Pravachan Ratnakar-Gujarati (simplified iso15919 transliteration). Gatha: 316-318 ; Kalash: 197-198.

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 155 of 210

 

PDF/HTML Page 3081 of 4199
single page version

gāthā–316
अण्णाणी कम्मफलं पयडिसहावट्ठिदो दु वेदेदि।
णाणी पुण कम्मफलं जाणदि उदिदं ण वेदेदि।। ३१६।।
अज्ञानी कर्मफलं प्रकृतिस्वभावस्थितस्तु वेदयते।
ज्ञानी पुनः कर्मफलं जानाति उदितं न वेदयते।। ३१६।।
have ā arthane gāthāmān kahe chheḥ-
agnānī vede karmaphaḷ prakr̥itisvabhāve sthit rahī,
ne gnānī to jāṇe udayagat karmaphaḷ, vede nahīn. 316.
gāthārthaḥ– [अज्ञानी] agnānī [प्रकृतिस्वभावस्थितः तु] prakr̥itinā svabhāvamān

sthit rahyo thako [कर्मफलं] karmaphaḷane [वेदयते] vede (bhogave) chhe [पुनः ज्ञानी] ane gnānī to [उदितं कर्मफलं] udit (udayamān āvelā) karmaphaḷane [जानाति] jāṇe chhe, [न वेदयते] vedato nathī.

ṭīkāḥ– agnānī shuddha ātmānā gnānanā abhāvane līdhe svaparanā ekatvagnānathī,

svaparanā ekatvadarshanathī ane svaparanī ekatvapariṇatithī prakr̥itinā svabhāvamān sthit hovāthī prakr̥itinā svabhāvane paṇ ‘hun’ paṇe anubhavato thako (arthāt prakr̥itinā svabhāvane paṇ ‘ā hun chhun’ em anubhavato thako) karmaphaḷane vede chhe-bhogave chhe; ane gnānī to shuddha ātmānā gnānanā sadbhāvane līdhe svaparanā vibhāgagnānathī, svaparanā vibhāgadarshanathī ane svaparanī vibhāgapariṇatithī prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo (-khasī gayelo, chhūṭī gayelo) hovāthī shuddha ātmānā svabhāvane ekane ja ‘hun’ paṇe anubhavato thako udit karmaphaḷane, tenā gneyamātrapaṇāne līdhe, jāṇe ja chhe, parantu tenun ‘hun’ paṇe anubhavāvun ashakya hovāthī, (tene) vedato nathī.

bhāvārthaḥ– agnānīne to shuddha ātmānun gnān nathī tethī je karma udayamān āve tene

ja te potārūp jāṇīne bhogave chhe; ane gnānīne shuddha ātmāno anubhav thaī gayo chhe tethī te prakr̥itinā udayane potāno svabhāv nahi jāṇato thako teno gnātā ja rahe chhe, bhoktā thato nathī.

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-

PDF/HTML Page 3082 of 4199
single page version

(शार्दूलविक्रीडित)
अज्ञानी प्रकृतिस्वभावनिरतो नित्यं भवेद्वेदको
ज्ञानी तु प्रकृतिस्वभावविरतो नो जातुचिद्वेदकः।
इत्येवं नियमं निरूप्य निपुणैरज्ञानिता त्यज्यतां
शुद्धैकात्ममये महस्यचलितैरासेव्यतां ज्ञानिता।। १९७।।
shlokārthaḥ– [अज्ञानी प्रकृति–स्वभाव–निरतः नित्यं वेदकः भवेत्] agnānī

prakr̥itisvabhāvamān līn-rakta hovāthī (-tene ja potāno svabhāv jāṇato hovāthī-) sadā vedak chhe, [तु] ane [ज्ञानी प्रकृति–स्वभाव–विरतः जातुचित् वेदकः नो] gnānī to prakr̥itisvabhāvathī virām pāmelo-virakta hovāthī (-tene parano svabhāv jāṇato hovāthī-) kadāpi vedak nathī. [इति एवं नियमं निरूप्य] āvo niyam barābar vichārīne-nakkī karīne [निपुणैः अज्ञानिता त्यज्यताम्] nipuṇ puruṣho agnānīpaṇāne chhoḍo ane [शुद्ध– एक–आत्ममये महसि] shuddha-ek-ātmāmay tejamān [अचलितैः] nishchaḷ thaīne [ज्ञानिता आसेव्यताम्] gnānīpaṇāne sevo. 197.

*
samayasār gāthā 316ḥ mathāḷun
have ā arthane gāthāmān kahe chheḥ-
* gāthā 316ḥ ṭīkā uparanun pravachan *

‘agnānī shuddha ātmānā gnānanā abhāvane līdhe svaparanā ekatvagnānathī, svaparanā ekatvadarshanathī ane svaparanī ekatvapariṇatithī prakr̥itinā svabhāvamān sthit hovāthī prakr̥itinā svabhāvane paṇ ‘hun’ paṇe anubhavato thako (arthāt prakr̥itinā svabhāvane paṇ ‘ā hun chhun’ em anubhavato thako) karmaphaḷane vede chhe- bhogave chhe;...’

ātmā chidānandaghan prabhu ekalun ānandanun daḷ chhe. ahāhā...! gnānānandarasano samudra prabhu ātmā chhe. āvā potānā dhruv svarūpane nahi oḷakhavāthī tene anādithī svarūpanun agnān chhe. tethī agnānavash rāg te hun chhun em mānato thako te svaparanā ekatvagnānathī, svaparanā ekatvadarshanathī ane svaparanī ekatvapariṇatithī prakr̥itinā svabhāvamān sthit thayo chhe. bhāī! ā puṇya-pāpanān je bhāv thāy chhe te prakr̥itino svabhāv chhe. ahā! prakr̥itinā svabhāvamān ūbhelo te prakr̥itinā svabhāvane ‘hun’ paṇe anubhavato thako karmaphaḷane vede chhe-bhogave chhe.

are bhāī! chorāsī lākhanā avatārano ghorātighor duḥkhothī bharelo ā

PDF/HTML Page 3083 of 4199
single page version

bhavasindhu apār chhe. asaṅkhya jojan upar, asaṅkhya jojan nīche-em ene upajavānān sthān anant chhe; sthūḷapaṇe asaṅkhya chhe, ane ethīy sthūḷapaṇe chorāsī lākh yoni chhe. ahā! svaparanī ekatvabuddhirūp mithyādashāne kāraṇe eṇe lasaṇ, ḍuṅgaḷī, kīḍā, kāgaḍā ne narak-nigod ityādinā anant duḥkhamay bhav karyā chhe. shun thāy? bhāī! mithyātvanun phaḷ āvun bahu ākarun chhe bāpu! kṣhaṇik vikāranī-shubhāshubh rāganī dashāne nij svarūp mānī le enun phaḷ bahu ākarun chhe prabhu!

are bhāī! mithyātvanun phaḷ shāstramān nigod kahyun chhe. tane khabar nathī paṇ narakanā duḥkh karatān nigodanun duḥkh anantagaṇun chhe. nigodano jīv shaktie to pūrṇa gnānānandaghan chhe, paṇ tenī gnānanī vartamān paryāyamān akṣharanā anantamā bhāg jeṭalun alpagnān hoy chhe. ahā! kevī hīn dashā! ane ene je pārāvār duḥkhanun vedan hoy chhe tene kem kahīe?

ahā! pote andar sachchidānandasvarūp bhagavān chhe. āvā vāstavik nij-svarūpane nahi mānatān hun rāgano karanāro rāgī chhun, rāgano bhogavanāro bhoktā chhun em je potāne āḷ āpe chhe, potānī chhatī chījane achhatī karī de chhe te tenā phaḷamān nigodanā sthānamān upaje chhe. hun rāgano kartā-bhoktā chhun em mānanār potānī hayātīne (-shuddha chaitanyasattāne) mānato nathī. ane je potānī hayātīne mānato nathī te enā phaḷamān nigodamān upaje chhe jyān duniyānā loko paṇ enī hayātīne mānavā taiyār na thāy. shun thāy? āmān koīnun kāī chāle em nathī.

