Pravachan Ratnakar-Gujarati (simplified iso15919 transliteration). Gatha: 349-355 ; Kalash: 211-214.

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 167 of 210

 

PDF/HTML Page 3321 of 4199
single page version

vashe kartāno ane bhoktāno bhed ho ke na ho, athavā kartā ane bhoktā banne na ho; vastune ja anubhavo. em ke shuddha chaitanyamūrti prabhu ātmāne ja chetavāthī-anubhavavāthī dharma thāy chhe. ahāhā...! kartā-bhoktānā sarva vikalpa chhoḍīne, kahe chhe, svābhimukh thaī ek svane-shuddha chaitanyamay ātmāne ja anubhavo. lyo, ānun nām dharma chhe. chhe ne andar? chhe ke nahi? ke ‘वस्तु एव सञ्चिन्त्यताम्’ ahāhā....! vastune ja anubhavo; antarmukh thaī svadravyane ja anubhavo. āvo anubhav-svānubhav karavo enun nām jainadharma chhe. bākī badhun (vrat, bhakti ādi) thothān chhe. samajāṇun kāī....?

have kahe chhe– ‘निपुणैः सूत्रे इव इह आत्मनि प्रोता चित्–चिंतामणि–मालिका

क्वचित् भेत्तुं न शक्या’ jem chatur puruṣhoe dorāmān parovelī maṇionī māḷā bhedī shakātī nathī, tem ātmāmān parovelī chaitanyarūp chintāmaṇinī māḷā paṇ kadī koīthī bhedī shakātī nathī.

ahāhā....! shun kahe chhe? jem chatur puruṣhoe doro parovīne gūnthelī maṇiratnanī māḷā bhedī shakātī nathī tem nitya chaitanyasvabhāvarūp dorāthī parovelī sahaj akr̥utrim chaitanyachintāmaṇirūp māḷā bhagavān ātmā chhe tene bhedī shakātī nathī. eṭale shun? ke chaitanyachintāmaṇi prabhu ātmā nitya dhruv rahenārī chīj chhe, tenī nityatāne koī bhedī shakatun nathī. vaḷī paryāyamān bhale rāg ho, paṇ trikāḷī shuddha chaitanyavastune rāgamay karī shakātī nathī. ā sharīr ādi to kayāny dūr rahī gayā. samajāy chhe kāī.....?

bhāī! ā sharīr to mr̥utak-kalevar-maḍadun chhe. atyāre paṇ maḍadun chhe. emān kyān chaitanya chhe? chaitanya to enāthī tadna bhinna chīj chhe. paṇ are! mr̥utak kalevaramān chaitanyamahāprabhu-amr̥utano nāth mūrchhāī gayo chhe; jāṇe emānthī sukh āve chhe em mūḍh thaī e mūrchhāī gayo chhe; paṇ e to āpadā chhe, duḥkh chhe. ahīn kahe chhe-andar shuddha chaitanyachintāmaṇi prabhu ātmā nitya abhed ek chaitanyasvabhāvathī bharelo bhagavān chhe teno ja anubhav karo. bhāī! duniyāmān vartamān chālatī paddhatithī ā tadna judī vāt chhe, paṇ ā satyārtha chhe, prayojanavān chhe.

jem maṇiratnanī māḷāmān dhārāvāhī saḷaṅg doro parovāel chhe, tene toḍī shakāy nahi; tem bhagavān ātmā chaitanyachintāmaṇirūp māḷā chhe, temān nitya chaitanyasvabhāvamay doro parovāel chhe, tene bhedī shakāy nahi. ahīn kahe chhe-ahāhā....! ‘इयम् एका’ evī ā ātmārūpī māḷā ek ja, ‘नः अभितः अपि चकास्तु एव’


PDF/HTML Page 3322 of 4199
single page version

amane samastapaṇe prakāshamān ho (arthāt nityatva, anityatva ādinā vikalpo chhūṭī ātmāno nirvikalpa anubhav amane ho).

ahā! kartā-bhoktānā vikalpa uṭhe e kāī (-prayojanabhūt) vastu nathī; e vikalpa to rāg chhe, duḥkh chhe. āchārya mahārāj ādesh karīne kahe chhe- ‘vastune ja anubhavo.’ jo tamāre dharmanun prayojan chhe to shuddha chaitanyasvarūp vastu andar nitya shāshvat chhe tene ja anubhavo. vaḷī potānā māṭe kahe chhe- amane samastapaṇe ātmā ek ja prakāshamān ho. ahāhā...! chaitanya... chaitanya.... chaitanyanā dhruv nitya pravāharūp evo je ek gnāyakabhāv te ek ja amane prakāshamān ho-em bhāvanā bhāve chhe.

jem dayā, dān, vrat, bhakti ityādinā vikalpo āve te rāg chhe tem kartā- bhoktānā je vikalpa chhe te rāg chhe; ane rāg chhe te hinsā chhe (juo, puruṣhārtha- siddhayupāy chhand 44), te rāgamān ātmānun mr̥utyu thāy chhe, rāg chhe te ātmāno ghātak chhe. tethī kahe chhe-kartā-bhoktā ātmā ho ke na ho; te vikalponun amāre shun kām chhe? amane to andar anant guṇ-svabhāvanā rasathī bharelo chaitanyachintāmaṇi bhagavān ātmā chhe te ekano ja anubhav ho. te ek ja amane prakāshamān ho; kemake janmamaraṇanā antano ā ek ja upāy chhe, bākī koī upāy nathī.

ahāhā...! prachur atīndriy ānandamān jhūlatā āchārya bhagavān kahe chhe- amane ‘अभितः’ eṭale samastapaṇe ek chaitanyachintāmaṇi prabhu ek ātmā ja prakāshamān ho. juo, ā bhāvanā!

have atyāre to keṭalāk kahe chhe- atyāre mokṣha to chhe nahi, to mokṣhanān kāraṇ sevavān enā karatān puṇya upajāvīe to puṇya karatān karatān vaḷī dharma-prāpti thaī jāy. em ke puṇya upajāvīne svargamān javāy ane pachhī tyānthī sākṣhāt bhagavānanī pāse javāy ityādi.

are bhagavān! tun shun kahe chhe ā! andar chaitanyasvarūp bhagavān ātmā chhe teno anubhav karatān shuddhopayog thāy chhe. jem chintāmaṇi ratna je chintavo te āpe tem chaitanyachintāmaṇi prabhu ātmā pote chhe temān ekāgra thatān ja te atīndriy ānand āpe chhe. chitchamatkāramay vastu to āvī chhe nāth! te ekanī ja bhāvanā kar; amane te ekanī ja bhāvanā chhe. kahyun ne ke-amane samastapaṇe ek ātmā ja prakāshamān ho.

koī bījā game te kahe, puṇyanī bhāvanā chhe te mithyātva chhe ane te vaḍe


PDF/HTML Page 3323 of 4199
single page version

jīvane sansār ne duḥkh ja prāpta thāy chhe. ahīn ānandanā bāgamān keli karanār bhagavān āchārya amr̥utachandra kahe chhe-bhagavān! tun chaitanyachintāmaṇi ratna chho; temān ja ekāgra thā, temān ja līn thā ane temān ja ṭharīne nivās kar; tethī tane ānand thashe.

-ātmā vastu chhe te dravya chhe. (chaitanyachintāmaṇi māḷā)

-tenā chaitanyasvabhāvamay guṇo chhe te dorā samān kāyam nitya chhe.

-te guṇonā dharanāraguṇī evā ātmāno, badhā vikalpone maṭāḍī daī, antarmukh

thaī anubhav karavo te paryāy chhe, te nirmaḷ paryāyane mokṣhano mārga kahīe chhīe.

bākī vartamānamān thatā puṇya-pāpanā anubhavanī bhāvanā te mithyātva chhe. have dravya shun? guṇ shun? paryāy shun? -kāī khabar na maḷe ane kahe- ame jain. paṇ bāpu! vāḍānā jain te jain nahi, jain to dravyadraṣhṭi vaḍe samakit pragaṭatān thavāy chhe. āvī vātu chhe. samajāṇun kāī...?

