PDF/HTML Page 3221 of 4199
single page version
इमम् स्वभावनियमं न कलयन्ति] jeo ā vastusvabhāvanā niyamane jāṇatā nathī [ते वराकाः] teo bichārā, [अज्ञानमग्नमहसः] jemanun (puruṣhārtharūp-parākramarūp) tej agnānamān ḍūbī gayun chhe evā, [कर्म कुर्वन्ति] karmane kare chhe; [ततः एव हि] tethī [भावकर्मकर्ता चेतनः एव स्वयं भवति] bhāvakarmano kartā chetan ja pote thāy chhe, [अन्यः न] anya koī nahi.
agnānī (-mithyādraṣhṭi) jīv pote ja agnānabhāve pariṇame chhe; e rīte potānā bhāvakarmano kartā agnānī pote ja chhe, anya nathī. 202.
have, “jeo vyavahāranayanā kathanane grahīne ‘paradravya mārun chhe’ em kahe chhe, e rīte vyavahārane ja nishchay mānī ātmāne paradravyano kartā māne chhe, teo mithyādraṣhṭi chhe”-ityādi arthanī gāthāo draṣhṭānt sahit kahe chheḥ-
‘agnānīo ja vyavahāravimūḍh (vyavahāramān ja vimūḍh) hovāthī paradravyane ‘ā mārun chhe’ em dekhe chhe-māne chhe; gnānīo to nishchayapratibuddha (nishchayanā jāṇanārā) hovāthī paradravyanī kaṇikāmātrane paṇ ‘ā mārun chhe’ em dekhatā nathī.’
juo, potānī shuddha chaitanyavastuthī ajāṇ evā agnānīo vyavahār vimūḍh hoy chhe. teo strī-putra-parivār, dhan-dolat, sharīr ādi paradravyane ‘ā mārun chhe’ em māne chhe, vyavahārathī kahevāy chhe ne? to agnānī ene nishchay mānī ‘paradravya mārun chhe’ em māne chhe. ene svadravya-paradravya, svasattā-parasattā sambandhī koī sudh-budh nathī.
parantu gnānīo to nishchayapratibuddha chhe. shun kahyun? nishchay je potānun ek shuddha chaitanyatattva chidānandamay vastu tenā jāṇanārā evā gnānīo chhe. ahāhā....! hun to ek upayogarūp chinmūrti prabhu ātmā chhun em gnānī jāṇe chhe. te paradravyanā ek kaṇamātrane- rajakaṇane ke rāganā kaṇane - ‘ā mārun chhe’ em dekhatā nathī mānatā nathī.
PDF/HTML Page 3222 of 4199
single page version
bharat chakravartī kṣhāyik samakitī hatā. teo chha khaṇḍanā svāmī hatā. ahā! āvo rājavaibhav-chhannu hajār rāṇī, chhannu karoḍanun pāyadaḷ, chhannu karoḍ gām-ā badhun sanyogamān hovā chhatān e koīpaṇ chīj mārī nathī em mānatā hatā. hun jyān (upayogasvarūpamān) chhun tyān te (paradravyo) nathī, ane te (-paradravyo) jyān chhe tyān hun nathī-āvun jāṇanārā te paradravyanā kaṇamātrane mārāpaṇe mānatā na hatā, anubhavatā na hatā. gāthā 38 mān āve chhe ne ke-“em pratāpavant vartatā evā mane, joke bahār anek prakāranī svarūpanī sampadā vaḍe samasta paradravyo sphurāyamān chhe topaṇ koīpaṇ paradravya paramāṇumātra paṇ mārāpaṇe bhāsatu nathī...” ā rīte gnānīne paradravyamān sukhabuddhi ke svāmitvano bhāv hotā nathī. have kahe chhe-
‘tethī, jem ā jagatamān koī vyavahāravimūḍh evo pārakā gāmamān rahenāro māṇas “ā gām mārun chhe” em dekhato-mānato thako mithyādraṣhṭi (-khoṭī draṣhṭivāḷo) chhe, tem jo gnānī paṇ koīpaṇ prakāre vyavahāravimūḍh thaīne paradravyane “ā mārun chhe” em dekhe to te vakhate te paṇ niḥsanshayapaṇe arthāt chokkas, paradravyane potārūp karato thako, mithyādraṣhṭi ja thāy chhe.’
pārakā gāmamān rahenāro koī puruṣh em māne ke ‘ā gām mārun chhe’ to tenī draṣhṭi jūṭhī chhe, viparīt chhe. tem gnānī paṇ koīpaṇ prakāre vyavahāravimūḍh thaīne paradravyane ‘ā mārun chhe’ em māne to te kāḷe paṇ te paṇ niḥsanshay mithyādraṣhṭi ja thāy chhe. ā paramātmā sarvagnadev mārā chhe, guru mārā chhe, shāstra mārun chhe ane enā lakṣhe thatā shubh vikalpa mārā chhe- em paradravyane potānun māne to gnānī paṇ te kāḷe avashya mithyādraṣhṭi ja thāy chhe. mārā dev, mārā guru em kahe bhale, em kahe e vyavahār chhe; paṇ em māne e to mithyādarshan ja chhe. samajāṇun kāī...? gnānī koī paradravyane potānun mānatā nathī.
paramātmaprakāshamān kahyun chhe ke-je shubharāgane upādey māne chhe tene bhagavān ātmā hey chhe; ane je ātmāne upādey māne chhe tene shubharāg hey chhe. ahā! rāg māro nathī, hey chhe evī draṣhṭi chothe guṇasthānethī dharmī jīvane hoy chhe. rāgano sarvathā kṣhay to shuddhopayoganī pūrṇatā thatān thāy chhe, paṇ rāg kṣhay karavāyogya chhe evun shraddhān to samakitīne prathamathī ja hoy chhe. rāg karavā lāyak chhe em kadīy te mānatā nathī. tene to ek shuddhopayoganī ja bhāvanā hoy chhe. nirmaḷ ratnatray ja karavā lāyak hovāthī tene te pragaṭ karavāyogya upādey samaje chhe.
niyamasāramān to samvar-nirjarānī paryāyane hey kahī chhe? hā, tyān apekṣhā bījī chhe. tyān to dharmātmānun ālamban trikāḷī ek shuddha-
PDF/HTML Page 3223 of 4199
single page version
bhāv ja chhe, paryāy nahi. tethī ek shuddhabhāvane ja upādey kahī samvar-nirjarā ādi pariṇāmane hey kahyā chhe. bhāī! paryāyane je upādey (āshray karavāyogya) māne te niyamathī mithyādraṣhṭi ja thāy chhe. have kahe chhe-
‘māṭe tattvane jāṇanāro puruṣh “saghaḷuy paradravya mārun nathī” em jāṇīne, “ lok ane shramaṇ-bannene je ā paradravyamān kartr̥utvano vyavasāy chhe te temanā samyagdarshanarahitapaṇāne līdhe ja chhe.” em sunishchitapaṇe jāṇe chhe.’
lok em māne chhe ke jagatanā kartā īshvar chhe. have shramaṇ paṇ jo em māne ke paradravyano kartā hun chhun to e rīte paradravyamān kartr̥utvano vyavasāy bannene samān chhe. te temanā samyagdarshanarahitapaṇāne līdhe ja chhe em tattvagna puruṣh nishchitapaṇe jāṇe chhe. bhāī! trilokīnāth sarvagnadev em pharamāve chhe ke ‘paradravya mārun chhe, hun paradravyane karun chhun’ em je koī-lok ke shramaṇ-māne chhe te avashya mithyādraṣhṭi chhe. hun parane lābh-nukashān karī shakun chhun evī mānyatā jenī chhe te samyagdarshanathī rahit mithyādraṣhṭi ja chhe.
bhāī! bahāranā chamatkār to badhā bahār rahyā; ā to nij chaitanyachamatkār prabhu ātmāmān je ekāgra thaī sthir thayo te samakitī dharmātmā chhe. te paradravyane ‘ā mārun chhe’ em kadīy mānatā nathī.
