PDF/HTML Page 3341 of 4199
single page version

ā pramāṇe jaḍamān je (dāgīnā vagere) kārya thāy teno kartā pariṇāmī evā te te jaḍ pudgal paramāṇuo chhe; te kāryo kartā vinā thayān chhe em nathī. tem ja sonī ādi jīv teno kartā chhe em paṇ nathī. āvī vāt chhe! koī (-sonī ādi) em māne ke te jaḍanān kāryo mārāthī (-potāthī) thayān chhe to te mūḍh agnānī chhe kemake tenī mānyatā mithyā chhe. samajāṇun kāī.....?

ā sonī hathoḍā vagere sādhanane grahe chhe em kahīe te vyavahār chhe. hathoḍo ām ūñcho thāy te pariṇām chhe ane hathoḍānā paramāṇu tenun pariṇāmī dravya chhe. māṭe hathoḍānā paramāṇu kartā ne hathoḍānun ūñchā thavun te te paramāṇuonun kārya chhe. parantu hathoḍo ūñcho thāy te sonīnun kārya nathī, sonī teno kartā nathī, kemake te sonīnā (-jīvanā) pariṇām nathī. ā pramāṇe samaye samaye paramāṇumān je pariṇām thāy te tenā kāḷe tenāthī thāy chhe, te pariṇām enī janmakṣhaṇ chhe, bījo koī teno kartā nathī. āvo ja vastuno svatantra pariṇaman-svabhāv chhe.

ahā! āvī pratham vastunā pariṇāmanī svatantratā besavī joīe. vastunā pariṇāmanī svatantratā bese to te paranā kartāpaṇāthī khasī hun shuddha ek gnānasvabhāvī ātmā chhun em draṣhṭi kare; ane em gnāyakasvarūpanī draṣhṭi thāy tyāre hun gnānabhāvano kartā chhun paṇ rāganā-vikāranā je pariṇām thāy teno hun kartā nathī em yathārtha bhān thāy chhe. ahā! dharmī puruṣh to rāg thāy teney mātra jāṇe ja chhe, tene karato nathī. ‘jāṇavun’ e enā pariṇām chhe, parantu rāg thāy te enā pariṇām nathī.

aho! jem shashīno-chandrano saphed ujjvaḷ prakāsh chhe tem bhagavān ātmāno param shuddha ek gnānaprakāsh chhe. bas jāṇavun e enun kārya chhe. paṇ paranun karavun ke tatsambandhī rāg karavo te enun kārya nathī. paranān kārya hun karun evī mānyatā te mithyātva chhe; ane rāgano kartā paṇ agnānī jīv ja thāy chhe. ahīn kahe chhe-agnānabhāve jīv rāgano kartā ane rāg enun kārya-em bhale ho; paṇ paranān kārya jīv kare e traṇakāḷamān satya nathī. ā badhā kāryakaro phūṭī nīkaḷe chhe ne? bhūkhyāne anāj devun, tarasyāne pāṇī pāvun, rogīne auṣhadh devun ityādi paranān kārya ame karīe chhīe em e kāryakaro māne chhe ne? ahīn kahe chhe-bāpu! tārī e mānyatā mithyā chhe kemake paranān kārya tun (-ātmā) karī shakato ja nathī.

bhāī! ekek paramāṇu te te kāḷe thatā potapotānā pariṇāmanā kartā chhe ane te te pariṇām tenun karma chhe. ākāshamān ā plen uḍe chhe ne? te tenā chālakane laīne uḍe chhe em nathī, tathā peṭrol ādi baḷataṇane laīne uḍe chhe emey nathī. khūb gambhīr vāt chhe bhāī! gati kare evī paramāṇumān svatantra (kriyāvatī) shakti chhe. paramāṇumān gati

PDF/HTML Page 3342 of 4199
single page version

thāy te ā shaktinun kārya chhe. paramāṇu pote ja potānī shaktithī gatino kartā chhe. plenanī gatino kartā paṇ plenanā je te paramāṇuo chhe, paṇ plenano chālak te gatino kartā nathī. aho! ā to āchāryadeve bhavya jīvo māṭe paramāmr̥ut ghoḷ‌yān chhe. koī ā paramāmr̥utanun pān kare nahi ane agnānapūrvakanān vrat, tap ādi karavā maṇḍī paḍe to e to raṇamān pok mūkavā jevun chhe; arthāt ethī kāī lābh nathī; kemake tene tattvadraṣhṭi nathī.