* kaḷash 209ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘ātmā vastu hovāthī dravyaparyāyātmak chhe; tethī temān chaitanyanā pariṇamanarūp paryāyanā bhedonī apekṣhāe to kartā-bhoktāno bhed chhe ane chinmātra dravyanī apekṣhāe bhed nathī; em bhed-abhed ho. athavā chinmātra anubhavanamān bhed-abhed shā māṭe kahevo? (ātmāne) kartā-bhoktā ja na kahevo, vastumātra anubhav karavo.’

ātmā dravya-paryāyanun joḍakun chhe. shun kīdhun? dravya ane paryāy-be maḷīne ākhī vastu ātmā chhe. trikāḷ nitya rahenārī chījane dravya kahe chhe, ane tenī palaṭatī avasthāne paryāy kahe chhe. āvī dravyaparyāyasvarūp vastu ātmā chhe. dravyarūpe nitya rahevun ane paryāyarūpe palaṭavun -e banne tenun svarūp chhe. tethī temān chaitanyanā pariṇamanarūp paryāyanā bhedonī apekṣhāe kartā-bhoktāno bhed chhe. je paryāy kare chhe te bhogavatī nathī, anya bhogave chhe-em bhed chhe. ane chinmātra dravyanī apekṣhāe bhed nathī, abhed chhe. dravya je ek paryāyamān kare chhe te ja bījī paryāyamān bhogave chhe-em abhed chhe.

ahīn kahe chhe-ām bhed-abhed ho; chinmātra anubhavanamān bhed-abhed kyān chhe? tyān to vastuno anubhav chhe. e ja kahe chhe-ātmāne kartā-bhoktā ja na kahevo, vastumātra anubhav karavo. samayasār gāthā 143 mān āvī gayun ke-ātmā abaddha


PDF/HTML Page 3324 of 4199
single page version

chhe, shuddha chhe, ek chhe, dhruv chhe ityādi nayapakṣhanā vikalpathī shun sādhya chhe? dravyasvabhāv je nitya trikāḷī ek dhruvabhāv chhe teno ja āshray karavo; kemake te vaḍe sādhyanī siddhi chhe. lyo, āvī vāt.

bhāī! vyavahār nay chhe, eno viṣhay paṇ chhe. vyavahāranay shrutagnānano ek ansh-bhed chhe. parantu te paryāy ane rāgane viṣhay karanāro nay chhe, tethī te nay jāṇīne tene hey karī devo; ane trikāḷī bhūtārtha bhagavān ātmāne jāṇīne tene upādey karavo, teno āshray karavo. ahāhā.....! ātmā sachchidānand prabhu shāshvat gnān ane ānandanun daḷ chhe. tenī sanmukh thaī, temān ekāgra thaī, teno anubhav karavo te samyagdarshan ane dharma chhe.

ā deh chhe e to māṭī-dhūḷ jagatanī (bījī) chīj chhe; e kāī tārī chīj nathī. ā sāḍātraṇ maṇanī kāyā chhe te chhūṭī jashe eṭale baḷashe masāṇamān, ane eno rākhano ḍhagalo thashe ane pavanathī phū thaīne uḍī jashe. bāpu! e tārī chīj kayān chhe? ane tāre laīne e kayān rahī chhe? tārāmān thatī paryāy paṇ kṣhaṇabhaṅgur chhe ne! ek trikāḷī ānandano nāth nityānand prabhu dhruv chhe. ahīn kahe chhe-teno āshray kar to tārā bhavanā duḥkhano ant āvashe.

ahā! tun janmyo tyāre mātānā garbhamān nav mās ūndhe māthe rahyo. vaḷī koī koī vār to bār varṣha garbhamān rahīne marīne pharī pāchho tyān ja bār varṣha garbhamān rahyo. ā pramāṇe garbhanī sthiti bhagavānanā āgamamān 24 varṣhanī varṇavī chhe. ahā! tyān garbhamān andhāriyā bandh malin sthānamān rahyo! mātāe khādhun teno eṇṭho ras tyān khāīne rahyo. āvā āvā to bhagavān! ten anantā bhav karyā. garbhamānthī bahār āvyo tyān badhun bhūlī gayo, paṇ bhāī! tārā duḥkhanī kathanī shun kahīe? tāre jo e duḥkhathī chhūṭavun hoy to āchāryadev ahīn kahe chhe-andar bhagavān sachchidānand prabhu ānandanun daḷ paḍayun chhe tenī samīp jaī teno anubhav kar, tane atīndriy ānandanī prāpti sahit chaitanyano prakāsh pragaṭ thashe.

‘jem maṇionī māḷāmān maṇionī ane dorānī vivakṣhāthī bhed-abhed chhe parantu māḷāmātra grahaṇ karatān bhedābhed-vikalpa nathī, tem ātmāmān paryāyonī ane dravyanī vivakṣhāthī bhed-abhed chhe parantu ātmavastu mātra anubhav karatān vikalpa nathī. āchārya mahārāj kahe chhe ke-evo nirvikalpa ātmāno anubhav amane prakāshamān ho.’

juo, āchārya mahārāj kahe chhe ke-kevaḷ nirvikalpa ātmāno anubhav


PDF/HTML Page 3325 of 4199
single page version

amane prakāshamān ho. em ke vachche jarī ā samayasār shāstranī ṭīkā karavāno vikalpa thaī āvyo chhe, paṇ e amane posāto nathī. bandhanun kāraṇ chhe ne? tethī kahe chhe -e vikalpathī rahit nirvikalpa shuddha chaitanyaghanasvarūpano ja anubhav amane prakāshamān ho. aho! dharmātmā puruṣhonī āvī koī alaukik bhāvanā hoy chhe. ame svargamān jaīe ane tyānnā vaibhav bhogavīe evī bhāvanā temane hotī nathī.

*

have āgaḷanī gāthāonī sūchanārūp kāvya kahe chheḥ-

* kaḷash 210ḥ shlokārtha uparanun pravachan *

‘केवलं व्यवहारिकदशा एव कर्तृ च कर्म विभिन्नम् इष्यते’ kevaḷ vyavahārik draṣhṭithī ja kartā ane karma bhinna gaṇavāmān āve chhe; ‘निश्चयेन यदि वस्तु चिन्त्यते’ nishchayathī jo vastune vichāravāmān āve, ‘कर्तृ च कर्म सदा एकम् इष्यते’ to kartā ane karma sadā ek gaṇavāmān āve chhe.

juo, ā shun kīdhun? ke vyavahārik draṣhṭithī ja eṭale ke asat draṣhṭithī ja kartā ane karma bhinna kahevāmān āve chhe. ātmā kartā ane sharīramān kām thāy te enun karma - em bhinna kartā-karma asatyārtha nām jūṭhī draṣhṭithī ja kahevāmān āve chhe. ā badhā eḍavokeṭ dalīl kare ne korṭamān? ahīn kahe chhe (eḍavokeṭano) ātmā kartā ne dalīl enun kārya -em asat draṣhṭithī ja kahevāmān āve chhe, eṭale shun? ke em chhe nahi, bhinna kartā- karma vāstavik chhe nahi, paṇ nimittanī mukhyatāthī em kahevāmān āve chhe. bhāī! men bījāne samajāvī dīdhā ke dukānanī vyavasthā men karī ityādi kahevun te vyavahārik draṣhṭithī- asadbhūt vyavahārathī chhe.

nishchayathī eṭale paramārtha draṣhṭithī jo vastune vichāravāmān āve to kartā ane karma sadā ek gaṇavāmān āve chhe. ātmā kartā ane enā je pariṇām thāy te enun karma em nishchaye abhinna kartā-karma chhe. bhāī! ā sarvagna paramātmānī divyadhvanimān āvelī vāt ahīn santoe jāher karī chhe.

ahāhā....! ichchhā vinā ja bhagavān kevaḷīne vāṇī chhūṭe chhe. te sāmbhaḷī bhagavān gaṇadharadev bār aṅganī rachanā kare chhe. te vāṇī anusār ā shāstra rachāyun chhe. adhurī dashāmān āchāryavarane vikalpa uṭhayo ke jagatanā duḥkhī jīvo āvo (satyārtha) dharma pāmīne sukhī thāy, ane ā shāstra rachāī gayun chhe. temān ā kahe chhe ke-nishchayathī arthāt satyārtha draṣhṭithī kartā-karma sadā ek gaṇavāmān āve chhe, ātmā kartā ne tenun pariṇām te enun karma chhe- ā satyārtha chhe. paṇ ātmā kartā


PDF/HTML Page 3326 of 4199
single page version

ne je vāṇī nīkaḷe te enun karma -e asatyārtha chhe. bhagavānanī vāṇī-em vyavahārik draṣhṭithī kahīe, paṇ vastusthiti em nathī. samajāy chhe kāī....?