‘je vyavahārathī mohī thaīne paradravyanun kartāpaṇun māne chhe te-laukik jan ho ke munijan ho-mithyādraṣhṭi ja chhe. gnānī paṇ jo vyavahāramūḍh thaīne paradravyane “mārun” māne to mithyādraṣhṭi ja thāy chhe.’
juo, samayasār gāthā 8 mān kahyun chhe ke- paramārthano pratipādak hovāthī vyavahār sthāpan karavāyogya chhe, paṇ te anusaravā yogya nathī. ‘darshan-gnān-chāritrane je hammeshān prāpta hoy te ātmā chhe’ em kahyun te vyavahār chhe. bhed pāḍīne kahyun ne? tethī vyavahār chhe. paṇ te abhedane samajavā māṭe chhe, nahi ke bhedane anusaravā māṭe. vyavahār chhe, te jāṇavāyogya chhe, paṇ anusaravā yogya nathī.
parantu vastusvarūpathī ajāṇ evo agnānī jīv vyavahārathī vimohit hoy chhe, vyavahāravimūḍh hoy chhe. te vyavahāranā shabdone pakaḍīne ‘ā paradravya, shubhavikalpane bhed mārān chhe’ em māne chhe. paradravyane, parabhāvane hun karun chhun em te māne chhe. ahīn kahe chhe- āvun mānanār chāhe laukik jan ho ke munijan ho, te mithyādraṣhṭi ja chhe.
PDF/HTML Page 3224 of 4199
single page version
bhagavānanī bhaktithī sansāravelano nāsh thāy chhe, jinabimbanā darshanathī niddhat ane nikāchit karma ṭaḷī jāy chhe, jīv paṅgu chhe, karma tene chār gatimān laī jāy chhe- ityādi vachan shāstramān āve chhe. ā vyavahāranān vachan chhe. agnānī teno āshay samajavā rokāto nathī ane shabdārthane pakaḍīne nishchayarūp em ja mānavā lāge chhe. ahīn kahe chhe-ām je paradravyane anyadravyanun kartāpaṇun māne chhe te mithyādraṣhṭi ja chhe.
samakitī dharmī puruṣhane antaramān nishchayabhakti-ātmaārādhanā pragaṭ thaī hoy chhe ane te sansāranā nāshanun kāraṇ chhe. have tene bahāramān bhagavān jinendranī bhaktino rāg paṇ āve chhe to emān nishchayabhaktino upachār karīne kahyun ke bhagavānanī bhaktithī sansāravelano nāsh thāy chhe. have ā vyavahāranā vachanane yathārtha samajyā vinā koī bhagavānanī bhaktinā rāgamān ja līn thaī rahe to te mithyādraṣhṭi ja chhe, teno sansār maṭato nathī. ām ekānte bhagavānanī bhaktinā rāgathī ja mukti thavānun māne te mithyādraṣhṭi chhe.
ahāhā...! potāno svabhāv to jinasvarūp-vītarāgasvarūp ja chhe. have koī jinabimbanun darshan karatān jinasvarūp nij gnāyakasvabhāv prati ḍhaḷīne-jhukīne temān ja ekāgra thāy to tene nijasvarūpanun-jinasvarūpanun andar darshan-shraddhān pragaṭ thāy chhe ane tyāre tene niddhat ane nikāchit karma ṭaḷī jāy chhe, akarmarūp thaī jāy chhe. tyān karma to karmanā kāraṇe akarmapaṇe thaī jāy chhe, kāī jinabimb tene akarmapaṇe karī de chhe em nathī. paṇ āvo nimitta-naimittik sambandh jāṇī vyavahārathī kahyun ke jinabimbanā darshanathī niddhat ane nikāchit karma ṭaḷī jāy chhe. paṇ ene upachāramātra na samajatān em ja koī māne to lākh jinabimbanān darshan kare toy karma ṭaḷe nahi ane te mithyādraṣhṭi ja rahe.
bhagavān ātmā ek gnānānandasvarūp chhe. temān vikār thāy evī koī shakti nathī. tethī paryāyamān je vikār thāy chhe te gnānanun-ātmānun kārya nathī. je vikār thāy chhe te prakr̥itinā nimitte prakr̥itine vash thaī pariṇamatān thāy chhe ane enun phaḷ chāragatirūp paribhramaṇ chhe. tethī nimittanī mukhyatāthī kahyun ke-ātmā paṅgu chhe, karma tene chāragatimān laī jāy chhe. have tyān karmane laīne vikār thāy chhe vā karma vikār karī de chhe, karāvī de chhe em to chhe nahi. topaṇ koī em ja māne ke mane karmanā kāraṇe vikār thāy chhe ane karmanā kāraṇe chāragatimān rakhaḍavun chhe to te mānyatā barābar nahi hovāthī te mithyādraṣhṭi ja chhe; kemake karma to paradravya chhe, te enun shun kare?
ā pramāṇe vyavahārathī vimohit jīvo vyavahāranā vachanane pakaḍīne paradravyanun
PDF/HTML Page 3225 of 4199
single page version
kartāpaṇun māne chhe te, laukikajan ho ke munijan ho, mithyādraṣhṭi ja chhe. gnānī paṇ jo koī prakāre vyavahāravimūḍh thaīne paradravyane ‘mārun’ māne to mithyādraṣhṭi ja thāy chhe.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-
‘यतः’ kāraṇake ‘इह’ ā lokamān ‘एकस्य वस्तुनः अन्यतरेण सार्धं सकलः अपि सम्बन्धः एव निषिद्धः’ ek vastuno anya vastunī sāthe saghaḷoy sambandh ja niṣhedhavāmān āvyo chhe, ‘तत्’ tethī ‘वस्तुभेदे’ jyān vastubhed chhe arthāt bhinna vastuo chhe tyān ‘कर्तृकर्मघटना अस्ति न’ kartākarmaghaṭanā hotī nathī-
juo, ā lokamān anant jīv, anantāanant pudgal, dharma, adharma ane ākāsh ekek ane asaṅkhyāt kālāṇuo-em chha dravyo chhe. ahīn kahe chhe-te pratyek vastuno anya vastunī sāthe saghaḷoy sambandh ja niṣhedhavāmān āvyo chhe. ek vastu chhe te anyavastunā abhāvasvabhāv ja chhe. vāstavamān bhāī! pratyek vastu bījī vastunā abhāvathī ja svatantra ṭakī rahelī chhe.
ā māre ānā vinā na chāle em loko kahe chhe ne? paisā vinā to chāle ja nahi em kahe chhe ne? ahīn kahe chhe-bhāī! tāre enā vinā ja anantakāḷathī chāle chhe; ek vastune bījī anant vastuonā vinā ja chāle chhe. jo em na hoy to anant vastuo anantapaṇe rahe ja nahi, badhī maḷīne ek thaī jāy. jo tāre paisā vinā na chāle to tun jaḍ paisāmay thaī jāy; paṇ em chhe nahi.
tethī, kahe chhe, jyān bhinna vastuo chhe tyān kartākarmaghaṭanā hotī nathī. shun kīdhun e? ke ātmā kartā ane paravastu enun kārya-em bhinna vastuomān kartā-karmaghaṭanā hotī nathī. ā dev-guru ādi kartā ane tārī (nirmaḷ) paryāy enun kārya em kartākarmaghaṭanā hotī nathī. bhāī! ā to jain parameshvar sarvagna paramātmānī vāṇīmān āvelo mūḷ siddhānt chhe.