ahīn bhoktāpaṇānī vāt chhe. svarūpathī to ātmā abhoktā chhe. parantu sharīr, man, vāṇī, dhan-sampatti, ābarū ityādi sānukūḷ padārthone dekhīne je harakh thāy chhe tene ‘hun’ paṇe anubhavato jīv agnānī mithyādraṣhṭi chhe. pāpī chhe. ā kasāīkhānān māṇḍe e bhāv to pāp chhe ja, e bhāv vaḍe jīv pāpī chhe; parantu ā dayā, dānanā je bhāv thāy tey kaṣhāyabhāv chhe, rāg chhe ane tene ‘hun’ paṇe je anubhave te jīv paṇ mithyādraṣhṭi pāpī chhe. lokone have āvī vāt kem bese? ā to dhīrānān kām bāpu! kahe chhe ne ke- prakr̥itinā svabhāvane ‘hun’ paṇe anubhavato jīv karmaphaḷane vede chhe, jherane vede chhe.

bhagavān ātmā amr̥utano sāgar prabhu chhe. tene bhūlīne jyān sudhī paramān- rāgādimān sukhabuddhi chhe ane prakr̥itinā svabhāvane-shubhāshubh rāgane ‘hun’ paṇe jīv anubhave chhe tyān sudhī te mithyādraṣhṭi thayo thako karmaphaḷane bhogave chhe ane navā navā karmabandhane kare chhe. āvī vāt chhe. have kahe chhe-

‘ane gnānī to shuddha ātmānā gnānanā sadbhāvane līdhe svaparanā vibhāg-

PDF/HTML Page 3084 of 4199
single page version

gnānathī, svaparanā vibhāgadarshanathī ane svaparanī vibhāgapariṇatithī prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo (-khasī gayelo, chhūṭī gayelo) hovāthī shuddha ātmānā svabhāvane ekane ja ‘hun’ paṇe anubhavato thako udit karmaphaḷane, tenā gneyamātrapaṇāne līdhe, jāṇe ja chhe, parantu tenun ‘hun’ paṇe anubhavāvun ashakya hovāthī, (tene) vedato nathī.’

juo, ahīn ‘gnānī to...’ em kahyun ne? tyān ghaṇun (kṣhayopasham) gnān hoy te gnānī em vāt nathī. parantu rāgathī bhinna chidānandakand prabhu ātmāne svapaṇe jāṇe- anubhave tene ahīn gnānī kahyo chhe. chothā guṇasthānathī dharmī jīvane gnānī kahevāmān āve chhe, kemake tene antaramān svaparanun bhedagnān thayun chhe. bākī koī 11 aṅg ane nav pūrva bhaṇyo hoy paṇ jo ene paramān ne rāgamān sukhabuddhi hoy to te agnānī chhe. ahā! gnānī to ene kahīe ke jene andar atīndriy ānandano rasakand prabhu ātmā chhe enun vedan-āsvādan hoy chhe. kevo chhe te āsvād? to kahe chhe-te atīndriy ānandanā āsvād āgaḷ indra-indrāṇīnā bhog-vaibhav paṇ saḍelā mīndaḍānā sharīr jevā tuchchha bhāse chhe. lyo, atīndriy ānandanā rasano rasiyo āvo gnānī hoy chhe.

ahīn kahe chhe- ‘gnānī to shuddha ātmānā gnānanā sadbhāvane līdhe svaparanā vibhāgagnānathī,...’ joyun? gnānīne shuddha ātmānā gnānano sadbhāv chhe. eṭale shun? ke ā shuddha chaitanyanā dhruv pravāharūp-chaitanya...chaitanya...chaitanya...evā chaitanyanā dhruv pravāharūp je ātmā chhe te hun chhun em gnānī anubhave chhe; ane tethī ā gnātā-draṣhṭā svabhāv te hun sva ane je rāgādi vikār chhe te par chhe em svaparanun ene vibhāgagnān nām bhedagnān thayelun chhe. ahā! gnānī āvā bhedagnān vaḍe prakr̥itinā svabhāvathī nivartyo chhe. ahāhā....! hun rāgathī bhinna ane nij chaitanyasvabhāvathī abhinna chhun evun bhedagnān thayun hovāthī gnānī prakr̥itinā svabhāvathī nivartī gayo chhe.

tevī rīte ā gnānānandasvarūp andar bhagavān chhe te hun sva ane ā harakhashok ne rāgādi vibhāv te par-em benā vibhāgadarshanathī samyagdraṣhṭi thayo thako te prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo chhe. shun kīdhun? svaparanī vibhāgadraṣhṭi vaḍe gnānī prakr̥itinā svabhāvathī haṭhī gayo chhe. vaḷī te svaparanī vibhāgapariṇatithī prakr̥itinā svabhāvathī khasī gayelo chhe. ahāhā...! svaāshraye pragaṭ nirmaḷ vītarāg pariṇati te svanī pariṇati chhe ane rāganī pariṇati te parapariṇati chhe. ām be pariṇatinā vibhāg vaḍe je sanyat thayo chhe te gnānī prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo chhe. chhe? andar pāṭhamān chhe ke nahi? ā pramāṇe dharmī-gnānī puruṣh svaparanā vibhāgagnānathī, svaparanā vibhāgadarshanathī

PDF/HTML Page 3085 of 4199
single page version

ane svaparanī vibhāgapariṇatithī prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo chhe, haṭhī gayelo chhe.

ā to vītarāgano mārag bhāī! enī jyāre gaṇadharadev vyākhyā kare tyāre enī shī vāt! kevaḷīnā mukhamānthī omvāṇī jhare ane enī bhagavān gaṇadhar gūnthaṇī kare e to alaukik vāt chhe bhāī! ahāhā...! kevaḷagnānanā nimitte chhūṭatī e vāṇī divya alaukik hoy chhe. vāṇī to vāṇī nā kāraṇe chhuṭe chhe, bhagavān sarvagnadev enā kartā nathī, sarvagna to mātra temān nimitta chhe ane tethī ene bhagavānanī vāṇī kahe chhe. ahā! e bhagavānanī vāṇīmān je vistār āve e āshcharyakārī ane alaukik hoy chhe. ahā! ene gaṇadharo, indro, narendro namrībhūt thaī bahu vinay bhaktipūrvak ekachitte sāmbhaḷe. ahā! e vāṇīnī uṇḍap ane gambhīratānun shun kahevun! apār... apār gambhīr bāpu!

ahīn ā pañcham ārānā munivar ene (-bhagavānanī vāṇīne) sādī bhāṣhāmān kahe chhe ke- gnānī bhedagnān ādi vaḍe prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo chhe. ā to bhāṣhā chhe bāpu! bākī bhāv to eno je chhe te ati gambhīr chhe. kheñchāy eṭalo kheñchavo, samajāy eṭalo samajavo bāpu! shun kahe chhe? ke agnānī svaparanā ekatvagnān ādi vaḍe prakr̥itinā svabhāvamān sthit thayelo chhe, jyāre gnānī svaparanā bhedagnān ādi vaḍe prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo chhe. svaparanī vibhāgapariṇatithī arthāt shuddha chaitanyanī vītarāgī pariṇatithī gnānī sanyatapaṇe pariṇat chhe. ahāhā...! vītarāgapariṇatie pariṇamelo te dharmī sanyamī puruṣh chhe. samajāy chhe kāī....?

