PDF/HTML Page 3101 of 4199
single page version
tun atīndriy gnān ne ānandano mahān samudra chho; temān rāgey nathī ne alpagnatāy nathī. ahā! āvā tārā antar-nidhānamān draṣhṭi kar. jo to kharo! ā draṣhṭivantoe (āchārya ādi puruṣhoe) antardraṣhṭi vaḍe samakit sāthe sagāī karī chhe, ane rāganun sagapaṇ (-bandhan) temaṇe chhoḍī dīdhun chhe. have te karmanā udayane kevaḷ jāṇe ja chhe. have te rāgane kare ne bhogave kem? ahā! samakitī dharmī puruṣh bhale chha khaṇḍanā rājyamān paḍayo hoy topaṇ te potānun hovāpaṇun gnān ne ānandamān ja dekhe chhe; rāgane to te potāthī bhinna kevaḷ jāṇe ja chhe; karmanā svabhāvane-puṇya-pāp ādi bhāvone-te potānī nirmaḷ pariṇatimān bheḷavato ja nathī. ānun nām dharma chhe bāpu!
dharma koī apūrva chīj chhe bhāī! pūrve kadīy eṇe dharma karyo nathī. andar vastu to andar ‘पूर्णं’ pūraṇ gnānaghanasvarūp pūrṇatāthī bharelī chhe. ahāhā....! pūraṇ anantasvabhāvothī bharelī vastu to andar pūraṇ gnānaghanasvarūp chhe. tenān gnān-shraddhān ne ramaṇatā thayān te have svabhāvamān rakta chhe ne vibhāvathī virakta chhe. bhakti, pūjā ādino rāg āve paṇ tenāthī gnānīne ekatva nathī. virakti chhe. te ene kevaḷ karmano svabhāv jāṇe chhe. bhāī! ā koī kalpit vāt nathī, ā to sarvagnathī siddha thayelo mārga chhe. have kahe chhe-
‘परं जानन्’ em kevaḷ jāṇato thako ‘करणवेदनयोः अभावात्’ karaṇanā ane vedananā (-karavānā ane bhogavavānā-) abhāvane līdhe ‘शुद्धस्वभावनियतः स हि मुक्त एव’ shuddha svabhāvamān nishchaḷ evo te kharekhar mukta ja chhe.
ahāhā...! dharmī puruṣh shuddha svabhāvamān nishchaḷ evo kharekhar mukta ja chhe. svabhāvamān ekatva thayun chhe te rāgathī mukta ja chhe. bhagavān siddha rāgathī sarvathā mukta chhe tem draṣhṭinī pradhānatāe gnānī rāgathī mukta ja chhe, kemake gnānīne rāganun karavāpaṇun ane bhogavavāpaṇun nathī. rāgano dharmī puruṣh kartāy nathī, bhoktāy nathī; māṭe te mukta ja chhe. lyo, āvī vāt!
ahāhā...! vastu ātmā andar nirmaḷ nirvikār pūrṇa ānandakand prabhu chhe. enā āshraye jene enān gnān-shraddhān ane nirmaḷ ācharaṇ pragaṭ thayān te jīv vibhāvathī- karmanā svabhāvathī virakta chhe. jem sākaranī kaṭakī moḍhāmān mūkatān bhegī chīroḍīnī kaṭakī āvī jāy to phaḍāk tene pheṅkī de chhe; tem ānandaghan prabhu ātmāno anubhav thatān chīroḍīnī kaṇī samān bhego rāg āvī jāy to phaḍāk tene pheṅkī de chhe. vāstavamān rāgano nirmaḷ anubhavanī pariṇatimān pravesh ja nathī. ā pramāṇe gnānī rāgathī mukta ja chhe.
PDF/HTML Page 3102 of 4199
single page version
‘gnānī karmano svādhīnapaṇe kartā-bhoktā nathī, kevaḷ gnātā ja chhe; māṭe te kevaḷ shuddha svabhāvarūp thayo thako mukta ja chhe. karma udayamān āve paṇ chhe, topaṇ gnānīne te shun karī shake? jyān sudhī nirbaḷatā rahe tyān sudhī karma jor chalāvī le; krame sabaḷatā vadhārīne chhevaṭe te gnānī karmano nirmūḷ nāsh karashe ja.’
juo, gnānīne karma udayamān āve chhe ane nirbaḷatāvash tene kiñchit rāg paṇ thāy chhe, paṇ teno te gnātā ja rahe chhe. jyān sudhī nirbaḷatā chhe tyān sudhī karmanun jor chhe, paṇ svarūpano ugra āshray karīne sabaḷatā vadhārato thako gnānī chhevaṭe karmano nirmūḷ nāsh karashe ja. ahāhā...! andar ānandano nāth pūrṇa baḷiyo pūraṇ svabhāvathī bhariyo chhe. anant baḷano svāmī te nijasvabhāvano ugra āshray karīne karmano nirmūḷ nāsh karashe ja. ā pramāṇe gnānī kevaḷ shuddhasvabhāvarūp thayo thako mukta ja chhe.
PDF/HTML Page 3103 of 4199
single page version
जानाति पुनः कर्मफलं बन्धं पुण्यं च पापं च।। ३१९।।
have ā ja arthane pharī draḍh kare chheḥ-
bas jāṇato e bandh tem ja karmaphaḷ shubh–ashubhane. 319
gāthārthaḥ– [ज्ञानी] gnānī [बहुप्रकाराणि] bahu prakāranān [कर्माणि] karmone [न अपि करोति] karato paṇ nathī, [न अपि वेदयते] vedato (bhogavato) paṇ nathī; [पुनः] parantu [पुण्यं च पापं च] puṇya ane pāparūp [बन्धं] karmabandhane [कर्मफलं] tathā karmaphaḷane [जानाति] jāṇe chhe.
ṭīkāḥ– karmachetanā rahit hovāne līdhe pote akartā hovāthī, ane karmaphaḷ-chetanā rahit hovāne līdhe pote avedak (-abhoktā) hovāthī, gnānī karmane karato nathī tem ja vedato (-bhogavato) nathī; parantu gnānachetanāmay hovāne līdhe kevaḷ gnātā ja hovāthī, shubh athavā ashubh karmabandhane tathā karmaphaḷane kevaḷ jāṇe ja chhe.
have ā ja arthane pharī draḍh kare chheḥ-
‘karmachetanā rahit hovāne līdhe pote akartā hovāthī, ane karmaphaḷachetanā rahit hovāne līdhe pote avedak (-abhoktā) hovāthī, gnānī karmane karato nathī tem ja vedato (-bhogavato) nathī; parantu gnānachetanāmay hovāne līdhe kevaḷ gnātā ja hovāthī, shubh athavā ashubh karmabandhane tathā karmaphaḷane kevaḷ jāṇe ja chhe.’
jemān rāganun chetavun thāy chhe, gnānanun chetavun nathī te karmachetanā chhe. ā hinsā, jūṭh, chorī, viṣhayavāsanā ādi ashubharāg ne dayā, dān, vrat, bhakti ādi shubharāganun je chetavun chhe te karmachetanā chhe. ek vār sāmbhaḷ bhāī! ahīn kahe chhe-gnānī karma-chetanā rahit chhe ane tethī akartā chhe.
shun kīdhun? ke ātmā gnānano sāgar prabhu chhe. teno jene antaramān anubhav
PDF/HTML Page 3104 of 4199
single page version
thayo te gnānī puruṣh chhe. ā gnānī puruṣh em jāṇe chhe ke hun to chetanāmātra svabhāvathī bharelo bhagavān chhun. karmachetanāthī rahit chhun. puṇya-pāp ādi bhāv mārun svarūp nathī. rāgamān ekatva nathī ne? tethī gnānī rāganā karavāpaṇāthī rahit hovāne līdhe akartā chhe.