jagatamān anantā dravyo chhe. temān koī dravya koī samaye kārya vinānun khālī hotun ja nathī. kārya kaho ke paryāy kaho-ek ja vāt chhe. tethī enā kāryane koī bījo kare em traṇakāḷamān hovun asambhav chhe, ā nyāy chhe, nyāy samajāy chhe ke nahi?
bhagavān tārī chījane bījī chīj sparshatī nathī. e to trījī gāthāmān āvī gayun ke- ‘potānā dravyamān antarmagna rahel potānā anant dharmonā chakrane
PDF/HTML Page 3226 of 4199
single page version
chumbe chhe-sparshe chhe topaṇ jeo paraspar ekabījāne sparsha karatā nathī.....’ matalab ke ek dravya bījā koī dravyane sparshatun nathī-ā mūḷ vāt chhe. ahāhā....! sarvagna parameshvar pharamāve chhe ke-ame tārā kāī nathī, tun amāro kāī nathī. ame parameshvar ane tun amāro bhakta-em chhe nahi; ame tārā tāraṇahār ane tun taranāro em chhe nahi, kemake bhinna dravyomān kartr̥ukarmaghaṭanā hotī nathī. have kahe chhe-
bhinna vastuomān kartākarmaghaṭanā hotī nathī- ‘मुनयः च जनाः च’ em munijano ane laukik jano ‘तत्त्वम् अकतृ पश्यन्तु’ tattvane akartā dekho (-koī koīnun kartā nathī, paradravya paranun akartā ja chhe-em shraddhāmān lāvo).
ātmā pragnābrahmasvarūp prabhu ek gnānamātravastu chhe. tene tun rāgano ane parano akartā dekh-em ahīn kahe chhe; kemake paradravya paranun akartā ja chhe. lyo, ā vāstavik shraddhān chhe ane samakitīne āvun shraddhān hoy chhe.
“je puruṣho āvo vastusvabhāvano niyam jāṇatā nathī teo agnānī thayā thakā karmane kare chhe; e rīte bhāvakarmano kartā agnānathī chetan ja thāy chhe”- āvā arthanun, āgaḷanī gāthāonī sūchanārūp kāvya have kahe chheḥ-
(āchāryadev khedapūrvak kahe chhe keḥ) ‘बत’ arere! ‘ये तु इमम् स्वभावनियमं न कलयन्ति’ jeo ā vastusvabhāvanā niyamane jāṇatā nathī ‘ते वराकाः’ bichārā, ‘अज्ञानमग्नमहसः’ jemanun (puruṣhārtharūp-parākramarūp) tej agnānamān ḍūbī gayun chhe evā, ‘कर्म कुर्वन्ति’ karmane kare chhe;......
juo, āchāryadevane paramātmadashā pragaṭ nathī; prachur ānandanī dashā pragaṭī chhe, paṇ param ānandadashānī prāpti thaī nathī, tethī jarī vachche karuṇāno vikalpa uṭhayo chhe to khedapūrvak kahe chhe ke- arere! jeo ā vastusvabhāvanā niyamane jāṇatā nathī teo bichārā karmane kare chhe.
ahāhā....! pote andar pūraṇ chaitanyasampadāthī bharelo bhagavān chhe. parantu potānī svarūpasampadānā svabhāvane jeo jāṇatā nathī teo ‘वराकाः’ eṭale bichārā chhe, rāṅkā chhe. ahā! loko jemane shrīmant-lakṣhmīvant māne chhe temane ahīn bichārā-rāṅkā kahyā chhe. kem? kemake teo potānī chaitanyasampadā chaitanyalakṣhmīne jāṇatā nathī, anubhavatā nathī.
PDF/HTML Page 3227 of 4199
single page version
ahāhā...! vastu-bhagavān ātmā-pragnābrahmasvarūp prabhu shuddha ek gnāyak tattva chhe. tenī sanmukh thaīne nirākuḷ ānandano je anubhav na kare te moṭo abajopati sheṭh hoy ke moṭo dev hoy-te hamaṇāny bhikhārī ja chhe, bichāro ja chhe. potānī chaitanyasampadāne jāṇe nahi ane par sampadāne potānī karavā jhaṅkhe te ‘varākāḥ’ eṭale bichārā ja chhe, kemake e bahāranī sampadā potānī chīj anantakāḷey thāy em nathī. ene potānī māne e to badhī āpadā ja chhe. samajāṇun kāī....?
bhāī! ātmā vastu chhe ke nahi? vastu chhe to eno koī svabhāv hoy ke nahi? jem sākar vastuno gaḷapaṇ ane saphedāī svabhāv chhe tem gnān ane ānand ātmāno svabhāv chhe ane te enī svarūpasampadā chhe. have āvī svarūpasampadāne jāṇe nahi ane parasampadāne īchchhe te jīvo ‘varākāḥ’ eṭale bichārā chhe, rāṅkā chhe.
ek moṭā darabār (rājavī) ek vār pravachan sāmbhaḷavā āvelā, tyāre temane kahelun ke-darabāraḥ- mahine ek lākh joīe em māne e nāno māgaṇ ane mahine ek karoḍ joīe em māne e moṭo māgaṇ; banne māgaṇ-bhikhārī chhe; kemake svarūpasampadānā bhān rahit bannene parasampadānī āshā chhe.
ahīn kahe chhe-arere! je ā vastusvabhāvanā niyamane jāṇatā nathī teo bichārā jemanun puruṣhārtharūpī tej agnānamān ḍūbī gayun chhe tevā karmane kare chhe. ahāhā...! ā sanyogo ane sanyogībhāv je adhruv ane nāshavant chhe tene potānā māne te vastusvabhāvanā niyamane jāṇatā nathī; temanun puruṣhārtharūpī tej agnānamān ḍūbī gayun chhe. eṭale shun? ke potānā svarūpanā agnānamān temane anant parākram ḍhaṅkāī gayun chhe. ahāhā...! anant vīryano svāmī bhagavān ātmā chhe. ātmāno vīryaguṇ anantā parākramathī bharelo chhe. re! āvā potānā svarūpane jāṇatā nathī temane te anant parākram ḍhaṅkāī gayun chhe. ahā! āvā bichārā jīvo rāgane-shubhāshubhakarmane (kartā thaīne) kare chhe. agnānī jīvo dayā, dān, vrat, bhakti ityādinā rāgane kare chhe.
to gnānīne paṇ evā shubh pariṇām to hoy chhe.
hā, hoy chhe; paṇ gnānī ene karato nathī, kemake gnānī eno svāmī thato nathī. (gnānī gnānabhāvano svāmī chhe). jyāre agnānī rāg mārun kartavya chhe em eno kartā thaīne kare chhe. have kahe chhe-
‘तत्ः एव हि’ tethī ‘भावकर्मकर्ता चेतनः एव स्वयं भवति’ bhāvakarmano kartā
PDF/HTML Page 3228 of 4199
single page version
chetan ja pote thāy chhe, ‘अन्यः न’ anya koī nahi.
lyo, ā pramāṇe bhāvakarmano-shubhāshubh rāgano kartā agnānadashāmān chetan ja pote thāy chhe, koī jaḍakarma vā anya koī nimitta enun kartā chhe em chhe ja nahi.