ā pramāṇe gnānī prakr̥itinā svabhāvathī nivartelo hovāthī shuddha ātmānā svabhāvane ekane ja ‘hun’ paṇe anubhave chhe, ane udit karmaphaḷane to, anyagneyanī jem, paragneyapaṇe jāṇe ja chhe, bhogavato nathī. kiñchit harakhashokanā pariṇām thāy tene gnānī paragneyapaṇe jāṇe ja chhe, vedato-bhogavato nathī, kemake tenun ‘hun’ paṇe anubhavāvun ashakya chhe.

to shun gnānīne harakhashokanun vedan bīlakul hotun ja nathī? gnānīne harakhashokanun vedan hotun ja nathī em vāt nathī, tene kiñchit harakhashokanun vedan chhe; parantu tene antaramān svabhāvanī adhikatā chhe, to svabhāvane mukhya karīne, ane rāganun vedan chhe tene gauṇ gaṇīne te rāgane vedato nathī em ahīn kahyun chhe. kiñchit rāganun ene pariṇaman chhe, to eṭalun ene vedan paṇ chhe, paṇ ene vyavahār gaṇī, asatyārtha kahī, tenun vedan nathī em ahīn kahyun chhe. karmaphaḷane-harakhashokane ane ātmasvabhāvane em bene nahi paṇ ātmasvabhāvane ekane ja gnānī ‘hun’ paṇe anubhave chhe em ahīn siddha karavun chhe. samajāy chhe kāī....?

PDF/HTML Page 3086 of 4199
single page version

pravachanasāramān chhelle 47 nayano adhikār chhe. tyān kartānay ane bhoktānay-em be nay gnānīne hoy chhe enī vāt chhe. tyān kahyun chhe-

“ātmadravya kartr̥unaye, raṅgarejanī māphak, rāgādipariṇāmanun karanār chhe.” “ātmadravya bhoktr̥unaye sukhaduḥkhādinun bhogavanār chhe, hitakārī-ahitakārī annane khānār rogīnī māphak.”

ahā! jeṭalo vyavahāraratnatrayanā mahāvratādinā vikalparūpe gnānī pariṇame chhe teṭalā pariṇāmano te kartānaye kartā chhe, paṇ te mārun sva chhe ane karavālāyak chhe em nahi. tevī rīte jeṭalo harakhabhāv āvī jāy teṭalā pariṇāmano te bhoktā paṇ chhe; te bhogavavā lāyak chhe em sukhabuddhi emān gnānīne nathī. asthiratāthī bhogavavānā pariṇām chhe tethī tene bhoktā kahe chhe, ahīn e vāt nathī. ahīn to kahe chhe-gnānī udit karmaphaḷane jāṇe ja chhe, paṇ enun ‘hun’ paṇe anubhavāvun ashakya hovāthī vedato nathī. ahāhā....! gnānī harakhashokanā pariṇāmano bhoktā nathī; kemake tene harakhashokanā pariṇāmanun ‘hun’ paṇe anubhavāvun ashakya chhe. udit karmaphaḷ mārun sva chhe em gnānī kadīy anubhavī shakatā nathī.

bhāī! ā tārī dayā pāḷavānī vāt chāle chhe. pote jevaḍo chhe tevaḍo svīkārīne, rāgathī bhinna paḍī svasvarūpamān ekāgra thaī ṭharavun enun nām potānī dayā-svadayā chhe. andar vītarāgamūrti pote ātmā chhe temān nimagna thaī vītarāgapariṇatie pariṇame te jīvadayā nām svadayā chhe. bākī paranī dayā koṇ pāḷī shake chhe? paranī dayā pāḷavāno vikalpa āve paṇ tene ‘hun’ paṇe gnānī anubhavatā nathī ane paranun (ṭakavārūp) pariṇaman to jem thavun hoy tem te kāḷe thāy chhe, teno koī (bījo) kartā nathī.

bhāī! jagatanī pratyek vastu-ātmā ke paramāṇu koīpaṇ samayamān nakāmī (- pariṇaman vinānī khālī) nathī. darek dravya, darek ātmā ne paramāṇu pratisamay potānī paryāyarūp kārya karyā ja kare chhe; kārya vinā koī vastu koī kāḷe khālī hoy ja nahi. jo ām chhe topachhī paranun kārya, paranī dayā tun kem karī shake? na karī shake.

ahā! jeṇe rāgathī bhinna paḍīne andar bhedagnān pragaṭ karyun te gnānano baḷiyo mokṣhapanthe chaḍhayo chhe; te have pāchho nahi phare, mokṣha karīne ja raheshe. ahā! āvo dharmī puruṣh, ahīn kahe chhe, prakr̥itinā svabhāvathī khasī gayelo hovāthī, ek svasvabhāvane ja- chinmātrabhāvane ja ‘hun’ paṇe anubhave chhe; udit karmaphaḷane to e mātra jāṇe ja chhe, bhogavato nathī kemake te mārun chhe evī draṣhṭino ene abhāv thaī gayo chhe.

PDF/HTML Page 3087 of 4199
single page version

* gāthā 316ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘agnānīne to shuddha ātmānun gnān nathī tethī je karma udayamān āve tene ja te potārūp jāṇīne bhogave chhe; ane gnānīne shuddha ātmāno anubhav thaī gayo chhe tethī te prakr̥itinā udayane potāno svabhāv nahi jāṇato thako teno gnātā ja rahe chhe, bhoktā thato nathī.’

shun kahe chhe? ke hun gnānānandasvabhāvī ātmā chhun em agnānīne svasamvedan nathī, gnān nathī. tethī karmanā uday nimitte tene je puṇya-pāp ne harakh-shokanā bhāv thāy tene te potānun sva jāṇīne bhogave chhe. jyāre gnānīne hun pūrṇānandano nāth pūraṇ gnān ane ānandano piṇḍ chhun evo svānubhav varte chhe, tene svanā āshraye nirākuḷ ānandanun vedan thayun chhe ane tene ja te potānun sva jāṇe chhe. te prakr̥itinā udayane-puṇya-pāpanā ne harakh-shokanā bhāvane potānun sva mānato nathī. tethī te rāgano bhoktā nathī, gnātā ja chhe. bhāī! samakitī chakravartī 96000 rāṇīonā vr̥undamān raheto hoy topaṇ te viṣhayano bhoktā nathī. viṣhayamān svapaṇun ne sukhabuddhi nathī ne? tethī te bhoktā nathī. āvī vāt agnānīne besatī nathī.

parantu bhāī! ā to sarvagna parameshvarano hukam chhe; ke tārī jātane ten jāṇī nahi tethī agnānapaṇe tun vikārano bhogavanār chho. ā strīnun sharīr, dāḷ, bhāt, lāḍavā ityādine ātmā bhogave chhe-bhogavī shake chhe e to chhe nahi, kemake e to badhā par ane jaḍ padārtho chhe. parano ne jaḍano bhogavaṭo gnānī-agnānīne koīne hoto nathī. paṇ agnānī karmanā saṅge utpanna thayelā vikārane bhogave chhe; jyāre gnānīne antaramān bhedagnān thayun chhe. teṇe antardraṣhṭimān svabhāv-vibhāv, svapariṇati ne parapariṇatinā vibhāg pāḍī dīdhā chhe. tethī te nirākuḷ ānandane svapaṇe vede chhe, ane prakr̥iti-svabhāvane-vikārane chhoḍī de chhe arthāt svapaṇe anubhavato nathī. te vikārano mātra gnātā ja rahe chhe, bhoktā thato nathī.

ā pramāṇe gnānī karmaphaḷano jāṇanār-dekhanār chhe, bhoktā nathī.