* kaḷash 210ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘kevaḷ vyavahāradraṣhṭithī ja bhinna dravyomān kartā-karmapaṇun gaṇavāmān āve chhe; nishchay-draṣhṭithī to ek ja dravyamān kartā-karmapaṇun ghaṭe chhe.’

ātmāne sharīr, man, vāṇī ityādi paranā kāryano kartā kahevo e kevaḷ vyavahāradraṣhṭithī ja chhe. ene rāgano kartā kahīe e paṇ vyavahāranayathī chhe. agnānabhāve ātmā rāgano kartā to chhe, paṇ parano kartā to agnānabhāvey jīv nathī. tathāpi jene shuddha ek gnāyakasvabhāvanī antardraṣhṭi thaī nathī te paranān kārya kare-em vyavahārik draṣhṭithī kahevāmān āve chhe. paranān kārya jīv kare chhe- karī shake chhe em nahi, paṇ te kāḷe te paryāyamān ‘ā hun karun’ - em rāgane kare chhe tethī asatdraṣhṭithī tene kartā kahevāmān āve chhe. bākī samyagdraṣhṭi dharmī jīv to rāganoy kartā nathī ne paranoy kartā nathī; e to ene je shubhāshubh rāg thāy teno gnātā-draṣhṭāpaṇe jāṇanāramātra chhe. jhīṇī vāt chhe bhāī! jene shuddha ek chaitanyasvabhāvanī draṣhṭi thaī te vikārane kem kare? na kare; ane to pachhī paranān kārya karavāno vyavahār paṇ ene kem hoy? na hoy. dharmī to badhāno gnātā-draṣhṭāpaṇe jāṇanār ja chhe. āvī vāt!

nishchayadraṣhṭithī to ek ja dravyamān kartākarmapaṇun ghaṭe chhe. nishchayathī ātmā kartā ane tenā nirmaḷ chaitanyanā pariṇām thāy te enun karma-em kartākarmapaṇun ghaṭe chhe; paṇ paranī dayā paḷāy tyān ātmā kartā ne paranī dayā thaī te enun kārya-em kartākarmapaṇun vāstavik chhe nahi; vyavahāradraṣhṭithī kahevāmān āve chhe. āvun jhīṇun chhe badhun. samajāṇun kāī....?

(pravachan nan. 389 (sheṣh) thī 401 * dināṅk 26-7-77 thī 29-7-77)
om

PDF/HTML Page 3327 of 4199
single page version

जह सिप्पिओ दु कम्मं कुव्वदि ण य सो दु तम्मओ होदि।
तह जीवो वि य कम्मं कुव्वदि ण य तम्मओ होदि।। ३४९।।
जह सिप्पिओ दु करणेहिं कुव्वदि ण सो दु तम्मओ होदि।
तह जीवो करणेहिं कुव्वदि ण य तम्मओ होदि।।
३५०।।
जह सिप्पिओ दु करणाणि गिण्हदि ण सो दु तम्मओ होदि।
तह जीवो करणाणि दु गिण्हदि ण य तम्मओ होदि।। ३५१।।
जह सिप्पि दु कम्मफलं भुंजदि ण य सो दु तम्मओ होदि।
तह जीवो कम्मफलं भुंजदि ण य तम्मओ होदि।। ३५२।।
एवं ववहारस्स दु वत्तव्वं दरिसणं समासेण।
सुणु णिच्छयस्स वयणं परिणामकदं तु जं होदि।।
३५३।।

have ā kathanane draṣhṭānt dvārā gāthāmān kahe chheḥ-

jyam shilpī karma kare parantu te nahīn tanmay bane,
tyam jīv paṇ karmo kare paṇ te nahīn tanmay bane. 349.
jyam shilpī karaṇ vaḍe kare paṇ te nahīn tanmay bane,
tyam jīv karaṇ vaḍe kare paṇ te nahīn tanyam bane. 3pa0.
jyam shilpī karaṇ grahe parantu te nahīn tanmay bane,
tyam jīv paṇ karaṇo grahe paṇ te nahīn tanmay bane. 3pa1.
shilpī karamaphaḷ bhogave paṇ te nahīn tanmay bane,
tyam jīv karamaphaḷ bhogave paṇ te nahīn tanmay bane. 3pa2.
–e rīt mat vyavahārano saṅkṣhepathī vaktavya chhe;
sāmbhaḷ vachan nishchay taṇun pariṇāmaviṣhayak jeh chhe. 3pa3.

PDF/HTML Page 3328 of 4199
single page version

जह सिप्पिओ दु चेट्ठं कुव्वदि हवदि य तहा अणण्णो से।
तह जीवो वि य कम्मं कुवदि हवदि य अणण्णो से।। ३५४।।
जह चेट्ठं कुव्वंतो दु सिप्पिओ णिच्चदुक्खिओ होदि।
तत्तो सिया अणण्णो तह चेट्ठतो दुही जीवो।।
३५५।।
यथा शिल्पिकस्तु कर्म करोति न च स तु तन्मयो भवति।
तथा जीवोऽपि च कर्म करोति न च तन्मयो भवति।।३४९।।
यथा शिल्पिकस्तु करणैः करोति न च स तु तन्मयो भवति।
तथा जीवः करणैः करोति न च तन्मयो भवति।।३५०।।
यथा शिल्पिकस्तु करणानि गृह्णाति न च स तु तन्मयो भवति।
तथा जीवः करणानि तु गृह्णाति न च तन्मयो भवति।।३५१।।

gāthārthaḥ– [यथा] jem [शिल्पिकः तु] shilpī (-sonī ādi kārīgar) [कर्म] kuṇḍaḷ ādi karma [करोति] kare chhe [सः तु] parantu te [तन्मयः न च भवति] tanmay (te-may, kuṇḍaḷādimay) thato nathī, [तथा] tem [जीवः अपि च] jīv paṇ [कर्म] puṇyapāp ādi pudgalakarma [करोति] kare chhe [न च तन्मयः भवति] parantu tanmay (pudgalakarmamay) thato nathī. [यथा] jem [शिल्पिकः तु] shilpī [करणैः] hathoḍā ādi karaṇo vaḍe [करोति] (karma) kare chhe [सः तु] parantu te [तन्मयः न च भवति] tanmay (hathoḍā ādi karaṇomay) thato nathī, [तथा] tem [जीवः] jīv [करणैः] (man-vachan-kāyarūp) karaṇo vaḍe [करोति] (karma) kare chhe [न च तन्मयः भवति] parantu tanmay (man-vachan-kāyarūp karaṇomay) thato nathī. [यथा] jem [शिल्पिकः तु] shilpī [करणानि] karaṇone [गृह्णाति] grahaṇ kare chhe [सः तु] parantu te [तन्मयः न च भवति] tanmay thato nathī, [तथा] tem [जीवः] jīv [करणानि तु] karaṇone [गृह्णाति] grahaṇ kare chhe [न च तन्मयः भवति] parantu tanmay (karaṇomay) thato nathī. [यथा] jem [शिल्पी तु] shilpī [कर्मफलं] kuṇḍaḷ ādi

shilpī kare cheṣhṭā ane tenāthī teh ananya chhe,
tyam jīv karma kare ane tenāthī teh ananya chhe. 3pa4.
cheṣhṭā karato shilpī jem dukhit thāy nirantare.
ne dukhathī teh ananya, tyam jīv cheṣhṭamān dukhī bane. 3pap.