‘vastunā svarūpanā niyamane nahi jāṇato hovāthī paradravyano kartā thato agnānī (-mithyādraṣhṭi) jīv pote ja agnānabhāve pariṇame chhe; e rīte potānā bhāvakarmano kartā agnānī pote ja chhe; anya nathī.’
agnānī vastunā svarūpanā niyamane jāṇato nathī. eṭale shun? eṭale ke- 1. hun chinmātra vastu akartāsvabhāvī ātmā chhun, rāganun kartāpaṇun mane nathī, ek vāt; ane
2. paryāyamān je vikāranā pariṇām thāy chhe te potāthī thāy chhe, paradravyathī thatā nathī. vikāranun kartāpaṇun paradravyane nathī. ām agnānī jīv vastunā svarūpanā niyamane jāṇato nathī. tethī te potānā shuddhachaitanyasvabhāvane bhūlīne rāg-dveṣh-mohādibhāve pariṇame chhe, rāg-dveṣh-mohane ja kare chhe.
samvat’71 nī sālamān ekavār lāṭhīmān ā vāt jāherasabhāmān mūkī hatī ke vikāranā bhāv je thāy chhe te potāthī thāy chhe ane potānā anrta-puruṣhārthathī te ṭaḷe chhe; emān koī parakārakonī-paradravyanī apekṣhā chhe ja nahi. have āvī vāt sāmbhaḷīne lokomān khaḷabhaḷāṭ machī gayo. karmathī vikār thāy em mānanārā badhā khaḷabhaḷī gayā. paṇ bāpu! jīvane rāg-dveṣh-mohādi je vikārī bhāv thāy chhe te, te samaye enī janmakṣhaṇ chhe, te (-vikārī) paryāy thavāno te svakāḷ chhe ane tethī par kārakonī apekṣhā vinā ja te potāthī svatantrapaṇe pragaṭ thāy chhe.
ahāhā...! anant guṇ-shaktiono piṇḍ prabhu ātmā chhe. paṇ temān rāgane- vikārane kare evī koī shakti nathī. bhāī! vastuno sahaj svabhāv ja āvo chhe ke te rāgane kare nahi. tathāpi paryāyamān vikār thāy chhe te potānā ṣhaṭkārakanā pariṇamanathī utpanna thayelī dashā chhe, tene koī parakārakonī apekṣhā nathī. āvo vastunā svabhāvano niyam chhe.
shun kīdhun? nirmaḷ nirvikārī dashā ho ke malin vikārī dashā ho, te potānā ṣhaṭkārakanā pariṇamanathī utpanna thayelī dashā chhe; nirmaḷ nij dravya-guṇanī paṇ tene apekṣhā nathī ane parakārakonī paṇ tene apekṣhā nathī.
PDF/HTML Page 3229 of 4199
single page version
vikārī pariṇām thāy temān shuddha dravya-guṇanī apekṣhā nathī e to barābar, paṇ tene paranī-nimittanī apekṣhā to chhe ke nahi?
to kahe chhe- nā, bīlakul nathī; vikār thāy te potāthī ja thāy chhe, tene nimittādi parakārakonī koī apekṣhā nathī. bhāī! ā shubhāshubh vikalpa je uṭhe te shuddha chaitanyanun kārya nathī, tem paradravyanun paṇ e kārya nathī. to e konun kārya chhe? to kahe chhe-
vastunā svarūpanā niyamane nahi jāṇato hovāthī paradravyano eṭale rāgādi vikārano kartā thato mithyādraṣhṭi jīv pote ja agnānabhāve-mithyātvādibhāve pariṇame chhe, tene bījo koī pariṇamāve chhe em chhe nahi. lyo, āvī vāt!
vikārapaṇe thavānī potānī (tatkālīn) yogyatā na hoy to bījo tene pariṇamāvī shake nahi, ane vikārapaṇe thavānī potānī yogyatā hoy to temān bījānī shun apekṣhā? samyagdarshan eṭale dharmanī pratham dashā thavāmān paṇ koī paradravyanī apekṣhā nathī. karma khare to dharma thāy vā rāganī mandatā hoy to samakit thāy. evī tene apekṣhā nathī. ahā! potānā svarūpanā bhān vinā agnānī jīv pote ja rāgādibhāve pariṇame chhe. ā rīte potānā bhāvakarmano kartā agnānī jīv pote ja chhe, anya nathī.
tyāre koī kahe chhe-shāstramān be kāraṇo kahyān chhe; āchārya jayasenanī ṭīkāmān paṇ be kāraṇanī vāt chhe.
samādhānaḥ– bhāī! e to tyān pramāṇagnān karāvatān sāthe nimittane bheḷavyun chhe. tyān nishchay nām yathārtha rākhīne nimittanun gnān karāvyun chhe, paṇ nishchayane uḍāḍī nimittathī thāy em kyān vāt chhe? vikār potāthī ja thāy chhe em nishchay rākhīne sāthe nimitta bījī chīj chhe em jāṇe te pramāṇagnān chhe; paṇ nishchayano niṣhedh karīne nimittathī kārya thāy em jāṇe tyān pramāṇagnān kyān rahyun? bāpu! nimitta to upachārathī kāraṇ kahyun chhe; vāstavamān nimittathī kārya thāy chhe vā nimitta kāryano kartā chhe evo nimittano artha chhe ja nahi. samajāṇun kāī...? ā rīte potānā bhāvakarmano kartā agnānī jīv pote ja chhe, anya nathī.
PDF/HTML Page 3230 of 4199
single page version
तम्हा अचेदणा ते पयडी णणु कारगो पत्तो।। ३२८।।
अहवा एसो जीवो पोग्गलदव्वस्स कुणदि मिच्छत्तं।
तम्हा पोग्गलदव्वं मिच्छादिट्ठी ण पुण जीवो।। ३२९।।
अह जीवो पयडी तह पोग्गलदव्वं कुणंति मिच्छत्तं।
तम्हा दोहिं कदं तं दोण्णि वि भुंजंति तस्स फलं।। ३३०।।
अह ण पयडी ण जीवो पोग्गलदव्वं करेदि मिच्छत्तं।
तम्हा पोग्गलदव्वं मिच्छत्तं तं तु ण हु मिच्छा।। ३३१।।
तस्मादचेतना ते प्रकृतिर्ननु कारका प्राप्ता।। ३२८।।
have, ‘(jīvane) je mithyātvabhāv thāy chhe tenā kartā koṇ chhe?’ -e vātane barābar charchīne, ‘bhāvakarmano kartā (agnānī) jīv ja chhe’ em yuktithī siddha kare chheḥ-
to to achetan prakr̥iti kārak bane tuj mat viṣhe! 328.
athavā kare jo jīv pudgaladravyanā mithyātvane,
to to ṭhare mithyātvī pudgaladravya, ātmā nav ṭhare! 329.
jo jīv ane prakr̥iti kare mithyātva pudgaladravyane,
to ubhayakr̥ut je hoy tenun phaḷ ubhay paṇ bhogave! 330.
jo nahi prakr̥iti, nahi jīv kare mithyātva pudgaladravyane,
pudgaladarav mithyātva vaṇakr̥ut! –e shun nahi mithyā khare? 331.
PDF/HTML Page 3231 of 4199
single page version
तस्मात्पुद्गलद्रव्यं मिथ्याद्रष्टिर्न पुनर्जीवः।। ३२९।।
तस्मात् द्वाभ्यां कुतं तत् द्वावपि मुञ्जाते तस्य फलम्।। ३३०।।
अथ न प्रकृतिर्न जीवः पुद्गलद्रव्यं करोति मिथ्यात्वम्।
तस्मात्पुद्गलद्रव्यं मिथ्यात्वं तत्तु न खलु मिथ्या।। ३३१।।
gāthārthaḥ– [यदि] jo [मिथ्यात्वं प्रकृतिः] mithyātva nāmanī (mohanīy karmanī) prakr̥iti [आत्मानम्] ātmāne [मिथ्याद्रष्टिं] mithyādraṣhṭi [करोति] kare chhe em mānavāmān āve, [तस्मात्] to [ते] tārā matamān [अचेतना प्रकृतिः] achetan prakr̥iti [ननु कारका प्राप्ता] (mithyātvabhāvanī) kartā banī! (tethī mithyātvabhāv achetan ṭharyo!)