*

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-

* kaḷash 197ḥ shlokārtha uparanun pravachan *

‘अज्ञानी प्रकृति–स्वभाव–निरतः नित्यं वेदकः भवेत्’ agnānī prakr̥itisvabhāvamān līn-rakta hovāthī (-tene ja potāno svabhāv jāṇato hovāthī) sadā vedak chhe, ‘तु’ ane ‘ज्ञानी प्रकृति–स्वभाव–विरतः जातुचित् वेदकः नो’ gnānī to prakr̥itisvabhāvathī virām

PDF/HTML Page 3088 of 4199
single page version

pāmelo-virakta hovāthī (-tene parano svabhāv jāṇato hovāthī) kadāpi vedak nathī.

puṇya-pāp ādi shubhāshubh bhāv chhe te ātmāno svabhāv nathī, paṇ jaḍ prakr̥itino svabhāv chhe. dayā, dān, vrat, bhakti ityādinā bhāv prakr̥itino svabhāv chhe. agnānī ā prakr̥itinā svabhāvane potāno svabhāv jāṇe chhe; tethī te vedak chhe, bhoktā chhe. jyāre dharmī jīvane svaparanun bhedagnān thayun chhe. hun param ānandamay shuddha gnāyak tattva chhun ane ā puṇya-pāpanā bhāv bhinna āsrav tattva chhe. ām bannenun bhedagnān thayelun hovāthī dharmī jīv-prakr̥itinā svabhāvathī virām pāmelo chhe. te vikāranā paḍakhethī khasīne svabhāvanā paḍakhe āvelo chhe. tethī te vikārano vedak kadīy thato nathī. ahāhā...! nirākuḷ ānandanā vedanamān chaḍhelo gnānī vikārano vedak thato nathī. joke tene vrat, tap, bhakti, jātrā ityādinā bhāv āve chhe kharā, paṇ antaramān te enāthī virat chhe, udāsīn chhe; tethī te vikārano bhoktā nathī.

dharmī jīv shubhāshubhabhāvane karmanī upādhijanit aupādhikabhāv jāṇe chhe; tethī te enāthī virakta thayelo chhe; kadāpi e teno vedak thato nathī. bīje em āve ke gnānīne ānandadhārā ane rāgadhārā banne sāthe hoy chhe. rāgathī te virakta chhe chhatān teno vedak paṇ chhe. ek samayamān ānand ane duḥkhanun vedan sāthe hoy chhe. ahīn e vāt nathī. ahīn to duḥkhanā vedanane gauṇ karī tene vyavahār gaṇī asatyārtha jāṇī kāḍhī nākhyun chhe. tethī kahyun ke gnānī prakr̥itinā svabhāvano vedak nathī.

gnānīne sarvathā duḥkhanun vedan chhe ja nahi em koī kahe to te barābar nathī. juo, chhaṭhṭhā guṇasthānavartī bhāvaliṅgī munivarane andar atīndriy ānandanun prachur svasamvedan hoy chhe chhatān jeṭalo alpa rāg chhe eṭalun duḥkhanun vedan paṇ chhe. ahīn draṣhṭinī pradhānatāmān ene duḥkhanun vedan nathī em kahīe chhīe. bhāī! apekṣhā samajyā vinā koī ekānta kheñche to te bhagavānano mārag nathī.

gnānī rāganā bhāvathī virām pāmelo hovāthī kadāpi vedak nathī. jem sakkarakandanī uparanī rātaḍane lakṣhamān na lo to te andar sākaranī mīṭhāshano piṇḍ chhe. tem ā bhagavān ātmāne paryāyamān thatā rātaḍ samān shubhāshubhabhāvane lakṣhamān na lo to andar te atīndriy gnān ne ānandano rasakand chhe. agnānīo rātaḍ samān rāgane vede chhe, jyāre gnānī andaranā gnānānandarasane vede chhe. āmān lokone lāge ke ā to nishchayanī vāt eṭale satyārtha vāt ane vyavahār eṭale upachār asatyārtha. vyavahār vyavahārapaṇe satyārtha chhe. paṇ nishchayanī draṣhṭimān vyavahār asatyārtha ja chhe. āvī vāt chhe.

mahāvidehamān bhagavān sākṣhāt virāje chhe. tyān ā jīv anantavār upajyo

PDF/HTML Page 3089 of 4199
single page version

ane anantavār bhagavānanā samosaraṇamān jaī āvyo. bhagavānanān darshan, pūjā karyān ane maṇiratnanā dīvāthī āratī utārī. paṇ bhāī! e badho shubharāg prakr̥itino svabhāv bāpu! agnānadashāmān jīv ene dharma mānīne vede chhe, jyāre dharmīne evā shubhabhāv āve chhe kharā, paṇ eno te kartā-bhoktā thato nathī, mātra jāṇanārapaṇe ja rahe chhe; dharmī to atīndriy ānandarasanā svādane vede chhe.

lokone dayā, dān, bhakti vagereno sahelo mārga game; paṇ bhāī! e to mārga ja nathī. e to badhī rāganī kriyāo prakr̥itino svabhāv chhe ane e vaḍe dharma thavānun māne e mithyādarshan chhe. have kahe chhe-

agnānī rāgano sadā vedak chhe; gnānī rāgano kadāpi vedak nathī. ‘इति एवं नियमं निरूप्य’ āvo niyam barābar vichārīne-nakkī karīne ‘निपुणैः अज्ञानिता त्यज्यताम’ nipuṇ puruṣho agnānīpaṇāne chhoḍo ane ‘शुद्ध–एक–आत्ममये महसि’ shuddha ek ātmāmay tejamān ‘अचालतैः’ nishchaḷ thaīne ‘ज्ञानिता आसेव्यताम’ gnānīpaṇāne sevo.

juo, ā upadesh! shun kahe chhe? ke he nipuṇ puruṣho! agnānīpaṇāne chhoḍī daīne, rāgane mārāpaṇe vedavānun chhoḍī daīne shuddha ek ātmāmay tejamān nishchaḷ thaīne gnānīpaṇāne sevo, nirākuḷ ānandane anubhavo. juo, ahīn paravastune chhoḍo em vāt nathī, kemake paranān grahaṇ- tyāg to ātmāmān kadī traṇakāḷamān nathī. ahīn to eṇe rāg ane puṇya pariṇām mārā chhe em je anādi agnānavash pakaḍ karī chhe te mithyātva bhāv chhe ane tene chhoḍo em upadesh chhe. bhāī! āvā rūḍā avasar maḷ‌yā, bhagavān jinendranī vāṇī kāne paḍavāno yog maḷ‌yo to kahe chhe- ā niyam barābar jāṇīne rāgane potāno svabhāv jāṇavānun chhoḍī de ane shuddha ek chaitanyatejamān nishchaḷ thaīne gnānīpaṇānun sevan kar.

juo, sāme moṭo jaḷano dariyo bharyo hoy, paṇ najar sāme chādaranī āḍ āvī jāy to moṭo dariyo dekhāy nahi; tem andar anant guṇ-svabhāvano bharelo gnānānandasvarūp prabhu ātmā moṭo dariyo chhe; paṇ puṇya-pāpabhāv mārā chhe evī mānyatānī āḍamān behad svabhāvathī bharelo moṭo chaitanyasindhu ene dekhāto nathī. tethī kahe chhe-bhāī! puṇya-pāpanā bhāv mārā chhe evā agnānabhāvane chhoḍī de. puṇya-pāpanā bhāv mārā chhe evī mānyatā agnānabhāv chhe.

hā, paṇ tene chhoḍīne shun karavun? shuddha ek ātmāmay chaitanyatejamān nishchaḷ thaīne gnānabhāvanun sevan kar. ahāhā..! andar gnānānandasvarūp pote bhagavān chhe tenī sevā kar, temān ramī jā ane temān ja ṭharī jā; tethī tane paramānandanī prāpti thashe. āvo mārag chhe bāpu!

PDF/HTML Page 3090 of 4199
single page version

bhāī! ā deh to jaḍ-māṭī-dhūḷ chhe. tenī avadhi thatān te phaḍāk chhūṭī jashe, ane tun bhavasamudramān kyāy ḍūbī jaīsh. tyān tārī koī khabar lenārun nahi hoy (em ke tyān tārī ayogyatā jāṇīne koī upadesh denārun nahi hoy). jo ā avasare mithyātva na chhūṭayun to anantabhav māthe ūbhā chhe. are! kīḍā, kīḍī, kāgaḍā, kutarā, koḷ, noḷ ityādinā anantā bhav ūbhā thashe. māṭe ‘rāg hun nahi, gnān ja hun chhun’ evā draḍh sanskār nākh. oho! kahe chhe-- nij shuddha chaitanyatejamān nishchaḷ thaīne gnānīpaṇānun sevan kar. lyo, bhavya jīvone santoe karuṇā karīne āvo upadesh karyo chhe.