to shun dharmīne rāg hoto nathī? dharmīne rāg hoy chhe, paṇ enun svāmīpaṇun ene nathī. jene sachchidānandamay nij ātmavastunun svāmīpaṇun thayun chhe tene (-dharmīne) rāganun svāmīpaṇun nathī. jem be ghoḍe savārī thāy nahi tem ātmānun ane rāganun-bannenun svāmīpaṇun banatun nathī. tethī ānandanā nāth bhagavān ātmānun jene svāmīpaṇun thayun tene rāganun svāmīpaṇun nathī ane tethī te rāgano akartā chhe. gnānī jāṇanār banneno chhe, paṇ svāmī banneno nathī.
vaḷī gnānī karmaphaḷachetanā rahit hovāne līdhe pote avedak chhe. vikār arthāt harakhashokanun sukhaduḥkhanun je chetavun thāy te karmaphaḷachetanā chhe. vikārī pariṇāmanā phaḷanun vedavun te karmaphaḷachetanā chhe. dharmī jīv karmaphaḷachetanāthī rahit chhe ane tethī avedak chhe. ahā! nijagharamān ekalo gnān ne ānand bharelo chhe; gnānī teno vedanāro chhe. nirākuḷ ānandanā vedanamān paḍelo gnānī have vikārano -jherano svād kem le? na le. ā pramāṇe karmaphaḷachetanā rahit hovāne līdhe gnānī abhoktā ja chhe. dayā, dān, bhakti ityādi bhāv ene thāy chhe paṇ eno e bhoktā nathī.
ā pramāṇe gnānī karmane (-rāgādine) karatoy nathī, bhogavatoy nathī. ahāhā...! chidbrahmasvarūp bhagavān ātmāno ek gnātādraṣhṭā svabhāv chhe. sva ane parane jāṇe evo eno sahaj svabhāv chhe. ahā! āvo nijasvabhāv anubhavamān āvyo hovāthī gnānīne ek gnānachetanā ja chhe. ahāhā...! kahe chhe- gnānachetanāmay hovāne līdhe kevaḷ gnātā ja hovāthī gnānī shubhāshubh karmabandhane tathā karmaphaḷane kevaḷ jāṇe ja chhe.
ahīn traṇ vāt karīḥ 1. gnānī karmachetanā rahit hovāthī akartā chhe, karmano-rāgano kartā nathī. ra. gnānī karmaphaḷachetanā rahit hovāthī avedak chhe, karmaphaḷano-sukhaduḥkhādino bhoktā nathī.
3. gnānī gnānachetanāmay hovāthī kevaḷ gnātā ja chhe; shubhāshubh karmane ane karmaphaḷane kevaḷ jāṇe ja chhe.
ahā! āvo sākṣhīpaṇe mātra jāṇanār ja rahe evo dharmī puruṣh hoy chhe. āvī vāt!
PDF/HTML Page 3105 of 4199
single page version
जाणदि य बंधमोक्खं कम्मुदयं णिज्जरं चेव।। ३२०।।
तमेव अकर्तृत्वभोक्तृत्वभावं विशेषेण समर्थयति; [दिट्ठी सयं पि णाणं अकारयं तह अवेदयं चेव] यथा द्रष्टिः कर्त्री द्रश्यमग्निरूपं वस्तुसंघुक्षणं पुरुषवन्न करोति तथैव च तप्तायःपिंडवदनुभवरूपेण न वेदयति। तथा शुद्धज्ञानमप्यभेदेन शुद्धज्ञानपरिणत जीवो वा स्वयं शुद्धोपादानरूपेण न करोति न च वेदयति। अथवा पाठांतरं [दिट्ठी खयंपि णाणं] तस्य व्याख्यानं–न केवलं द्रष्टिः क्षायिकज्ञानमपि निश्चयेन कर्मणामकारक तथैवावेदकमपि। तथाभूतः सन् किं करोति? [जाणदि य बंधमोखं] जानाति च। कौ? बंधमोक्षौ। न केवलं बंधमोक्षौ [कम्मुदयं णिज्जरं चेव] शुभाशुभरूपं कर्मोदयं सविपाकाविपाकरूपेण सकामाकामरूपेण वा द्विधा निर्जरां चैव जानाति इति।
एवं सर्वविशुद्धपारिणामिकपरमभावग्राहकेण शुद्धोपादानभूतेन शुद्धद्रव्यार्थिकनयेन कर्तृत्व भोक्तृत्व बंध–मोक्षादिकारणपरिणामशून्यो जीव इति सूचितं। समुदायपातनिकायां पश्चाद्नाथाचतुष्टयेन जीवस्याकर्तृत्वगुणव्याख्यानमुख्त्यवेन सामान्यविवरणं कृतं। पुनरपि गाथाचतुष्टयेन शुद्धस्यापि यत्प्रकृतिभिर्बंधो भवति तदज्ञानस्य माहात्म्यमित्यज्ञानसामर्थ्यकथनरूपेणे विशेषविवरणं कृतं। पुनश्च गाथाचतुष्टयेन जीवस्याभोक्तृत्वगुणव्याख्यानमुख्यत्वेन व्याख्यानं कृतं। तदनन्तरं शुद्धनिश्चयेन तस्यैव कर्तृत्वबंधमोक्षादिककारणपरिणामवर्जनरूपस्य द्वादशगाथा– व्याख्यानस्योपसंहाररूपेण गाथाद्वयं गतं।। इति समयसारव्याख्यायां शुद्धात्मानुभूतिलक्षणायां तात्पर्यवृत्तौ मोक्षाधिकार संबंधिनी चूलिका समाप्ता। अथवा द्वितीयव्याख्यानेनात्र मोक्षाधिकार समाप्तः।
PDF/HTML Page 3106 of 4199
single page version
किं च विशेषः– औपशमिकादिपंचभावानां मध्ये केन भावेन मोक्षो भवतीति विचार्यते। तत्रौपशमिकक्षायोपशमिकक्षायिकौदयिकभावचतुष्टयं पर्यायरूपं भवति, शुद्धपारिणामिकस्तु द्रव्यरूप इति। तच्च परस्परसापेक्षं द्रव्यपर्यायद्धयात्मा पदार्थो भण्यते।
तत्र तावज्जीवत्वभव्यत्वाभव्यत्वत्रिविधपरिणामिकभावमध्ये शुद्ध जीवत्व शक्तिलक्षणं यत्पारिणामिकत्वं तच्छुद्धद्रव्यार्थिकनयाश्रितत्वान्निरावणं शुद्धपारिणा– मिकभावसंज्ञं ज्ञातव्यं तत्तु बंधमोक्षपर्यायपरिणतिरहितं। यत्पुनर्दशप्राणरूपं जीवत्वं भव्याभव्यत्वद्वयं तत्पर्यायार्थिकनयाश्रितत्वादशुद्धपारिणामिकभावसंज्ञमिति। कथम– शुद्धमिति चेत्, संसारिणां शुद्धनयेन सिद्धानां तु सर्वथेव दशप्राणरूप जीवत्वभव्याभव्यत्वद्वयाभावादिति।
तत्र त्रयस्य मध्ये भव्यत्वलक्षणपारिणामिकस्तु यथासंभवं सम्यक्त्वादि– जीवगुणघातकं देशघातिसर्वघातिसंज्ञं मोहादिकर्मसामान्यं पर्यायार्थिकनयेन प्रच्छादकं भवति इति विज्ञेयं। तत्र च यदा कालादिलब्धिवशेन भव्यत्वशक्तर्व्यक्तिभवति तदायं जीवः सहजशुद्धपारिणामिकभावलक्षणनिजपरमात्मद्रव्यसम्यक्श्रद्धानज्ञानानुचरणपर्या– येण परिणमति। तच्च परिणमनमागमभाषयौपशमिकक्षायोपशमिकक्षायिक भावत्रयं भण्यते। अध्यात्मभाषया पुनः शुद्धात्माभिमुखपरिणामः शुद्धोपयोग इत्यादि पर्यायसंज्ञां लभते।
स च पर्यायः शुद्धपारिणामिकभावलक्षणशुद्धात्मद्रव्यात्कथंचिद्भिन्नः। कस्मात्? भावनारूपत्वात्। शुद्धपारिणामिकस्तु भावनारूपो न भवति। यद्यकांतेन शुद्धपारिणामिकादभिन्नो भवति तदास्य भावनारूपस्य मोक्षकारणभूतस्य मोक्षप्रस्तावे विनाशे जाते सति शुद्धपारिणामिकभावस्यापि विनाशः प्राप्नोपि; न च तथा।
ततःस्थितं–शुद्धपारिणामिकभावविषये या भावना तद्रूपं यदौपशमिकादि भावत्रयं तत्समस्तरागादिरहितत्वेन शुद्धोपादानकारणत्वात् मोक्षकारणं भवति, न च शुद्धपारिणामिकः।
यस्तु शक्तिरूपो मोक्षः स शुद्धपारिणामिकपूर्वमेव तिष्ठति। अयं तु व्यक्तिरूप मोक्षविचारो वर्तते।
तथा चोक्त सिद्धान्ते– ‘निष्क्रियः शुद्धपारिणामिकः’ निष्क्रिय इति कोऽर्थः?
