Pravachan Ratnakar-Gujarati (simplified iso15919 transliteration). Kalash: 199-202 ; Gatha: 321-327.

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 161 of 210

 

PDF/HTML Page 3201 of 4199
single page version

matalab ke jāṇe saune paṇ kare koīne nahi. āvī vāt! viṣhayavāsanānā kāḷe sanyogane dekhe, paṇ te sanyogane ne sanyogībhāv je vāsanā tene karato nathī, bhogavato nathī. sāmī chījane e karato ne bhogavato dekhāy chhe ne! ahīn kahe chhe -e-gnānasvabhāvī ātmā, eno gnānamātra svabhāv hovāthī, parane karato ne bhogavato nathī.

juo, ahīn gnān kevaḷ gnānamātrasvabhāvavāḷun chhe em kahīne ekānt karyun. paṇ bāpu! e to samyak ekānt chhe bhāī! kemake bhagavān ātmāno ekānt gnānasvabhāv ja chhe. kathañchit gnānasvabhāv ne kathañchit kartāsvabhāv evun ātmavastunun svarūp ja nathī, evun gnānanun svarūp ja nathī.

tyāre koī vaḷī kahe chhe- kathañchit bandhane mokṣhanun kartāpaṇun kaho to anekānta thāy.

are bhāī! em nathī bāpā! bhagavān ātmā kevaḷ gnānamātrasvabhāvavāḷo hovāthī ‘jāṇavun’ to kare paṇ te bandhane-rāgane karato nathī, tem te rāgane vedato paṇ nathī, bandhane-rāgane gnān jāṇe, eno kevaḷ gnānasvabhāv chhe ne! to rāgane-bandhane gnān jāṇe, paṇ tene e kare ke vede-evun enun svarūp nathī. lyo, have paranun-ā jhaverāt, hīrā, māṇek-motīnun ne kapaḍān vagerenun karavun to kayāny dūr rahī gayun. samajāṇun kāī...?

ahā! ek rajakaṇathī māṇḍīne ākhī duniyāne e jāṇe, paṇ jāṇavānā sambandhamātrathī ene parane ne rāgane karavā ne vedavāno sambandh thaī jāy evī vastu nathī. gnānatattvavastu khūb sūkṣhma chhe bhāī! loko to ene sthūḷ sanyoganā ne rāganā sambandhathī māne chhe, paṇ ahīn kahe chhe, rāgathī ne parathī bhinna shuddha gnānatattva kevaḷ gnānamātrasvabhāvavāḷun chhe ane tethī te karmanā bandhane mātra jāṇe ja chhe. shun kīdhun? je karmano bandh thāy tene paragney tarīke jāṇe chhe, paṇ kare chhe ke bhogave chhe em nahi. bahu ākarī vāt! shubhanā pakṣhavāḷāne ākarī paḍe, paṇ shun thāy? vastunun svarūp ja āvun chhe tyān (shun thāy?)

ahāhā.....! gnān nām ātmāne kevaḷ gnānamātrasvabhāvavāḷo kahyo tyān vastumān -ātmāmān ekalun gnān chhe em na levun, paṇ bījā anant guṇ sāthe ja avinābhāvapaṇe rahelā chhe em jāṇavun. emān rāganun ke paranun karavun nathī māṭe ‘gnānamātrasvabhāvavāḷun’ -em kahyun chhe. ahāhā....! e bole nahi, khāy nahi, chāle nahi, bījāne shīkhāmaṇ de nahi, bījānī shīkhāmaṇ le nahi.... ahāhā....! āvun paranun kāī kare nahi evun gnānamātra tattva ātmā chhe. samajāṇun kāī....?


PDF/HTML Page 3202 of 4199
single page version

koīne em thāy ke kāle bapore to em āvyun hatun ke ‘gurunān vachanone pāmīne.....’

bhāī! e to svanā āshraye eṇe andar sudraṣhṭi-samadraṣhṭi pragaṭ karī to kahyun ke ‘gurunān vachano pāmīne...’ ā to te te kāḷe upasthit bāhya nimittanun gnān karāvavā vyavahārathī kahevāmān āvyun chhe. bākī gurunān vachano chhe (guru vachan bole chhe) ane e vachanone koī shiṣhya le chhe-evun vastusvarūp nathī. lyo, āvī vāt! samajāy chhe kāī...?

ahīn kahe chhe-kevaḷ gnānamātrasvabhāvavāḷun hovāthī karmanā bandhane karatun nathī, mātra jāṇe ja chhe, juo, shāstramān āve ke chothe guṇasthāne āṭalī prakr̥iti sattāmān hoy, āṭalo uday hoy, āṭalun vedan eṭale anubhāg hoy, āṭalī prakr̥iti bandhāy, āṭalī udayamān āve ne āṭalīnī udīraṇā thāy-ityādi, paṇ bhāī! e to ā badhun je hoy tene jāṇe ja chhe, ene karato nathī. have najīkanī chīj je karma tenā udayādine te mātra jāṇe ja chhe, karato nathī to pachhī parachījane e kare e vāt kyān rahī? ātmā bole, chāle, parane madad kare ke parathī madad le ādi paranī kriyā karavī-e vastunā svarūpamān nathī.

hā, paṇ bandhane e bhale na kare, paṇ mokṣhane to e kare chhe ne?

nā, te kāḷe te paryāy-pūraṇ mokṣha dashā thāy ja tene kare shun? gnān kahetān shuddha ātmadravya mokṣhane paṇ karatun nathī. je samaye je satpaṇe chhe tene kare shun? ‘kare’ e to je na hoy ene kare em kahevāy. shun kīdhun? jenī sthiti na hoy tene kare em kahevāy. paṇ jāṇanār gnānīne to je mokṣhanī paryāy chhe tene e jāṇe chhe bas. ahāhā....! chhe ene jāṇe chhe, paṇ kare-bare chhe em chhe nahi.

juo, enāmān ek ‘bhāv’ nāmano guṇ chhe. ā guṇane laīne tane prati samay niyat paryāy hoy ja chhe. ahā! āvun je dravya teno jyān svīkār thayo tyān paryāyamān je bandh-rāg ādi chhe tene e jāṇe ja chhe, karato nathī, ahāhā...! je te guṇasthāne tenā pramāṇamān karmano uday āve ane udīraṇā thāy, paṇ ene e karato nathī. ahāhā...! ā to 320 gāthā! bahu ūñchī! chhellī had chhe. gnānasvabhāv... gnānasvabhāv... gnānasvabhāv evī vastu chhe. emān bahu tāṇīne, tun kahe to, e jāṇe dekhe chhe em ame kahīe, kharekhar to (paranun) jāṇavun-dekhavun-ey vyavahār chhe.

ahāhā...! pote potāne jāṇe chhe e nishchay ne parane jāṇe chhe ī vyavahār;


PDF/HTML Page 3203 of 4199
single page version

bākī parane kare ne vede e to vāt ja nathī. bhāī! ahīn to ā kahevun chhe ke tun bahu laī jā to e dekhe-jāṇe chhe bas eṭale rākh, bākī (paranun) karavun ne vedavun e to ene chhe ja nahi. ahāhā...! ātmatattva gnānasvarūpī bhagavān mokṣhane kare chhe em paṇ chhe nahi.

to enā puruṣhārthanun shun? bāpu! e jāṇe e ja eno puruṣhārtha chhe. jāṇag-jāṇag svabhāv chhe eno; to jāṇavā prati vīrya jāgrat thāy te puruṣhārtha chhe; kemake hun karun to (paryāy) thāy evun vastunā svarūpamān kyān chhe? nathī.

ahāhā...! gnānamātra svabhāvavāḷo hovāthī e bandhane karato nathī, mokṣhaney karato nathī. ahāhā...! mokṣhanī paryāy te kāḷe thavānī ja chhe, thāy chhe, chhe-tene karavun shun? ahāhā...! jāṇanārane, te mokṣhanī paryāy chhe tene karavun kyān chhe? bāpu! mokṣhanī paryāy je thāy chhe ne chhe tene karavī e to viruddha thaī gayun. chhe tene kare chhe e to viruddha chhe, chhe tene bas jāṇe ja chhe e vastusvarūp chhe.