vaḷī je pariṇām jīvane thāy teno te kartā ane teno te bhoktā chhe; paṇ āhār-pāṇī ke auṣhadhādi anya vastuno te bhoktā nathī. shilpī-sonī ādi potānā karmanun phaḷ je sukhaduḥkh tene te bhogave chhe kemake te te pariṇāmathī te ananya chhe; ane tethī tyān pariṇām-pariṇāmībhāvathī bhoktā-bhogyapaṇāno nishchay chhe. ā to shilpīno dākhalo kīdho. have kahe chhe-

‘tevī rīte-ātmā paṇ, karavāno īchchhak vartato thako, cheṣhṭārūp (-rāgādi- pariṇāmarūp ane pradeshonā vyāpārarūp) evun je ātmapariṇāmātmak karma tene kare chhe tathā duḥkhasvarūp evun je cheṣhṭārūp karmanun ātmapariṇāmātmak phaḷ tene bhogave chhe, ane ekadravyapaṇāne līdhe temanāthī ananya hovāthī tanmay (te-may) chhe; māṭe pariṇām- pariṇāmībhāvathī tyān ja kartā-karmapaṇāno ane bhoktā-bhogyapaṇāno nishchay chhe.’

agnānī jīv, hun makān banāvun ne ā karun ne te karun-em ichchhā sahit vartato thako, ichchhānā-rāganā pariṇāmano kartā thāy chhe ane te pariṇām tenun karma bane chhe, tathā te ichchhānun-rāganun phaḷ je duḥkh teno te bhoktā chhe, paṇ makān-mahel ityādino te kartāy nathī ne bhoktāy nathī. ahīn paradravyathī potānā pariṇām bhinna chhe em siddha karavun chhe. jaḍanī kriyāno kartā ne bhoktā je ātmāne māne te mūḍh mithyādraṣhṭi chhe. tem jīvanā shubhāshubh pariṇām thāy tene paradravya kare chhe em māne tey mūḍh mithyādraṣhṭi chhe.

bhagavānanān darshan karatān jīvane shubh pariṇām thāy chhe tyān bhagavānanī pratimāne kāraṇe e pariṇām thāy chhe em nathī. bhagavānanī pratimā kartā ne enā shubhapariṇām kārya-em nathī. te shubhapariṇāmano jīv ja kartā chhe ane te pariṇām jīvanun karma chhe. sākṣhāt bhagavān samosaraṇamān birājatā hoy tyān āne je bhakti-stutinā pariṇām thāy te svatantra potāthī thāy chhe, bhagavānanun emān kāī kārya nathī. bhāī! āvun vastunun svarūp kaī rīte chhe te jāṇyā vinā dharma kevī rīte thāy?

shubharāganā phaḷamān jīv puṇya bāndhīne svargamān jāy to tyān sāmagrīno pār

PDF/HTML Page 3343 of 4199
single page version

nathī, paṇ satr̥uṣhṇa rāgī jīvo tyān badhā duḥkhī ja chhe. tyān jīvane rāg thāy te kāī sāmagrīne laīne nathī paṇ potānā kāraṇe thāy chhe. bahāramān sāmagrī pratikūḷ hoy to je duḥkh thāy te sāmagrīne laīne nathī paṇ potānā rāg-dveṣhanā pariṇāmanun phaḷ je duḥkh te potāne potāthī thāy chhe ane teno bhoktā jīv pote chhe.

jīvane je rāganā pariṇām thāy emān jīv ananya chhe kemake rāganā pariṇām ane ātmāne ekadravyapaṇun chhe. tevī rīte tene rāganun phaḷ je duḥkh āve tenāthī paṇ jīv ananya chhe, tanmay chhe, kemake duḥkh-pariṇāmane ane ātmāne ekadravyapaṇun chhe. māṭe, kahe chhe, pariṇām-pariṇāmībhāvathī tyān ja kartākarmapaṇun ane bhoktā-bhogyapaṇun hovāno nishchay chhe.

ek bāju kahe ke-shubharāg chhe te jīvanā pariṇām jīvathī ananya chhe ane vaḷī bījī bāju kahe ke-shubharāg chhe te pudgalanā pariṇām chhe, jīvathī anya chhe. have āmān samajavun shun?