PDF/HTML Page 3107 of 4199
single page version
बंधकारणभूता या क्रिया रागादिपरिणतिः तद्रूपो न भवति, मोक्षकारणभूता च क्रिया शुद्धभावनापरिणतिस्तद्रूपश्च न भवति। ततो ज्ञायते शुद्धपारिणामिकभावो ध्येयरूपो भवति ध्यानरूपो न भवति। कस्मात्? ध्यानस्य विनश्वरत्वात्। तथा योगीन्द्रदेवैप्युक्तं– णवि उपज्जइ णवि मरइ बंध ण मोक्खु करेइ। जिउ परमत्थे जोइया जिणवर एउ भणेइ।।
किंच विवक्षितैकदेशशुद्धनयाश्रितेयं भावना निर्विकारस्वसंवेदनलक्षण– क्षायोपशमिकन्यत्वेन यद्यप्येकदेशव्यक्तिरूपा भवति तथापि ध्यातापुरुषः यदेव सकल निरावरणमखंडैकप्रत्यक्षप्रतिभासमयमविनश्वरं शुद्धपारिणामिकपरमभावलक्षणं निजपरमात्मद्रव्यं तदेवाहमिति भावयति, न च खंडज्ञानरूपमिति भावार्थः।
इदं तु व्याख्यानं परस्पसापेक्षागमाध्यात्मनयद्वयाभिप्रायस्यानिरोधेनैव कथितं सिद्धयतीति ज्ञातव्यं विवेकिभिः।। ३२०।।
PDF/HTML Page 3108 of 4199
single page version
jāṇe ja karmoday, nirajarā, bandh tem ja mokṣhane. 320.
te ja akartr̥utvabhoktr̥utvabhāvane visheṣhapaṇe draḍh kare chhe-
[दिट्ठी सयं पि णाणं अकारयं तह अवेदयं चेव] jevī rīte netra-kartā-drashya evī agnirūp vastune, sandhukṣhaṇ (sandhūkaṇ) karanār puruṣhanī māphak, karatun nathī ane, tapelā lokhaṇḍanā piṇḍanī māphak, anubhavarūpe vedatun nathī; tevī rīte shuddha gnān paṇ athavā abhedathī shuddhagnānapariṇat jīv paṇ pote shuddha-upādānarūpe karato nathī ane vedato nathī. athavā pāṭhāntaraḥ ‘दिट्ठी खयं पि णाणं’ – tenun vyākhyānaḥ- mātra draṣhṭi ja nahi parantu kṣhāyik gnān paṇ nishchayathī karmonun akārak tem ja avedak paṇ chhe. tevo hoto thako (shuddhagnānapariṇat jīv) shun kare chhe? [जाणदि य बंधमोक्खं] jāṇe chhe. kone? bandh- mokṣhane. mātra bandh-mokṣhane nahi, [कम्मुदयं णिज्जरं चेव] shubh-ashubharūp karmodayane tathā savipāk-avipākarūpe ne sakām-akāmarūpe be prakāranī nirjarāne paṇ jāṇe chhe”
sarvavishuddha-pāriṇāmik-paramabhāvagrāhak shuddha-upādānabhūt shuddhadravyārthikanaye jīv kartr̥utva-bhoktr̥utvathī tathā bandh-mokṣhanān kāraṇ ne pariṇāmathī shūnya chhe em samudāyapātanikāmān kahevāmān āvyun hatun. pachhī chār gāthā dvārā jīvanun akartr̥utvaguṇanā vyākhyānanī mukhyatāthī sāmānya vivaraṇ karavāmān āvyun. tyār pachhī chār gāthā dvārā ‘shuddhane paṇ je prakr̥iti sāthe bandh thāy chhe te agnānanun māhātmya chhe’ em agnānanun sāmarthya kahevārūpe visheṣh vivaraṇ karavāmān āvyun. tyār pachhī chār gāthā dvārā jīvanun abhoktr̥utvaguṇanā vyākhyānanī mukhyatāthī vyākhyān karavāmān āvyun. tyār pachhī be gāthā kahevāmān āvī jenā dvārā, pūrve bār gāthāmān shuddha nishchayathī kartr̥utva-bhoktr̥utvanā abhāvarūp tathā bandh-mokṣhanān kāraṇ ne pariṇāmanā abhāvarūp je vyākhyān karavāmān āvyun teno ja upasanhār karavāmān āvyo. ā rīte samayasāranīshuddhātmānubhūtilakṣhaṇ ‘tātparyavr̥utti’ nāmanī ṭīkāmān mokṣhādhikār sambandhī chūlikā samāpta thaī. athavā bījī rīte vyākhyān karatān, ahīn mokṣhādhikār samāpta thayo.
vaḷī visheṣh kahevāmān āve chheḥ- aupashamikādi pāñch bhāvomān kyā bhāvathī mokṣha thāy chhe te vichāravāmān āve chhe. tyān aupashamik, kṣhāyopashamik, kṣhāyik ane audayik e chār bhāvo paryāy-
PDF/HTML Page 3109 of 4199
single page version
rūp chhe ane shuddha pāriṇāmik (bhāv) dravyarūp chhe. e paraspar sāpekṣha evun dravyaparyāyadvay (dravya ane paryāyanun joḍakun) te ātmā-padārtha chhe.
tyān, pratham to jīvatva, bhavyatva ane abhavyatva em traṇ prakāranā pāriṇāmik bhāvomān, shuddhajīvatva evun je shaktilakṣhaṇ pāriṇāmikapaṇun te shuddhadravyārthikanayāshrit hovāthī nirāvaraṇ ane ‘shuddhapāriṇāmikabhāv’ evī sañgnāvāḷun jāṇavun; te to bandhamokṣhaparyāyapariṇati rahit chhe. parantu je dashaprāṇarūp jīvatva ane bhavyatva abhavyatvadvay te paryāyārthikanayāshrit hovāthī ‘ashuddhapāriṇāmikabhāv’ sañgnāvāḷān chhe. prashnaḥ- ‘ashuddha’ kem? uttaraḥ- sansārīone shuddhanayathī ane siddhone to sarvathā ja dashaprāṇarūp jīvatvano ane bhavyatva-abhavyatvadvayano abhāv hovāthī.
te traṇamān, bhavyatvalakṣhaṇ pāriṇāmikane to yathāsambhav samyaktvādi jīvaguṇonun ghātak ‘deshaghātī’ ane ‘sarvaghātī’ evān nāmavāḷun mohādikarmasāmānya paryāyārthikanaye ḍhāṅke chhe em jāṇavun. tyān, jyāre kāḷādi labdhinā vashe bhavyatvashaktinī vyakti thāy chhe tyāre ā jīv sahaj-shuddha-pāriṇāmikabhāvakṣhaṇ nijaparamātmadravyanān samyakshraddhān-gnān- anucharaṇarūp paryāye pariṇame chhe; te pariṇaman āgamabhāṣhāthī ‘aupashamik’ , ‘kṣhāyopashamik’ tathā ‘kṣhāyik’ evā bhāvatray kahevāy chhe, ane adhyātmabhāṣhāthī ‘shuddhātmābhimukh pariṇām’ , ‘shuddhopayog’ ityādi paryāyasañgnā pāme chhe.