dravya sat, guṇ sat ne ek samayanī paryāy paṇ sat chhe. mokṣhanī avasthā je thāy chhe te sat chhe. satpaṇe je thāy ja chhe ene hun karun chhun e kem āve? sat chhe, chhepaṇe chhe ene shun kare? ahā! ākhī dravyadraṣhṭi jene yathārtha thaī chhe te mokṣhane paṇ jāṇe ja chhe, mokṣhane karato nathī. āvī vāt bāpu! bahu jhīṇī! loko to atyāre bahāramān (karavāmān) ja paḍī gayā chhe paṇ bāpu! vastu ātmā gnānamātra svabhāvavāḷo hovāthī te bandhane ke mokṣhane karato nathī, mātra jāṇe ja chhe.

vaḷī kahe chhe-gnānamātrasvabhāvavāḷo hovāthī karmanā udayane ane nirjarāne jāṇe ja chhe. ahāhā....! karmano uday paṇ ‘chhe’ . uday chhe tene parapaṇe jāṇe chhe. bas jāṇe chhe eṭalun ja, e sivāy bījun (-kare chhe ke vede chhe evun) kāī chhe nahi. nirjarāney bas jāṇe chhe, kare chhe em nahi.

ashuddhatānun gaḷavun, shuddhatānun vadhavun ne karmanun kharī javun em nirjarā traṇ prakāre chhe. emān ashuddhatānun gaḷavun e vyavahāranayathī chhe ne karmanun ṭaḷavun e asadbhūt vyavahāranayathī chhe. shuddhatānun vadhavun e vāstavik nirjarā chhe. ahīn kahe chhe -ek samayamān e traṇey chhe. have e chhe ene karavun shun? ahāhā..! shuddhatānun vadhavun e ek samayanun te- te samaye sat chhe; have e paryāy sat-vidyamān chhe tene karavī shun? ahāhā...! shuddhopayoganī sthiratā thatān tyān shuddhatānun vadhavun hoy chhe. have chhe, upaje chhe ene karavun shun? jem mokṣha upaje chhe tem nirjarā paṇ upaje chhe. have


PDF/HTML Page 3204 of 4199
single page version

hayātī laīne je upaje chhe, chhe ene karavun chhe e vāt kyān chhe? nathī. tethī nirjarāney e karato nathī, kevaḷ jāṇe ja chhe.

ahāhā...! paryāyanā kramabaddha pravāhamān enā kāḷe nirjarāy thāy chhe tene karavī shun? have āvī vāt samajamān bese nahi eṭale ene ṭhekāṇe koī loko kahe ke-parane sahāy karavī, garībonān ānsu lūñchhavā, ekabījāne madad karavī-anna, vastra, auṣhadhi āpavān-ityādi kare te dharma, ‘janasevā te prabhu sevā’ -lyo, āvun kahe. anantakāḷathī oshiyāḷī draṣhṭi kharī ne! paṇ bāpu! e to viparīt draṣhṭi chhe. bhāī! e vītarāgano mārag nahi prabhu!

ahīn kahe chhe-jem gnānasvabhāvī trikāḷī ātmadravya sahaj sat chhe, eno gnānasvabhāv trikāḷ sat chhe tem enī ek samayanī paryāy paṇ vartamān sat ja chhe. jem trikāḷīne karavo nathī tem vartamān vartatī paryāyane paṇ karavī nathī, bahu jhīṇī vāt prabhu! jem vastu ātmā trikāḷ sat chhe tem nirjarā ne mokṣhanī paryāy paṇ te te kāḷe sat ja chhe. have satpaṇe ‘chhe’ ene shun karavun? ene mātra jāṇe chhe. ahā! gajab vāt karī chhe. sarvavishuddhagnān adhikār chhe ne! e to jāṇavā-rūp paryāy nirjarāne ne mokṣhane jāṇe chhe em kahyun, kare chhe em nahi, paṇ vāstavamān to nirjarāne ne mokṣhane te te kāḷe jāṇe evī jāṇavārūp paryāy svataḥ thavānī ja chhe te thāy chhe. shun kīdhun? nirjarā ne mokṣhanī paryāy to te te kāḷe vidyamānapaṇe chhe, tene gnān jāṇe chhe em kahevāy, bākī jāṇavānī paryāy paṇ te kāḷe te rīte ja sat chhe; nirjarā ne mokṣha chhe māṭe jāṇanārī paryāy chhe em nathī. ahā! āvun bahu jhīṇun!

bhāī! ā to satne satpaṇe ahīn siddha kare chhe. ek samayanī paryāy chhe, paravastu chhe, chhe ene gnān jāṇe chhe em bhale kahīe, vāstavamān to jāṇe chhe e paryāy paṇ te kāḷe sat ja chhe. paravastu chhe, paryāy chhe māṭe ene jāṇe chhe em nathī. ahāhā...! je chhe tene te kāḷe te ja prakāre jāṇe evī gnānanī paryāy svayam sat chhe, bījī chīj chhe māṭe ene jāṇe chhe em nathī. jāṇavānī paryāy bījī chījanī apekṣhā rākhatī nathī, pote potānā kramamān jāṇavāpaṇe potāthī ja vidyamān chhe. bījāne jāṇe chhe em kahīe e to vyavahār chhe. lyo, āvun bahu jhīṇun chhe.

ahīn chār bol līdhā chhe. have bākī shun rākhyun? bandh, mokṣha uday ane nirjarāne te te kāḷe gnān jāṇe ja chhe. rāg-bandh thāy chhe tene te kāḷe gnān pote potāthī ja jāṇatun thakun pragaṭ thāy chhe; rāg ne bandh chhe māṭe ene jāṇe chhe em gnānane apekṣhā nathī. rāganī-bandhanī apekṣhā rākhīne jāṇavānī paryāy thāy chhe em


PDF/HTML Page 3205 of 4199
single page version

nathī. vāstavamān ene gnān jāṇe chhe em kahevun e vyavahār chhe. ahāhā...! anant guṇ, anantī paryāy, bandh, mokṣha ādine te te kāḷamān gnānanī paryāy te te prakāre jāṇe e rīte ja te svataḥ svatantra utpanna thāy chhe. āvī vāt chhe.

tyāre koī paṇḍito vaḷī kahe chhe-parano kartā na māne te digambar jain nathī. are prabhu! tun shun kahe chhe ā? ā digambarāchārya shun kahe chhe e to jo ahāhā...! kartā to nahi, paṇ kharekhar to eno jāṇanāre nahi. jāṇanārī paryāy jāṇagane- jāṇanārane jāṇatī satpaṇe utpanna thāy chhe. e to ahīn bandh-uday ādine jāṇe chhe em vyavahār siddha karyo chhe. samajāy chhe kāī...? jāṇavānī paryāy ne bandh -mokṣha ādi paryāy, tathā anantā guṇanī anantī paryāy akrame utpanna thāy chhe tene te te kāḷe te prakāre gnān jāṇe chhe e vyavahār chhe. āvī jhīṇī vāt!

prashnaḥ– ā jāṇavun emān garbhit kartāpaṇun āvyun ke nahi? uttaraḥ– ahā! jāṇavānun karun em (paṇ) nahi. e jāṇavānī paryāy te kāḷe sahajapaṇe ja satarūp chhe, ane thāy chhe. have āvun chhe tyān men ā karyun ne ten karyun, men chhokarānne pāḷ‌yān-poṣhyān ne moṭā karyān, ne men vepār-dhandhā karyā ne hun paisā raḷ‌yo e vāt na kyān rahe chhe? bāpu! e to badhī mithyā kalpanā ja chhe, badhun gape-gap chhe. samajāy chhe kāī...?