PDF/HTML Page 3329 of 4199
single page version

यथा शिल्पी तु कर्मफलं भुंक्ते न च स तु तन्मयो भवति।
तथा जीवः कर्मफलं भुंक्त न च तन्मयो भवति।।
३५२।।
एवं व्यवहारस्य तु वक्तव्यं दर्शनं समासेन।
शृणु निश्चयस्य वचनं परिणामकृतं तु यद्भवति।।
३५३।।
यथा शिल्पिकस्तु चेष्टां करोति भवति च तथानन्यस्तस्याः।
तथा जीवोऽपि च कर्म करोति भवति चानन्यस्तस्मात्।। ३५४।।
यथा चेष्टां कुर्वाणस्तु शिल्पिको नित्यदुःखितो भवति।
तस्माच्च स्यादनन्यस्तथा चेष्टमानो दुःखी जीवः।।
३५५।।

karmanā phaḷane (khānapān ādine) [भुंक्ते] bhogave chhe [सः तु] parantu te [तन्मयः न च भवति] tanmay (khānapānādimay) thato nathī, [तथा] tem [जीवः] jīv [कर्मफलं] puṇyapāpādi pudgalakarmanā phaḷane (pudgalapariṇāmarūp sukhaduḥkhādine) [भुंक्ते] bhogave chhe [न च तन्मयः भवति] parantu tanmay (pudgalapariṇāmarūp sukhaduḥkhādimay) thato nathī.

[एवं तु] e rīte to [व्यवहारस्य दर्शनं] vyavahārano mat [समासेन] saṅkṣhepathī [वक्तव्यम्] kahevāyogya chhe. [निश्चयस्य वचनं] (have) nishchayanun vachan [शृण] sāmbhaḷ [यत्] ke je [परिणामकृतं तु भवति] pariṇāmaviṣhayak chhe.

[यथा] jem [शिल्पिकः तु] shilpī [चेष्टां करोति] cheṣhṭārūp karmane (potānā pariṇāmarūp karmane) kare chhe [तथा च] ane [तस्याः अनन्यः भवति] tenāthī ananya chhe, [तथा] tem [जीवः अपि च] jīv paṇ [कर्म करोति] (potānā pariṇāmarūp) karmane kare chhe [च] ane [तस्मात् अनन्यः भवति] tenāthī ananya chhe. [यथा] jem [चेष्टां कुर्वाणः] cheṣhṭārūp karma karato [शिल्पिकः तु] shilpī [नित्यदुःखितः भवति] nitya duḥkhī thāy chhe [तस्मात् च] ane tenāthī (duḥkhathī) [अनन्यः स्यात्] ananya chhe, [तथा] tem [चेष्टमानः] cheṣhṭā karato (potānā pariṇāmarūp karmane karato) [जीवः] jīv [दुःखी] duḥkhī thāy chhe (ane duḥkhathī ananya chhe).

ṭīkāḥ– jevī rīte-shilpī arthāt sonī ādi kārīgar kuṇḍaḷ ādi je paradravyapariṇāmātmak (-paradravyanā pariṇāmasvarūp) karma tene kare chhe, hathoḍā ādi je paradravyapariṇāmātmak karaṇo temanā vaḍe kare chhe, hathoḍā ādi je paradravyapariṇāmātmak karaṇo temane grahaṇ kare chhe ane kuṇḍaḷ ādi karmanun je gām ādi paradravyapariṇāmā-


PDF/HTML Page 3330 of 4199
single page version

(नर्दटक)
ननु परिणाम एव किल कर्म विनिश्चयतः
स भवति नापरस्य परिणामिन एव भवेत्।
न भवति कर्तृशून्यमिह कर्म न चैकतया
स्थितिरिह वस्तुनो भवतु कर्तृ तदेव ततः।। २११।।

tmak phaḷ tene bhogave chhe, parantu anekadravyapaṇāne līdhe temanāthī (karma, karaṇ ādithī) anya hovāthī tanmay (karmakaraṇādimay) thato nathī; māṭe nimittanaimittikabhāvamātrathī ja tyān kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno vyavahār chhe; tevī rīte-ātmā paṇ puṇyapāp ādi je pudgaladravyapariṇāmātmak (-pudgaladravyanā pariṇāmasvarūp) karma tene kare chhe, kāy-vachan-man evān je pudgaladravyapariṇāmātmak karaṇo temanā vaḍe kare chhe, kāy-vachan-man evān je pudgaladravyapariṇāmātmak karaṇo temane grahaṇ kare chhe ane puṇyapāp ādi karmanun je sukhaduḥkh ādi pudgaladravyapariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe, parantu anekadravyapaṇāne līdhe temanāthī anya hovāthī tanmay (te-may) thato nathī; māṭe nimitta-naimittikabhāvamātrathī ja tyān kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno vyavahār chhe.

vaḷī jevī rīte-te ja shilpī, karavāno ichchhak vartato thako, cheṣhṭārūp (arthāt kuṇḍaḷ ādi karavānā potānā pariṇāmarūp ane hasta ādinā vyāpārarūp) evun je svapariṇāmātmak karma tene kare chhe tathā duḥkhasvarūp evun je cheṣhṭārūp karmanun svapariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe, ane ekadravyapaṇāne līdhe temanāthī (karma ane karmaphaḷathī) ananya hovāthī tanmay (karmamay ne karmaphaḷamay) chhe; māṭe pariṇām- pariṇāmībhāvathī tyān ja kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno nishchay chhe; tevī rīte-ātmā paṇ, karavāno ichchhak vartato thako, cheṣhṭārūp (-rāgādipariṇāmarūp ane pradeshonā vyāpārarūp) evun je ātmapariṇāmātmak karma tene kare chhe tathā duḥkhasvarūp evun je cheṣhṭārūp karmanun ātmapariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe, ane ekadravyapaṇāne līdhe temanāthī ananya hovāthī tanmay (te-may) chhe; māṭe pariṇām-pariṇāmībhāvathī tyān ja kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno nishchay chhe.

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [ननु परिणामः एव किल विनिश्चयतः कर्म] kharekhar pariṇām chhe te ja nishchayathī karma chhe, ane [सः परिणामिनः एव भवेत्, अपरस्य न भवति] pariṇām potānā āshrayabhūt pariṇāmīnun ja hoy chhe, anyanun nahi (kāraṇ ke pariṇāmo potapotānā dravyanā āshraye chhe, anyanā pariṇāmano anya āshray nathī


PDF/HTML Page 3331 of 4199
single page version

(पृथ्वी)
बहिर्लुठति यद्यपि स्फुटदनन्तशक्तिः स्वयं
तथाप्यपरवस्तुनो विशति नान्यवस्त्वन्तरम्।
स्वभावनियतं यतः सकलमेव वस्त्विष्यते
स्वभावचलनाकुलः किमिह मोहितः किॢश्यते।। २१२।।
(रथोद्धता)
वस्तु चैकमिह नान्यवस्तुनो
येन तेन खलु वस्तु वस्तु तत्।
निश्चयोऽयमपरोऽपरस्य कः
किं करोति हि बहिर्लुठन्नपि ।। २१३।।

hoto); [इह कर्म कर्तृशून्यम् न भवति] vaḷī karma kartā vinā hotun nathī, [च वस्तुनः एकतया स्थितिः इह न] tem ja vastunī ekarūpe sthiti (arthāt kūṭastha sthiti) hotī nathī (kāraṇ ke vastu dravyaparyāyasvarūp hovāthī sarvathā nityapaṇun bādhāsahit chhe); [ततः तद् एव कर्तृ भवतु] māṭe vastu pote ja potānā pariṇāmarūp karmanī kartā chhe (-e nishchay-siddhānt chhe). 211.

