramaṇādik chhe e to viṣhakumbh chhe ja. enī to shī vāt karavī? parantu bhagavāne vyavahārachāritramān je pratikramaṇādik shubhabhāvo kahyā chhe te paṇ nishchayathī viṣhakumbh ja chhe. ahāhā...! nishchay sahitanī je kriyā (shubh) chhe te paṇ paramārthe jherano ghaḍo ja chhe. jene potānā nishchayasvarūpanun andar bhān chhe tenā vyavahārane (shubharāgane) vyavahār kahevāmān āve chhe te vyavahār paṇ nishchayathī viṣhakumbh ja chhe; kāraṇ ke ātmā to pratikramaṇādikathī rahit, shuddha, apratikramaṇādisvarūp ja chhe. lyo, āvī vāt chhe.
have ā kathananā kaḷasharūpe kāvya kahe chheḥ-
‘अतः’ ā kathanathī, ‘सुख–आसीनतां गताः’ sukhe beṭhelā (arthāt esh-
PDF/HTML Page 2993 of 4199
single page version
ārām karatā) ‘प्रमादिनः’ pramādī jīvone ‘इताः’ hat kahyā chhe.
shun kīdhun? ke-ātmā shun chīj chhe enī khabar vinā dayā, dān, vrat, bhakti, pūjā ītyādi shubhakriyāo vaḍe dharma thāy chhe em mānī je shubharāgamān santuṣhṭa thāy chhe teo pramādī chhe ane te jīvo ‘hatāḥ’ eṭale haṇāī rahyā chhe arthāt teo mokṣhanā anadhikārī chhe. ahā! jene hun pote gnānānandasvarūp chhun em antar-anubhav thayo nathī te jīvo mokṣhanā-dharmanā anadhikārī chhe arthāt temano mokṣhamārgamān pravesh ja thato nathī.
‘चापलम् प्रलीनम्’ chāpalyano (vichār vinānā kāryano) pralay karyo chhe. eṭale shun? ke ātmabhān vinānī kriyāono-dravyapratikramaṇ, vrat, tap, bhakti, pūjā, bhaṇavun, bhaṇāvavun, paṭhan-pāṭhan, chintavan ītyādi kriyāono-pralay karyo chhe, arthāt te kriyāo badhī mokṣhanā kāraṇamān gaṇavāmān āvī nathī.
ā lākho-karoḍonun dān kare, bhakti, pūjā, pañchaparameṣhṭhīnun smaraṇ ītyādi kare e badhī shubharāganī kriyāo chāpalya chhe. ātmānā bhān vinā āvī badhī kriyāonā karanārā mithyādraṣhṭi chhe. ahā! jeo ahinsādi pāpanī kriyāomān paḍelā chhe-temanī to shī vāt karavī? te pāpī jīvo to chāragatimān rakhaḍī ja mare chhe. paṇ ahīn kahe chhe- potānā shuddha chaitanyasvarūpano anubhav karyā vinā jeo ekalī puṇyanī-dayā, dān, vratādinī kriyāo karavāmān paḍelā chhe teone paṇ chāpalya chhe, arthāt temanī te kriyāo mokṣhamārgamān gaṇī nathī. teo paṇ bandhamārgamān eṭale sansāramān ja rajhaḷī mare chhe.
have kahe chhe- ‘आलम्बनम् उन्मूलितम्’ ālambanane ukheḍī nākhyun chhe. arthāt svadravyanā ālamban sivāy jeṭalun paradravyanun ālamban chhe tene mūḷathī ukheḍī nākhyun chhe. samyagdraṣhṭine je dravyapratikramaṇādi hoy chhe tene paṇ nishchaye bandhanun kāraṇ jāṇī hey gaṇyun chhe. paradravya chāhe pañchaparameṣhṭhī ho ke shāstra ho, enun ālamban pramād chhe ane te hey chhe. ek vītarāgabhāv sivāy, pāpanī nindā, chittane pāpathī pāchhun vāḷavun te, ītyādi sarva shubharāganī kriyāo pramād chhe ane emān paradravyanun ālamban chhe. ahā! ahīn kahe chhe- jeṭalun paradravyanun ālamban chhe te mūḷathī ukheḍī nākhyun chhe eṭale ke hey karyun chhe.
prashnaḥ– to bhāvapāhuḍamān pañchamahāvrat aṅgīkār karo, ṣhoḍashabhāvanā bhāvo ītyādi anek prakāranī shubhakriyāo karavānī vāt āve chhe ne?