te paryāy shuddhapāriṇāmikabhāvalakṣhaṇ shuddhātmadravyathī kathañchit bhinna chhe. shā māṭe? bhāvanārūp hovāthī. shuddhapāriṇāmik (bhāv) to bhāvanārūp nathī. jo (te paryāy) ekānte shuddha-pāriṇāmikathī abhinna hoy, to mokṣhano prasaṅg banatān ā bhāvanārūp mokṣhakāraṇabhūt (paryāy) no vināsh thatān shuddhapāriṇāmikabhāv paṇ vināshane pāme. paṇ em to banatun nathī (kāraṇ ke shuddhapāriṇāmikabhāv to avināshī chhe.)
māṭe ām ṭharyunḥ- shuddhapāriṇāmikabhāvaviṣhayak (shuddhapāriṇāmikabhāvane avalambanārī) je bhāvanā te-rūp je aupashamikādi traṇ bhāvo teo samasta rāgādithī rahit hovāne līdhe shuddha-upādān-kāraṇabhūt hovāthī mokṣhakāraṇ (mokṣhanān kāraṇ) chhe, parantu shuddhapāriṇāmik nahi (arthāt shuddhapāriṇāmikabhāv mokṣhanun kāraṇ nathī).
je shaktirūp mokṣha chhe te to shuddhapāriṇāmik chhe, prathamathī ja vidyamān chhe. ā to vyaktirūp mokṣhano vichār chāle chhe.
evī ja rīte siddhāntamān kahyun chhe ke ‘निष्क्रियः शुद्धपारिणामिकः’ arthāt shuddhapāriṇāmik (bhāv) niṣhkriy chhe. niṣhkriyano sho artha chhe? (shuddhapāriṇāmik bhāv) bandhanā kāraṇabhūt je kriyā-rāgādipariṇati, te-rūp nathī ane mokṣhanā kāraṇabhūt je
PDF/HTML Page 3110 of 4199
single page version
kriyā-shuddhabhāvanāpariṇati, te-rūp paṇ nathī. māṭe em jāṇavāmān āve chhe ke shuddhapāriṇāmikabhāv dhyeyarūp chhe, dhyānarūp nathī. shā māṭe? kāraṇ ke dhyān vinashvar chhe. (ane shuddhapāriṇāmikabhāv to avināshī chhe). shrī yogīndradeve paṇ kahyun chhe ke ‘ण वि उपज्जइ ण वि मरइ बंधु ण मोक्खु करेइ। जिउ परमत्थे जोइया जिणवर एउ भणेइ।।’ (arthāt he yogī! paramārthe jīv ūpajato paṇ nathī, marato paṇ nathī ane bandh-mokṣha karato nathī-em shrī jinavar kahe chhe.)
vaḷī te spaṣhṭa karavāmān āve chheḥ- vivakṣhit-ekadeshashuddhanayāshrit ā bhāvanā (arthāt kahevā dhārelī ānshik shuddhirūp ā pariṇati) nirvikār-svasamvedanalakṣhaṇ kṣhāyopashamikagnānarūp hovāthī jo ke ekadesh vyaktirūp chhe topaṇ dhyātā puruṣh em bhāve chhe ke ‘je sakalanirāvaraṇ-akhaṇḍ-ek-pratyakṣhapratibhāsamay-avinashvar-shuddhapāriṇāmikap- ramabhāvalakṣhaṇanijaparamātmadravya te ja hun chhun’ , parantu em bhāvato nathī ke ‘khaṇḍagnānarūp hun chhun.’ -ām bhāvārtha chhe.
ā vyākhyān paraspar sāpekṣha evān āgam-adhyātmanā tem ja nayadvayanā (dravyārthik-paryāyārthikanayanā) abhiprāyanā avirodhapūrvak ja kahevāmān āvyun hovāthī siddha chhe. (-nirbādh chhe) em vivekīoe jāṇavun.
e ja akartr̥utvabhokatr̥utvabhāvane visheṣhapaṇe draḍh kare chheḥ-
“[दिट्ठी सयं पि णाणं अकारयं अवेदयं चेव] jevī rīte netra- kartā, drashya evī agnirūp vastune, sandhukṣhaṇ (sandhūkaṇ) karanār puruṣhanī māphak, karatun nathī ane, tapelā lokhaṇḍanā piṇḍanī māphak, anubhavarūpe vedatun nathī; tevī rīte shuddha gnān paṇ athavā abhedathī shuddhagnānapariṇat jīv paṇ pote shuddha-upādānarūpe karato nathī ane vedato nathī. athavā pāṭhāntarः [दिट्ठी खयं पि णाणं] -tenun vyākhyānaḥ mātra draṣhṭi ja nahi parantu kṣhāyik gnān paṇ nishchayathī karmonun akārak tem ja avedak paṇ chhe. tevo hoto thako (shuddhagnānapariṇat jīv) shun kare chhe? [जाणदि य–बंध–मोक्खं] – jāṇe chhe. kone? bandh- mokṣhane. mātra bandh mokṣhane nahi, [कम्मुदयं णिज्जरं चेव] shubh-ashubharūp karmodayane tathā savipāk-avipākarūp ne sakām-akāmarūp be prakāranī nirjarāne paṇ jāṇe chhe.”
PDF/HTML Page 3111 of 4199
single page version
ahāhā...! bhagavān ātmāno to gnān svabhāv chhe. rāgane kare ane rāgane bhogave evo eno svabhāv nathī. shun kīdhun? ā sharīrādi parapadārtha chhe tene to ātmā kare nahi paṇ rāgādinun karavun ne rāgādinun vedavun evun ātmānā gnān-svabhāvamān nathī. lyo, ā draṣhṭāntathī samajāve chheḥ-
netra-āṅkh drashya evī agnirūp vastune dekhe chhe paṇ sandhukṣhaṇ karanār puruṣhanī māphak āṅkh agnirūp vastune karatī nathī. jem agnine saḷagāvanār puruṣh agnirūp vastune kare chhe tem āṅkh drashya padārthane dekhe chhe paṇ tene karatī nathī. tem ja tapelā lokhaṇḍanā goḷānī māphak āṅkh agnine anubhavarūpe vedatī nathī. loḍhāno uno goḷo hoy te jem unāpaṇun vede chhe tem āṅkh vedatī nathī, lyo, draṣhṭānt kīdhun.
tem, kahe chhe, ātmā ke jeno ek gnāyakabhāv svabhāv chhe te puṇya ane pāpanā bhāvane karato nathī tem ja vedato nathī. ā dayā pāḷe, dān kare, vratādi pāḷe paṇ bhāī! e to badho rāg chhe. e rāganun karavun ne rāganun vedavun te, kahe chhe, ātmānā gnānasvabhāvamān nathī. ahā! āvo potāno svabhāv jyān sudhī draṣhṭimān na āve tyān sudhī jīv agnānī chhe.
kahyun ne ke- ‘tevī rīte shuddha gnān paṇ abhedathī shuddhagnānapariṇat jīv paṇ pote shuddha-upādānarūpe karato nathī ane vedato nathī.’ juo, shuddhapaṇe pariṇamyo chhe evā jīvanī ahīn vāt chhe. shuddha gnān te guṇ līdho ane shuddha gnān pariṇat jīv te dravya līdhun chhe. ahāhā...! hun ek shuddha gnānasvabhāvī ātmā chhun em jene antaramān shuddha gnānamay pariṇaman thayun chhe te jīv shuddha upādānarūpe dayā, dān, vrat ādi rāganā bhāvane karato nathī ane vedatoy nathī kemake ātmānun shuddha upādān to shuddha ek chaitanyamay chhe.