[अथवा] athavā, [एषः जीवः] ā jīv [पुद्गलद्रव्यस्य] pudgaladravyanā [मिथ्यात्वम्] mithyātvane [करोति] kare chhe em mānavāmān āve, [तस्मात्] to [पुद्गलद्रव्यं मिथ्याद्रष्टिः] pudgaladravya mithyādraṣhṭi ṭhare! - [न पुनः जीवः] jīv nahi!
[अथ] athavā jo [जीवः तथा प्रकृतिः] jīv tem ja prakr̥iti banne [पुद्गलद्रव्यं] pudgaladravyane [मिथ्यात्वम्] mithyātvabhāvarūp [कुरुतः] kare chhe em mānavāmān āve, [तस्मात्] to [द्वाभ्यां कृतं तत्] je banne vaḍe karavāmān āvyun [तस्य फलम्] tenun phaḷ [द्वौ अपि मुञ्जाते] banne bhogave!
[अथ] athavā jo [पुद्गलद्रव्यं] pudgaladravyane [मिथ्यात्वम्] mithyātvabhāvarūp [न प्रकृतिः करोति] nathī prakr̥iti karatī [न जीवः] ke nathī jīv karato (-bemānthī koī karatun nathī) em mānavāmān āve, [तस्मात्] to [पुद्गलद्रव्यं मिथ्यात्वम्] pudgaladravya svabhāve ja mithyātvabhāvarūp ṭhare! [तत् तु न खलु मिथ्या] te shun kharekhar mithyā nathī?
(āthī em siddha thāy chhe ke potānā mithyātvabhāvano-bhāvakarmano-kartā jīv ja chhe.)
ṭīkāḥ– jīv ja mithyātva ādi bhāvakarmano kartā chhe; kāraṇ ke jo te (bhāvakarma) achetan prakr̥itinun kārya hoy to tene (-bhāvakarmane) achetanapaṇāno prasaṅg āve. jīv potānā ja mithyātvādi bhāvakarmano kartā chhe; kāraṇ ke jo jīv
PDF/HTML Page 3232 of 4199
single page version
रज्ञायाः प्रकृतेः स्वकार्यफलभुग्भावानुषङ्गात्कृतिः।
नैकस्याः प्रकृतेरचित्त्वलसनाज्जीवोऽस्य कर्ता ततो
जीवस्यैव च कर्म तच्चिदनुगं ज्ञाता न यत्पुद्गलः।। २०३।।
pudgaladravyanā mithyātvādi bhāvakarmane kare to pudgaladravyane chetanapaṇāno prasaṅg āve. vaḷī jīv ane prakr̥iti banne mithyātvādi bhāvakarmanā kartā chhe em paṇ nathī; kāraṇ ke jo te banne kartā hoy to jīvanī māphak achetan prakr̥itine paṇ tenun (-bhāvakarmanun) phaḷ bhogavavāno prasaṅg āve. vaḷī jīv ane prakr̥iti banne mithyātvādi bhāvakarmanā akartā chhe em paṇ nathī; kāraṇ ke jo te banne akartā hoy to svabhāvathī ja pudgaladravyane mithyātvādi bhāvano prasaṅg āve. māṭe em siddha thayun ke-jīv kartā chhe ane potānun karma kārya chhe (arthāt jīv potānā mithyātvādi bhāvakarmano kartā chhe ane potānun bhāvakarma potānun kārya chhe).
bhāvārthaḥ– bhāvakarmano kartā jīv ja chhe em ā gāthāomān siddha karyun chhe. ahīn em jāṇavun ke-paramārthe anya dravya anya dravyanān bhāvanun kartā hoy nahi tethī je chetananā bhāvo chhe temano kartā chetan ja hoy. ā jīvane agnānathī je mithyātvādi bhāvarūp pariṇāmo chhe te chetan chhe, jaḍ nathī; ashuddhanishchayanayathī temane chidābhās paṇ kahevāmān āve chhe e rīte te pariṇāmo chetan hovāthī, temano kartā paṇ chetan ja chhe; kāraṇ ke chetanakarmano kartā chetan ja hoy-e paramārtha chhe. abhedadraṣhṭimān to jīv shuddhachetanāmātra ja chhe, parantu jyāre te karmanā nimitte pariṇame chhe tyāre te te pariṇāmothī yukta te thāy chhe ane tyāre pariṇām-pariṇāmīnī bhedadraṣhṭimān potānā agnānabhāvarūp pariṇāmono kartā jīv ja chhe. abhedadraṣhṭimān to kartākarmabhāv ja nathī, shuddhachetanāmātra jīvavastu chhe. ā pramāṇe yathārtha prakāre samajavun ke chetanakarmano kartā chetan ja chhe.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [कर्म कार्यत्वात् अकृतं न] karma (arthāt bhāvakarma) chhe te kārya chhe, māṭe te akr̥ut hoy nahi arthāt koīe karyā vinā thāy nahi. [च] vaḷī [तत् जीव– प्रकृत्योः द्वयोः कृतिः न] te (bhāvakarma) jīv ane prakr̥iti bannenī kr̥uti hoy em nathī, [अज्ञायाः प्रकृतेः स्व–कार्य–फल–भुग्–अनुषङ्गात्] kāraṇ ke jo te bannenun kārya hoy to gnānarahit (jaḍ) evī prakr̥itine paṇ potānā kāryanun phaḷ bhogavavāno prasaṅg āve. [एकस्याः प्रकृतेः न] vaḷī te (bhāvakarma) ek prakr̥itinī
PDF/HTML Page 3233 of 4199
single page version
कर्तात्मैष कथञ्चिदित्यचलिता कैश्चिच्छ्रुतिः कोपिता।
तेषामुद्धतमोहमुद्रितधियां बोधस्य संशुद्धये
स्याद्वादप्रतिबन्धलब्धविजया वस्तुस्थितिः स्तूयते।। २०४।।
kr̥uti (-ekalī prakr̥itinun kārya-) paṇ nathī, [अचित्त्वलसनात्] kāraṇ ke prakr̥itine to achetanapaṇun prakāshe chhe (arthāt prakr̥iti to achetan chhe ane bhāvakarma chetan chhe). [ततः] māṭe [अस्य कर्ता जीवः] te bhāvakarmano kartā jīv ja chhe [च] ane [चिद्–अनुगं] chetanane anusaranārun arthāt chetan sāthe anvayarūp (-chetananā pariṇāmarūp-) evun [तत्] te bhāvakarma [जीवस्य एव कर्म] jīvanun ja karma chhe, [यत्] kāraṇ ke [पुद्गलः ज्ञाता न] pudgal to gnātā nathī (tethī te bhāvakarma pudgalanun karma hoī shake nahi).
bhāvārthaḥ– chetanakarma chetanane ja hoy; pudgal jaḍ chhe, tene chetanakarma kem hoy? 203.
havenī gāthāomān jeo bhāvakarmano kartā paṇ karmane ja māne chhe temane samajāvavāne syādvād anusār vastusthiti kaheshe; tenī sūchanārūp kāvya pratham kahe chheḥ-
shlokārthaḥ– [कैश्चित् हतकैः] koī ātmānā ghātak (sarvathā ekāntavādīo) [कर्म एव कर्तृ प्रवितर्क्य] karmane ja kartā vichārīne [आत्मनः कर्तृतां क्षिप्त्वा] ātmānā kartāpaṇāne uḍāḍīne, ‘[एषः आत्मा कथञ्चित् कर्ता] ā ātmā kathañchit kartā chhe’ [इति अचलिता श्रुतिः कोपिता] em kahenārī achalit shrutine kopit kare chhe (-nirbādh jinavāṇīnī virādhanā kare chhe); [उद्धत–मोह–मुद्रित–धियां तेषाम् बोधस्य संशुद्धये] tīvra mohathī jemanī buddhi biḍāī gaī chhe evā te ātmaghātakonā gnānanī sanshuddhi arthe [वस्तुस्थितिः स्तूयते] (nīchenī gāthāomān) vastusthiti kahevāmān āve chhe- [स्याद्वाद–प्रतिबन्ध–लब्ध–विजया] ke je vastusthitie syādvādanā pratibandh vaḍe vijay meḷavyo chhe (arthāt je vastusthiti syādvādarūp niyamathī nirbādhapaṇe siddha thāy chhe).