uttaraḥ– hā, āve chhe; paṇ e to bhāī! gnānīne te te bhūmikāomān kevā kevā prakārano shubharāg āve chhe enun tyān gnān karāvyun chhe. e sarva vyavahāranun kathan
PDF/HTML Page 2994 of 4199
single page version
samajavun. bākī paramātmā jain parameshvar em kahe chhe ke-mārā ālambanathī paṇ tane rāg thashe. pañchāstikāyamān āve chhe ke arihant pratyeno rāg e mokṣhanun kāraṇ nathī.
pañchāstikāy, gāthā 168 mān kahyun chhe ke-jarā paṇ rāg doṣhanī paramparānun kāraṇ chhe. arihant ādinī bhakti rāgapariṇām vinā hotī nathī, ane rāgapariṇām thatān ātmā, potāne buddhiprasār vināno rākhī shakato nathī. buddhiprasār arthāt chittanun bhramaṇ hotān shubhāshubh karmono nirodh thato nathī. ā pramāṇe paradravyanun ālamban jenun mūḷ chhe evo alpa rāg paṇ doṣhanī santatinun mūḷ chhe. bhāī! ā to vītarāgano mārga! e to vītarāgatāthī ja pragaṭe chhe.
ahāhā...! chaitanyasvarūpī ātmā gnāyakaprabhu ek vītarāgasvabhāvathī bharelun tattva chhe. enā ālamban vinā jeṭalun paradravyanun ālamban thashe eṭalo rāg ja utpanna thashe. ane e alparāg paṇ doṣhanī paramparānun mūḷ chhe em kahe chhe. gnānīne e bhāv āve kharā, paṇ ene e bandhanun kāraṇ jāṇī hey gaṇe chhe.
to bīje shāstramān arhantādinī bhakti vagerene paramparā mokṣhanun kāraṇ kahyun chhe ne? bhāī! e to āropathī kathan chhe. mokṣhamārgamān rat-udyamī jīvone evo bhāv āve chhe em jāṇī ārop daīne upachārathī tene paramparā mokṣhanun kāraṇ kahyun chhe. bhāī! jyān je vivakṣhāthī kathan hoy te yathārtha samajavun joīe. vāstavamān to vītarāgasvabhāvī bhagavān ātmānī sanmukhatāe pragaṭelo ek vītarāgabhāv ja paramparāe mokṣhanun kāraṇ chhe.
kaḷashaṭīkāmān kahyun chhe ke-buddhipūrvak gnān karatān thakān jeṭalun bhaṇavun, vichāravun, chintavavun, smaraṇ karavun ītyādi chhe te ‘unmūlitam’ mokṣhanun kāraṇ nathī em jāṇīne hey ṭharāvyun chhe.
prashnaḥ– ātmagnān vinā hoy enī vāt chhe ne? uttaraḥ– ātmagnān hoy tyān paṇ te rāg vartamānamān duḥkharūp chhe ane bhaviṣhyamān duḥkhanun kāraṇ chhe. bhāī rāgano-āsravano svabhāv ja ā chhe. (juo samayasār gāthā 7r ne 74). dharmīne paṇ shubharāgathī puṇya bandhāshe, enā phaḷamān sanyog maḷashe, ane sanyoganā lakṣhe pharī rāg-duḥkh ja thashe. āvī vāt! paramārtha satya bahu alaukki ane sūkṣhma chhe bhāī!
bhāī! tane sāchā dev, sāchān shāstra ane sāchā guru maḷyā chhe te paradravya chhe. tenā ālambanathī paṇ tane rāg ja thashe. sva-avalambane ja svarūpasiddhi chhe, e sivāy paradravyanun avalamban rāganun-vikāranun ja mūḷ chhe. eṭale kahe chhe ke - paranun
PDF/HTML Page 2995 of 4199
single page version
ālamban mūḷamānthī ja ukheḍī nākhyun chhe; arthāt ene hey ja gaṇyun chhe. pañchāstikāyamān līdhun chhe ke pañchaparameṣhṭhīnī bhaktithī paṇ mokṣha dūr chhe.
juo, dharmīne ek samayamān be dhārā chhe. jyān sudhī pūrṇa vītarāgatā na thāy tyān sudhī sādhakane kāīk shuddhatā chhe ne kāīk ashuddhatā-rāgadhārā paṇ chhe. bhāī! chāhe vyavahār ratnatray ho, topaṇ e rāg ja chhe, bandhanun ja kāraṇ chhe ane tethī hey chhe. ‘puruṣhārthasiddhayupāy’ mān kahyun chhe ke-jeṭale anshe rāg, eṭale anshe bandhan, ane jeṭale anshe samakit eṭale anshe abandh.