samādhānaḥ– bhāī! jyān je apekṣhāe vāt hoy tene te rīte yathārtha samajavī joīe. shuddha svabhāvanī draṣhṭinī apekṣhāe rāganā pariṇāmane anya kahyā chhe, kemake svabhāv ne svabhāvanī draṣhṭimān rāg nathī; vaḷī pudgalakarmanā nimitte rāg utpanna thāy chhe tethī tene pudgalanā pariṇām kahyā chhe.

parantu agnānī jīvane anādithī svabhāvanun bhān nathī, ne paryāyamān je rāg thāy chhe tene karmajanya māne chhe. tene kahyun ke rāg chhe te tārī paryāyamān thāy chhe ane te paryāy tārāthī ananya chhe māṭe tun eno kartā chho, koī par eno kartā nathī. paryāyamān agnānīne je mithyātvādi pariṇām thāy te tenāthī ananya chhe, judā nathī. paradravyanā pariṇām jem jīvathī atyant bhinna chhe tem rāgādi pariṇām jīvathī bhinna nathī. tethī jīv potānā (agnānamay) bhāvano kartā ne potānā bhāvano bhoktā chhe e nishchay chhe. āvī vāt chhe. samajāṇun kāī....? ahā! ām samajīne jīv jyāre antaḥsvabhāvanī sanmukh thāy tyāre tene samyagdarshan pragaṭ thāy chhe.

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-

‘ननु परिणामः एव किल विनिश्चयतः कर्म’ kharekhar pariṇām chhe te ja nishchayathī karma chhe, ane ‘सः परिणामिनः एव भवेत्, अपरस्य न भवति’ pariṇām potānā

PDF/HTML Page 3344 of 4199
single page version

āshrayabhūt pariṇāmīnun ja hoy chhe, anyanun nahi (kāraṇ ke pariṇāmo potapotānā dravyanā āshraye chhe, anyanā pariṇāmano anya āshray nathī hoto);...........

ā shun kīdhun? ke rāg-dveṣh-mohanā pariṇām chhe te nishchayathī jīvanun karma chhe kāraṇ ke pariṇām potānā āshrayabhūt pariṇāmīnun ja hoy chhe, anyanun nahi. ā sharīranun hālavun-chālavun thāy, bhāṣhā bolāy-te pariṇām chhe ane te nishchayathī pudgal paramāṇuonun karma chhe; te jīvanun kārya nathī, jīvathī thayelun nathī.

jo em chhe to maḍadun kem bolatun nathī? are bhāī! tun pūchhe chhe ke maḍadun kem bolatun nathī? to ame pūchhīe chhīe ke jīv kyān bole chhe? jīv bolato nathī, maḍadun paṇ bolatun nathī. to ā bhāṣhā kevī rīte thāy chhe? ā bhāṣhā bolāy chhe e to bāpu! jaḍ bhāṣhāvargaṇānun kārya chhe. bhāṣhāvargaṇā bhāṣhārūpe pariṇamī jāy chhe; temān sharīranān hoṭh, jībh ādi tathā jīvano vikalpa nimitta ho, paṇ te jīvanun ke sharīranun kārya nathī; bhāṣhā bolāy e bhāṣhāvargaṇānun ja kārya chhe. maḍadānā prasaṅgamān bhāṣhā bolāy evī bhāṣhāvargaṇānī tyān yogyatā ja hotī nathī ane tethī bhāṣhā paṇ bolātī nathī. bhāṣhā bolāy ke na bolāy, maḍadun hale ke na hale-te te kāryano kartā te te pudgalo chhe, bījo (-jīv) teno kartā nathī. āvī vāt! samajāy chhe kāī...?

ahīn kahe chhe-kharekhar pariṇām eṭale je paryāy chhe te ja nishchayathī karma chhe. jīvane je vikāranā pariṇām thāy te ja jīvanun karma chhe. ahīn agnānīnī vāt chhe. paranā pariṇām thāy te jīvanun karma nathī em parathī bhinna pāḍī paranun kartāpaṇun je mānyun chhe te maṭāḍavānī ā vāt chhe.