have jyān potānī nirjarā ne mokṣhanī paryāyane paṇ jāṇavānun kām kare chhe em paṇ kathanamātra chhe tyān parane-par rajakaṇone ne skandhane-e palaṭāve-badalāve e vāt ja kyān rahe chhe! ātmā roṭalī kare ne lāḍavo vāḷe ne vepār kare- e badhun bāpu! gape-gap ja chhe. e to te te samaye te te (roṭalī vagere paryāy) sat chhe to e prakāre pariṇaman thāy chhe. temān tārā hetunī kyān jarūr-apekṣhā chhe? ane te te kāḷe gnān tene em ja jāṇe chhe emān enī kyān apekṣhā chhe? jainatattva khūb gambhīr chhe bhāī! ahīn to siddha karavun chhe ke - bhagavān! tun gnān chho to tun ene (bandh-mokṣha ādine) jāṇe bas eṭalun rākh, paṇ ene kare ne vede e bhagavān! tārun svarūp ja nathī. have āvo mārag!

tyān vaḷī koī kahe- ekendriy ādinī rakṣhā karo, hinsā na karo e jainano mārag chhe.

samādhānaḥ– bāpu! e badhān vyavahāranān vachan bhāī! bākī shun tun anya jīvanī rakṣhā karī shake chhe? kadīy nahi hon. e to te te kāḷe hinsā thavānī nathī ja, rakṣhā thavānī chhe tene gnān jāṇe chhe; te paṇ par jīvanī rakṣhā enī apekṣhā rākhīne gnān thāy chhe e nathī. ahā! āvun alaukik satnun svarūp chhe.


PDF/HTML Page 3206 of 4199
single page version

shrī yogīndradeve paṇ kahyun chhe ke-

ण वि उपज्जइ ण वि मरइ, बंधु ण मोक्खु करेइ।
जिउ परमत्थे जोइया, जिणवर एउ भणेइ।।

shrī jayasenāchāryanī ṭīkāmān ā līdhun chhe ke - ‘jinavar em kahe chhe ke’ ... kahe chhe-em kahyun ne? bhāī! e to vāṇī vāṇīnā kāraṇe āve chhe, paṇ bhagavān te kāḷe nimitta chhe to kahyun ke ‘jiṇavar eu bhaṇeī?’ bhagavān chhe māṭe vāṇī āve chhe em nathī. vāstavamān jem bhagavān chhe tem vāṇī paṇ te kāḷe svataḥ vidyamān chhe. (koīnā kāraṇe koī chhe em chhe ja nahi) e to sarvotkr̥uṣhṭa nimittanun gnān karāvavā kahyun ke ‘जिणवर एउ भणेइ’ ।

jinavar kahe chhe ke-he yogī!-ahāhā....! yogane ātmāmān joḍanār he yogī! paramārthe jīv upajato paṇ nathī, marato paṇ nathī, ne bandh ane mokṣhane paṇ karato nathī. āno artha ja ā thayo ke ātmā je gnānamātrasvabhāv chhe enā taraph jyān jāṇavānun lakṣha thayun tyān (karavun) badhun chhūṭī gayun, bas pachhī je chhe ene e jāṇe ja chhe. nirjarāne ne mokṣhaney e jāṇe ja chhe. sādhakanā kāḷamān nirjarāne jāṇe ane sādhyakāḷe mokṣhane jāṇe. bas jāṇe eṭalun ja; tyān jāṇavānī paryāy paṇ te kāḷe tenī ja potāthī upaje chhe.

ahīn shun kahe chhe ke- paramārthe jīv upajato nathī, maratoy nathī? upajato nathī shemān? ke paryāyamān paramārthe te upajato nathī, vyay paṇ karato nathī. pravachanasār gāthā 102 mān āvyun chhe ke je paryāy upaje chhe tene dhruvanī apekṣhā nathī. have ane potānā dhruvanī jyān apekṣhā nathī tyān paranī apekṣhānī to vāt ja kyān rahī? e bandh-mokṣha ityādi jevun gney hoy tevun ja te kāḷe jāṇe chhe, paṇ tene (gnānanī paryāyane) bandh-mokṣha ādi gneyanī apekṣhā nathī. ahāhā...! jāṇavānā gnānamān, jāṇāvā yogyagney barābar āvyun māṭe tene jāṇe chhe em apekṣhā laīne gnānaparyāy thāy chhe em nathī.

ahāhā....!

‘ण वि उपज्जइ ण वि मरइ, बंधु ण मोक्खु करेइ’

ahāhā....! pūrṇānandano nāth pūrṇagnānaghan ekalā gnānasvabhāvamay bhagavān ātmā chhe enī paryāyamān (-gnānaparyāyamān) anantī paryāy ne dravya-guṇ jaṇāy chhe te paryāy sahaj chhe, tene hun utpanna karun chhun em chhe nahi, ahāhā...! bandhane, mokṣhane, udayane, nirjarāne kevaḷ jāṇun ja chhun; je chhe tene mātra jāṇun ja chhun, paṇ karun chhun ke bhogavun chhun em chhe nahi, have paranī dayā karavī ne paranī madad karavī ityādi to bhāī! tadna tattvaviruddha chhe. e kāī mārga nathī, lyo, āvī vāt!


PDF/HTML Page 3207 of 4199
single page version

* gāthā 320ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘gnānano svabhāv netranī jem dūrathī jāṇavāno chhe; māṭe karavun-bhogavavun gnānane nathī. karavā-bhogavavāpaṇun mānavun te agnān chhe.’

juo, āṅkh chhe te agnine jāṇe, kāṣhṭane jāṇe, vīñchhīne jāṇe, paṇ dūrathī ja jāṇe chhe; emān bhaḷīne na jāṇe, āṅkh kāī agni ādimān na praveshe ane agni ādi padārtha āṅkhamān na pesī jāy. lyo, ā pramāṇe āṅkh dūrathī ja jāṇe chhe. tem, kahe chhe, gnān dūrathī ja jāṇe chhe; gnānano svabhāv netranī jem dūrathī jāṇavāno chhe. ahāhā...! ātmā gnānasvarūp chhe ane te rāgādi puṇya-pāpanā pariṇāmane dūrathī ja jāṇe chhe, temān bhaḷīne- ekamek thaīne jāṇe em nahi. rāgādimān bhaḷī jāy-ekamek thaī jāy evo ātmāno svabhāv ja nathī. tethī gnān dūrathī jāṇe paṇ ene karavun-bhogavavun nathī.

shun kīdhun? duniyāmān anek kām thāy tene āṅkh dūrathī mātra jāṇe, kare nahīn. makān bane tene jāṇe, paṇ kare em nahi. tem gnānasvarūpī bhagavān ātmā sharīr, man, vāṇī ityādinī kriyāne mātra jāṇe paṇ kare em nahi. puṇya-pāpanā bhāv thāy tene paṇ kare nahi, dūr rahīne mātra jāṇe. bhāī! āvun ja bhagavān ātmānun svarūp chhe. māṭe karavun-bhogavavun gnānane nathī. ahā! āvā potānā gnānasvabhāvanun antaraavalambane jene bhān thayun tene rāganun karavun-bhogavavun nathī.

tathāpi karavā-bhogavavāpaṇun mānavun te agnān chhe ā bhagavānanī bhaktinā rāgane hun karun chhun, hun bhogavun chhun-em māne e agnān chhe. agnānavash ja jīv rāgādino kartā-bhoktā chhe; bākī chaitanyasūrya bhagavān ātmā chhe te shubhāshubharāganā andhakāramān bhaḷe shī rīte? chaitanyabimb prabhu ātmā rāgathī ekamek kem thāy? kadī na thāy. māṭe samyagdraṣhṭi jīv, tene rāg āve paṇ teno kartā-bhoktā thato nathī, rāgamān bhaḷ‌yā vinā dūr rahīne mātra teno gnātā ja chhe.