bhāvārthaḥ– koī ekāntavādīo sarvathā ekāntathī karmano kartā karmane ja kahe chhe ane ātmāne akartā ja kahe chhe; teo ātmānā ghātak chhe. temanā par jinavāṇīno kop chhe, kāraṇ ke syādvādathī vastusthitine nirbādh rīte siddha karanārī jinavāṇī to ātmāne kathañchit kartā kahe chhe. ātmāne akartā ja kahenārā ekānta-
PDF/HTML Page 3234 of 4199
single page version
vādīonī buddhi utkaṭ mithyātvathī biḍāī gayelī chhe; temanā mithyātvane dūr karavāne āchārya-bhagavān syādvād anusār jevī vastusthiti chhe tevī, nīchenī gāthāomān kahe chhe. 204.
have, ‘(jīvane) je mithyātvabhāv thāy chhe teno kartā koṇ chhe? ’-e vātane barābar charchīne, ‘bhāvakarmano kartā jīv ja chhe’ em yuktithī siddha kare chheḥ-
‘jīv ja mithyātva ādi bhāvakarmano kartā chhe; kāraṇ ke jo te (bhāvakarma) achetan prakr̥itinun kārya hoy to tene (-bhāvakarmane) achetanapaṇāno prasaṅg āve.’
‘jīv ja, जीव एव’ -em shabda chhe. matalab ke mithyātva ādi bhāvakarmano kartā jīv chhe, bījo koī nathī. bhāī! vikār thāy chhe te potānī bhūlathī thāy chhe. pote potāne bhūlī gayo te bhūl chhe. āve chhe ne ke-“apaneko āp bhūlake hairān ho gayā”- ahāhā-! pote andar chidānandamay bhagavān gnāyakasvarūp chhe, tene bhūlīne pote ja potānā ṣhaṭkārakathī paryāyamān mithyātvādi vikārī bhāvane kare chhe.
puṇyabhāv karatān karatān dharma thashe, ane pāñch īndriyonā viṣhayomān sukh-majhā chhe evo je abhiprāy chhe te mithyātvabhāv chhe. tene, kahe chhe, jīv ekalo pote kare chhe. ‘jīv ja’ em shabda chhe ne? matalab ke bījo koī teno kartā nathī. juo, dayā, dān, vrat, bhakti, pūjā ityādi shubhabhāv chhe, ane hinsā, jūṭh, chorī, viṣhayabhoganī vāsanā ityādi ashubhabhāv chhe. banne vikārabhāv chhe; temān ṭhīkapaṇānī kalpanā karavī te mithyātvabhāv chhe, ane teno kartā jīv ja chhe. ‘ādi’ shabdathī rāg-dveṣhādi puṇya-pāpanā bhāvono jīv pote ja kartā chhe, bījo koī (karmaprakr̥iti) teno kartā nathī. have tene kāraṇ āpī samajāve chheḥ-
vikārī bhāvakarmano kartā jīv ja chhe kāraṇ ke jo te bhāvakarma achetan prakr̥itinun kārya hoy to te bhāvakarmane achetanapaṇāno prasaṅg āve. juo, shun kahe chhe? ke jo bhāvakarma-vikāranā bhāv achetan prakr̥iti kare to te bhāvakarma achetan-jaḍ thaī jāy. paṇ vikārī pariṇām kāī achetan nathī, e to chaitanyanī ja vikr̥ut dashā chhe.
to vikāranā pariṇāmane bīje achetan-jaḍ kahyā chhe ne? samādhānaḥ– hā kahyā chhe, parantu tyān bījī apekṣhāthī vāt chhe, vikārī bhāv
PDF/HTML Page 3235 of 4199
single page version
achetan prakr̥itinā lakṣhe thāy chhe ane te jīvano svabhāv nathī māṭe tene achetan-ajīv kahīne tenun lakṣha tyānthī chhoḍāvyun chhe. agnānī jīv vikārane potāno svabhāv māne chhe ne? tene kahyun ke vikāranā pariṇām jaḍ-achetan chhe, te tāro svabhāv kem hoy?
ahīn bījī vāt chhe. ahīn to potānī paryāyamān vikār chhe teno kartā anya dravyakarma chhe em māne chhe tene kahe chhe-bhāī! potānā mithyātvādi bhāvakarmano kartā pote jīv ja chhe, anya koī nathī. shuddha chaitanyasvabhāvanī apekṣhāe tene jaḍ-achetan kahyo chhe topaṇ e kāī jaḍ paramāṇurūp nathī, paṇ jīvanī ja arūpī vikr̥utadashā chhe. bhāvakarmane jo achetan karmaprakr̥iti kare to te jaḍ-achetan thaī jāy. paṇ em chhe nahi. māṭe mithyāshraddhān ane rāgadveṣhanā vikārī bhāvono kartā jīv ja chhe em siddha thayun.
have visheṣh kahe chhe- ‘jīv potānā ja mithyātvādi bhāvakarmano kartā chhe; kāraṇ ke jo jīv pudgaladravyanā mithyātvādi bhāvakarmane kare to pudgaladravyane chetanapaṇāno prasaṅg āve.’
shun kahyun? pudgaladravyamān-prakr̥itimān je mithyātvādi vikārī pariṇām thāy chhe teno kartā jo jīv hoy to pudgaladravyane-prakr̥itine chetanapaṇun āvī jashe; jaḍ prakr̥itinā pariṇām chetanamay thaī jashe. paṇ em chhe nahi. māṭe jīv potānā ja mithyātvādi bhāvakarmano kartā chhe, paṇ pudgaladravyanā pariṇāmano kartā nathī-em siddha thayun.
be vāt thaīḥ-
1. potānā mithyātvādi bhāvakarmano kartā jīv ja chhe, jaḍ prakr̥iti nahi.
2. jīv potānā bhāvakarmano kartā chhe, paṇ jaḍ prakr̥itinā pariṇāmano kartā nathī.
have kahe chhe- ‘vaḷī jīv ane prakr̥iti banne mithyātvādi bhāvakarmanā kartā chhe em paṇ nathī; kāraṇ ke jo te banne kartā hoy to jīvanī māphak achetan prakr̥itine paṇ tenun (-bhāvakarmanun) phaḷ bhogavavāno prasaṅg āve.’
shun kīdhun? jem haḷadar ane chuno be bhegān maḷavāthī lāl raṅg thāy chhe tem jīv ane prakr̥iti be bhegān maḷīne jīvanā vikārī bhāvane kare to jīvanī māphak achetan prakr̥itine paṇ te bhāvakarmanun phaḷ bhogavavun paḍe. paṇ bhāvakarmanun phaḷ to
PDF/HTML Page 3236 of 4199
single page version
ek jīvane ja āve chhe, jaḍ prakr̥iti kāī vikāranun phaḷ bhogavatī nathī. māṭe jīv ane prakr̥iti banne maḷīne vikār kare chhe e vāt barābar nathī. banne bhāvakarmanā kartā hoy em hoī shake nahi; em chhe nahi.