have āgaḷanī gāthāonī sūchanārūpe kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [स्वयं स्फुटत्–अनंत–शक्तिः] jene potāne anant shakti prakāshamān chhe evī vastu [बहिः यद्यपि लुठति] anya vastunī bahār joke loṭe chhe [तथापि अन्य–वस्तु अपरवस्तुनः अन्तरम् न विशति] topaṇ anya vastu anya vastunī andar praveshatī nathī, [यतः सकलम् एव वस्तु स्वभाव–नियतम् इष्यते] kāraṇ ke samasta vastuo potapotānā svabhāvamān nishchit chhe em mānavāmān āve chhe. (āchāryadev kahe chhe ke-) [इह] ām hovā chhatān, [मोहितः] mohit jīv, [स्वभाव–चलन–आकुलः] potānā svabhāvathī chalit thaīne ākuḷ thato thako, [किम् क्लिश्यते] shā māṭe kalesh pāme chhe?

bhāvārthaḥ– vastusvabhāv to niyamarūpe evo chhe ke koī vastumān koī vastu maḷe nahi. ām hovā chhatān, ā mohī prāṇī, ‘paragneyo sāthe potāne pāramārthik sambandh chhe’ em mānīne, kalesh pāme chhe, te moṭun agnān chhe. 212.

pharī āgaḷanī gāthāonī sūchanārūpe bījun kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [इह च] ā lokamān [येन एकम् वस्तु अन्यवस्तुनः न] ek


PDF/HTML Page 3332 of 4199
single page version

(रथोद्धता)
यत्तु वस्तु कुरुतेऽन्यवस्तुनः
किञ्चनापि परिणामिनः स्वयम् ।
व्यावहारिकद्रशैव तन्मतं
नान्यदस्ति किमपीह निश्चयात् ।। २१४।।

vastu anya vastunī nathī, [तेन खलु वस्तु तत् वस्तु] tethī kharekhar vastu chhe te vastu ja chhe- [अयम् निश्चयः] e nishchay chhe. [कः अपरः] ām hovāthī koī anya vastu [अपरस्य बहिः लुठन् अपि हि] anya vastunī bahār loṭatān chhatān [किं करोति] tene shun karī shake?

bhāvārthaḥ– vastuno svabhāv to evo chhe ke ek vastu anya vastune palaṭāvī na shake. jo em na hoy to vastunun vastupaṇun ja na ṭhare. ām jyān ek vastu anyane pariṇamāvī shaktī nathī tyān ek vastue anyane shun karyun? kāī na karyun. chetan-vastu sāthe ekakṣhetrāvagāharūpe pudgalo rahelān chhe topaṇ chetanane jaḍ karīne potārūpe to pariṇamāvī shakyān nahi; to pachhī pudgale chetanane shun karyanun? kāī na karyun.

ā uparathī em samajavun ke-vyavahāre paradravyone ane ātmāne gneyagnāyak sambandh hovā chhatān paradravyo gnāyakane kāī karatān nathī ane gnāyak paradravyone kāī karato nathī. 213.

have, e ja arthane draḍh karatun trījun kāvya kahe chheḥ-

shlokārthaḥ– [वस्तु] ek vastu [स्वयम् परिणामिनः अन्य–वस्तुनः] svayam pariṇamatī anya vastune [किञ्चन अपि कुरुते] kāī paṇ karī shake chhe- [यत् तु] em je mānavāmān āve chhe, [तत् व्यावहारिक–द्रशा एव मतम्] te vyavahāradraṣhṭithī ja mānavāmān āve chhe. [निश्चयात्] nishchayathī [इह अन्यत् किम् अपि न अस्ति] lokamān anya vastune anya vastu kāī paṇ nathī (arthāt ek vastune anya vastu sāthe kāī paṇ sambandh nathī).

bhāvārthaḥ– ek dravyanā pariṇamanamān anya dravya nimitta dekhīne em kahevun ke ‘anya dravye ā karyun’ , te vyavahāranayanī draṣhṭithī ja chhe; nishchayathī to te dravyamān anya dravye kāī karyun nathī. vastunā paryāyasvabhāvane līdhe vastunun potānun ja ek avasthāthī bījī avasthārūp pariṇaman thāy chhe; temān anya vastu potānun kāī bheḷavī shaktī nathī.


PDF/HTML Page 3333 of 4199
single page version

ā uparathī em samajavun ke-paradravyarūp gney padārtho temanā bhāve pariṇame chhe ane gnāyak ātmā potānā bhāve pariṇame chhe; teo ekabījāne paraspar kāī karī shaktā nathī. māṭe ‘gnāyak paradravyone jāṇe chhe’ em vyavahārathī ja mānavāmān āve chhe; nishchayathī gnāyak to bas gnāyak ja chhe. 214.

*
samayasār gāthā 349 thī 3papaḥ mathāḷun

have ā kathanane draṣhṭānt dvārā gāthāmān kahe chheḥ-

* gāthā 349 thī 3papaḥ ṭīkā uparanun pravachan *

‘jevī rīte-shilpī arthāt sonī ādi kārīgar kuṇḍaḷ ādi je paradravya- pariṇāmātmak (paradravyanā pariṇāmasvarūp) karma tene kare chhe, hathoḍā ādi je paradravyapariṇāmātmak karaṇo temanā vaḍe kare chhe, hathoḍā ādi je paradravyapariṇāmātmak karaṇo temane grahaṇ kare chhe ane kuṇḍaḷ ādi karmanun je gām ādi paradravya-pariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe, parantu anekadravyapaṇāne līdhe temanāthī (karma, karaṇ ādithī) anya hovāthī tanmay (karmakaraṇādimay) thato nathī; māṭe nimitta-naimittikabhāvamātrathī ja tyān kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno vyavahār chhe.’

‘jevī rīte shilpī arthāt sonī ādi kārīgar kuṇḍaḷ ādi je paradravyā- pariṇāmātmak karma tene kare chhe,....’ ahāhā.....! joyun? kuṇḍaḷ ādi je karma nām kārya chhe te paradravya pariṇāmātmak chhe. have āmān badhā vāndhāḥ em ke shilpī-sonī ādi kare chhe em kahyun chhe ne?

bāpu! ‘kare chhe’ -em kahyun e to vyavahār darshāvyo chhe, bākī sonī ādi kyān emān tanmay chhe?

paṇ karī shake to ‘kare chhe’ -em kahe ne?

em nathī bhāī! karī shakato nathī, paṇ nimittanī mukhyatāthī ‘kare chhe’ -em kahevāno vyavahār chhe em ahīn kahevun chhe. samajāṇun kāī.....? sonī kuṇḍaḷane karī shake chhe em nahi, paṇ te kuṇḍaḷane kare chhe em vyavahārathī kahevāy chhe, bolāy chhe. lyo, have āvī jhīṇī vāt!