‘ahīn koī pūchhe ke-“evun to kevaḷagnān chhe. bākī jyān sudhī mohakarmano uday chhe tyān sudhī to sukhaduḥkh-rāgādirūpe pariṇaman thāy ja chhe, tem ja jyān sudhī darshanāvaraṇ, gnānāvaraṇ tathā vīryāntarāyano uday chhe tyān sudhī adarshan, agnān tathā asamarthapaṇun hoy ja chhe; to pachhī kevaḷagnān thayā pahelān gnātādraṣhṭāpaṇun kem kahevāy?’

juo, ā shiṣhyano prashna! em ke chotheguṇasthāne jyān ātmagnān thayun tyān kartābhoktāpaṇun nathī, mātra gnātāpaṇun chhe em kahyun, paṇ e to kevaḷagnānane lāgu


PDF/HTML Page 3208 of 4199
single page version

paḍe; kemake nīchenī bhūmikāvāḷāne to karmano uday chhe, sukhaduḥkharūpe pariṇaman thāy ja chhe. jyānsudhī darshanāvaraṇ, gnānāvaraṇ ne vīryāntarāyano uday chhe tyān sudhī adarshan, agnān ane asamarthapaṇun hoy ja chhe. to pachhī kevaḷagnān thayā pahelān gnātā-draṣhṭāpaṇun kem kahyun?

tenun samādhānaḥ– ‘pahelethī kahetā ja āvyā chhīe ke je svatantrapaṇe kare-bhogave, tene paramārthe kartā-bhoktā kahevāy chhe. māṭe jyān mithyādraṣhṭirūp agnānano abhāv thayo tyān paradravyanā svāmīpaṇāno abhāv thayo ane tyāre jīv gnānī thayo thako svatantrapaṇe to koīno kartā-bhoktā thato nathī, tathā potānī nabaḷāīthī karmanā udayanī baḷajorīthī je kārya thāy chhe teno kartā-bhoktā paramārthadraṣhṭie tene kahevāto nathī.’

gnānī jīv shuddha chetanāmātra bhāvano svāmī thayo te rāgādi paradravyano svāmī maṭī gayo chhe. have tene vikārabhāv hun karun-bhogavun’ em abhiprāy nathī ane teno utsāh paṇ nathī. (tene to ek shuddhopayogano ja utsāh chhe) tethī udayanī baḷajorīthī arthāt potānā puruṣhārthanī nabaḷāīthī je asthiratāno rāg tene thāy chhe teno te paramārthe kartā-bhoktā kahevāto nathī. ahīn be vāt karīḥ

1. gnānī svatantrapaṇe rāgādino kartā-bhoktā thato nathī, ane

2. puruṣhārthanī nabaḷāīne līdhe udayamān joḍātān kiñchit asthiratāno rāg tene

thāy chhe teno paramārthe te kartā-bhoktā nathī.

have visheṣh kahe chhe- ‘vaḷī te kāryanā nimitte kāīk navīn karmaraj lāge paṇ chhe topaṇ tene ahīn bandhamān gaṇavāmān āvatī nathī. mithyātva chhe te ja sansār chhe. mithyātva gayā pachhī sansārano abhāv ja thāy chhe. samudramān bindunī shī gaṇatarī?’

puṇya-pāp ādi bhāv mārā chhe evī je mithyādraṣhṭi chhe te ja sansār chhe. ā bairān-chhokarān te sansār-em nathī, kemake paravastune ātmā grahe-chhoḍe e enā svarūpamān nathī. paravastunā grahaṇ-tyāgathī ātmā shūnya chhe. tathāpi paravastu mārī hun tene karun- bhogavun evī mithyā mānyatā kare te ja sansār chhe.

gnānīne mithyā abhiprāy maṭī gayo chhe, topaṇ puruṣhārthanī nabaḷāīne līdhe kiñchit alpa rāgādi tene thāy chhe ane tenā nimitte kiñchit alpa karmabandh paṇ tene thāy chhe; paṇ tene ahīn gaṇavāmān āvel nathī. kem? kemake mithyātva chhe te ja mukhyapaṇe bandh chhe ane te ja sansāranun mūḷ chhe. mūḷ kapāī gayā pachhī sansāranī avadhi


PDF/HTML Page 3209 of 4199
single page version

keṭalī? mithyātva gayā pachhī sansārano abhāv ja thāy chhe. jene samakitanī bīj ugī tene pūnamanā pūraṇ chandranī jem pūrṇa kevaḷagnān thāy ja chhe.

‘samudramān bindunī shī gaṇatarī? ’ em ke sansāranun bīj evun mithyādarshan gayun pachhī kiñchit rāg-bandh thāy tenī shun visāt? e to nāsh thavā khāte ja chhe; kemake samakitī dharmī puruṣh krame puruṣhārtha vadhārīne teno nāsh karī ja de chhe. kevun saras spaṣhṭīkaraṇ karyun chhe!

have kahe chhe- ‘vaḷī eṭalun visheṣh jāṇavun ke-kevaḷagnānī to sākṣhāt shuddhātmasvarūp ja chhe ane shrutagnānī paṇ shuddhanayanā avalambanathī ātmāne evo ja anubhave chhe; pratyakṣha-parokṣhano ja bhed chhe.’

juo, arihant paramātmā to sākṣhāt shuddhātmasvarūp ja chhe. chothe guṇasthāne shrutagnānī paṇ shuddhanayanā avalambanathī ātmāne shuddhātmasvarūp ja anubhave chhe; mātra pratyakṣha-parokṣhano ja bhed chhe. kevaḷagnānī ātmāne pratyakṣha anubhave chhe, jyāre shrutagnānī parokṣha anubhave chhe. tene ānandanun vedan chhe te apekṣhāe ātmā svānubhav-pratyakṣha chhe em paṇ kahīe chhīe.

‘māṭe shrutagnānīne gnān-shraddhānanī apekṣhāe to gnātā-draṣhṭāpaṇun ja chhe ane chāritranī apekṣhāe pratipakṣhī karmano jeṭalo uday chhe teṭalo ghāt chhe tathā tene nāsh karavāno udyam paṇ chhe. jyāre te karmano abhāv thashe tyāre sākṣhāt yathākhyāt-chāritra thashe ane tyāre kevaḷagnān thashe.’

juo, gnānīne draṣhṭi-shraddhā apekṣhāe gnātā-draṣhṭāpaṇun ja chhe, paṇ chāritra apekṣhā jeṭalo uday chhe teṭalo ghāt chhe. ahā! gnānīne jeṭalo rāg chhe teṭalo shāntino ghāt chhe, chhatān teno nāsh karavāno udyam paṇ chhe, kemake tene rāganī bhāvanā nathī, paṇ ek shuddhopayoganī ja bhāvanā chhe, jyān te svasvarūpamān ati ugrapaṇe sthir thāy chhe tyān rāgano uday thato nathī ane e pramāṇe rāgano kṣhay-abhāv thāy chhe. ā rīte jyāre te (-asthiratāno) rāg sarvathā nāsh pāme tyāre sākṣhāt yathākhyātchāritra-pūraṇ vītarāg chāritra pragaṭ thashe ane tyāre kevaḷagnān thashe.

‘ahīn samyagdraṣhṭine gnānī kahevāmān āve chhe te mithyātvanā abhāvanī apekṣhāe kahevāmān āve chhe.’ kevaḷagnān hoy to gnānī em artha ahīn nathī. tem ja bahu shāstro jāṇe māṭe gnānī em paṇ artha nathī. parantu svasvarūpanā āshraye ātmānān samyak shraddhān-gnān andar pragaṭ thayān chhe te gnānī chhe em ahīn vāt chhe.