ahīn be vāt thaīḥ 1. gnānaguṇ trikāḷ chhe te paṇ dayā, dān ādi rāgane-vikalpane karato ke vedato nathī ane
2. tem shuddhagnānapariṇati jīv paṇ rāgane karato ke vedato nathī. bāpu! ā bahāranān badhān kām hun vyavasthit karī shakun chhun em je māne chhe te to mithyādraṣhṭi chhe. ahīn to kahe chhe-svabhāvasanmukhanī draṣhṭi vaḍe shuddhagnānarūpe pariṇamelo jīv, bahāranān kām karavānun to dūr raho, puṇya ne pāpanā bhāvane kare ane vede em paṇ chhe nahi. ahāhā...! gnānaguṇ paṇ evo nathī ane shuddhagnānarūpe pariṇamelun dravya paṇ evun nathī. ahīn shuddhagnānapariṇat jīv dravya kem kahyun? kemake trikāḷī shuddha dravya to rāgane karatuny nathī ane vedatuny nathī; evo ja eno svabhāv chhe;
PDF/HTML Page 3112 of 4199
single page version
paṇ pariṇaman shuddha thayā vinā rāgane karatun nathī ane vedatun nathī e siddha kyāthī thāy? dravya shuddhagnānarūpe pariṇame tyāre te rāgane karatun nathī ne vedatun nathī em siddha thāy. bhāī! ā to ghaṇo gahan viṣhay chhe.
bhāī! ā to sarvagnanā gharanī antaranī vātu chhe. ātmāno gnānasvabhāv chhe te to mātra gnānarūpe ja pariṇame chhe. rāgane kare ke vede e to gnānasvabhāvamān chhe ja nahi; paṇ gnānano jyāre anubhav thāy tyāre te samajāy ne? ahāhā...! nishchayathī jīvadravya chhe te rāgano kartā ke bhoktā nathī, paṇ jīv rāgano kartā-bhoktā nathī evo nirṇay kone thāy? shuddhagnānapariṇat jīvane āvo nirṇay thāy chhe.
bhagavān ātmā gnānānandasvarūp prabhu trikāḷ shuddha ane pavitra chhe. tene dhyey banāvī tenā lakṣhye-āshraye jyān paryāyamān shuddha pariṇaman thatun tyān te jīv rāgano kartā nathī ane harakh-shokano bhoktā nathī. shuddhapaṇe pariṇaman thayā vinā dravya-svabhāv rāgano kartā-bhoktā nathī em nirṇay kevī rīte thāy? ā pramāṇe guṇ ane guṇī bannenun shuddha gnānamay pariṇaman thāy tyāre te jīv vyavahāranā je vikalpa āve teno kartā nathī ane bhoktā paṇ nathī em yathāsthit siddha thāy chhe. gnānīne ashubh rāg paṇ āve teno paṇ te kartā-bhoktā nathī. lyo, āvī vāt! samajāṇun kāī...? gnānasvarūpī ātmā svabhāvapaṇe pariṇame te vibhāvapaṇe kem thāy! na ja thāy.
dharmī evo bhagavān ātmā-teno dharma, gnān ane ānand chhe; tenun paryāyamān jene pariṇaman thāy te jīv ke te jīvanun gnān dayā, vrat, tap ādinā vikalpane kare ke vede em kadī chhe nahi. āvī sūkṣhma vāt!
athavā pāṭhāntaraḥ ‘दिट्ठी खयं पि णाणं’ tenun vyākhyānaḥ shun kahe chhe? ke mātra draṣhṭi ja nahi parantu kṣhāyik gnān paṇ nishchayathī karmonun akārak tem ja avedak paṇ chhe. jem netra chhe te parane karatun ke vedatun nathī tem kṣhāyik gnān ane gnānapariṇat jīv paṇ dayā-dān ādi vikalpane karato nathī ane vedato paṇ nathī.
juo, pahelā be bolamān draṣhṭinun (dravyadraṣhṭinun) jor āpyun chhe. ahīn have kṣhāyik gnānanī vāt kare chhe. jevun shaktirūpe sarvagnapaṇun chhe evun paryāyamān paṇ sarvagnapaṇun pragaṭayun te kṣhāyikagnān chhe. te kṣhāyikagnān paṇ, kahe chhe, nishchayathī rāganun akārak tem ja avedak chhe. ahā! sarvagna paramātmāne je yoganun kampan chhe tenā paṇ teo akartā ane avedak chhe. ‘kṣhāyikagnān paṇ’ -em ‘paṇ’ shabda kem kīdho? ke pratham be bolamān vāt karī te pramāṇe ā kṣhāyikagnān paṇ nishchayathī karmonun akārak tem ja avedak chhe em kahevun chhe. ahīn karma shabde rāgadveṣh ādi bhāvakarma samajavun.
PDF/HTML Page 3113 of 4199
single page version
ghaṇān varṣha pahelān ek bhāīe prashna karel ke-mahārāj! siddha bhagavān shun kare? athavā moṭā bhagavān chhe to jagatanun kāī na kare? lyo, āvo prashna kare!
tyāre kahyun ke-bhāī! siddha bhagavān jagatanun kāī na kare, e to potānā (atīndriy) gnān ānandane vede. jagatanān padārthonā teo akartā ane abhoktā chhe. lokone (agnānīone) em lāge ke ame sansāramān pāñch-pachīs māṇasone nabhāvīe chhīe, kuṇṭumbanun bharaṇ-poṣhaṇ karīe chhīe, dhandhā-pāṇīnī vyavasthā karīe chhīe, ityādi paṇ bhāī! e tārī mithyā mānyatā chhe; vastusthiti em nathī bhāī! tane bāhya sthūḷ draṣhṭimān em bhāse ke ame paranān kām karīe chhīe paṇ vāstavamān paranān kārya koī (ātmā) karī shakato ja nathī. parane aḍe nahi te paranun shun kare? ahī kahe chhe- kṣhāyikagnān paranun kāī kare te vāt to chhe nahi paṇ te rāgādi karmonun paṇ akārak ane avedak chhe. samajāṇun kāī...?
ām kṣhāyikagnānanī vāt karī. have pharīthī shuddhagnānapariṇat sādhak jīvanī vāt kare chhe. em ke je pote haju siddha thayo nathī, haju jene kevaḷagnān thayun nathī evo shuddhagnānapariṇat sādhak jīv chhe te shun kare chhe? ke avasthāmān je rāgādi thāy tene jāṇe chhe, kare chhe em nahi, mātra jāṇe chhe. āvī vāt!
savāranā pravachanamān āvyun ke rāg ane parathī bhinna andar trilokīnāth bhagavān ame tane batāvyo to traṇalokamān evo kyo jīv hoy ke jene gnānanun pariṇaman na thāy? samayasār gāthā 31, 32, 33 mān vikalpathī bhinna chaitanyaghan prabhu ātmā batāvyo chhe. ahā! chaitanyanā astitvathī ātmā chhe ane rāganā astitvathī ātmā nathī-āvo bhinna ātmā batāvyo chhe; aho! tene jāṇīne evo koṇ puruṣh chhe ke jene bhedagnān na thāy?
ā shāstranī pāñchamī gāthāmān paṇ āchāryadeve kahyun ke ‘जदि दाएज्ज पमाणं’ jo hun shuddhagnānaghan ekatva-vibhakta evo ātmā tane dekhāḍun to he shiṣhya! tun pramāṇ karaje. pramāṇ karaje eṭale? eṭale ke svābhimukh thaī svānubhav karīne pramāṇ karaje. ‘hun tane dekhāḍun to’ -em kahyun ne āchāryadeve? matalab ke ene (shuddhātmāne) dekhanāro- svānubhavathī pramāṇ karanāro paṇ chhe tyān. aho! āvī adbhut alaukik vāt karīne āchāryadeve jagatane nyāl karī dīdhun chhe. ahā! antaramān jyān khabar paḍī ke andaramān moṭo prabhu-chaitanyamahāprabhu pote ātmā chhe tyāre tenī sambhāḷ karī teno anubhav kem na kare? avashya kare ja.
juo, ahī paṇ svānubhavamaṇḍit shuddhagnānapariṇat jīv līdho chhe; ekalo
PDF/HTML Page 3114 of 4199
single page version
sāmbhaḷanāro līdho nathī. ahā! e shuddhagnānapariṇat jīv shun kare chhe? jāṇe chhe. kone? bandh-mokṣhane.