ātmā paranī dayā pāḷī shake, sharīrane halāvī-chalāvī shake, vāṇī bolī shake,


PDF/HTML Page 3334 of 4199
single page version

khān-pān ādi kām karī shake -em traṇakāḷamān nathī; paṇ nimittanī mukhyatā karīne te (-ātmā) kare chhe em vyavahārathī kahevāmān āve chhe; satyārthapaṇe te paradravyanān kāryano kartā nathī. juo, ahīn kahyun ne ā ke-shilpī eṭale sonī ādi kārīgar kuṇḍaḷ ādi je paradravyanā pariṇāmasvarūp karma tene kare chhe paṇ anekadravyapaṇāne līdhe temanāthī anya hovāthī tanmay thato nathī tethī nimittanaimittikabhāvamātrathī ja tyān kartā-karmapaṇāno vyavahār chhe. bhāī! ā to bhagavānanā gharanī prasādī -ekalun amr̥ut chhe bāpā!

sonīe kuṇḍaḷ karyun, suthāre gāḍun banāvyun, raṅgareje raṅganun chitarāmaṇ kāḍhayun, gumāstāe nāmun lakhyun ne bhagavāne upadesh dīdho ityādi badhun vyavahārathī kahevāy bhale, paṇ em chhe nahi. bhāre gajabanī vāt chhe bhāī! duniyāthī sāv judī chhe ne? em kahevāy e to badhān nimittanān kathan bāpā! bākī jīv paradravyanān kārya (-pariṇām) kare e traṇakāḷamān sambhavit nathī, kem ke paradravyamān e tanmay thato nathī. anya dravyamān anya dravya tanmay thatun ja nathī, thaī shakatun ja nathī-ā niyam chhe, siddhānt chhe.

ā roṭalī thāy, sev, pāpaḍ ne vaḍīo thāy, bharat-gunthaṇanun kām thāy e badhān paradravyanā pariṇāmasvarūp karma chhe; tene bāīyun karī shakatī nathī. ā kāchanā ābhalā sarakhā goṭhavīne ṭāṅke chhe ne? ahīn kahe chhe-e badhun bāīyun karī shakatī nathī; kare chhe em kahevun e vyavahāranun nimittanun kathan chhe, bas; kare chhe em nahi; kemake temān te tanmay nathī. āvun gambhīr tattva chhe.

kahe chhe- ātmā paranā kāryamān tanmay thato nathī. eṭale shun? ke temān pravesh karato nathī, tene sparsha suddhān karato nathī. have āvun chhe jyān tyān e paranān kāryono kartā kem thaī shake? je aḍey nahi e paranun shun kare? kāī nahi. bhāī! paranān-jaḍanān kāryano kartā par-jaḍ chhe; tathāpi te (jaḍanun kārya) jīve karyun em kahevun e vyavahāranun kathan chhe.

ahāhā....! paradravyanā pariṇām hun karun -evī je ichchhā thāy te ichchhāno jīv kartā ane te ichchhā enun karma -em to koī prakāre chhe. paṇ paradravyanā pariṇām je thāy teno kartā to jīv koī prakāre nathī, kadīy nathī. ahā! nij gnānānandasvarūpathī bhraṣhṭa evo paryāyabuddhivāḷo jīv, parane hun karun evī ichchhāno kartā to chhe, paṇ parano te kadīy kartā nathī kemake paramān te tanmay thato nathī.

ā khaṭārāno akasmāt thatān kaīkanā deh chhūṭī jāy chhe ne! tyān āyunā


PDF/HTML Page 3335 of 4199
single page version

paramāṇu kartā ane deh chhūṭī jāy te enun karma em chhe nahi. e to dehamān jīvane teṭalo ja kāḷ rahevānī yogyatā chhe em yathārtha samajavun; je samaye deh chhūṭavāyogya hoy te ja samaye deh chhūṭī jāy chhe, khaṭārānā paramāṇu ane āyukarmanā pudgalo to emān nimittamātra chhe. āyunā kāraṇe jīv dehamān rahyo chhe em kahevun e nimittanun kathan chhe, bākī āyu karma ke khaṭārānā paramāṇu kyān emān (-jīvamān) tanmay chhe? nathī ja. teo jīv sāthe kadīy tanmay-ekamek thatān nathī.

sonī hathoḍān ādi sādhan vaḍe kuṇḍaḷano ghāṭ ghaḍe chhe em kahevun e vyavahār chhe ane tethī asatyārtha chhe. bhāī! ām hathoḍo ūñcho thāy te kāryano kartā ātmā nathī. ahāhā....! hathoḍo grahe te ātmā nahi, ām hathoḍo ūñcho thāy te kārya ātmānun nahi ane kuṇḍaḷādino ghāṭ bane tey ātmānun kārya nahi. bahu jhīṇī vāt! ātmā paradravyane grahe-pakaḍe ja nahi tyān pachhī ene karaṇ nām sādhan banāvī te vaḍe kuṇḍaḷ ādi kare e vāt kyān rahe chhe?

paṇ loko em kahe chhe ne? e to vyavahār-asadbhūt vyavahār chhe ne em koī māne to e enun agnān chhe. vāstavamān jīv agnānapaṇe potānā rāgādi pariṇāmane kare ne ene bhogave bas eṭalun chhe, paṇ paradravyane te grahe ke tene sādhan banāvī paradravyanī kriyā te kare em traṇakāḷamān satyārtha nathī. samajāṇun kāī....?

ahāhā....! andar ātmā sachchidānand prabhu sadā ek gnāyakasvabhāve birāje chhe. ahāhā...! tenun jene antaramān bhān thayun te gnānī puruṣh dharmātmā chhe. ahā! te dharmī puruṣh, parano kartā chhe e to dūr raho, te paranā kāryakāḷe paryāyamān je rāg thāy tenoy kartā nathī. koī sonī dharmātmā hoy te, hathoḍā ādi karaṇo vaḍe kuṇḍaḷ kare chhe em to nahi, paṇ kuṇḍaḷ thavānā kāḷe tenī paryāyamān je rāg thāy tenoy te kartā nathī. āvī sūkṣhma vāt! samajāy chhe kāī...? bāpu! hathoḍo grahe ne hathoḍo ūecho kare ne ām kuṇḍaḷ ghaḍe ityādi badhun upacharit asadbhūt vyavahāranayanun kathan chhe. ahīn to agnānī jīv paṇ paradravyanun kāī (-pariṇām) na kare em siddha karavun chhe.

dharmī jīv kadāchit laḍāīmān ūbho hoy to tyān hathiyārane hun ām grahī shakun chhun ne te vaḍe dushmanane hun ṭhār karī shakun chhun -em kadīy mānato nathī. ahā! te kāḷe tene je asthiratānā rāg-dveṣh thāy teno paṇ te kartā nathī; te to te kāḷe thaī āvatā vikalpanoy gnātā ja chhe. parantu agnānīnī chāl judī chhe.


PDF/HTML Page 3336 of 4199
single page version

e to paradravyane hun karun-em mānīne rāgādi vikārano kartā thāy chhe; paradravyanī kriyā to jem thavī hoy tem je te kāḷe thāy chhe, agnānī paṇ te karī shakato nathī, paṇ te maphatamān hun karun evo ahaṅkār karī rāgādi vikārano kartā thāy chhe.

ahīn kahe chhe-shilpī-sonī ādi kuṇḍaḷ ādi kare chhe ane kuṇḍaḷ ādi karmanun je gām ādi paradravya pariṇāmasvarūp phaḷ tene bhogave chhe em kahevun te asadbhūt vyavahāranay chhe shun kīdhun? ke sonīe rāṇī sāhebā māṭe ghareṇān banāvyān hoy tethī prasanna thaī tenī khushālīmān tene rājā dashahajāranī upajavāḷun gām sonīne bheṭ āpe to sonī ene bhogave chhe em kahevun e vyavahār chhe; eṭale ke em chhe nahi. paradravyanī avasthāne ātmā kare ne bhogave em traṇakāḷamān chhe nahi. ā lāmbo kuṭumb-parivār ne dhan-sampatti ādi vaibhavane ātmā bhogave em chhe nahi; em māne to te mithyātva chhe. bhāī! anya-anya dravyomān nimittanaimittikabhāvamātrathī ja kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno vyavahār chhe.

samvat 72nī sālanī vāt chhe. loko bahu māgaṇī kare ke kānajīsvāmī vāñcho. tyāre gurue kahyun, bhāī! ā loko bahu kahe chhe ane have tane vāñchatān sārun āvaḍe chhe, em ke ten ghaṇun badhun vāñchyun chhe ne tane vāñchatān sārun āvaḍe chhe to tāre vāñchavun joīe. tyāre bahu vinayathī kahyun -mahārāj! hun vāñchavā nīkaḷ‌yo nathī hon... hun to mārun kām (- ātmagnān) karavā nīkaḷ‌yo chhun. vāñchavānun e kāī mārun kām nahi, ā to e vakhate ām kahelun hon. ahīn kahe chhe-paradravyanā pariṇāmane ātmā kare ke bhogave em kahevun e vyavahāranayanun eṭale asatyārthanayanun kathan chhe. have āvī vāt lokone bahu ākarī paḍe paṇ shun thāy? ā to vastusthiti chhe.