āchārya amr̥utachandrasvāmī trījā kaḷashamān kahe chhe ke-dravyadraṣhṭie to hun shuddha chinmātramūrti chhun parantu nimittanā vashe amārī pariṇati rāgādithī vyāpta kalmāṣhit eṭale melī chhe. ā samayasār-shuddhātmānā granthanī vyākhyā karavāthī ja amārī pariṇatinī param vishuddhi thashe. juo, andar dravyadraṣhṭinun jor chhe ne? to tenā baḷe param vishuddhi thashe ja em kahe chhe. juo, chhaṭhṭhā guṇasthāne vartatā munirāj paṇ kahe chhe-amārī pariṇati kiñchit melī-kaluṣhit chhe. amane te posātī nathī, amāre to param vishuddhi joīe. bhāī! rāgano ansh-kaṇ hoy toy te mel chhe ane te hey ja chhe.
bhāī! tārun sukh svādhīn sva-avalambanathī ja pragaṭe tem chhe. are! tun svane chhoḍīne paradravyanā avalambanamān kyān gayo? tāre shun karavun chhe prabhu? rāgane potāno mānīne to bhagavān! tun chorāsī lākh yonimān rajhaḷī muo chho. ahīn to bhāī! tun pāñch pachās ke so varṣha rahīsh. pachhī kayān jaīsh? tāre kyān rahevun chhe prabhu! ahā! dravyaliṅg dhārīne paṇ koī kṣhetramān janmavānun bākī nathī rākhyun. dravyamunipaṇun dhāraṇ karīne paṇ svanā avalamban vinā bhagavān! tun anant anant vār janmyo ne maryo. narak ne nigodanā paṇ anant anant bhav karyā. ten mānyun ke ā pañchamahāvrat pāḷyān eṭale hun vadhī gayo, paṇ bhāī! tun kāī vadhyo nathī. sansār to tāro evo ne evo ja ūbho chhe. māṭe he bhāī! parāvalambananī draṣhṭi chhoḍī svaavalamban pragaṭ kar.
samyagdraṣhṭine paṇ vyavahār pratikramaṇādi je āṭh bol kahyā chhe te hoy chhe. paṇ e badho rāg chhe. shun kīdhun? karelā doṣhonun nirākaraṇ karavun samakit kem thāy te sambandhī samyaktvādi guṇonī preraṇā, mithyātvādi doṣhonun nivāraṇ, pañch namaskārādi bhaṇavāno bhāv, pratimādi bāhya ālamban vaḍe chittane sthir karavun, bāhya viṣhayakaṣhāyathī pāchhā haṭhavun, ātmasākṣhīe doṣhone pragaṭ karavā, guru sākṣhīe doṣhone pragaṭ karavā, prāyashvitta laīne vishuddhi karavī-em ā sarva bhāvo rāg chhe. āvā bhāvo dharmīne
PDF/HTML Page 2996 of 4199
single page version
āve chhe paṇ tene te hey jāṇe chhe. are! kriyākāṇḍamān rokāīne jīvo jindagī pūrī karī nākhe chhe paṇ vītarāg parameshvar jene dharma kahe chhe tene sāmbhaḷavāy rokātā nathī!
bhāī! ā deh to jaḍ māṭī-dhūḷ chhe. te vināshik chhe; enī to baḷīne rākh thashe. paṇ bhagavān! tun to trikāḷ rahenārī avināshī chīj chho ne! ahāhā...! shāshvat chidghan vastu sadā astipaṇe chho ne prabhu! āvo nitya rahenāro tun kyān jāy? jo tun rāgathī ekapaṇun mānī rāgamān rahīsh to rāganā sthānomān chāragatimān rakhaḍī marīsh. māṭe rāgathī chhūṭo paḍī tāro shāshvat chidānandaghan prabhu ātmā chhe temān jā. ethī tane mokṣhanun bīj je samyagdarshan te pragaṭ thashe. bhāī! samyagdarshan vinā mahāvratādi rāganī sarva kriyā thothān chhe, (mokṣha māṭe) kāī kām āve em nathī. samajāṇun kāī...?