ahāhā...! andar ātmā chaitanyamahāprabhu shuddhagnānaprakāshano puñj chhe. e to gnānapaṇe prakāshe ke rāgamān aṭakīne rāgane kare ne rāgane vede? je rāg chhe te bhāvabandh chhe, ane jaḍ karmano bandh nimitta chhe. ahīn kahe chhe -gnānapariṇat jīv rāg ane jaḍ karmabandhane dūr rahī pr̥uthakpaṇe jāṇe chhe.
have āvī vāt atyāre kyān chhe? are! lokoe to tadna sthūḷ karī nākhyun chhe. em ke vastra-lugaḍān sahit hoy te shvetāmbar ne vastra-lugaḍān rahit hoy te digambar. bāpu! digambar to vastunun svarūp chhe. ahāhā...! andaramān rāgathī nagna shūnya bīnamūrat chinmūrat prabhu ātmā virājī rahyo chhe te yathārtha digambarasvarūp chhe. ahāhā...! āvā nij svarūpanun andaramān jene bhān thayun chhe te shuddhagnānapariṇat dharmī puruṣh paryāyamān bandh chhe tene jāṇe ja chhe.
jem gnānasvarūpī bhagavān ātmā ekalā gnānaprakāshano puñj trikāḷ asti chhe, em rāgādi bandh paṇ vartamān asti chhe. avasthāmān bandh chhe ja nahi em nathī. paṇ samyagdraṣhṭi dharmī jīv te rāgādi bandhabhāvane dūr rahīne jāṇe chhe; temān bhaḷīne tene kare ke tene vede em chhe nahi.
jo rāgamān bhaḷīne rāgane kare ane rāgane vede to te jīv mithyādraṣhṭi chhe. shun kīdhun? ā dayā, dān, vrat, tap ādinā je shubharāganā vikalpa chhe tene jīv kare ane vede em jeṇe mānyun chhe tenī to draṣhṭi ja mithyā chhe kemake tene rāgathī adhik-bhinna gnānasvarūpī bhagavān ātmānun bhān thayun nathī. te to rāgane ja ekatvapaṇe kare chhe ane rāgane ekatvapaṇe vede chhe. āvā jīvanī ahīn vāt nathī.
ahīn to jene jāṇavāmān ne pratītimān āvyun ke hun rāgathī bhinna pūrṇa gnānaghanasvarūp bhagavān ātmā chhun evā shuddhagnānapariṇat jīvanī vāt chhe. ahāhā...! teṇe vyakta gnānanā anshamān em jāṇyun ke ā vyaktirūp chhe te to ansh chhe paṇ mārī vastu to andar dhruv paripūrṇa chhe. dhruvamān dhruv jaṇāy em nahi, paṇ dhruvanā dhyeye je pariṇaman thayun te pariṇamanamān dhruvane jāṇyun chhe. ahā! te gnānano ansh avasthāmān je rāg ane bandh chhe tene paṇ jāṇe chhe. jem gnān svane jāṇe chhe tem je rāg āve chhe tene paṇ jāṇe chhe, bas. have āvī vāt kaṭhaṇ lāge paṇ ā satya vāt chhe, atyāre to ā sāmbhaḷavā maḷavī paṇ mushkel chhe.
ahāhā...! bhagavān ātmā sadā gnānasvarūpī prabhu pragnābrahmasvarūp chhe. teno pūraṇ āshray jene thayo te sarvagna paramātmāne ek samayamān traṇakāḷ ane traṇalokanun
PDF/HTML Page 3115 of 4199
single page version
gnān hoy chhe. temanun sharīr nagna hoy chhe ane temane āhār-pāṇī hotān nathī. ahāhā...! teo atīndriy gnān ane atīndriy ānandanā kartā-bhoktā chhe. e to āvī gayun ke kṣhāyikagnān paṇ nishchayathī karmonun akārak tem ja avedak chhe. ahā! āvun kṣhāyikagnān jemane pragaṭ thayun chhe temane paramātmā kahīe. ahā! te sarvagna paramātmā pūrṇa ānandanī-anant ānandanī dashānā vedanamān rahelā chhe. teo koīnun kāī kare ke koīne kāī āpe e vāt ja kyān rahe chhe?
hā, paṇ bhagavān karuṇā kare ke nahi? bhagavān karuṇāsāgar to kahevāy chhe? samādhānaḥ– nā, bhagavān koīnī karuṇā nā kare, bhāī! karuṇāno bhāv e to vikalpa-rāg chhe, ane bhagavān to pūraṇ vītarāg chhe. bhagavānane karuṇāno vikalpa hoto nathī.
to kevī rīte chhe! bhagavānanī omdhvani sāmbhaḷīne vā bhagavānanā vītarāgasvarūpane jāṇīne koī bhavī jīv pote potānī karuṇā-dayā kare ane potānā hitarūp pravarte to te bhagavānanī karuṇā-dayā chhe em vyavahārathī kahevāmān āve chhe. bhagavān karuṇāsāgar chhe e paṇ vyavahāranun ja kathan samajavun. bhagavān to shun nishchaye koī jīv koī anya jīvanī dayā karī shake evī vastusthiti ja nathī. tethī to pravachanasār gāthā 8p mān kahyun ke-
padārthonun ayathāgrahaṇ (arthāt padārthone jem chhe tem satyasvarūpe na mānatā temanā viṣhe anyathā samajaṇ), ane tiryañch-manuṣhyo pratye karuṇābhāv, tathā viṣhayono saṅg (arthāt īṣhṭa viṣhayo pratye prīti ane aniṣhṭa viṣhayo pratye aprīti) -ā mohanān liṅgo chhe. bāpu! ā to māragaḍā judā chhe nāth! potāne rāgano kartā māne e to mithyādraṣhṭi chhe. ane bhagavān parane ane rāgane kare ane bhogave em māne ey mithyādraṣhṭi chhe. samajāṇun kāī...?
ahīn to avasthāmān kiñchit rāg vidyamān chhe evo shuddhagnān pariṇat dharmī jīv paṇ rāgano ane parano akartā ane avedak chhe em kahe chhe. sūkṣhma vāt chhe prabhu! shaktirūpe te ātmā gnānānandasvarūp trikāḷ chhe. ahā! āvā ātmāno āshray thatān jene gnān ane ānandanī rachanā kare evun vīrya paryāyamān jāgyun ane jene atīndriy gnān ane ānandano svād āvyo evo dharmī sādhak jīv je chhe te, kahe chhe, jāṇe chhe; kone? ke bandh ane mokṣhane.
PDF/HTML Page 3116 of 4199
single page version
shun kīdhun? ke kevaḷī bhagavānane to rāgey nathī ne bandhey nathī. pūraṇ vītarāg chhe ne? paṇ jene sachchidānandasvarūp pūrṇānand prabhu ātmānun antaramān bhān thayun chhe evo anshe shuddhatārūp pariṇamelo dharmī jīv paṇ rāgano akārak ane avedak chhe-em kahe chhe. ahā! te rāgane-bandhane jāṇe chhe, karato nathī. dharmī puruṣh rāg hoy chhe tene gnānanī dashāmān te jāṇe ke ā rāg (bījī chīj) chhe, māro chhe ane tenun vedan mane chhe em nahi. aho! dharmanun svarūp āvun alaukik chhe bhāī! dharmī jīv bandhane jāṇe ane mokṣhane paṇ jāṇe. ahāhā...! te rāg thāy tene jāṇe ane rāgano abhāv thāy tene paṇ jāṇe, paṇ rāg thāy tene vā rāgano abhāv thāy tene kare em nahi. samajāṇun kāī...? aho! chitchamatkār prabhu bhagavān ātmānun jene bhān thayun te dharmī puruṣhanī antaradashā koī adbhut alaukik hoy chhe.
tyāre kalakattānā ek sāmāyikamān āvyun chhe ke-kānajīsvāmī to badhāne ‘bhagavān ātmā’ kahīne sambodhan kare chhe.