ahāhā...! kahe chhe-pariṇām potānā āshrayabhūt pariṇāmīnun ja hoy chhe, anyanun nahi. rāgadveṣh ādi pariṇām je thāy te tenā āshrayabhūt pariṇāmī dravya ātmānā ja pariṇām chhe, anyanā nahi. vikāranā pariṇām thāy te potānā ja āshrayabhūt pariṇām chhe. lyo āvun!

ek bāju em kahe ke paranā āshraye ja (svanā āshraye nahi) jīvane vikār thāy chhe; gāthā 272 mān āve chhe ke-parāshrito vyavahār;, svāshrito nishchayaḥ’; ane vaḷī ahīn kahe chhe-vikār thāy te āshrayabhūt pariṇāmī ātmānā ja pariṇām chhe. ā te kevī vāt!

bhāī! e to rāg thavānā kāḷe jīvanun lakṣha par upar jāy chhe arthāt tene parasanmukhatā hoy chhe eṭale (sanmukhatānā arthamān) paranā āshraye rāg-vikār

PDF/HTML Page 3345 of 4199
single page version

thāy chhe em tyān kahyun chhe; rāg thavānā kāḷe svasanmukhatā nathī; bākī rāganā pariṇām je thāy chhe te to pariṇāmī jīvanā āshraye thāy chhe arthāt te pariṇām jīvanī (paryāyanī) sattāmān thāy chhe, paranī sattāmān thatā nathī em ahīn kahevun chhe. vikār parane āshraye thāy chhe em kahyun tyān ‘parano āshray’ eṭale parasanmukhatā samajavī; ane vikār pariṇāmī evā ātmānā āshrayabhūt chhe em kahyun tyān vikār ātmānī sattāmān thāy chhe, paranī sattāmān nahi em samajavun. ahīn kahyun ne ke–‘सः परिणामिनः एव भवेत्, अपरस्य न भवति’ puṇya-pāp ādi bhāv pariṇāmī evā jīvanā āshraye arthāt jīvanī sattāmān thāy chhe, te pariṇām parathī vā paranī sattāmān thatā nathī.

ahīn to pariṇām ātmāmān ātmāthī ja thāy chhe em siddha karavun chhe. pariṇām kahetān vartamān paryāy te pariṇāmī vastu-dravyanā āshraye ja thāy chhe. pariṇāmano āshray pariṇāmī ja chhe, anya nahi; pariṇāmane anyadravya kare em nahi. āvī vāt! aho! kevaḷīnā keḍāyatīo evā digambar santoe kevaḷīnā māragane yathātathya prasiddha karīne jagatane nyāl karī dīdhun chhe. ā dukāne beṭho hoy ne hun khūb paisā kamāun em vepārī tr̥uṣhṇā kare ne? e tr̥uṣhṇānā pariṇām, ahīn kahe chhe, pariṇāmī jīvanā (vepārīnā) āshrayabhūt chhe arthāt jīv ja eno kartā chhe, anya (karma) nahi; tathā te kāḷamān paisā- dhūḷ je āve te, te te pudgal-rajakaṇonun kārya chhe, jīvanun (vepārīnun) nahi. aho! paranun hun karī shakun chhun evo agnānīno mithyā abhiprāy maṭāḍanāro ā gajabano siddhānt santoe jāher karyo chhe.

kahe chhe-kharekhar pariṇām chhe te ja nishchayathī karma chhe, ane pariṇām potānā āshrayabhūt pariṇāmīnun ja hoy chhe, anyanun nahi. gajab vāt chhe bhāī! ahīn to kahe chhe-koī dravya koī bījā dravyamān pravesh karatun ja nathī to te bījānun karma kaī rīte kare? māṭe pariṇāmīnun ja pariṇām chhe. em to pariṇām pariṇāmanun chhe, pariṇāmīnun nahi. kharekhar to pariṇāmano kartā pariṇām pote chhe, dravya tenun kartā nathī. paṇ ahīn to paradravyathī bhinna levun chhe ne? to kahyun ke-pariṇām potānā āshrayabhūt pariṇāmīnun ja hoy chhe, anyanun nahi; kāraṇ ke anyanā pariṇāmano anya āshray nathī hoto arthāt anyanā pariṇām anyadravyanī sattāmān thatā nathī; arthāt anyadravyanā pariṇāmamān anyadravya praveshatun nathī. āvī vāt! samajāy chhe kāī.....?