PDF/HTML Page 3210 of 4199
single page version

‘gnānasāmānyanī apekṣhā laīe to sarva jīv gnānī chhe ane visheṣh apekṣhā laīe to jyānsudhī kiñchitmātra paṇ agnān rahe tyān sudhī gnānī kahī shakāy nahi-jem siddhāntamān bhāvonun varṇan karatān, jyānsudhī kevaḷagnān na upaje tyānsudhī arthāt bāramā guṇasthān sudhī agnānabhāv kahyo chhe. māṭe ahīn je gnānī-agnānīpaṇun kahyun te samyaktva-mithyātvanī apekṣhāe ja jāṇavun.’

juo, gnānasāmānyanī apekṣhā sarva jīvane gnānī kahyā, kemake sāmānyapaṇe sarva jīv gnānasvarūp ja chhe.

visheṣh apekṣhā jyānsudhī kiñchitmātra agnān rahe tyān sudhī jīvane agnānī kahyo; jem siddhāntamān bāramā guṇasthān sudhī agnānabhāv kahyo. ahīn agnān eṭale mithyāgnān nahi paṇ ochhun gnān em artha chhe. bāramā guṇasthāne vītarāg thayo chhe paṇ ene paripūrṇagnān-kevaḷagnān nathī, ochhun gnān chhe. te apekṣhā tyān agnānabhāv kahyo.

samyagdraṣhṭine gnānī kahyo chhe te ātmānun ene yathārtha gnān-shraddhān thayun chhe te apekṣhāe kahyo chhe. ahīn je gnānī-agnānīpaṇun kahyun chhe te samyaktva-mithyātvanī apekṣhāe samajavun. matalab ke-

1. samyaktva sahit jīv gnānī chhe.

2. mithyātva sahit jīv agnānī eṭale mithyāgnānī chhe. samyagdarshan vinā koī agiyār aṅg bhaṇe toy agnānī chhe. tathā koīne shāstranun visheṣh gnān na hoy paṇ antaramān bhedagnān thayun hoy, rāgathī bhinna ātmānān gnān-shraddhān thayān hoy to te jīv gnānī chhe.

shivabhūti muninī vāt āve chheḥ gurue kahyun- ‘mā ruṣh mā tuṣh’ -koī prati rāg na kar, dveṣh na kar-; have e shabda to bhūlī gayā, paṇ ek vār ek bāī aḍadanī dāḷanān photarān judī pāḍatī hatī tyāre tene bījī ek bāīe pūchhayun ben, shun karo chho ā? tyāre te bāīe javāb dīdho-ā dāḷamānthī photarān judān pāḍun chhun. bas, ā sāmbhaḷīne shivabhūti munirāj ekadam andar sonsarā ūṇḍā utarī gayā. aho! ā puṇyanā pariṇām to photarān jevā chhe; andar māro nāth to rāg rahit ati ujjval gnānasvabhāve prakāshe chhe-bas ām bhedavignān karī antar-anubhav karī svarūpamān evā sthir thayā ke antarmuhūrtamān kevaḷagnānajyoti pragaṭ thaī gaī.


PDF/HTML Page 3211 of 4199
single page version

ā pramāṇe bhedavignān te gnān chhe ane te vaḍe jīv gnānī chhe. bhedavignān vinā jīv agnānī chhe. āvī vāt chhe.

*

have, jeo-jainanā sādhuo paṇ-sarvathā ekāntanā āshayathī ātmāne kartā ja māne chhe temane niṣhedhato, āgaḷanī gāthānī sūchanārūp shlok kahe chheḥ-

* kaḷash 199ḥ shlokārtha uparanun pravachan *

[ये तु तमसा तताः आत्मानं कर्तारम् पश्यन्ति] jeo agnān-andhakārathī āchchhādit thayā thakā ātmāne kartā māne chhe, [मुमुक्षुताम् अपि] teo bhale mokṣhane īchchhanārā hoy topaṇ [सामान्यजनवत्] sāmānya (laukik) janonī māphak [तेषाम् मोक्षः न] temano paṇ mokṣha thato nathī.

shun kahe chhe? ke temano paṇ mokṣha thato nathī. kono? ke jeo agnān-andhakārathī vyāpta thayā thakā ātmāne kartā māne chhe.

ahāhā...! bhagavān ātmā chidbrahma prabhu ek gnātā-draṣhṭāsvabhāvī chhe. ahā! potānā āvā svarūpane nahi jāṇatān agnānathī rāganī kriyā-dayā, dān, vrat, bhakti ādinī kriyā-karavāno māro svabhāv chhe arthāt e rāgādi kriyā mārun kartavya chhe em je māne chhe teo mūḍh mithyādraṣhṭi chhe. chha kāyanā jīvonī rakṣhā hun karī shakun ane te mārun kartavya chhe em jenī mānyatā chhe te bhale bahārathī jainamatānusārī ho, dravyachāritra pāḷato ho, dev-guru-shāstranī vinay-bhaktiyukta ho, tathā shāstromān pāraṅgat ho, topaṇ te potāne-ātmāne rāgano kartā mānanāro mithyādraṣhṭi chhe. jain nathī. ahā! āvā puruṣho (ātmāne kartā mānanārā puruṣho) bhale mokṣhane īchchhanārā ho topaṇ sāmānya janonī māphak-tāpasādi laukik janonī māphak-temano paṇ mokṣha thato nathī.

ā sāmbhaḷīne koīne (vyavahāramūḍh jīvane) khoṭun lāge, paṇ bhāī! ā koīnā anādaranī vāt nathī, ā to vastunī sthiti āvī chhe em vāt chhe; yathārtha samajaṇ karīne potānī bhūl ṭāḷavānī vāt chhe. bākī darek ātmā shaktipaṇe to bhagavān chhe. (tyān kono anādar karīe?)

pāpano kartā thāy ke puṇyano kartā thāy-banne ek samānapaṇe viparītadraṣhṭi chhe, kemake bhagavān ātmā to akartāsvabhāv chhe, gnātādraṣhṭā chhe. tethī jeo ātmāne puṇyano kartā māne chhe teo paṇ anya laukik mithyādraṣhṭionī jem mokṣha pāmatā nathī, balke dīrghakāḷ sansāramān rakhaḍayā ja kare chhe. āvī vāt chhe.

[pravachan nan. 38p * dināṅk 3-7-77]

PDF/HTML Page 3212 of 4199
single page version

gāthā 321 thī 323
लोयस्स कुणदि विण्हू सुरणारयतिरियमाणुसे सत्ते।
समणाणं पि य अप्पा जदि कुव्वदि छव्विहे काऐ।। ३२१।।
लोयसमणाणमेयं सिद्धंतं जइ ण दीसदि विसेसो।
लोयस्स कुणइ विण्हू समणाण वि अप्पओ कुणदि।। ३२२।।
एवं ण को वि मोक्खो दीसदि लोयसमणाण दोण्हं पि।
णिच्चं
कुव्वंताणं सदेवमणुयासुरे लोए।। ३२३।।
लोकस्य करोति विष्णुः सुरनारकतिर्यङ्मानुषान् सत्त्वान्।
श्रमणानामपि चात्मा यदि करोति षङ्विधान् कायान्।। ३२१।।
लोकश्रमणानामेकः सिद्धान्तो यदि न द्रश्यते विशेषः।
लोकस्य करोति विष्णुः श्रमणानामप्यात्मा करोति।।
३२२।।
एवं न कोऽपि मोक्षो द्रश्यते लोकश्रमणानां द्वयेपामपि।
नित्यं
कुर्वतां सदेवमनुजासुरान् लोकान्।। ३२३।।

have ā ja arthane gāthā dvārā kahe chheḥ-

jyam lok māne ‘dev, nārak ādi jīv viṣhṇu kare,’
tyam shramaṇ paṇ māne kadī ‘ātmā kare ṣhaṭ kāyane,’ 321.
to lok–muni siddhānt ek ja, bhed temān nav dīse,
viṣhṇu kare jyam lokamatamān, shramaṇamat ātmā kare; 322.
e rīt lok–muni ubhayano mokṣha koī nahīn dīse,
–je dev, manuj, asuranā traṇ lokane nitye kare. 323.