have kahe chhe- ‘आसम्पपूर्ण–विज्ञान–घन–उपलब्धेः’ jyān sudhī sampūrṇa vignānaghan ātmānī prāpti na thāy tyān sudhī ‘आत्मनि एव चित्तं आलानितं च’ (shuddha) ātmārūpī thāmbhale ja chittane bāndhyun chhe.
shun kīdhun? ke jyān sudhī pūraṇ dashā arthāt kevaḷagnānanī prāpti na thāy tyān sudhī chittane eṭale gnānanī dashāne trikāḷī dhruv sāthe joḍī dīdhī chhe em kahe chhe. gnānane mahāvratādinā rāgamān joḍayun-bāndhyun chhe em nahi, paṇ gnānane bhagavān gnātāsvarūp ātmāmān bāndhyun chhe em kahe chhe. vyavahāranī anek kriyāomān chitta bhamatun hatun tene shuddha ek chaitanyamātra ātmāmān joḍī dīdhun chhe, kāraṇ ke te ja mokṣhanun yathārtha kāraṇ chhe.
have ā sāmbhaḷavāy rokāy nahi e tattvane kem pāme? bahāramān pāñch-pachās lākhanī mūḍī hoy ne ghare be chār dīkarā hoy, varase-dahāḍe be-pāñch lākh kamāto hoy eṭale jāṇe ke ohohoho...! hun pahoḷo ne sherī sāṅkaḍī em phulāī jāy. paṇ sāmbhaḷane bāpā! anantakāḷathī emān ja tun marī gayo chho, e vaḍe ja tārā chaitanyaprāṇ haṇāī rahyā chhe. bhagavān! tārāmān ek jīvatvashakti chhe. satnā sattvarūp shuddha gnānadarshan prāṇothī je vaḍe jīve chhe evī jīvatvashakti chhe. ahā! paradravyamān ahampaṇānā bhāv vaḍe e haṇāī rahī chhe arthāt enī nirmaḷ pragaṭatā thatī nathī. ahā! ā bāyaḍī-chhokarān mārān ne ā sampatti mārī-em jeno kāḷ jāy chhe enī to vāt ja shī karavī? e to ekalā pāpabandh vaḍe sansāramān rakhaḍe chhe. paṇ ahīn kahe chhe-samakitīne paradravyanā ālambanavāḷo dravyapratikramaṇādi je shubharāg āve chhe ey bandhanun kāraṇ hovāthī hey chhe. māṭe, kahe chhe, pūrṇa vignānaghananī prāpti jyānsudhī na thāy tyān sudhī chittane shuddha ātmāmān joḍī dīdhun chhe. aho! kaḷashamān keṭakeṭalun bharyun chhe! em ke chittane dravyakriyāomān joḍayun nathī paṇ shuddha ātmadravyamān joḍayun chhe.
PDF/HTML Page 2997 of 4199
single page version
ahīn kahe chhe-mithyātvanī bhūmikāmān thatā puṇya ne pāpanā bhāvanī em vāt ja karatā nathī. jeo mithyātvasahit chhe teo to ekalā pāpathī haṇāyelā chāragatimān rajhaḷanārā ja chhe. parantu samyagdraṣhṭi ke sāchā sant-muni hoy ke jemane ā dravyapratikramaṇādinā shubhabhāv āvyā vinā rahetā nathī te bhāv paṇ temane bandhanun kāraṇ hovāthī hey chhe. māṭe jyān sudhī pūrṇa kevaḷagnānanī dashānī prāpti na thāy tyān sudhī, kahe chhe, gnānanī dashāne bhagavān gnāyakasvarūp ātmāmān joḍī de. e bahāranun ālamban javā de, kemake enāthī to rāg ane bandh ja thashe. ātmā shuddha ek gnānānandasvarūp chhe temān gnānane joḍī de, gnān gnānamān (ātmāmān) supratisthit rahe e ek ja mokṣhanun kāraṇ chhe. (dravyapratikramaṇādino bāhya vyavahār kāī mokṣhanun kāraṇ nathī).