‘vaḷī jīv ane prakr̥iti banne mithyātvādi bhāvakarmanā akartā chhe em paṇ nathī; kāraṇ ke jo e banne akartā hoy to svabhāvathī ja pudgaladravyane mithyātvādi bhāvano prasaṅg āve.’
jīv paṇ mithyātvādi bhāvakarmane karato nathī ane prakr̥iti paṇ te vikārī bhāvane karatī nathī-em jo banne akartā hoy to svabhāvathī ja pudgaladravyane mithyātvādi bhāvano prasaṅg āvī paḍe; arthāt mithyātvādirūpe pariṇamavun te pudgalano svabhāv thaī jāy. paṇ em to chhe nahi. māṭe jīv ane prakr̥iti banne vikārī pariṇāmanā akartā chhe- em chhe nahi. to kem chhe? lyo, ā badhāno niṣhkarṣha-saravāḷe have kahe chhe ke-
‘māṭe em siddha thayun ke- jīv kartā chhe ane potānun karma kārya chhe.’ arthāt jīv potānā mithyātvādi bhāvakarmano kartā chhe ane potānun bhāvakarma potānun kārya chhe.
hā, paṇ prakr̥iti nimitta to chhe ne?
e to samayasār gāthā 80, 81, 82 mān āvī gayun ke- ‘jīvapariṇāmane nimitta karīne pudgalo karmapaṇe pariṇame chhe ane pudgalakarmane nimitta karīne jīv paṇ pariṇame chhe-em jīvanā pariṇāmane ane pudgalanā pariṇāmane anyonya hetupaṇāno ullekh hovā chhatān paṇ jīv ane pudgalane paraspar vyāpyavyāpakabhāvanā abhāvane līdhe jīvane pudgalapariṇāmo sāthe ane pudgalakarmane jīvanā pariṇāmo sāthe kartākarmanī asiddhi hoīne, mātra nimitta-naimittikabhāvano niṣhedh nahi hovāthī, anyonya nimittamātra thavāthī ja bannenā pariṇām (thāy) chhe.’
ām paraspar nimitta to chhe paṇ eno artha shun? bannenā pariṇām to samakāḷe chhe, banneno kāḷ to ek ja chhe. māṭe ānhī nimitta āvyun to kārya thayun em chhe nahi. ahīn jīvanā vikārī pariṇām thāy te kāḷe tyān prakr̥itinun pariṇaman tenā potānā kāraṇe thāy chhe ane temān jīvapariṇāmane nimitta kahevāmān āve chhe. tevī rīte pudgalakarmano uday chhe te kāḷe jīv svayam potānā kāraṇe vikāranā bhāve svatantra pariṇame chhe ane temān karmano uday tenun nimitta kahevāmān āve chhe. nimitta kāī naimittik kārya karī de chhe, vā temān kāī vilakṣhaṇatā utpanna karī de chhe em chhe nahi.
PDF/HTML Page 3237 of 4199
single page version
ghaṇān varṣho pahelān kahelun ke-jīvane vikārī pariṇām thāy chhe te potāthī thāy chhe, karmane laīne nahi. tyāre ek sheṭh bolī uṭhelā-mahārājashrī to dorā vagaranī paḍāī uḍāḍe chhe. are bhāī! em vāt nathī bāpu! jīv potānā pariṇāmano pote svatantrapaṇe kartā chhe ane vikārībhāv te jīvanun potānun svatantra kārya chhe.
tyāre koī vaḷī kahe chhe- jīvane vikār thāy emān jīvanā pa1 ṭakā ne jaḍ prakr̥itinā 49 ṭakā rākho-to ā vāt paṇ barābar nathī. jīvane vikār thavāmān jīvanā 100 ṭakā svatantra ane prakr̥itimān kārya thāy emān prakr̥iti 100 ṭakā svatantra chhe; koī koīne ādhīn nathī.
to jainatattvamīmānsāmān āve chhe ke jīvane jyāre krodh thāy tyāre sāme krodh- karmaprakr̥itino uday hoy chhe, ane mān thāy tyāre sāme mān-karmaprakr̥itino uday hoy chhe.
e to barābar ja chhe. bhāī! emān evo artha kyān chhe ke sāme krodhakarmano uday chhe māṭe ahīn jīvane krodh pariṇām thāy chhe? krodh karmano uday ane jīvanā krodh pariṇāmano-banneno samakāḷ chhe bas eṭalun ja. bhāī! krodh karmanā udayanā kāḷe jīvane krodhadashā thavāno svakāḷ chhe tethī svayam te potānā ṣhaṭkārakanā pariṇamanathī krodhadashārūpe pariṇamī jāy chhe. krodhakarmano uday nimitta ho bhale, paṇ enā kāraṇe jīvane krodhapariṇām thayā chhe em chhe nahi. āvun vastunun svarūp chhe. shun? ke agnānadashāmān jīv potānā mithyātvādi bhāvono kartā chhe ane potānun bhāvakarma potānun kārya chhe; paradravyanun- nimittanun emān kāī kartavya nathī.
‘bhāvakarmano kartā jīv ja chhe em ā gāthāomān siddha karyun chhe. ahīn em jāṇavun ke-paramārthe anya dravya anya dravyanā bhāvanun kartā hoy nahi tethī je chetananā bhāvo chhe temano kartā chetan ja hoy.’
juo, shun kīdhun? ke mithyātva ane puṇya-pāp ādi vikārī bhāvono kartā jīv ja chhe; mohanīyakarmano uday temān nimittamātra chhe. gommaṭasār ādi shāstramān āve chhe ke darshanamohanīy karmanā udayathī jīvane mithyātvanā bhāv thāy chhe, gnānāvaraṇīy karmanā udayathī ene gnān rokāy chhe ityādi. have karmano uday to jaḍamān āve chhe, te jaḍanā kāryarūp chhe, ane mithyātvādi bhāv to jīvane thāy chhe. banne bhinna dravyamān thatī kriyā chhe. ahīn kahe chhe-paramārthe anya dravya anya dravyanā bhāvanun kartā hoy nahi. tethī karmanā udayanā kāraṇe mithyātvādi bhāv jīvane thāy
PDF/HTML Page 3238 of 4199
single page version
chhe em chhe nahi. jaḍ karma kartā ne jīvane vikār thāy te enun kārya em chhe nahi. to nimittanī mukhyatāthī kathan karavāmān āvyun chhe em yathārtha jāṇavun.
tyāre koī vaḷī kahe chhe-nimitta-karmano uday-kāī na kare to jīv ṭheṭh dasame guṇasthāne chaḍhīne pachhī heṭhe paḍe chhe te kem paḍe? em ke karmanā udayathī jīv heṭhe paḍī jāy chhe.
are bhāī! dasamān guṇasthānamān jīv gayo chhe te potānā puruṣhārthathī gayo chhe, kāī karmanā (karmanā abhāvanā) kāraṇe gayo chhe em nathī; tathā tyānthī nīche paḍe chhe te paṇ potānā puruṣhārthanī nabaḷāīthī paḍe chhe, karmanā udayanā kāraṇe nīche paḍe chhe em nahi, kemake anya dravya anya dravyanā bhāvonun paramārthe kartā chhe ja nahi. karmano uday nimitta ho bhale, paṇ asthiratārūp pariṇaman to potānun svatantra potāthī ja chhe.
pravachanasār gāthā 16 mān ātmāne ‘svayambhū’ kahyo chhe. tenī vyākhyā karatān tyān kahyun chhe ke-“ā rīte svayam (pote ja) chha kārakarūp thato hovāthī te ‘svayambhū’ kahevāy chhe. athavā, anādikāḷathī ati draḍh bandhāyelān dravya tem ja bhāv ghātikarmone naṣhṭa karīne svayamev āvirbhūt thayo tethī te ‘svayambhū’ kahevāy chhe.” dravya ghātikarma chhe te jaḍ chhe, ane potānī hīṇī dashārūpe jīv pariṇame te bhāvaghātikarma chhe. bhāvaghātikarmano kartā, ahīn kahe chhe, jīv ja chhe. jaḍ ghātikarmane laīne bhāvaghātikarma jīvamān thayun chhe em nathī.
to koī vaḷī kahe chhe-karma ek chīj chhe, karmano uday paṇ ek chīj chhe; karmano uday āve eṭale āne (-jīvane) vikār karavo ja paḍe.