gāthārthaḥ– [लोकस्य] lokanā (laukik janonā) matamān [सुरनारकतिर्यङ्मानुषान् सत्त्वान्] dev, nārak, tiryañch, manuṣhya-prāṇīone [विष्णुः] viṣhṇu [करोति] kare chhe; [च] ane [यदि] jo [श्रमणानाम् अपि] shramaṇonā (munionā) mantavyamān paṇ [षड्विधान् कायाम्] chha kāyanā jīvone [आत्मा] ātmā [करोति] karato hoy


PDF/HTML Page 3213 of 4199
single page version

(अनुष्टुभ्)
नास्ति सर्वोऽपि सम्बन्धः परद्रव्यात्मतत्त्वयोः।
कर्तृकर्मत्वसम्बन्धाभावे तत्कर्तृता कुतः।। २००।।

[यदि लोकश्रमणानाम्] to lok ane shramaṇono [एकः सिद्धान्तः] ek siddhānt thāy chhe, [विशेषः] kāī pher [न द्रश्यते] dekhāto nathī; (kāraṇ ke) [लोकस्य] lokanā matamān [विष्णुः] viṣhṇu [करोति] kare chhe ane [श्रमणानाम् अपि] shramaṇonā matamān paṇ [आत्मा] ātmā [करोति] kare chhe (tethī kartāpaṇānī mānyatāmān banne samān thayā). [एवं] e rīte, [सदेवमनुजासुरान् लोकान्] dev, manuṣhya ane asuravāḷā traṇe lokane [नित्यं कुर्वतां] sadāy karatā (arthāt traṇe lokanā kartābhāve nirantar pravartatā) evā [लोकश्रमणानां द्वयेषाम् अपि] te lok tem ja shramaṇ-banneno [कः अपि मोक्षः] koī mokṣha [न द्रश्यते] dekhāto nathī.

ṭīkāḥ– jeo ātmāne kartā ja dekhe chhe-māne chhe, teo lokottar hoy topaṇ laukikatāne atikramatā nathī; kāraṇ ke, laukik janonā matamān paramātmā viṣhṇu devanārakādi kāryo kare chhe, ane temanā (-lokathī bāhya thayelā evā munionā) matamān potāno ātmā te kāryo kare chhe-em *apasiddhāntanī (bannene) samānatā chhe. māṭe ātmānā nitya kartāpaṇānī temanī mānyatāne līdhe, laukik janonī māphak, lokottar puruṣhono (muniono) paṇ mokṣha thato nathī.

bhāvārthaḥ– jeo ātmāne kartā māne chhe, teo bhale muni thayā hoy topaṇ laukik jan jevā ja chhe; kāraṇ ke, lok īshvarane kartā māne chhe ane te munioe ātmāne kartā mānyo-em bannenī mānyatā samān thaī. māṭe jem laukik janone mokṣha nathī, tem te munione paṇ mokṣha nathī. je kartā thashe te kāryanā phaḷane bhogavashe ja, ane je phaḷ bhogavashe tene mokṣha kevo?

have, ‘paradravyane ane ātmāne kāī paṇ sambandh nathī, māṭe kartākarmasambandh paṇ nathī’ -em shlokamān kahe chheḥ-

shlokārthaḥ– [परद्रव्य–आत्मतत्त्वयोः सर्वः अपि सम्बन्धः नास्ति] paradravyane ane ātmatattvane saghaḷoy (arthāt kāī paṇ) sambandh nathī; [कर्तृ–कर्मत्व–सम्बन्ध–अभावे] em kartākarmapaṇānā sambandhano abhāv hotān, [तत्कर्तृता कुतः] ātmāne paradravyanun kartāpaṇun kyāthī hoy? _________________________________________________________________ * apasiddhānt = khoṭo athavā bhūlabharelo siddhānt


PDF/HTML Page 3214 of 4199
single page version

bhāvārthaḥ– paradravyane ane ātmāne kāī paṇ sambandh nathī, to pachhī temane kartākarmasambandh kaī rīte hoy? e rīte jyān kartākarmasambandh nathī, tyān ātmāne paradravyanun kartāpaṇun kaī rīte hoī shake? 200.

*
samayasār gāthā 321 thī 323ḥ mathāḷun

have ā ja arthane gāthā dvārā kahe chheḥ-

* gāthā 321 thī 323ḥ ṭīkā uparanun pravachan *

‘jeo ātmāne kartā ja dekhe chhe-māne chhe, teo lokottar hoy topaṇ laukikatāne atikramatā nathī; kāraṇake laukik janonā matamān paramātmā viṣhṇu devanārakādi kāryo kare chhe, ane temanā (-lokathī bāhya thayelā evā munionā) matamān potāno ātmā te kāryo kare chhe-em apasiddhāntanī (bannene) samānatā chhe.’

bhagavān ātmā ek gnānasvarūp chhe. jāṇavun.... jāṇavun.... jāṇavun-bas jāṇavun e eno svabhāv chhe. ahā! āvā nijasvabhāvane bhūlīne puṇyanā bhāv je thāy teno hun kartā ane te mārun kārya-em je māne chhe te lokottar eṭale ke shrāvak ke muni hoy topaṇ laukikatāne atikramato nathī; arthāt te paṇ laukik jevo ja chhe. kem! kemake laukikamān jem viṣhṇune devanārakādi jagatanā kāryono kartā māne chhe tem ā (shrāvak ke muni) paṇ potāne rāgādi sansārano kartā māne chhe. ā pramāṇe apasiddhāntanī bannene samānatā chhe. bhāī! potāne rāgādi kāryono kartā māne te shrāvak-kṣhullak-ellak ke muni hoy topaṇ te laukikajananī jem mithyādraṣhṭi ja chhe.

pravachanasāranī gāthā 236 nī ṭīkāmān kahyun chhe ke-“svaparanā vibhāganā abhāvane līdhe kāyā ane kaṣhāy sāthe ekatāno adhyavasāy karatā evā te jīvo, (potāne) viṣhayonī abhilāṣhāno nirodh nahi thayo hovāne līdhe chha jīvanikāyanā ghātī thaīne sarvataḥ (badhīye taraphathī) pravr̥utti karatā hovāthī, temane sarvataḥ nivr̥uttino abhāv chhe (arthāt ekke taraphathī jarāy nivr̥utti nathī).”

ātmā anantaguṇano piṇḍ prabhu ek gnātāddaṣhṭāsvabhāvamay chhe. rāgane karavo e eno svabhāv nathī. rāgane kare evī koī shakti-guṇ enāmān nathī. have je enāmān nathī te rāgādino potāne kartā māne te jīv mithyādraṣhṭi chhe. ahā! jain nām dharāvato hoy ane bahāramān jin āgnā anusār mahāvratādi pāḷato hoy topaṇ ṣhaṭkāyanā jīvono hun rakṣhak chhun ane jīvonī rakṣhā mārun kārya chhe em je māne chhe te anya laukikajan jevo mithyādraṣhṭi chhe, te vāstavik jain nathī.

ahāhā....! bhagavān ātmā chaitanyabimb prabhu chaitanyaprakāshanā nūranun pūr chhe. te


PDF/HTML Page 3215 of 4199
single page version

rāgarūpī andhakārane kem kare? shun prakāsh andhakārane kare? na kare. chhatān dayā, dān, vrat, bhakti ityādi shubhabhāvano hun kartā chhun em māne te mithyāshraddhā vaḍe potānā gnātāsvabhāvane haṇe chhe. vāstavamān te potānī adayā kare chhe. have kahe chhe-

‘māṭe ātmānā nitya kartāpaṇānī temanī mānyatāne līdhe, laukik janonī māphak, lokottar puruṣhono (muniono) paṇ mokṣha thato nathī.’

bhāī! jem ā chha dravyamay lok anādianant svayansiddha chhe, teno koī kartā nathī; tem rāg thāy teno ātmā kartā nathī. chhatān rāg karavo māro svabhāv chhe em ātmāne rāgano nitya kartā māne te nirantar rāg karavāmān rokāyelo raheshe ane enā phaḷamān te chāragatimān rakhaḍashe. ahā! potāne kartā māne te lokottar puruṣho-munijano paṇ, laukik janonī māphak, mokṣhane prāpta thatā nathī. je kartā thaī pariṇame te chāragatimān paribhramaṇane ja prāpta thāy chhe. āvī vāt chhe.