ā lokamān anant dravyo chheḥ anant jīv, anantā anant pudgal, asaṅkhyāt kālāṇu ne dharma, adharma ane ākāsh ekek em anant dravyo chhe.’ have te anant kyāre rahe? ke pratyek potānun kārya kare paṇ paranun kārya na kare tyāre. jo ek dravya bījānun kārya kare to banne ek thaī jāy, em anantā dravyo badhān ek thaī jāy ane anant dravyo anantapaṇe svatantra na rahe. ām nyāyathī siddha thāy chhe ke koī dravya bījānun kartā nathī. ekane bījāno kartā kahevo e to mātra nimittanun kathan chhe. ā dākhalo kīdho; have kahe chhe-

‘tevī rīte-ātmā paṇ puṇya-pāp ādi je pudgaladravyapariṇāmātmak (- pudgaladravyanā pariṇāmasvarūp) karma tene kare chhe, kāy-vachan-man evān je pudgaladravyapariṇātmak karaṇo temane grahaṇ kare chhe ane puṇyapāp ādi karmanun je


PDF/HTML Page 3337 of 4199
single page version

sukhaduḥkh ādi pudgaladravyapariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe, parantu anekadravyapaṇāne līdhe temanāthī anya hovāthī tanmay (te-may) thato nathī; māṭe nimitta-naimittikabhāvamātrathī ja tyān kartākarmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno vyavahār chhe.’

shun kīdhun? āne (-jīvane-) je shubhāshubhabhāv thāy tenā nimitte puṇya-pāparūp pudgaladravyanā pariṇāmarūp jaḍ karma bandhāy chhe; ā (-jīv) dayā, dān, ādino shubharāg kare tyāre puṇyakarma bandhāy chhe. tyān jīvanā pariṇām nimitta chhe to jīv puṇya- pāp ādi karma kare chhe em vyavahārathī kahevāy chhe. em chhe nahi hon; jīv kartā ne puṇya- pāparūp jaḍ karma enun kārya em chhe nahi, ā to nimitta-naimittikabhāvamātrathī ja temane kartā-karmapaṇāno vyavahār chhe. āvī jhīṇī vāt chhe. jem sonī kuṇḍaḷādi kare chhe em kahevāno vyavahār chhe tem jīv jaḍ karmane kare chhe em kathanamātra vyavahār chhe.

tyāre koī paṇḍit vaḷī kahe chhe-jīv paradravyane karato nathī em je māne te digambar nathī.

are prabhu! tun shun kahe chhe ā? ahīn digambarāchārya sant munivar shun kahe chhe e to jo. ahāhā.....! ātmā paradravyarūp jaḍakarmane kare chhe em kahevun e kathanamātra vyavahār chhe; kemake ātmā jaḍakarmamān tanmay thato nathī, jaḍakarmane sparshato nathī. tethī jaḍakarmano e vāstavik kartā nathī. āvī vāt! samajāṇun kāī....?

kāy-vachan-man evān je pudgalapariṇāmasvarūp karaṇo te vaḍe te karmane kare chhe em kahīe tey vyavahār chhe. bhāī! man-vachan-kāy e to paradravyanā-pudgalanā pariṇām chhe. tene ātmā kyān grahe chhe? jene aḍe paṇ nahi tene (man-vachan-kāyane) ātmā kevī rīte grahe? ane grahe nahi to te vaḍe jaḍakarmane kare chhe e vāt kyān rahe chhe? (rahetī nathī). ā to bāhya nimitta chhe to nimittanī mukhyatāthī upachārathī kahevāy chhe ke man-vachan-kāyarūp karaṇo vaḍe ātmā karmane kare chhe. bākī ātmā man-vachan-kāyane grahey nahi ne te vaḍe jaḍakarmane karey nahi. āvī vastusthiti chhe.

vaḷī puṇya-pāp ādi karmanun sukhaduḥkh ādi pudgaladravyanā pariṇāmasvarūp je phaḷ tene jīv vāstavamān bhogavato nathī. juo, ahīn jaḍakarmanun phaḷ je bahāranā sanyogo chhe tene jīv bhogavato nathī-em kahevun chhe; chhatān bhogave chhe em kahevāmān āve te vyavahāranun kathan chhe. bhāī! karmanun phaḷ to ā sharīr, man, vāṇī, īndriyo ne dhanādi bahāranī sampatti chhe. e to badhān jaḍ māṭī-dhūḷ chhe. ene shun jīv


PDF/HTML Page 3338 of 4199
single page version

bhogave? ā sharīr-hāḍ, māns ne chāmaḍān-ene shun jīv bhogave? kadīy na bhogave. paradravyane hun bhogavun chhun em māne e to mithyādraṣhṭi chhe. āvun badhun (mithyā) mānelun bahu pheravavun paḍe bhāī! jīv paradravyane bhogavato nathī-bhogavī shakato nathī kemake paradravyamān te tanmay thato nathī. māṭe nimitta-naimittikabhāvamātrathī ja ene paradravya sāthe kartākarmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno vyavahār chhe.

ā vyavahār kahyo; have nishchay kahe chheḥ-

‘vaḷī jevī rīte-te ja shilpī, karavāno īchchhak vartato thako, cheṣhṭārūp

(arthāt kuṇḍaḷ ādi karavānā potānā pariṇāmarūp ane hasta ādinā vyāpārarūp) evun je svapariṇāmātmak karma tene kare chhe tathā duḥkhasvarūp evun je cheṣhṭārūp karmanun svapariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe, ane ekadravyapaṇāne līdhe temanāthī (karma ane karmaphaḷathī) ananya hovāthī tanmay (karmamay ane karmaphaḷamay) chhe; māṭe pariṇām- pariṇāmībhāvathī tyān ja kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno nishchay chhe;.....’

joyun? ‘hun kuṇḍaḷādi karun’ evī shilpī-sonī ādinī ichchhārūp cheṣhṭāne-rāg ādi bhāvane-ahīn svapariṇāmātmak karma kahyun chhe. ahīn jīv parathī bhinna chhe ane paradravyanun kārya karī shake nahi, em siddha karavun chhe; tethī jīve je rāg karyo te enun svapariṇāmarūpī kārya chhe em kahyun chhe. ahīn rāganā pariṇām te enun kartavya-karavāyogya karma chhe e vāt nathī levī. atyāre to je sonī ādine kuṇḍaḷādi karavānā rāg ādi bhāv thayā te enun-svabhāvathī je bhraṣhṭa chhe evā agnānīnun svapariṇāmarūp karma chhe em levun chhe. samajāy chhe kāī...? ahā! jene potānā chaitanyasvabhāvanun bhān nathī, jene samyaktvādi nirmaḷ ratnatrayanī prāpti thaī nathī evo agnānī jīv svapariṇāmasvarūp rāg-dveṣh ādi pariṇāmane kare chhe-e nishchay chhe em ahīn kahe chhe.