hā, bhāī! ame to saune bhagavān ātmā tarīke dekhīe chhīe, ame to tene bhagavān! bāḷak, yuvān ke vr̥uddhapaṇe dekhatā ja nathī. ahāhā...! andaramān tun pūraṇ gnānānandasvarūp chho ne prabhu! ‘bhag’ nām gnānānandanī lakṣhmīno dhruv-dhruv bhaṇḍār evo bhagavān chho ne nāth! aho! āvā nijasvarūpane anubhavyun tenī antaradashā alaukik chhe.
juo, vītarāg sarvagnadevane ichchhā vinā ja omdhvani nīkaḷe chhe. ahāhā....! om .. om...om em divyadhvani chhūṭe chhe. āve chhe ne ke-
ahāhā....! bhagavānanī vāṇī āpaṇā jevī kramavāḷī na hoy, sarvāṅgethī sphuratī te nirakṣharī hoy chhe. ahā! āvī paramātmānī shrī sīmandharanāthanī vāṇī videhamānthī ahīn bharatakṣhetramān āvī chhe. ahā! te vāṇīmān em āvyun chhe ke je shuddhagnānapariṇat jīv chhe te bandh ane mokṣhane jāṇe chhe bas, ahāhā...! antaramān svasvarūpanā āshraye dharma pragaṭ thayo chhe te dharmapariṇat jīv je rāg āve tene ya jāṇe ane je rāg ṭaḷe teney jāṇe chhe, paṇ rāgane karey nahi ane rāgane ṭāḷey nahi. ahā! jene andar gnānachakṣhu pragaṭ thayun chhe te samakitī dharmī puruṣh āvo hoy chhe.
have kahe chhe-“mātra bandh-mokṣhane nahi, ‘कम्मुदयं णिज्जरं चेव’ shubh-ashubharūp karmodayane tathā savipāk-avipākarūp ne sakām-akāmarūp be prakāranī nirjarāne paṇ jāṇe chhe.”
PDF/HTML Page 3117 of 4199
single page version
ahā! jyān sudhī pūraṇ vītarāg sarvagna thayo nathī tyān sudhī sādhak jīvane anshe bādhakapaṇun paṇ chhe. karmanā udayanā nimitte tene shubh ne ashubh bhāv thatā hoy chhe. paṇ e bannene sādhak dharmī jīv mātra jāṇe chhe, kare chhe em nahi. koīne thāy ke ā to navo mārga kāḍhayo; paṇ are bhāī! ā to anādithī paramparāmān chālyo āvato anantā tīrthaṅkar bhagavantoe prarūpelo sanātan mārga chhe. ekavār dhīraj ane shāntithī sāmbhaḷ to kharo prabhu! anādino je satya mārga chhe te ā chhe. bhagavān ātmā pote sahaj ja gnān-svarūp chhe te shun kare? bas jāṇe. are! anantakāḷamān dharma shun chīj chhe te samajavānī eṇe darakār karī nathī. kadāchit sāmbhaḷavā gayo to sambhaḷāvanārā paṇ dayā, dān, vrat, bhakti ādinā shubhabhāvathī dharma thāy evun mānanārā ne kahenārā maḷyā. tyān e navun shun kare? are! ām ne ām bichāro svarūpane visārīne chār gatimān rajhaḷī maryo chhe!
juone! koī pāñch-pachīs lākhanun dān āpe eṭale ene dharmadhurandharano īlkāb āpī de. shun kahevun? āvā jīvone dharma shun chīj chhe enī khabar ja nathī. ek karoḍapati sheṭhe ek vār pachās hajāranun dān dīdhun to tene shrāvak-shiromaṇino īlkāb āpyo. are bhāī! shrāvak-shiromaṇi kone kahevāy? bichārāone shrāvak kone kahevāy enīy khabar na maḷe! shrāvakanī vyākhyā to āvī chhe. shun? ke-‘shra’ eṭale ke vāstavik tattvasvarūp jem chhe tem shravaṇ karīne tenī shraddhā karī hoy, ‘va’ eṭale rāgathī ātmā-pote bhinna chhe em vivek karyo hoy ane ‘ka’ eṭale svānubhavanī kriyāno karanāro hoy-lyo, ānun nām shrāvak chhe. bhāī! ā vastusthiti chhe.
ā jāṇīne e karoḍapati sheṭh ahīn bolyā, -mahārāj! mane to ekey vrat ne paḍimā nathī, ātmānun bhāney nathī. lokoe samajyā vinā ja mane āvun ‘shrāvak- shiromaṇi’ nun birūd āpyun.
tyāre kahyun ke bhāī! loko to paisā kharche ene dharma-dhurandhar ādi nām āpī de; paṇ bāpu! dharmanun svarūp bahu judun chhe. (paisāthī nahi paṇ dharma antaranā āshraye prāpta thāy chhe.)
prabhāvanānā hetuthī lākho rūpiyā dānamān āpe, moṭān mandiro banāve, jinapratimā padharāve ityādi bhāv gr̥uhasthane avashya āve ane āvavā joīe, paṇ tyān rāganī mandatā karī hoy to shubhabhāvane kāraṇe puṇyabandh thāy chhe paṇ dharma nahi. dharmī jīv to puṇyanā je pariṇām thāy teno akārak ane avedak chhe.
bhagavān ātmā gnānamūrti prabhu chaitanyachakṣhu chhe. jem āṅkh drashya padārthane dekhatān drashyamān jatī nathī tem chaitanyachakṣhu prabhu ātmā parane jāṇatān paramān jato
PDF/HTML Page 3118 of 4199
single page version
nathī, parathī bhinna rahīne parane jāṇe chhe, ā sarva tattvagnānano nichoḍ chhe. agnānī ene jāṇe nahi. samakitī ja tene yathārtha jāṇe chhe.
samakitī ekalā bandh ane mokṣhane jāṇe em nahi, te karmanā udaye je shubhāshubh bhāv thāy tene paṇ jāṇe chhe. dharmīne shubh hoy tem ashubh paṇ hoy chhe. chāritramohanā udayamān ene ārttadhyān ane raudradhyānanā pariṇām paṇ potānī kamajorīthī thāy chhe. strī sambandhī viṣhayano rāg paṇ āve chhe. parantu gnānī te shubhāshubh karmodayathī pr̥uthak rahīne tene jāṇe chhe. ahāhā...! gnān shun kare? bas jāṇe. āṅkh chhe te bījī chījane shun kare? bas dekhe; paṇ āṅkh bījī chījane rache ke toḍe evun āṅkhanun kārya nathī, tem gnān shubhāshubhane kare ke toḍe evun gnānanun kārya nathī. samajāṇun kāī....? ahāhā....! dharmī jīv karmanā udayane jāṇe, karmanā udaye je shubhāshubh bhāv thāy teney jāṇe ane dehanī je kriyā thāy tene paṇ jāṇe chhe; kemake gnānī potānī gnānabhūmikāmān rahyo chhe paṇ te rāganī bhūmikāmān praveshato ja nathī. lyo, āvī vāt!
nānī ummaramān mūḷajī nāme ek brāhmaṇ amārī paḍoshamān rahetā. amārī bā bhūmbhalīnā hatān. teo paṇ bhūmbhalīnā vatanī hatā. ame temane mūḷajī māmā kahīne bolāvatā. teo savāramān vahelā uṭhīne nāhyā bād bolatā ke-
ām bolatā. 77 varṣha pahelānī ā vāt chhe. te vakhate ame to nānā bāḷak hatā; paṇ amane lāgelun ke māmā bole chhe kāīk jāṇavā jevun. māmāne to kyān khabar hatī ke emān shun bhāv chhe? paṇ amane khyāl rahī gayo ke māmā bole chhe kāīk rahasya bharyun. lyo, e rahasya ā ke- anubhavī eṭale samyagdraṣhṭi-dharmī-gnānī- tene to bas eṭalun ke ānandamān sadā rahevun. bhale sharīr ho, sagān ho, parivār ho-e badhun bhale rahyun enā ghare, -anubhavīne to bas eṭalun ke sadāy atīndriy ānandanā anubhavamān masta rahevun. bhagavān ātmā paribrahma nām samasta prakāre ānandano nāth chhe. ahāhā..! āvo je potāno ātmā chhe tene bhajavo-anubhavavo bas e ek ja dharmīnun kārya chhe. āvī vāt!
ahīn paṇ em kahe chhe ke chothā guṇasthāne samakitī dharmātmā, tene karmanā udayanā nimitte je je shubh-ashubh bhāv āve chhe teno te akārak ane avedak chhe, mātra tene te bhinna rahīne jāṇe chhe. ahāhā...! mithyādraṣhṭi karmodayamān ane shubhāshubhabhāvamān ekarūp-tadrūp thaīne teno kartā ne bhoktā thāy chhe jyāre samyaggnānī dharmī puruṣh tene dūrathī mātra jāṇe chhe, temān ekarūp thato nathī.