* gāthā 321 thī 323ḥ bhāvārtha *

‘jeo ātmāne kartā māne chhe, teo bhale muni thayā hoy topaṇ laukik jan jevā ja chhe; kāraṇ ke, lok īshvarane kartā māne chhe ane te munioe ātmāne kartā mānyo-em bannenī mānyatā samān thaī, māṭe jem laukik janone mokṣha nathī, tem te munione paṇ mokṣha nathī. je kartā thashe te kāryanā phaḷane bhogavashe ja, ane je phaḷ bhogavashe tene mokṣha kevo?’

je rāgano kartā thāy tene tenun phaḷ sansār ja maḷe chhe, ane je sansārane bhogave tene mokṣha kevo? tene to chaturgatiparibhramaṇ ja rahe chhe.

*

have, ‘paradravyane ane ātmāne kāī paṇ sambandh nathī, māṭe kartākarmasambandh paṇ nathī’ -em shlokamān kahe chheḥ-

* kaḷash 200ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘परद्रव्य–आत्मतत्त्वयोः सर्वः अपि सम्बन्धः नास्ति’ paradravyane ane ātmatattvane saghaḷoy (arthāt kānīpaṇ) sambandh nathī;

shun kīdhun? ā lokamān anant ātmā ane anantānant paramāṇu chhe; temane ekabījāne kānīpaṇ sambandh nathī. paraspar ek-bījā vachche abhāv chhe ne? māṭe ek bījāne kāī sambandh nathī.


PDF/HTML Page 3216 of 4199
single page version

ek dravya bījāne (pariṇaman kāḷe) nimitta ho, paṇ nimitta kāī karī de chhe em nathī. svadravyanān ane paradravyanān chatuṣhṭay (dravya-kṣhetra-kāḷ-bhāv) bhinna bhinna chhe. chatuṣhṭayamān paryāy paṇ āvī gaī. bhāī! pratyek dravyanī paryāy enāthī chhe, paradravyane laīne te paryāy thāy em traṇakāḷamān nathī. ek dravyano bījā upar prabhāv paḍe em keṭalāk kahe chhe, paṇ e barābar nathī. bhāī! prabhāv e shun chīj chhe? dravya-guṇ- paryāyane chhoḍīne jagatamān koī vastu nathī; ane ek dravyanān dravya-guṇ-paryāy bījāmān praveshī jāy em to chhe nahi. māṭe koīno koīnā upar prabhāv paḍe chhe em mānavun barābar nathī.

ahīn kahe chhe-paradravya ane ātmatattvane kānīpaṇ sambandh nathī. bhāī! ek tattvane bījān anant tattva chhe enī sāthe kāī sambandh nathī, strīne puruṣh sāthe kāī sambandh nathī. jaḍ karma ekakṣhetrāvagāhe chhe tene ātmā sāthe kāī sambandh nathī.

hā, paṇ nimitta-naimittik sambandh to chhe ne? hā, chhe; paṇ nimittanī paryāyane svadravyanī paryāy sāthe sambandh shun chhe? nimitta to paravastu chhe. nimitta potānā dravya-paryāyamān nimittapaṇe ūbhun chhe ane bhagavān ātmā potānā dravya-paryāyamān ūbho chhe. koī koīmān praveshe em to chhe nahi. to nimitta svadravyanun kare shun? vāstavamān svadravya-paradravyane paraspar koī sambandh chhe ja nahi. ek chaitanyatattvane bījā chaitanyatattva sāthe ke bījā jaḍ paramāṇu sāthe kāī sambandh nathī; kemake svadravyamān paradravyano trikāḷ abhāv chhe; e paṇ parane laīne chhe em nathī paṇ paranā abhāvarūp potāno ja svabhāv chhe. ā pramāṇe paradravyane ātmadravya sāthe kānīpaṇ sambandh nathī. have kahe chhe-

‘कर्तृ–कर्मत्व–संबंध–अभावे’ em kartākarmapaṇānā sambandhano abhāv hotān, ‘तत्कर्तृता कुतः’ ātmāne paradravyanun kartāpaṇun kyāthī hoy?

juo, ā pramāṇe svadravya-paradravyane kartākarmasambandh nathī to pachhī ātmāne paradravyanun kartāpaṇun kem hoy? nishchayathī te paradravyano to kartā nathī, rāganoy kartā nathī; ane ethī visheṣh kahīe to gāthā 320 mān āvī gayun ke dravya trikāḷī je nityānand prabhu chhe te enī nirmaḷ paryāyane-nirjarā ne mokṣhaney-karatun nathī. e to te te paryāy potānā svakāḷe potāthī svayam pragaṭ thāy chhe. have āvī vāt sāmbhaḷīne lokone khaḷabhaḷāṭ thaī jāy chhe.

paṇ bhāī! jagatano kartā koī īshvar chhe em mānanār mithyādraṣhṭi chhe tem jain sādhu thaīne chha kāyanā jīvonī hun rakṣhā karī shakun em mānanār paṇ mithyā-


PDF/HTML Page 3217 of 4199
single page version

draṣhṭi ja chhe. koīpaṇ paradravyanī kriyā prabhu! tun na karī shake; ā vastusvarūp chhe. paradravyanī kriyā thāy teno kartā ātmā nathī.

* kaḷash 200ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘paradravyane ane ātmāne kānīpaṇ sambandh nathī, topachhī temane kartākarmasambandh kaī rīte hoy? e rīte jyān kartākarmasambandh nathī, tyān ātmāne paradravyanun kartāpaṇun kaī rīte hoī shake?’

ā kaḷash bahu ūñcho chhe bhāī! bhāṣhā sādī chhe, paṇ bhāv khūb gambhīr. kahe chhe- ‘सर्वोऽपि संबंधः नास्ति’ kānīpaṇ sambandh nathī. tun tārāmān ne e enāmān. māṭe tun paranun kāī karī shake nahi. ā āṅkhanī pāmpaṇ hale te ātmānun kārya ane ātmā teno kartā em traṇakāḷamān nathī. ek dravyano bījā par prabhāv paḍe em chhe nahi.

hā, paṇ vāgh ane nāg shānt thaīne ek sāthe bhagavānanī vāṇī sāmbhaḷavā āve te atishay chhe ke nahi?

bāpu! e to upachārathī kahevāy; bākī atishay chhe māṭe shānt thaī jāy chhe em nathī. potānī te kāḷe te paryāy thavānī yogyatā chhe to te thāy chhe ane tyāre bhagavān nimitta chhe bas. bhāī! te paryāyanī te janmakṣhaṇ chhe, bākī bhagavāne emān kāī karyun chhe em chhe nahi. ātmāne paradravyanun kartāpaṇun traṇakāḷamān chhe nahi; ā siddhānt chhe.