have kahe chhe- ‘इह कर्म कर्तृशून्यम् न भवति’ vaḷī karma kartā vinā hotun nathī, ‘च वस्तुनः एकतया स्थितिः इह न’ tem ja vastunī ekarūpe sthiti (arthāt

PDF/HTML Page 3346 of 4199
single page version

kūṭastha sthiti hotī nathī (kāraṇ ke vastu dravyaparyāyasvarūp hovāthī sarvathā nityapaṇun bādhāsahit chhe) ; ‘ततः तद् एव कर्तृ भवतु’ māṭe vastu pote ja potānā pariṇāmarūp karmanī kartā chhe (-e nishchay-siddhānt chhe).

ahā! ā kaḷashamān keṭalā siddhānt goṭhavyā chhe? 1. kharekhar pariṇām chhe te ja nishchayathī karma chhe; 2. ane pariṇām potānā āshrayabhūt pariṇāmīnun ja hoy chhe, anyanun nahi; 3. vaḷī karma kartā vinā hotun nathī; 4. tem ja vastunī ekarūpe sthiti hotī nathī; pa. māṭe vastu pote ja potānā pariṇāmarūp karmanī kartā chhe e nishchay-

bhāī! āmān to ‘ahan karomi’ hun (paranun) karun chhun evā ahaṅkārane mārī nākhe evun chhe. juo, ā lākaḍī ām ūñchī thaī ne? e lākaḍī ūñchī thaī te pariṇām chhe ane te pariṇām tenā āshrayabhūt pariṇāmīnun-pudgalaparamāṇuonun ja chhe, anyanun nahi. vaḷī te pariṇām arthāt karma kartā vinā kem hoy? na hoy. pahelān (lākaḍī) ek avasthārūp hatī te have badalīne ūñchī thavārūp thaī te teno kāḷ chhe, te enī vartamān yogyatā chhe. kāī ā jīve ke āṅgaḷīoe tene ūñchī karī chhe em nathī. vastu ajab chhe bhāī! pratisamay palaṭīne kāyam rahe evo vastuno sahaj svabhāv chhe. ahīn kahyun ne ke-vastunī ekarūpe sthiti hotī nathī. māṭe ā lākaḍīnā paramāṇuo ja tenā ūñchā thavārūp karmanā kartā chhe e nishchay chhe. have āvī vāt bīje shvetāmbarādimān kayān chhe?

ek shvetāmbar sādhu līmbaḍīmān amārī sāthe charchā karavā āvyā. kahe ke-āpaṇe charchā karīe. tyāre kahyun ke-ame koī sāthe charchā (arthāt vād) karatā nathī. tyāre e kahe-to loko shun mānashe? (em ke tame āvā moṭā vidvān-gnānī ne charchāthī ḍarī gayā?) to kahyun ke-lokone mānavun hoy te māne, amāre enāthī shun kām chhe? kaheshe ke charchā na āvaḍī, bas e ja ne? ām pandar vīs miniṭ gaī pachhī e kahe-

juo, ā chashmā vinā kāī dekhāy kharun? tyāre kahyun ke-charchā (pūrī) thaī gaī. ahāhā....! āvo prashna ke-shun chashmā vinā dekhe? dekhavānun kām ātmānun ne chashmāthī dekhe, hen! ! bāpu! em nathī bhāī! ahīn kahe chhe-

PDF/HTML Page 3347 of 4199
single page version

-je dekhavānun thayun te pariṇām chhe ane te ja nishchayathī karma chhe. -te dekhavānā pariṇām potānā āshrayabhūt pariṇāmīnā-jīvanā ja chhe, anyanā

-paṇ e dekhavārūp karma kartā vinā kem hoy? na hoy. to eno kartā koṇ? sāmbhaḷ bhāī! jarā dhīrajathī sāmbhaḷ. -pahelān anya vichārarūp dashā hatī ne have dekhavārūp vilakṣhaṇ avasthā thaī te te