lyo, have āvī ūndhī mānyatā! jainamān (jainābhāsomān) vaḷī karmanā lākaḍān garī gayā chhe! karmano uday āve eṭale vikār karavo ja paḍe e tārī mānyatā bhāī! yathārtha nathī, jo ne, ahīn shun kahe chhe? ke paramārthe anya dravya anya dravyanā bhāvanun kartā hoy nahi.
tethī je chetananā bhāvo chhe teno kartā chetan ja hoy. ahīn mithyātva ane puṇya- pāp ādi vikārī bhāvone chetananā bhāvo kahyā chhe, ane tenā kartā chetan ja chhe em kahe chhe. ahā! vyāpak evo ātmā agnānapaṇe prasarīne vikārī pariṇāmano kartā thāy chhe ane vikārī pariṇām enun vyāpya karma chhe.
ekakor vikārī bhāvone ahīn chetananā bhāvo kahyā, tyāre bīje gāthā pa0 thī pap mān te bhāvone pudgalanā pariṇām kahyā chhe; to ā kevī rīte chhe?
juo, je ā vikārī bhāvo chhe te chetananī paryāyanā astitvamān thāy chhe
PDF/HTML Page 3239 of 4199
single page version
tethī teo chetananā bhāvo chhe em ahīn kahyun. parantu teo chaitanyanā svabhāvabhāv nathī paṇ vibhāvo chhe ane pudgalanā-karmanā udayanā saṅgamān thāy chhe ane svabhāvanī draṣhṭi thatān nāsh pāmī jāy chhe tethī teo jīvanā nathī paṇ pudgalanā chhe em bīje (gāthā pa0 thī papamān) kahyun chhe; svabhāvanī draṣhṭi thatān vikāranā bhāv potānī svānubhūtithī bhinna ja rahī jāy chhe. āvī vāt chhe. samajāṇun kāī....?
ā pramāṇe potāne bhūlīne agnānavash je mithyātvādibhāvarūp pariṇāmo thāy chhe te chetananā bhāv chhe ane teno kartā chetan ja hoy, anya pudgaladravya nahi. e ja kahe chhe-
‘ā jīvane agnānathī je mithyātvādi bhāvarūp pariṇāmo chhe te chetan chhe, jaḍ nathī; ashuddhanishchayanayathī temane chidābhās paṇ kahevāmān āve chhe e rīte te pariṇāmo chetan hovāthī, temano kartā paṇ chetan ja chhe; kāraṇ ke chetanakarmano kartā chetan ja hoy -e paramārtha chhe.’
juo, jīvano gnān-darshanano je upayog chhe tene chetan kahe chhe; gnān-darshan sivāy enā bījā je anantaguṇ chhe tene achetan kahel chhe kemake te (-bījā guṇo) potāne jāṇatā nathī, bījāne paṇ jāṇatā nathī. ām bhinna bhinna apekṣhāe shāstramān kathan āve chhe tene yathārtha samajavun joīe. achetananā judā judā prakār chheḥ-
-sharīr, man, vāṇī ityādi achetan chhe; -puṇya-pāp ane mithyātvanā je bhāv jīvane thāy tene paṇ (shuddha chaitanyanī) apekṣhāthī achetan kahel chhe.
-jīvanā gnān-darshananā upayoganī apekṣhā bījā guṇone achetan kahīe kāraṇ ke bījā guṇomān jāṇavā-dekhavānā upayoganī shakti nathī.
parantu ahīn bījī vāt chhe. ahīn to mithyātva ane puṇya-pāp ādi vikārī bhāvo jīvanī paryāyanā astitvamān thāy chhe tethī temane chetan kahyā chhe; ane teo chetan hovāthī temano kartā chetan ja chhe em siddha karyun chhe. kahyun ne ke-chetan karmano kartā chetan ja hoy-e puruṣhārtha chhe, satyārtha chhe. potānā shuddha chaitanyane bhūlīne jīv pote ja vikāranā bhāvono kartā thāy chhe e satyārtha chhe, yathārtha chhe. have kahe chhe-
‘abhedadraṣhṭimān to jīv shuddhachetanā mātra ja chhe, parantu jyāre te karmanā nimitte pariṇame chhe tyāre te te pariṇāmothī yukta te thāy chhe ane tyāre pariṇām-pariṇāmīnī bhedadraṣhṭimān potānā agnānabhāvarūp pariṇāmono kartā jīv ja chhe.’
PDF/HTML Page 3240 of 4199
single page version
ahāhā...! andar vastu trikāḷ ekarūp chidrūp chhe tene abhedadraṣhṭi vaḍe joīe to te shuddhachetanāmātra ja chhe, parantu jyāre te karmanā nimitte pariṇame chhe tyāre te vikārī vibhāvarūp pariṇāmothī yukta thāy chhe ane tyāre pariṇām-pariṇāmīnī bhedadraṣhṭimān potānā agnānabhāvarūp pariṇāmono kartā jīv pote ja thāy chhe. ā puṇya-pāp ādi vikārī bhāv thayā te pariṇām ane jīv pariṇāmī-em bhedadraṣhṭimān potānā vikārī bhāvono kartā jīv ja chhe.
‘abhedadraṣhṭimān to kartākarmabhāv ja nathī, shuddhachetanāmātra jīvavastu chhe.’ ahāhā...! bhagavān chidānand chaitanyasvarūpanī jyān abhedadraṣhṭi thaī tyān te nij chaitanyasvarūpamān ekākār thayo, rāgathī bhinna paḍī gayo ane tethī tyān kartākarmabhāv rahyo ja nahi. samajāy chhe kāī...? bhāī! abhedadraṣhṭimān rāgādi vikār chhe ja nahi, shuddhachetanāmātra jīvavastu chhe. ahāhā...! samyagdarshanano viṣhay shuddhachetanāmātra jīvavastu chhe, bhed ke paryāy samyagdarshanano viṣhay nathī.
have saravāḷo karī kahe chhe ke- ‘ā pramāṇe yathārtha prakāre samajavun ke chetanakarmano kartā chetan ja chhe.’ lyo, vikārī pariṇāmono kartā jīv ja chhe, karmane laīne vikār thāy chhe em kadīy nathī. ahā! āvī svatantratāne svīkārī bījethī draṣhṭi haṭhāvī, dravyadraṣhṭi pragaṭ karavī e ānun tātparya chhe.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-
‘कर्म कार्यत्वात् अकृतं न’ कर्म (arthāt bhāvakarma) chhe te kārya chhe, māṭe te akr̥ut hoy nahi arthāt koīe karyā vinā thāy nahi..... .... .
shun kīdhun? ā puṇya-pāp ādi bhāvakarma chhe te kārya chhe, ane kārya chhe māṭe te akr̥ut (akr̥utrim) hoy nahi. koīe karyā vinā hoy nahi. have āmān anyamatavāḷā kahe ke īshvar hoy to kārya thāy ane jainamatavāḷā koī kahe ke jaḍakarmane laīne kārya thāy, ām bannemān viparīt-ūndhun chālyun chhe. paṇ ahīn shun kahe chhe? juo-
‘च’ vaḷī ‘तत् जीव–प्रकृत्योः द्वयो कृतिः न’ te (bhāvakarma) jīv ane prakr̥iti bannenī kr̥uti hoy em nathī, ‘अज्ञायाः प्रकृतेः स्व–कार्य–फल–भुगू–भाव–अनुषङ्गात्’ kāraṇ ke jo te bannenun kārya hoy to gnānarahit (jaḍ) evī prakr̥itine paṇ potānā kāryanun phaḷ bhogavavāno prasaṅg āve.
shun kīdhun ā? ke puṇya-pāp ādi vikārī bhāv je thāy te jīv ane jaḍ-