[pravachan nan. 380 (sheṣh) 381 * dināṅk 27-6-77 thī 29-6-77]

PDF/HTML Page 3091 of 4199
single page version

gāthā–317

अज्ञानी वेदक एवेति नियम्यते–

ण मुयदि पयडिमभव्वो सुट्ठु वि अज्झाइदूण सत्थाणि।
गुडदुद्धं पि पिबंता ण पण्णया णिव्विसा होंति।। ३१७।।
न मुञ्चति प्रकृतिमभव्यः सुष्ठ्वपि अधीत्य शास्त्राणि।
गुडदुग्धमपि पिबन्तो न पन्नगा निर्विषा भवन्ति।। ३१७।।

have, ‘agnānī vedak ja chhe’ evo niyam karavāmān āve chhe (arthāt ‘agnānī bhoktā ja chhe’ evo niyam chhe-em kahe chhe)ḥ-

surīte bhaṇīne shāstra paṇ prakr̥iti abhavya nahīn taje,
sākarasahit kṣhīrapānathī paṇ sarpa nahi nirviṣh bane. 317

gāthārthaḥ– [सुष्ठु] sārī rīte [शास्त्राणि] shāstro [अधीत्य अपि] bhaṇīne paṇ [अभव्यः] abhavya [प्रकृतिम्] prakr̥itine (arthāt prakr̥itinā svabhāvane) [न मुञ्चति] chhoḍato nathī, [गुडदुग्धम्] jem sākaravāḷun dūdh [पिबन्तः अपि] pītān chhatān [पन्नगाः] sarpo [निर्विषाः] nirviṣh [न भवन्ति] thatā nathī.

ṭīkāḥ– jem ā jagatamān sarpa viṣhabhāvane potānī meḷe chhoḍato nathī ane viṣhabhāv chhoḍāvavāne (maṭāḍavāne) samartha evā sākarasahit dūdhanā pānathī paṇ chhoḍato nathī, tem kharekhar abhavya prakr̥itisvabhāvane potānī meḷe chhoḍato nathī ane prakr̥itisvabhāv chhoḍāvavāne samartha evā dravyashrutanā gnānathī paṇ chhoḍato nathī; kāraṇ ke tene sadāy, bhāvashrutagnānasvarūp shuddhātmagnānanā (-shuddha ātmānā gnānanā) abhāvane līdhe, agnānīpaṇun chhe. āthī evo niyam karavāmān āve chhe (arthāt evo niyam ṭhare chhe) ke agnānī prakr̥itisvabhāvamān sthit hovāthī vedak ja chhe (-karmano bhoktā ja chhe).

bhāvārthaḥ– ā gāthāmān, agnānī karmanā phaḷano bhoktā ja chhe-evo niyam kahyo. ahīn abhavyanun udāharaṇ yukta chhe. abhavyano evo svayamev svabhāv chhe ke dravyashrutanun gnān ādi bāhya kāraṇo maḷavā chhatān abhavya jīv, shuddha ātmānā gnānanā abhāvane līdhe, karmanā udayane bhogavavāno svabhāv badalato nathī; māṭe ā

PDF/HTML Page 3092 of 4199
single page version

udāharaṇathī spaṣhṭa thāy chhe ke shāstronun gnān vagere hovā chhatān jyān sudhī jīvane shuddha ātmānun gnān nathī arthāt agnānīpaṇun chhe tyān sudhī te niyamathī bhoktā ja chhe.

*
samayasār gāthā 317ḥ mathāḷun

have, ‘agnānī vedak ja chhe’ evo niyam karavāmān āve chhe. (athārta ‘agnānī bhoktā ja chhe’ evo niyam chhe’ - em kahe chhe)ḥ-

* gāthā 317ḥ ṭīkā uparanun pravachan *

jem ā jagatamān sarpa viṣhabhāvane potānī meḷe chhoḍato nathī ane viṣhabhāvane chhoḍāvavāne (maṭāḍavāne) samartha evā sākarasahit dūdhanā pānathī paṇ chhoḍato nathī, tem kharekhar abhavya prakr̥itisvabhāvane potānī meḷe chhoḍato nathī ane prakr̥iti svabhāv chhoḍāvavāne samartha evā dravyashrutanā gnānathī paṇ chhoḍato nathī; kāraṇ ke tene sadāy, bhāvashrutagnānasvarūp shuddhātmagnānanā (-shuddha ātmānā gnānanā) abhāvane līdhe, agnānīpaṇun chhe.’

juo, sarpanī dāḍhamān jher hoy chhe. te potānī meḷe ene chhoḍato nathī, tathā viṣh chhoḍāvavāne samartha evā sākarasahit dūdhapānathī paṇ ene e chhoḍato nathī. ā draṣhṭānt kīdhun.

tem, kahe chhe, abhavya jīv prakr̥itisvabhāvane potānī meḷe chhoḍato nathī tathā prakr̥itisvabhāvane chhoḍāvavā samartha evā dravyashrutanā gnānathī paṇ chhoḍato nathī. juo, vītarāg sarvagna paramātmānī omdhvani anusār rachāyelān paramāgam te dravyashrut chhe. mithyātvanun vaman karāvī de evī vītarāganī vāṇī chhe. vītarāganī vāṇī-dravyashrut mithyātvabhāv chhoḍavānun nimitta chhe. ahīn kahe chhe, āvān dravyashrut bhaṇīne paṇ prakr̥itisvabhāvane- mithyātvādine agnānī chhoḍato nathī. jem sarpa sākaravāḷun dūdh pītān chhatān viṣhabhāvane chhoḍato nathī tem abhavi jīv agiyār aṅg ne navapūrvanun gnān karatān chhatān mithyātvādibhāvane chhoḍato nathī; kāraṇ ke tene sadāy bhāvashrutagnānasvarūp shuddhātmagnānanā abhāvane līdhe agnānīpaṇun chhe.

shun kīdhun? abhavi jīv agiyār aṅg ne navapūrvano pāṭh bhaṇavā chhatān mithyātvādine chhoḍato nathī, kem? kemake tene sadāy atīndriy ānandanā vedanayukta shuddhātmagnānano abhāv chhe nirmaḷ bhāvashrutagnānano abhāv chhe. ahā! bhagavān ātmā vītarāgī nirmaḷ bhāvashrutagnānathī jaṇāy evī chīj chhe, korā shāstragnānathī e jaṇāy em nathī. tethī bhagavāne kahelān hajāro shāstronun gnān karīne paṇ te svasvarūpane jāṇato nathī ane mithyātvādine kadī chhoḍato nathī.

PDF/HTML Page 3093 of 4199
single page version

ahā! dharmapitā devādhidev arihant paramātmā kahe chhe- he jīv! tārā svabhāvamān andar gnānānandaras bharyo chhe, tene bhāvashrutagnānathī jāṇ-anubhav. are! em na karatān bhagavān! tun rāganī mandatānī vyabhichārī kriyāmān rokāī gayo! ahā! tārun bharyumbhādarun (gnānānandarasathī bharelun pūraṇ) ghar mūkīne tun rāgane ghar kyān chaḍhī gayo prabhu! bhāī! bhagavānanā shāstromān to vītarāgabhāv pragaṭ karavāno upadesh chhe. ahā! e dravyashrrutane sāmbhaḷīne ten vītarāgabhāv pragaṭ na karyo ne rāgamān ja dharma mānīne rokāī gayo! to dravyashrutathī tane shun lābh thayo? kāī ja nahi. dravyashrutamān parasanmukhatā chhoḍīne svasanmukh thavāno upadesh chhe. paṇ svasanmukhatā karī nahi to eno shun guṇ thayo? kāī na thayo.

have kahe chhe - ‘āthī evo niyam karavāmān āve chhe (arthāt evo niyam ṭhare chhe) ke agnānī prakr̥itisvabhāvamān sthit hovāthī vedak ja chhe (-karmano bhoktā ja chhe).’

lyo, ā niyam kahyo ke agnānī prakr̥itisvabhāvamān eṭale ke mithyātvādi bhāvomān sthit hovāthī rāgādibhāvono vedanāro ja chhe. ahīn abhavinun to draṣhṭānt chhe, bākī bhavi agnānī jīv paṇ anek shāstro bhaṇavā chhatān jyānsudhī nirmaḷ bhāv-shrutagnān pragaṭ karato nathī tyānsudhī agnānīpaṇāne līdhe bhoktā ja chhe. rāganun vedan chhoḍ, ane svasanmukh thaī svarūpanun vedan kar-dravyashrutamān to ā āgnā āvī chhe. ā sāmbhaḷīne paṇ jo koī jīv prakr̥itisvabhāvane-rāgādine chhoḍato nathī to te agnānīpaṇāne līdhe bhoktā ja chhe. jem abhavi bhoktā ja chhe tem agnānī jīv paṇ bhoktā chhe.