-māṭe ā nishchay chhe ke jīv pote ja potānā dekhavānā pariṇāmarūp karmano kartā

ahāhā...! vastu sahaj ja dravya-paryāyarūp chhe. temān dravya to nitya ekarūp chhe, paṇ paryāy to kṣhaṇekṣhaṇepalaṭe chhe. darek samaye ek avasthā badalīne bījī thāy chhe e vastuno svabhāv chhe. have vastunī avasthā bījī-bījī thāy chhe, vilakṣhaṇ thāy chhe, tyān nimitta āvyun māṭe te paryāy thāy chhe em nathī. vastunī avasthā palaṭe chhe te kāī nimittane laīne palaṭe chhe em nathī, balke avasthānun palaṭavun te teno sahaj svabhāv chhe. vastunī bhinna bhinna avasthāo je thāy chhe te vastunā ja kāryabhūt chhe, vastu ja te te avasthāonī kartā chhe.

bhāī! dharma kem thāy enī ā vāt chhe. lokoe bichārāone ā kadīy sāmbhaḷavā maḷ‌yun na hoy eṭale bījī rīte māne ane dān, shīl, tap, ityādi bahāramān karavā maṇḍī paḍe, paṇ e to badho rāg bāpu! enāthī dharma na thāy, enāthī jo kaṣhāyanī mandatā hoy to, puṇyabandh thāy ane ene bhalo jāṇe to mithyātva ja thāy.

to chār prakāre dharma kahyo chhe ne? dān, shīl, tap, brahmacharya -em chār prakār dharmanā kahyā chhe ne?

PDF/HTML Page 3348 of 4199
single page version

hā, kahyā chhe; paṇ te ā pramāṇe chhe hon;-

potānā trikāḷī shuddha ek gnāyak bhagavānanī draṣhṭi karavāthī je nirmaḷ paryāy pragaṭ thāy te paryāyanun potāne dān devun te vāstavik dān chhe ane te dharma chhe ane teno pote ja kartā chhe.

potāno shīl nām svabhāv je ek gnāyakabhāv temān ja antararamaṇatān karatān je nirmaḷ ratnatray pragaṭ thāy te shīl nām chāritra chhe ane te ja dharma chhe.

ahāhā...! pote brahmasvarūp bhagavān ātmā chhe temān ekāgra thaī charavun-ramavun te brahmacharya chhe ane te yathārthamān dharma chhe.

sachchidānandamay ātmā pote-temān līn thaī pratāpavant rahevun tenun nām ichchhānā abhāvarūp tap chhe ane te satyārtha dharma chhe. bhāī! āvun dharmanun svarūp chhe. dharmī puruṣhane bahāramān sāthe sāthe dān, shīl, tap, brahmacharyano rāg thato hoy chhe, tene sahakārī jāṇī upachārathī ene dharma kahīe chhīe; parantu evo rāg nishchayathī dharma chhe, vā te karatān karatān dharma thāy chhe evun dharmanun satyārtha svarūp nathī. samajāṇun kāī....?

ahīn kahe chhe-vastu pote ja potānā pariṇāmarūp karmanī kartā chhe e nishchay- siddhānt chhe; paradravyanun kartā paradravya traṇakāḷamān nathī. paradravyano kartā ātmā traṇakāḷamān nathī. ā mūḷ vāt chhe.

have āgaḷanī gāthāonī sūchanārūpe kāvya kahe chheḥ-

‘स्वयं स्फुटत्–अनंत–शक्तिः’ jene potāne anant shakti prakāshamān chhe evī vastu ‘बहिः यद्यपि लुठति’ anya vastunī bahār jo ke loṭe chhe ‘तथापि अन्य–वस्तु अपर वस्तुनः अन्तरम् न विशति’ topaṇ anya vastu anya vastunī andar praveshatī nathī; ‘यतः सकलम् एव वस्तु स्वभावनियतम् इष्यते’ kāraṇ ke samasta vastuo pot- potānā svabhāvamān nishchit chhe em mānavāmān āve chhe.

ahāhā....! shun kahe chhe? ke darek ātmā ne paramāṇu-paramāṇu anant shaktithī prakāshamān chhe. bhāī! ā ātmānī jem chhae dravyo-pratyek anant shaktithī prakāshamān chhe. ahāhā.....! āvī vastu, kahe chhe, jo ke anya vastunī bahār loṭe chhe

PDF/HTML Page 3349 of 4199
single page version

topaṇ anya vastumān praveshatī nathī. shun kīdhun? dravyamān-vastumān anant shaktio chhe topaṇ emān koī shakti evī nathī ke paravastumān praveshīne parane kare, parane badale.