[pravachan nan. 386]
×

PDF/HTML Page 3218 of 4199
single page version

gāthā 324 thī 327
ववहारमासिदेण दु परदव्वं मम भणंति अविदिदत्था।
जाणंति णिच्छएण दु ण य मह परमाणुमित्तमवि किंचि।। ३२४।।
जह को वि णरो जंपदि अम्हं गामविसयणयररट्ठं।
ण य होंति तस्स ताणि दु भणदि य मोहेण सो अप्पा।। ३२५।।
एमेव मिच्छदिट्ठी णाणी णीसंसयं हवदि एसो।
जो परदव्वं मम इदि जाणंतो अप्पयं कुणदि।। ३२६।।
तम्हा ण मे त्ति णच्चा दोण्ह वि एदाण कत्तविवसायं।
परदव्वे जाणंतो जाणेज्जो दिट्ठिरहिदाणं।। ३२७।।
व्यवहारभाषितेन तु परद्रव्यं मम भणन्त्यविदितार्थाः।
जानन्ति निश्चयेन तु न च मम परमाणुमात्रमपि किञ्चित्।। ३२४।।

have, “jeo vyavahāranayanā kathanane grahīne ‘paradravya mārun chhe’ em kahe chhe, e rīte vyavahārane ja nishchay mānī ātmāne paradravyano kartā māne chhe, teo mithyādraṣhṭi chhe” ityādi arthanī gāthāo draṣhṭānt sahit kahe chheḥ-

vyavahāramūḍh atattvavid paradravyane ‘mārun’ kahe,
‘paramāṇumātra na mārun’ gnānī jāṇatā nishchay vaḍe. 324.
jyam puruṣh koī kahe ‘amārun gām, pur ne desh chhe,’
paṇ te nathī tenān, are! jīv mohathī ‘mārān’ kahe; 32p.
evī ja rīt je gnānī paṇ ‘muj’ jāṇato paradravyane,
nijarūp kare paradravyane, te jarūr mithyātvī bane. 326.
tethī ‘na mārun’ jāṇī jīv, paradravyamān ā ubhayanī
kartr̥utvabuddhi jāṇato, jāṇe
sudraṣhṭirahitanī. 327.

PDF/HTML Page 3219 of 4199
single page version

यथा कोऽपि नरो जल्पति अस्माकं ग्रामविषयनगरराष्ट्रम्।
न च भवन्ति तस्य तानि तु भणति च मोहेन स आत्मा।। ३२५।।
एवमेव मिथ्याद्रष्टिर्ज्ञानी निःसंशयं भवत्येषः।
यः परद्रव्यं ममेति जानन्नात्मानं करोति।।
३२६।।
तस्मान्न मे इति ज्ञात्वा द्वयेषामप्येतेषां कर्तृव्यवसायम्।
परद्रव्ये जानन् जानीयात् द्रष्टिरहितानाम्।। ३२७।।

gāthārthaḥ– [अविदितार्थाः] jemaṇe padārthanun svarūp jāṇyun nathī evā puruṣho [व्यवहारभाषितेन तु] vyavahāranān vachanone grahīne [परद्रव्यं मम] ‘paradravya mārun chhe’ [भणन्ति] em kahe chhe, [तु] parantu gnānīo [निश्चयेन जानन्ति] nishchay vaḍe jāṇe chhe ke [किञ्चित्] koī [परमाणुमात्रम् अपि] paramāṇumātra paṇ [न च मम] mārun nathī’ .

[यथा] jevī rīte [कः अपि नरः] koī puruṣh [अस्माकं ग्रामविषयनगरराष्ट्रम्] ‘amārun gām, amāro desh, amārun nagar, amārun rāṣhṭra’ [जल्पति] em kahe chhe, [तु] parantu [तानि] te [तस्य] tenān [न च भवन्ति] nathī, [मोहेन च] mohathī [सः आत्मा] te ātmā [भणति] ‘mārān’ kahe chhe; [एवम् एव] tevī ja rīte [यः ज्ञानी] je gnānī paṇ [परद्रव्यं मम] ‘paradravya mārun chhe’ [इति जानन्] em jāṇato thako [आत्मानं करोति] paradravyane potārūp kare chhe, [एषः] te [निःसंशयं] niḥsandeh arthāt chokkas [मिथ्याद्रष्टिः] mithyādraṣhṭi [भवति] thāy chhe.

[तस्मात्] māṭe tattvagno [न मे इति ज्ञात्वा] ‘paradravya mārun nathī’ em jāṇīne, [एतेषां द्वयेषाम् अपि] ā banneno (-lokano ane shramaṇano-) [परद्रव्ये] paradravyamān [कर्तृव्यवसायं जानन्] kartāpaṇāno vyavasāy jāṇatā thakā, [जानीयात्] em jāṇe chhe ke [द्रष्टिरहितानाम्] ā vyavasāy samyagdrarshan rahit puruṣhono chhe.

ṭīkāḥ– agnānīo ja vyavahāravimūḍh (vyavahāramān ja vimūḍh) hovāthī paradravyane ‘ā mārun chhe’ em dekhe chhe-māne chhe; gnānīo to nishchayapratibuddha (nishchayanā jāṇanārā) hovāthī paradravyanī kaṇikāmātrane paṇ ‘ā mārun chhe’ em dekhatā nathī. tethī, jem ā jagatamān koī vyavahāravimūḍh evo pārakā gāmamān rahenāro māṇas ‘ā gām mārun chhe’ em dekhato-mānato thako mithyādraṣhṭi (-khoṭī draṣhṭivāḷo) chhe. tem jo gnānī paṇ koī paṇ prakāre vyavahāravimūḍh thaīne paradravyane ‘ā mārun chhe’ em dekhe to te vakhate te paṇ niḥsanshayapaṇe arthāt chokkas,


PDF/HTML Page 3220 of 4199
single page version

(वसन्ततिलका)
एकस्य वस्तुन इहान्यतरेण सार्धं
सम्बन्ध एव सकलोऽपि यतो निषिद्धः।
तत्कर्तृकर्मघटनास्ति न वस्तुभेदे
पश्यन्त्वकर्तृ मुनयश्च जनाश्च तत्त्वम्।। २०१।।
(वसन्ततिलका)
ये तु स्वभावनियमं कलयन्ति नेम–
मज्ञानमग्नमहसो बत ते वराकाः।
कुर्वन्ति कर्म तत एव हि भावकर्म–
कर्ता स्वयं भवति चेतन एव नान्यः।। २०२।।

paradravyane potārūp karato thako, mithyādraṣhṭi ja thāy chhe. māṭe tattvane jāṇanāro puruṣh ‘saghaḷuy paradravya mārun nathī’ em jāṇīne, ‘lok ane shramaṇ-bannene je ā paradravyamān kartr̥utvano vyavasāy chhe te temanā samyagdrarshanarahitapaṇāne līdhe ja chhe’ em sunishchitapaṇe jāṇe chhe.

bhāvārthaḥ– je vyavahārathī mohī thaīne paradravyanun kartāpaṇun māne chhe te-laukik jan ho ke munijan ho-mithyādraṣhṭi ja chhe. gnānī paṇ jo vyavahāramūḍh thaīne paradravyane ‘mārun’ māne to mithyādraṣhṭi ja thāy chhe.

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [यतः] kāraṇ ke [इह] ā lokamān [एकस्य वस्तुनः अन्यतरेण सार्ध सकलः अपि सम्बन्धः एव निषिद्धः] ek vastuno anya vastunī sāthe saghaḷoy sambandh ja niṣhedhavāmān āvyo chhe, [तत्] tethī [वस्तुभेदे] jyān vastubhed chhe arthāt bhinna vastuo chhe tyān [कर्तृकर्मघटना अस्ति न] kartākarmaghaṭanā hotī nathī- [मुनयः च जनाः च] em munijano ane laukik jano [तत्त्वम् अकर्तृ पश्यन्तु] tattvane (vastunā yathārtha svarūpane) akartā dekho (-koī koīnun kartā nathī, paradravya paranun akartā ja chhe- em shraddhāmān lāvo). 201.

“je puruṣho āvo vastusvabhāvano niyam jāṇatā nathī teo agnānī thayā thakā karmane kare chhe; e rīte bhāvakarmano kartā agnānathī chetan ja thāy chhe.” -āvā arthanun, āgaḷanī gāthāonī sūchanārūp kāvya have kahe chheḥ-

shlokārthaḥ– (āchāryadev khedapūrvak kahe chhe keḥ) [बत] arere! [ये तु