* gāthā 317ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘ā gāthāmān, agnānī karmanā phaḷano bhoktā ja chhe-evo niyam kahyo. ahīn abhavyanun udāharaṇ yukta chhe. abhavyano evo svayamev svabhāv chhe ke dravyashrutanun gnān ādi bāhya kāraṇo maḷavā chhatān abhavya jīv, shuddha ātmānā gnānanā abhāvane līdhe, karmanā udayane bhogavavāno svabhāv badalato nathī; māṭe ā udāharaṇathī spaṣhṭa thāy chhe ke shāstronun gnān vagere hovā chhatān jyān sudhī jīvane shuddha ātmānun gnān nathī arthāt agnānīpaṇun chhe tyānsudhī te niyamathī bhoktā ja chhe.

ātmā andar atīndriy gnān ne ānandano rasakand chhe. enā antar-anubhavanī jene dashā nathī te agnānī chhe. chidānandaghan prabhu ātmānī antardraṣhṭi vinā puṇya-pāpanā bhāv je thāy te mārun nijasvarūp chhe em je māne chhe te agnānī chhe. ahīn kahe chhe- āvo agnānī jīv karmaphaḷano bhoktā ja chhe. harakh-shok vinānī potānī chīj andar trikāḷ ānandasvarūp chhe. tenun bhān karyā vinā karmodayanā nimitte je shubhāshubh bhāv thāy teno e kartā thaīne bhogavanāro ja chhe. sānukūḷ

PDF/HTML Page 3094 of 4199
single page version

chījanā lakṣhe tene harakh thāy ane pratikūḷ chījanā lakṣhe tene shok thāy. param pavitra potānā ātmasvarūpanā bhān vinā agnānī jīv ā harakh-shokanā bhāvone bhogave ja chhe. ā niyam kahyo.

ahīn yogya rīte ja abhavyanun draṣhṭānt āpyun chhe. abhavya jīvanī ek jāti chhe. jem koraḍun mag hoy tene game teṭalo nīchethī pāk āpo topaṇ te pāṇīmān baphāy-chaḍhe nahi. tem jīvanī abhavya ek jāti evī chhe ke tene koīpaṇ prakāre ātmānubhav na thāy, te koīpaṇ prakāre kyārey sījhe nahi. abhavya eṭale dharma pāmavāne nālāyak. tene sadāy karmaphaḷanun ja vedan hoy chhe.

bhagavānanī vāṇī chhūṭī temānthī ā shāstro rachāyān chhe. temān ā āvyun chhe ke jagatamān mokṣhane lāyak anantā bhavya jīvo chhe, ane tenā anantamā bhāge abhavyo chhe. pt.. shrī jayachandajī kahe chhe -ahīn abhavyanun udāharaṇ yukta chhe, kemake abhavyano svayamev svabhāv chhe ke dravyashrut ādi anek bāhya kāraṇo maḷavā chhatān te shuddha ātmānā gnānanā abhāvane līdhe, karmanā udayane bhogavavāno svabhāv badalato nathī.

abhavya jīv hajāro shāstro bhaṇe, hajāro rāṇīo chhoḍī nagna digambar muni dashā aṅgīkār kare ane bahāramān mahāvratādi barābar pāḷe; bahāramān ene vyavahār shraddhā barābar hovā chhatān andar nijānandasvarūpanun gnān shraddhān tene kadīy thatun nathī. hun param pavitra shuddha ek gnānānandasvabhāvī ātmā chhun evo anubhav ene kadāpi thato nathī. tethī te karmanā udayane bhogavavāno svabhāv badalato ja nathī. svarūpashraddhānano tene sadāy abhāv hovāthī te karmaphaḷane sadā bhogave ja chhe.

atyāre to loko ā karo ne te karo em bāhya kriyāomān ja dharma thavānun sādhan batāve chhe; paṇ bhāī! bāhya kriyākāṇḍ koī vāstavik sādhan nathī, kemake anek kriyākāṇḍ karavā chhatān abhavi jīvane dharmaprāpti thatī nathī, ātmānubhav thato nathī; te karmanā udayane bhogavavāno svabhāv badalato nathī. ā to udāharaṇ āpyun chhe.

ā udāharaṇ parathī spaṣhṭa thāy chhe ke shāstronun gnān vagere hovā chhatān jyān sudhī jīvane shuddha ātmānun gnān nathī eṭale ke agnānīpaṇun chhe tyān sudhī jīv niyamathī bhoktā ja chhe. ahāhā...! shāstranun gnān vagere hoy, paṇ andar shuddha chaitanyasattā chhe tenun gnān na hoy to e bahāranā sādhanothī kāī lābh nathī. shāstranun gnān, dev-guru- shāstranun ane navatattvonun bhedarūp shraddhān ane mahāvratādinun pālan-e to badho shubharāg chhe; enāthī kāī lābh nathī. andar svasvarūpanā vedanamān e jyān sudhī gayo nathī tyān sudhī te agnānī ja chhe ane tyān sudhī te

PDF/HTML Page 3095 of 4199
single page version

niyamathī bhoktā ja chhe. antar-svarūpanā gnān-shraddhān ne ramaṇatā thayā vinā bāhya sādhano koī ātmāne tārī de em nathī.

ahā! pote kevaḍo chhe ne kevo chhe- enun svasanmukh thaīne gnān (svasamvedanagnān) karyā vinā ek shāstragnānathī sansār tarī shakāto nathī. haju to vepār-dhandhā, strī-putra parivār ane viṣhayabhog ityādi sansārī pravr̥uttio āḍe ene shāstrabhaṇataranāny ṭhekāṇān nathī tyān ene dharma to shun, sarakhun puṇyey kyāthī thāy? are! jīvanano moṭo bhāg to ene sansāranī pāpamay pravr̥uttiomān ja chālyo jāy chhe. māṇḍ kalāk be kalāk sāmbhaḷavāno vakhat maḷe to ene sambhaḷāvanārā kuguru maḷī jāy. teo āne rāganī kriyāmān dharma manāvī de. bas thaī rahyun. ā rīte jīvan lūṇṭāī jāy chhe, veḍaphāī jāy chhe.

vītarāg jain parameshvare kahelo dharmano mārag apūrva ne alaukik chhe. bhāī! jyān sudhī shuddha chaitanyamātra potānā ātmānun gnān nathī. tyān sudhī te agnānī chhe ane agnānamayapaṇāne līdhe te vikārano bhoktā ja chhe.

jagatanā bhautik padārtho, strīnun sharīr, khān-pānanā pudgalo ityādi to anantavār anubhavamān āvī gayā chhe. tethī te badhā eṇṭh chhe. gnānī te badhāne eṇṭhavat jāṇe chhe. āve chhe ne ke-

sakaḷ jagat te eṇṭhavat, athavā svapna samān;
te kahīe gnānīdashā, bākī vāchā gnān.

parantu re! andar pūrṇānandano nāth prabhu pote chhe tenun vedan na kare tyān sudhī agnānī jīv shubhāshubhano ne harakhashokano bhoktā ja chhe.