ahīn nishchayanayathī pratikramaṇādikane viṣhakumbh kahyān ane apratikramaṇādikane amr̥utakumbh kahyān tethī koī ulaṭun samajī pratikramaṇādikane chhoḍī pramādī thāy to tene samajāvavāne kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-
‘यत्र प्रतिक्रमणं एव विषं प्रणीतं’ (are! bhāī,) jyān pratikramaṇane ja viṣh kahyun chhe, ‘तत्र अप्रतिक्रमणम् एव सुधा कुत्ः स्यात्’ tyān apratikramaṇ amr̥ut kyāthī hoy? (arthāt na ja hoy).
juo, pratikramaṇane ja eṭale shubhabhāvane ja ame viṣh kahyun tyān apratikramaṇ arthāt ashubhabhāv amr̥ut kyāthī hoy? jyān vyavahār pratikramaṇ, vyavahār pratyākhyān ītyādi vyavahāranī shubhakriyāone jher kahī chhe tyān tīvra rāgamān javun ne ashubhamān javun, agnānamān javun-e amr̥ut kem hoy? bhāī! e (-ashubh) to jher ja jher chhe. shubhane chhoḍī ashubhamān javānī to ahīn vāt ja nathī. ahīn to shubhane chhoḍī ūñche ūñche chaḍhavānī-shuddhamān javānī vāt chhe.
bhāī! ame tane shubhabhāv chhoḍāvīne, je vaḍe janma-maraṇano ant āve ane jemān ātmaprāpti thāy evā vāstavik dharmamān laī javā māgīe chhīe. ahā! andar bhagavān ātmā chidghan prabhu trikāḷ paramātmasvarūpe virāje chhe temān laī javā shubhabhāvane ame jher kahyun chhe. parantu shubhane jher jāṇī ashubhamān jāy e to tārī ūndhī- viparīt draṣhṭi chhe. ame evā arthamān shubhane hey kyān kahyun chhe? are! jyān pratikramaṇane viṣh kahyun tyān apratikramaṇ (-ashubh) amr̥ut kayānthī thayun? jyān shubhane ja hey batāvyun tyān ashubh upādey kyāthī thaī gayun? (agnānīnā shubhāshubhabhāv badhā agnānamay hovāthī apratikramaṇ chhe.)
PDF/HTML Page 2998 of 4199
single page version
have kahe chhe- ‘तत्’ to pachhī ‘जनः अधः अधः प्रपतन् किं प्रमाद्यति’ māṇaso nīche nīche paḍatā thakā pramādī kān thāy chhe? ‘निष्प्रमादः’ niṣhpramādī thayā thakā ‘उर्ध्वम् उर्ध्वम् किं न अधिरोहति’ ūñche ūñche kān chaḍhatā nathī?
āchārya kahe chhe-ame shubhane-mand kaṣhāyane jher kahyun; tethī ashubh-tīvra kaṣhāy to enī meḷe ja mahā jher siddha thayun. ām chhe to pachhī māṇaso nīche nīche paḍatā thakā pramādī kem thāy chhe? bhāī! ahīn to shubhamān santuṣhṭa hoy tevā jīvane shuddha ātmānī sāthe sambandh karāve chhe. kahe chhe-ashubhabhāv to pramād chhe ja, paṇ shubhabhāv paṇ pramād ja chhe. vrat, tap, bhakti, pañchaparameṣhṭhīnun smaraṇ ityādi shubhabhāv je chhaṭhṭhe guṇasthāne sāchā sant-munivarane āve chhe te pramād chhe. rāgamātra pramād chhe; te chhūṭatān sātamun (guṇasthān) thāy chhe.
ahā! shubhane ame hey kahyun tethī tene chhoḍīne ashubhamān jāy evun to buddhimān na kare. to bhagavān! tun nīche nīche utarato pramādī kem thāy? niṣhpramādī thayo thako ūñche ūñche kān na chaḍhe? shubhabhāvane chhoḍīne andar jyān sachchidānand prabhu ātmā virāje chhe temān jā ne; bhagavān gnānānandasvarūpe andar chhe tenā bheṭā kar ne ane temān ja bandhāī jā ne!
ahā! shubhane chhoḍī pramādī thaī ashubhamān tun jā e to tārī svachchhandatā chhe. māṭe shubhane chhoḍī niṣhpramādī thaī svasvarūpanā āshrayamān jā ane tyān ja līn thaī jā. shubharāgane hey batāvavānun ā ja prayojan chhe pravachanasār gāthā 11 mān shuddhopayog upādey ne shubhopayog hey kahyo chhe. bhāī, chhaṭhṭhe guṇasthāne munine je shubhopayog varte chhe te hey chhe. vaḷī tyān ja gāthā 1r mān ashubhopayoganun atyant heyapaṇun prasiddha karyun chhe. ethī e spaṣhṭa thayun ke shubhopayogane chhoḍīne shuddhāpayogamān ja rahevun. ahā! rāgarahit andar ātmā chaitanyamūrti prabhu ekalo gnānano piṇḍ chhe. tenā āshraye shuddhopayogamān rahevun e ja dharma chhe. ā sivāy bījo (shubhamān rahevun te) dharma chhe nahi. samajāṇun kāī.....?