PDF/HTML Page 3119 of 4199
single page version
gnānī karmodayane jāṇe chhe tem savipāk-avipāk nirjarāne paṇ jāṇe chhe; kare chhe em nahi. sūkṣhma vāt bhāī! ātmā ekalā gnān ane ānandasvarūp chhe. ahā! āvun jene antaramān bhān thayun te gnātā-draṣhṭā thayo, jāṇanār-dekhanār thayo. vastu sahaj gnātā- draṣhṭā svabhāvī chhe. tenun bhān thatān vartamān, dashāmān gnātā-draṣhṭāpaṇun āvyun-pragaṭayun. ahā! āvo gnānī ahīn kahe chhe, savipāk-avipākarūp ne sakām-akāmarūp-em be prakāranī nirjarāne bas jāṇe chhe.
juo, vartamānamān ā manuṣhyagati chhe chhatān tyān andar narakagati, devagati ādi chār gatino uday hoy chhe. pūrvanān bāndhelān karma paḍayān chhe tethī devagatino uday to āve chhe paṇ te kharī jāy chhe. tene savipāk nirjarā kahe chhe. enī meḷe pāk āvīne karma kharī gayā tene gnānī jāṇe chhe. ātmānun bhān thatān shānti ane ānandanun pariṇaman thayun chhe te jīvane pūrve bāndhelān gati ādi karmo hoy te udayamān āvīne kharī jāy tene savipāk nirjarā kahe chhe ane gnānī tene jāṇe chhe. vipāk eṭale karmanun phaḷ daīne kharī javun. sthiti pūrī thaye udayamān āvīne karmanun kharī javun tenun nām savipāk nirjarā chhe. vipāk eṭale visheṣhe pāk, sattāmān karma paḍayān chhe te pāk āvīne kharī jāy te savipāk nirjarāne gnānī jāṇe chhe.
have bījī vātaḥ avipāk nirjarāḥ bhagavān gnānānandasvarūpī ātmānā anubhavamān puruṣhārtha karatān ātmā-pote gnātā-draṣhṭā thayo. āvā svarūpanā bhānamān ugra puruṣhārtha hotān karma udayamān na āve, āvavānī yogyatā chhe paṇ tatkāl udayamān āvyun nahi ane kharī jāy tene avipāk nirjarā kahe chhe. vartamān ahīn manuṣhya gatino uday chhe. vartamān ek gati vipākapaṇe chhe, bījī traṇ vipākapaṇe nathī; paṇ andar udayamān āvyā vinā kharī jāy te avipāk nirjarāne gnānī jāṇe chhe. ānandano nāth prabhu trikāḷī ātmā chhe temān antaḥpuruṣhārtha karavāmān āvatān karma puruṣhārthathī kharī jāy tene avipāk nirjarā kahe chhe; tene paṇ gnānī puruṣh bas jāṇe chhe, kare chhe em nahi, samajāṇun kāī....?
sakām-akāmarūp be prakāranī nirjarāne paṇ gnānī jāṇe chhe. aho! dharmī jīv gnātā-draṣhṭāsvabhāve pariṇame chhe. tene roj das vāge bhojan levāno ṭāīm hoy paṇ prasaṅgavash koī vār moḍun thāy ne bapore be traṇ vāge bhojan levānun bane to tyān te ākuḷ-vyākuḷ thato nathī paṇ samabhāvathī sahan kare chhe. tyāre je nirjarā thāy chhe te akām nirjarā chhe. agnānīne paṇ akām nirjarā thatī hoy chhe paṇ te samabhāvapūrvak hotī nathī. ahīn kahe chhe-gnānī tene je akām nirjarā thāy chhe tene jāṇe chhe, kare chhe em nahi.
PDF/HTML Page 3120 of 4199
single page version
vaḷī samakitīne puruṣhārthapūrvak tap vagere dvārā je nirjarā thāy chhe te sakām nirjarā chhe. tenā paṇ gnānī gnātā chhe, kartā nathī. ahā! rāg thāy teney gnānī jāṇe, kare nahi; ane rāg ṭaḷe teney gnānī jāṇe paṇ kare nahi. ahā! gnātāsvabhāve pariṇamelā gnānī-dharmī jīvanī antar dashā adbhut alaukik hoy chhe.
loko to bahār dānādimān paisā kharache ane vratādimān rāganī mandatāe pariṇame eṭale dharma thavānun māne chhe. paṇ bhāī! dharmanun evun svarūp nathī. dharma to antaranī chīj chhe ane te shuddha gnātā-draṣhṭā svabhāvanā āshraye pragaṭ thāy chhe. have āvun kaṭhaṇ paḍe toy bāpu! satya to ā ja chhe.
jem bhagavān kevaḷīno ātmā ek gnānamātra bhāvamān tanmay chhe tem dharmī samakitī paṇ ek gnānamātrabhāvamān tanmay varte chhe. ahāhā...! juo to kharā! bhagavānanun e samosaraṇ, e bārasabhā, e divyadhvani! ohohoho...! ekalā puṇyanā ḍhagalā!! paṇ bāpu! bhagavān enā kāī kartā nathī. bhagavān emān kyāy praveshyā- sparshyā nathī. ‘bhagavānanī vāṇī’ -e to em upachārathī kahevāy chhe, vāṇīnā kāḷamān bhagavān kevaḷīnun gnān nimitta chhe bas eṭalun gnān karāvavā upachārathī ‘bhagavānanī vāṇī’ -em kahevāy chhe. bākī vāṇī ādinā kartā-bhoktā bhagavān nathī. ahā! āvā gnānasvarūpe bhagavānane je oḷakhe te ja bhagavānane yathārtha oḷakhe chhe.
tīrthaṅkarone vāṇīno adbhut divya yog hoy chhe-e kharun, bījāne tevī vāṇī hoy nahi; chhatān te vāṇī jaḍ vargaṇāonun pariṇaman chhe, bhagavānanun te kārya nathī. vāṇī kārya ane kṣhāyikagnān tenun kartā-em chhe nahi. vaḷī gaṇadharadevane, te vāṇīnā kāḷamān je bār aṅgarūp bhāvashrutagnān khīlyun tyān vāṇī kartā ne gaṇadharanun gnān tenun kārya-em paṇ chhe nahi. ahāhā...! shun gnānano nirālambī svabhāv! gnān vāṇīne upajāve nahi ane vāṇīthī gnān upaje nahi. bhale divyadhvani thavāmān bhagavān kevaḷīnun kevaḷagnān ja nimittarūp hoy, agnānīnun gnān nimitta na hoy, topaṇ tethī kāī gnānane ane vāṇīne kartākarmapaṇun chhe em chhe nahi. banney tattvo judān judān ja chhe. lyo, āvī vāt chhe.
jo em chhe ke ātmā bolato nathī to lyo, have ame nahi bolīe; maun ja rahīshun.
are bhāī! pahelān paṇ tun kyān bolato hato te have bolavānī nā pāḍe chhe? hun vāṇī nahi bolun arthāt bhāṣhāne nahi pariṇamāvun-em māne ene paṇ jaḍanī kartābuddhi ūbhī ja chhe. bāpu! jem bhāṣhā bolāy e jaḍanī kriyā chhe tem bhāṣhā