[pravachan nan. 381*dināṅk 29-6-77]

PDF/HTML Page 3096 of 4199
single page version

gāthā–318

ज्ञानी त्ववेदक एवेति नियम्यते–

णिव्वेयसमावण्णो णाणी कम्मप्फलं वियाणेदि।
महुरं कडुयं बहुविहमवेयओ तेण सो होइ।। ३१८।।
निर्वेदसमापन्नो ज्ञानी कर्मफलं विजानाति।
मधुरं कटुकं बहुविधमवेदकस्तेन स भवति।। ३१८।।

have gnānī to karmaphaḷano avedak ja chhe-evo niyam karavāmān āve chheḥ-

nirvedane pāmel gnānī karmaphaḷane jāṇato,
–kaḍavā madhur bahuvidhane, tethī avedak chhe aho! 318.

gāthārthaḥ– [निर्वेदसमापन्नः] nirvedaprāpta (vairāgyane pāmelo) [ज्ञानी] gnānī [मधुरम् कटुकम्] mīṭhā-kaḍavā [बहुविधम्] bahuvidh [कर्मफलम्] karmaphaḷane [विजानाति] jāṇe chhe [तेन] tethī [सः] te [अवेदकः भवति] avedak chhe.

ṭīkāḥ– gnānī to jemānthī bhed dūr thayā chhe evun bhāvashrutagnān jenun svarūp chhe evā shuddhātmagnānanā (-shuddha ātmānā gnānanā-) sadbhāvane līdhe, parathī atyant virakta hovāthī prakr̥itisvabhāvane (-karmanā udayanā svabhāvane) svayamev chhoḍe chhe tethī udayamān āvelā amadhur ke madhur karmaphaḷane gnātāpaṇāne līdhe kevaḷ jāṇe ja chhe, parantu gnān hotān (-gnān hoy tyāre-) paradravyane ‘hun’ paṇe anubhavavānī ayogyatā hovāthī (te karmaphaḷane) vedato nathī. māṭe, gnānī prakr̥itisvabhāvathī virakta hovāthī avedak ja chhe.

bhāvārthaḥ– je jenāthī virakta hoy te tene svavashe to bhogave nahi, ane paravashe bhogave to tene paramārthe bhoktā kahevāy nahi. ā nyāye gnānī-ke je prakr̥itisvabhāvane (-karmanā udayane) potāno nahi jāṇato hovāthī tenāthī virakta chhe te-svayamev to prakr̥itisvabhāvane bhogavato nathī, ane udayanī baḷajorīthī paravash thayo thako potānī nirbaḷatāthī bhogave to tene paramārthe bhoktā kahevāy nahi, vyavahārathī bhoktā kahevāy. parantu vyavahārano to ahīn shuddhanayanā kathanamān adhikār nathī; māṭe gnānī abhoktā ja chhe.

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-

PDF/HTML Page 3097 of 4199
single page version

(वसन्ततिलका)
ज्ञानी करोति न न वेदयते च कर्म
जानाति केवलमयं किल तत्स्वभावम्।
जानन्परं करणवेदनयोरभावा–
च्छुद्धस्वभावनियतः स हि मुक्त एव।। १९८।।

shlokārthaḥ– [ज्ञानी कर्म न करोति च न वेदयते] gnānī karmane karato nathī tem ja vedato nathī, [तत्स्वभावम् अयं किल केवलम् जानाति] karmanā svabhāvane te kevaḷ jāṇe ja chhe. [परं जानन्] em kevaḷ jāṇato thako [करण–वेदनयोः अभावात्] karaṇanā ane vedananā (-karavānā ane bhogavavānā-) abhāvane līdhe [शुद्ध–स्वभावनियतः सः हि मुक्तः एव] shuddha svabhāvamān nishchaḷ evo te kharekhar mukta ja chhe.

bhāvārthaḥ– gnānī karmano svādhīnapaṇe kartā-bhoktā nathī, kevaḷ gnātā ja chhe; māṭe te kevaḷ shuddhasvabhāvarūp thayo thako mukta ja chhe. karma udayamān āve paṇ chhe, topaṇ gnānīne te shun karī shake? jyān sudhī nirbaḷatā rahe tyān sudhī karma jor chalāvī le; krame krame sabaḷatā vadhārīne chhevaṭe te gnānī karmano nirmūḷ nāsh karashe ja. 198.

*
samayasār gāthā 318ḥ mathāḷun

have gnānī to karmaphaḷano avedak ja chhe-evo niyam karavāmān āve chheḥ-

* gāthā 318ḥ ṭīkā uparanun pravachan *

‘gnānī to jemānthī bhed dūr thāy chhe evun bhāvashrutagnān jenun svarūp chhe evā shuddhātmagnānanā (-shuddha ātmānā gnānanā-) sadbhāvane līdhe, parathī atyant virakta hovāthī prakr̥itisvabhāvane (-karmanā udayanā svabhāvane) svayamev chhoḍe chhe tethī udayamān āvelā amadhur ke madhur karmaphaḷane gnātāpaṇāne līdhe kevaḷ jāṇe ja chhe, parantu gnān hotān (-gnān hoy tyāre-) paradravyane ‘hun’ paṇe anubhavavānī ayogyatā hovāthī (te karmaphaḷane) vedato nathī.’

‘gnānī to....’ ahāhā...! gnānī nām dharmī ene kahīe jene potānā shuddha ek gnātādraṣhṭāsvarūp trikāḷī dhruvanī draṣhṭi thaī chhe. ahāhā...! pūrṇānandano nāth pūrṇa gnānaghan prabhu pote ātmā chhe teno potānī dashāmān jene svīkār thayo chhe te gnānī chhe. ahīn kahe chhe-gnānī to jemānthī bhed dūr thayā chhe evun bhāvashrutagnān jenun svarūp chhe evā shuddhātmagnānanā sadbhāvane līdhe parathī atyant virakta chhe. bhāī! ā puṇya-pāp ke harakh-shok ityādi je pariṇām thāy enāthī gnānī atyant

PDF/HTML Page 3098 of 4199
single page version

virakta chhe. eṭale shun? ke te bhāv mārā chhe em gnānīne svīkār nathī. ahā! samakitī dharmātmā koī rājapāṭamān ho topaṇ rājapāṭ ene man dhūḷadhāṇī chhe. rāgano ek kaṇ paṇ māro chhe em dharmī puruṣh svīkāratā nathī. āve chhe ne ke-

chakravartīkī sampadā, indra sarikhā bhog;
kāgaviṭ sam ginat hai samyagdraṣhṭi log.

ahāhā....! rājapāṭ to hun nahi paṇ ek samayanī paryāyano je bhed paḍe chhe tey hun nahi; hun to shuddha ek chinmātra-vastu ātmā chhun em samakitī-gnānī anubhave chhe. samajāṇun kāī...?

‘jemānthī bhed dūr thayā chhe evun bhāvashrutagnān’ -eṭale shun? ke jemānthī bhed nām puṇya-pāpano rāg bhinna paḍī gayo chhe ane jemān abhed ek nityānand-svarūpanun samvedan-gnān pragaṭ thayun chhe evun bhāvashrutagnān. ahāhā...! dravyashrutagnān eṭale bhagavānanī vāṇīmānthī rachāyelān shāstronun vāñchavun, sāmbhaḷavun, manan karavun ityādi je vikalpa chhe te jemānthī dūr thaī gayā chhe evun je bhāvashrutagnān tenā sadbhāvane līdhe gnānī parathī atyant virakta chhe. āvī vāt!

bhagavān ātmā sekanḍanā asaṅkhyāt bhāgamān pūrṇānandano nāth prabhu chhe. te vikalpathī nahi paṇ bhāvashrutagnānathī jaṇāy evo nirvikalpa achintya padārtha chhe. ahāhā...! bhāvashrutagnānamān ākho ānandano nāth evo ātmā svagneyapaṇe jaṇāy chhe. āvā bhāvashrutagnānano gnānīne sadbhāv hovāne līdhe te parathī arthāt rāgādi bhāvothī atyant virakta chhe. ā pramāṇe parathī atyant virakta hovāthī gnānī karmanā udayanā svabhāvane arthāt harakh-shok, rati-arati ādi bhāvane svayamev chhoḍe chhe.