men āṭalā mandir karāvyān ne āṭalān pustak chhapāvyān ne āṭalā shiṣhya karyā-em bahāranān kām karyānun agnānī abhimān kare chhe ne? ahīn kahe chhe-bhāī! jarā sāmbhaḷ. e pariṇām je jaḍamān ne paradravyamān thāy chhe temān tun tanmay nathī. ene (-mandirādine) tun shun kare? tanmay thayā vinā kevī rīte kare? parantu enā thavānā kāḷe tane je ichchhā thaī teno bhagavān! tun agnānabhāve kartā chhe. jaḍano ne parano kartā nathī. , paṇ rāgādirūp svapariṇāmātmak je karma teno tun agnānapaṇe avashya kartā chhe. āvī vāt!

agnānī jīv svapariṇāmātmak karmane kare chhe ane duḥkhasvarūp evun je cheṣhṭārūp


PDF/HTML Page 3339 of 4199
single page version

karmanun svapariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe. shun kīdhun? agnānī jīv rāgano kartā ane rāganun phaḷ je duḥkh teno te bhoktā chhe. em to chhe paṇ sanyogī chīj je paisā, bāyaḍī- chhokarān ābarū ityādine te bhogavato nathī. ahīn potānā rāgādi karmane agnānī kare ane tenun phaḷ je harakh ādi tene bhogave, paṇ paisā, makān, strī, ityādi paradravyane traṇakāḷamān bhogavī shake nahi-e mūḷ vāt siddha karavī chhe.

jīv kyānsudhī rāgane kare chhe ane enā phaḷane bhogave chhe? ke jyānsudhī ‘hun ek gnānānandasvabhāvī ātmā chhun’ -evī draṣhṭino abhāv chhe tyānsudhī te rāgādino kartā ane tenā phaḷ-duḥkhano bhoktā chhe. nij chidānandasvarūpanī antaramān draṣhṭi thatān te rāgādino akartā chhe ane abhoktā chhe. āmān traṇ prakāre vāt chhe.

1. agnānī jīv paramān je harakh-shokanā bhāv kare chhe tene bhogave chhe, paṇ

paradravyane-strī, dhan, makān ityādine bhogavato nathī.

2. gnānī jīvane antaraṅgamān svabhāvanun-shuddha ek gnāyakabhāvanun bhān thayun chhe tethī

te svabhāvadraṣhṭie rāgādinun kartā nathī ane tenun phaḷ je duḥkh teno bhoktā
nathī.

3. topaṇ gnānīne jeṭalun rāganun pariṇaman chhe teṭalun pariṇamananī apekṣhāe

kartāpaṇun chhe ane bhoktāpaṇuny chhe. āvun badhun jhīṇun chhe. gnānī svabhāvanī
draṣhṭinī apekṣhāe rāgane karato nathī, duḥkhane bhogavato nathī. paṇ ethī koī
ekānt pakaḍīne māne ke gnānīne sarvathā duḥkh ja nathī to em vāt nathī.
gnānīne yatkiñchit je rāg chhe teṭalun te vakhate duḥkh chhe ane teṭalo te bhoktā
paṇ chhe.

ahīn atyāre agnānīnī vāt chāle chhe ke jīv svapariṇāmātmak rāganā pariṇāmano kartā chhe ane tenā phaḷarūpe je harakh-shokanā pariṇām thāy teno te bhoktā chhe; paṇ paradravyano kartā-bhoktā nathī.

paṇ puṇya-pāp ādi bhāvane pudgalasvabhāv kahyā chhe ne? samādhānaḥ– hā, kahyā chhe. svabhāvadraṣhṭivant puruṣh draṣhṭinī pradhānatāmān tene (- puṇya-pāp ādi bhāvone) pudgalasvabhāv jāṇe chhe kemake teo svabhāvamān nathī ane svabhāvanī draṣhṭimān-svānubhūtimān samātā nathī, bhinna ja rahī jāy chhe. vaḷī teo pudgalanā-karmanā udayanā lakṣhe paryāyamān thāy chhe ane svabhāvanun lakṣha karatān nīkaḷī jāy chhe māṭe temane pudgalasvabhāv kahyā chhe. paṇ ahīn bījī vāt chhe. ahīn to agnānī jīv pote rāganā pariṇāmane kare chhe ane tenun phaḷ je duḥkh tene bhogave chhe kemake agnānī jīv potānā pariṇāmathī tanmay chhe. parantu paradravyanī je paryāy


PDF/HTML Page 3340 of 4199
single page version

thāy teno te kartā-bhoktā nathī kemake temān e tanmay nathī. bhāī! ā sharīr, man, vāṇī, karma, dhanya-dhānya, jhaverāt, makān, lāḍu, gulābajāmbu ityādi je badhā paradravyanā pariṇām chhe tene jīv karey nahi ne bhogavey nahi.

ahāhā....! āne paryāyamān je shubhāshubhabhāv thāy te pariṇām chhe ane potānun dravya te pariṇāmī chhe. te pariṇām pariṇāmīthī ananya chhe em ahīn kahel chhe. ā svarūpathī chyut evā agnānī jīvanī vāt chhe. shubhāshubhabhāvathī jīv ananya chhe, tanmay chhe. māṭe, kahe chhe, pariṇām-pariṇāmī bhāvathī tyān kartā-karmapaṇun chhe ane bhoktā- bhogyapaṇun chhe em nishchay chhe.

ahā! shubhāshubh rāganā pariṇām thāy te pariṇāmī evā jīvanā pariṇām chhe, paṇ paradravyanā pariṇām thāy te svapariṇāmīnā (-jīvanā) pariṇām nathī, paranā pariṇām thāy tenun paradravya pariṇāmī chhe. bhāī! lojīkathī-nyāyathī vāt chhe. jem potānā pariṇāmathī tanmay chhe tem paranā pariṇām sāthe ātmā tanmay nathī. māṭe ātmā potānā pariṇāmano kartā-bhoktā ho, paṇ paranā pariṇāmano kadīy kartā-bhoktā nathī. kumbhār, ‘hun ghaḍo karun’ -evā potānā rāgano kartā ho, paṇ ghaḍāno kadīy kartā nathī. āvī vāt, bahu jhīṇī! ahīn to agnānī jīv paranā pariṇāmano kartā thaīne ūbho chhe tenī te mithyā mānyatāne chhoḍāve chhe. samajāṇun kāī....?

ākhun jagat māne chhe enāthī ā judī vāt chhe. sonānā hār vagere ghāṭ ghaḍāīne taiyār thāy te, kahe chhe, sonīnun kārya nathī, kāpaḍamānthī koṭ, paheraṇ vagere sīvāīne taiyār thāy te darajīnun kārya nathī, māṭīno ghaḍo thāy te kumbhāranun kārya nathī. gajabanī vāt chhe bhāī! sonī, darajī, kumbhār ādi kārīgar svapariṇāmanā-rāganā kartā chhe paṇ teo paradravyanā pariṇāmanā kartā nathī; kemake pariṇām pariṇāmīthī abhinna ek hoy chhe ane tyān ja kartā-karmapaṇun sambhave chhe.

prashnaḥ– paṇ dāgīnā, kapaḍān, ghaḍo vagere kāryo kartā vinā to hoī shake nahi? (em ke sonī ādi na kare to kem hoy?).

samādhānaḥ– are bhāī! dravyamān je pratisamay paryāy-kārya thāy te pariṇām chhe ane teno kartā pariṇāmī evun te dravya chhe. jem jīv dravya chhe tem pudgal ek dravya chhe ane tenā pratyek samaye thatā pariṇāmano kartā pariṇāmī pudgal dravya chhe paṇ bījun nathī. ā dāgīnā ādi kārya chhe te pariṇām chhe ane teno kartā pariṇāmī te te (suvarṇa ādinā) pudgal paramāṇu chhe paṇ sonī ādi (jīv) nathī. sonī ādi to tene te kāḷe je rāg thāy teno kartā chhe, paṇ dāgīnā ādino te kartā nathī.