‘agnān avasthāmān je apratikramaṇādik hoy chhe temanī to vāt ja shī? agnānī mithyādraṣhṭine je pratikramaṇādi shubhabhāv hoy chhe tenī to ahīn vāt nathī; kemake e to agnānamay bhāv ja chhe. je mithyādarshan sahit chhe ane jene pratikramaṇādi shubhabhāv hoy chhe enī ahīn vāt nathī, kemake ene to ashubh ūbhun ja chhe.
‘ahīn to, shubhapravr̥uttirūp dravyapratikramaṇādino pakṣha chhoḍāvavā māṭe temane (dravya- pratikramaṇādine) to nishchayanayanī pradhānatāthī viṣhakumbh kahyān chhe kāraṇ ke teo karmabandhanān ja kāraṇ chhe,......’
PDF/HTML Page 2999 of 4199
single page version
joyun? samakitīnā vyavahārane ke je pratikramaṇ, pañchaparameṣhṭhīnun smaraṇ, pañchaparameṣhṭhīnī bhakti ityādirūp chhe tene ahīn nishchayathī jherano ghaḍo kahyo chhe kāraṇ ke te karmabandhanun ja kāraṇ chhe. shubhabhāvone jher kahevāno āshay teno pakṣha chhoḍāvī shuddha chaitanyasvarūpamān ja līn-sthir karāvavāno chhe. ahā! shubhāshubhane chhoḍīne shuddha chaitanyasvarūpanā āshrayamān ekāgra thaī he rate nishchay-paramārtha pratikramaṇ chhe ane e ja dharma chhe ane shubhathī chhoḍāvavānun ā ja prayojan chhe. shubhane chhoḍīne ashubhamān jā em āshay nathī ane em hoy paṇ nahi. (em samaje e to enī svachchhantā chhe).
vyavahār pratikramaṇ, vyavahār sāmāyik, stavan, vandan ītyādi je samakitīne vyavahār hoy chhe te badho paranā āshraye pragaṭ thāy chhe; ane paranā āshraye je bhāv thāy te bandhanun ja kāraṇ chhe. tethī vyavahārano pakṣha chhoḍāvī nishchayasvarūpamān līn karāvavānā prayojanathī vyavahār-pratikramaṇādine viṣhakumbh kahyo chhe. em ke e vyavahāranā jherane chhoḍā andar amr̥utasvarūp bhagavān ātmā chhe emān līn-sthir thaī jā. lyo, āvī vāt chhe. have kahe chhe-
‘ane pratikramaṇ-apratikramaṇādithī rahit evī trījī bhūmi, ke je shuddha ātmasvarūp chhe tem ja pratikramaṇādithī rahit hovāthī apratikramaṇādirūp chhe, tene amr̥utakumbh kahī chhe arthāt tyānā apratikramaṇādine amr̥utakumbh kahyān chhe. trījī bhūmimān chaḍāvavā māṭe ā upadesh āchāryadeve karyon chhe.’
shun kīdhun? ek to gnānīnun dravyapratikramaṇ ane agnānīnun apratikramaṇ eṭale mithyātva sahitano badho shubharāg-e beyathī rahit shuddha ātmasvarūp apratikramaṇ je trījī bhūmi chhe te, kahe chhe, amr̥utakumbh chhe; kemake te abandhasvarūp chhe, amr̥utasvarūp chhe. tethī kahe chhe-bhāī! shubhathī khasīne shuddhamān jā to kalyāṇ thashe, shubhamān paḍī rahevāmān kalyāṇ nahi thāy. apratikramaṇādi ā trījī bhūmi chhe tyān ek shuddha ātmānun ālamban chhe tethī tene amr̥utakumbh kahyo chhe. ā trījī bhūmimān āvī rahevānī vāt chhe.