are! shuddha ātmānā gnān vinā ā jīve narakādinā anant anant bhav pūrve karyā chhe. krūr pariṇāmanā phaḷarūpe jīv narakagatimān avatār dhāraṇ kare chhe. ahā! e narakagatinā duḥkhanun shun varṇan karīe? 2p varṣhano juvān-jodh rājakumār hoy ane ene jamashedapuranī bhaṭhṭhīmān jīvato nākhe ne je tīvra duḥkh thāy ethī anantagaṇun duḥkh tyān narakamān hoy chhe. vaḷī tyān ochhāmān ochhā das hajār varṣhathī māṇḍīne utkr̥uṣhṭa asaṅkhyāt abajo varṣha paryantanī (33 sāgaropam paryantanī) āyunī sthiti hoy chhe. tyān ek paḷ jāy ne anantu duḥkh thāy evā sthānamān prabhu! tun anantavār janma-maraṇ karī chūkyo chhe. ahīn atyāre manuṣhyapaṇun maḷ‌yun ne thoḍī sagavaḍatā maḷī tyān tun badhun bhūlī gayo! are bhāī! ā avasaramān jo svarūpanun gnān na karyun to māthe narakādinān duḥkh ubhān ja chhe māno.

ahāhā...! andar ātmā amr̥utano sāgar prabhu chhe. tenāthī ulaṭo bhāv thāy

PDF/HTML Page 3099 of 4199
single page version

te jher chhe, duḥkh chhe. agnānī jīvo shubhāshubhabhāvamān rokāī rahīne nirantar jherano svād le chhe kemake shubhāshubhabhāvano svād jherano svād chhe.

jyāre dharmī jīv to udayamān āvelā amadhur ke madhur karmaphaḷane gnātāpaṇāne līdhe kevaḷ jāṇe ja chhe. shubhabhāv āve, harakh thāy te madhur svād chhe (vāstavamān to jherano ja svād chhe). ane ashubhabhāv thāy, hinsā, jūṭh, chorī, viṣhayavāsanā, kām, krodh ādi bhāv thāy teno amadhur-kaḍavo svād chhe. parantu dharmī jīv to e beyano gnātādraṣhṭā ja chhe, vedak nathī; kemake shuddha ātmānun gnān thatān paradravyane ‘hun’ paṇe anubhavavānī ayogyatā chhe. shun kīdhun? gnānīne paradravyane-shubhāshubh vikāranā bhāvane- ‘hun’ paṇe, svapaṇe anubhavavānī ayogyatā chhe. ‘māṭe, gnānī prakr̥itisvabhāvathī virakta hovāthī avedak ja chhe.’ dharmī jīv harakhashokanā, sukh-duḥkhanā je bhāv thāy teno gnātā ja chhe, vedak nathī kemake te paradravyanā bhāvo tene ‘hun’ paṇe anubhavātā nathī. āvī vāt chhe.

* gāthā 318ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘je jenāthī virakta hoy te tene svavashe to bhogave nahi, ane paravashe bhogave to tene paramārthe bhoktā kahevāy nahi.’

juo, ā siddhānt kahyo. have kahe chhe- ‘ā nyāye gnānī-ke je prakr̥itisvabhāvane (-karmanā udayane) potāno nahi jāṇato hovāthī tenāthī virakta chhe te -svayamev to prakr̥itisvabhāvane bhogavato nathī, ane udayanī baḷajorīthī paravash thayo thako potānī nirbaḷatāthī bhogave to tene paramārthathī bhoktā kahevāy nahi, vyavahārathī bhoktā kahevāy. parantu vyavahārano to ahīn shuddhanayanā kathanamān adhikār nathī; māṭe gnānī abhoktā ja chhe.’

ātmā pragnābrahmasvarūp paramātmadravya chhe. ahā! āvī nijavastunī jene draṣhṭi thaī te gnānī chhe. ahīn kahe chhe-gnānī prakr̥itisvabhāvane potāno nahi jāṇato hovāthī tenāthī virakta chhe. shun kīdhun? ā puṇya-pāpanā je bhāv thāy tene gnānī jāṇato nathī. dharmī jīv vyavahāraratnatrayanā bhāv mārā chhe ne mārā kartavyarūp chhe em jāṇato nathī. shubhāshubh bhāv thāy te to karmano uday chhe; tene gnānī potāno kem jāṇe? ahāhā...! potāno to ek gnānānandasvabhāv chhe, ane gnān ne ānandanun (paryāyamān) pragaṭavun thāy te potāno uday chhe. ahā! āvā nirmaḷ gnān ne ānandane anubhavato gnānī karmanā udayane potāno kem jāṇe? na jāṇe. tethī gnānī prakr̥itinā svabhāvathī virakta chhe. vartamānamān kiñchit asthiratā chhe, paṇ enāthī virakta chhe.

rāg thāy e to prakr̥itino svabhāv chhe, jīvano nahi. jīvano to ek gnāyak-

PDF/HTML Page 3100 of 4199
single page version

svabhāv-chaitanyasvabhāv chhe; temān rāganun karavāpaṇun kyān chhe? ātmāmān anant shaktio chhe, paṇ vikārane kare evī enāmān koī shakti nathī. tethī trikāḷī dravyanī draṣhṭi thaī chhe evo gnānī rāgamān rakta nathī; te rāgathī virakta chhe, tene rāgamān ekatvabuddhi nathī. rāgamān ekatva hoy to te gnānī shāno?

juo, bharat chakravartīne chha khaṇḍanun rājya ane chhannun hajār rāṇīo hatī; chhatān antaramān rāgathī-viṣhayathī virakta hatā. ahā! jeṇe ānandano sāgar andar joyo, jāṇyo ne anubhavyo te viras vikārathī kem raṅgāy? tene dayā, dān, bhakti ityādinā bhāv āve paṇ tene te svabhāvamān bheḷavato nathī. ā rīte gnānī vikārathī-rāgādithī virakta chhe.

tethī, kahe chhe, gnānī svayamev to prakr̥itisvabhāvane bhogavato nathī ane udayanī baḷajorīthī paravash thayo thako potānī nirbaḷatāthī bhogave to tene paramārthe bhoktā kahevāy nahi. have āvī vāt bīje kyān chhe prabhu? ahāhā...! jene ātmānā nirākuḷ ānandasvabhāvanun antaramān bhān thayun, vedan thayun te jher jevā vikāranā svādane kem le? na le. tathāpi asthiratāne līdhe kiñchit rāgamān joḍāy topaṇ tyān virakti hovāthī paramārthe gnānī teno bhoktā nathī. vyavahārathī tene bhoktā kahīe, paṇ ahīn shuddhanayanā kathanamān vyavahārano adhikār nathī. māṭe gnānī abhoktā ja chhe.

*

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-

* kaḷash 198ḥ shlokārtha uparanun pravachan *

‘ज्ञानी कर्म न करोति च न वेदयते’ gnānī karmane karato nathī tem ja vedato nathī. ‘तत्स्वभावम् अयं किल केवलम् जानाति’ karmanā svabhāvane te kevaḷ jāṇe ja chhe.

anādithī karmane kartā thaīne jīv duḥkhanā panthe paḍayo hato, te have svabhāvanun gnān karīne sukhanā panthe dorāṇo chhe. gnānī thayo thako te have karmane karato nathī, vedatoy nathī. ānandasvarūp nij ātmadravyanun bhān thayun chhe te have duḥkhanā bhāvane kem vede? kiñchit rāgano bhāv chhe tene kevaḷ te jāṇe ja chhe, paṇ vedato nathī. karmanā svabhāvane-puṇya-pāp ādi bhāvane dharmī puruṣh kevaḷ jāṇe ja chhe paṇ tene karato ke bhogavato nathī. dayā, dān, bhakti, pūjā ityādinā bhāv gnānīne āve kharā, paṇ eno e kartā-bhoktā thato nathī. dharmī jīv atīndriy ānandamān rakta chhe ne rāgathī virakta chhe. tethī rāgamān bhaḷ‌yā vinā, je rāg thāy chhe tene kevaḷ te jāṇe ja chhe.

bāpu! ā to moṭā gharanān (-kevaḷīnā gharanān) kaheṇ āvyān chhe ke -bhagavān!