ene bichārāne ek to vyavahāre paṇ (pāpakarmathī) nivr̥utti maḷe nahi ane kadāchit maḷe to antaḥpravr̥utti (ātmapravr̥utti) kare nahi to te paṇ jher chhe em kahe chhe. ek trījī bhūmie pahoñche e ja amr̥utakumbh chhe. ahā! trījī bhūmie chaḍavā-pahoñchavā agnānīnun apratikramaṇ chhe e to chhoḍāvyun chhe, gnānīnun dravyapratikramaṇ paṇ chhoḍāvyun chhe. samajāy chhe. kāī.....?
bhāī! ā trījī bhūmikāmān je apratikramaṇādi kahyun chhe te ātmasvarūp chhe. gnānīne je dravya-pratikramaṇādi vyavahār chhe te ātmasvarūp nathī, dharmarūp nathī; tethī tene viṣhakumbh kahī chhoḍāvyo. juo, gnānīne-dharmīne vachche dravyapratikramaṇādi shubhabhāv
PDF/HTML Page 3000 of 4199
single page version
āve chhe, ashubhathī bachavā ene evo shubhabhāv avashya āve chhe, paṇ e kāī dharma nathī, amr̥ut nathī. ahā! gnānīne shubhabhāv na āve em nahi ane ene e dharma māne emey nahi. tethī tene trījī bhūmimān pahoñchavā-rahevā udyam karāvavāmān āve chhe, kemake trījī bhūmi ātmasvarūp chhe, amr̥utasvarūp chhe, abandhasvarūp chhe.
shāstramān shubhano adhikār hoy tyān, jinamandir bandhāvo, pratimā padharāvo, svādhyāy karo, tap karo, dān karo ītyādi badhun āve. paṇ e to dharmī puruṣhane enī bhūmikāmān jevo jevo rāg āve chhe tenun tyān kathan karyun chhe. eṭale kāī e shubharāg dharma chhe em nahi. dharma to vyavahār pratikramaṇādithī rahit je trījī apratikramaṇādirūp bhūmi chhe te ja chhe; te ja sākṣhāt amr̥utakumbh chhe, te ja nishchay-paramārtha pratikramaṇ chhe.
juo, apratikramaṇādi be prakāranān kahyānḥ-
1. mithyātvasahit agnānīne je shubhāshubhabhāv hoy chhe te apratikramaṇādi chhe. agnānīne je shubhabhāv hoy chhe te paṇ apratikramaṇādi chhe. tenī to ahīn vāt nathī.
ra. shubhabhāvane chhoḍīne shuddhamān jāy te gnānīnān apratikramaṇādi chhe. te ātmasvarūp chhe, abandh chhe, amr̥utakumbh chhe. vaḷī gnānīne nishchay sahit je shubhabhāv āve chhe tene vyavahār pratikramaṇādi kahe chhe. nishchayathī tene ahīn viṣhakumbh kahyo chhe kemake te bandhanān ja kāraṇ chhe.
agnānīne nishchay ke vyavahār ekey pratikramaṇ nathī.
trījī bhūmi je shuddha ātmasvarūp chhe te ja pratikramaṇathī (dravyapratikramaṇathī) rahit hovāthī apratikramaṇasvarūp chhe te amr̥utakumbh chhe. ahāhā...! andar bhagavān ātmā nityānand-sahajānand-paramānand prabhu ekalo amr̥utano kumbh bharyo chhe. enī je paryāyamān pragaṭatā thāy te amr̥utakumbh chhe. ahāhā...! shubharāgathī khasīne ‘shuddha’ mān āvatān jemān atīndriy ānandano svād āvyo te shuddha nirmaḷ pariṇati amr̥utakumbh chhe.
prashnaḥ– vyavahār pratikramaṇādine shāstramān amr̥utakumbh kahyo chhe.
uttaraḥ– hā, kahyo chhe, vyavahāranān shāstromān kahyo chhe; paṇ e to dharmīne ke jene nishchay amr̥ut andar pragaṭ thayun chhe tenā dravya-pratikramaṇādine ārop daīne vyavahāre amr̥utakumbh kahyo chhe, paṇ nishchaye to te viṣhakumbh chhe.
prashnaḥ– ek kor kahe ke gnānīno shubhabhāv jher chhe ne vaḷī bījī kor kahe ke enāthī doṣh ghaṭe chhe. to ā kevī rīte chhe?