ā chharīthī ām shāk kapāy chhe ne? ahīn kahe chhe-e shākanā ṭukaḍā chharīthī thayā nathī. ahāhā....! chharīnā rajakaṇonī potānī potāmān anant shakti chhe, paṇ shākane kāpe evī chharīnī shakti nathī. vāstavamān chharī to shākanī bahār ja loṭe chhe; chharī kyān shākamān praveshe chhe ke shākane kāpe? āvī vāt! bhāī! ā to ekalun amr̥ut chhe bāpā!

ahāhā....! vastu dravyaparyāyasvarūp chhe. tenī paryāy nām avasthā badalīne kṣhaṇekṣhaṇe bījī-bījī thāy chhe. tyān kahe chhe, sanyogī bījī chīj (nimitta) āvī māṭe te avasthā (vilakṣhaṇapaṇe) badale chhe em nathī, kemake bījī chīj to vastunī bahār loṭe chhe, vastumān praveshatī ja nathī. bījī-bījī avasthāe palaṭavun e vastuno sahaj ja svabhāv chhe. ā chaṭāī chhe ne? chaṭāī.. chaṭāī; te ām baḷe chhe; tyān kahe chhe, agnikaṇane laīne baḷe chhe em nathī. ahā! agninā paramāṇu potāmān rahelī anant shaktithī sampanna chhe, paṇ temān paradravyanī-chaṭāīnī (baḷavārūp) avasthā kare evī koī shakti nathī; kemake teo paradravyamān-chaṭāīmān praveshatā nathī, bahār ja loṭe chhe. āvī jhīṇī vāt bhāī!

parajīvonī dayā pāḷavī te dharma em kahe chhe ne? ahīn kahe chhe-bhāī! tun parajīvane bachāvī shakato ja nathī. pote to bahār beṭho chhe, sāmā jīvanā āyunī paryāyamān ke tenā ātmānī paryāyamān pravesh karato nathī-karī shakato nathī to bījā jīvane shī rīte bachāvī shake? par jīv bache chhe e to tenī te te kāḷanī yogyatā chhe. ahā! āvun jain parameshvare kahelun tattva bahu gambhīr chhe bhāī! ā to rojanā dākhalā kīdhā.

mūḷ vāt to ā chhe ke- jīvane je vikār-rāg thāy chhe te karma karāve chhe em nathī. mohanīy karmanā udayane laīne jīvane vikār thāy chhe em nathī. keṭalāk viparīt māne chhe paṇ jaḍakarma kartā ne jīvano vikār kārya em nathī bāpu! kemake udayamān āvelun jaḍ karma to jīvanī bahār ja loṭe chhe, te jīvamān pesī shakatun ja nathī. shun kīdhun? jaḍ karmamān enī anant shakti bhale ho, paṇ jīvamān pesīne enā vikārane kare evī enāmān koī shakti nathī. ahāhā....! jīvane aḍe ja nahi e jīvanī paryāyane kevī rīte kare? ahā! vikār ane jaḍ karma vachche to atyantābhāv chhe; to pachhī jaḍakarmano uday jīvanā vikārane kevī rīte kare? traṇakāḷamān na kare. samajāṇun kāī...?

PDF/HTML Page 3350 of 4199
single page version

to shāstramān to em āve chhe ke be kāraṇathī kārya thāy chhe? hā, āve chhe; temān ek upādānakāraṇ chhe. te vastunī nijashaktirūp chhe ane te vāstavik kāraṇ chhe. joḍe bījun nimittakāraṇ chhe; te paravastu-bījī chīj chhe, te yathārtha kāraṇ nathī paṇ āropit kāraṇ chhe. bhāī! nimitta chhe e to upādānanī bahār phare chhe, te upādānamān shun kare? kāī na kare. nimittathī upādānamān kāī thatun nathī. māṭe karmanā udayathī vikār thāy chhe em keṭalāk māne chhe te satyārtha nathī.

juo, samayasāranī trījī gāthāmān āve chheḥ- kevā chhe padārtho? ke pratyek padārtha potāmān antarmagna rahel potānā dravya-guṇ-paryāyone chumbe chhe, tathāpi teo paraspar ekabījāne chumbatā nathī-sparshatā nathī. ā bhagavānanī vāṇī chhe. ‘bhagavānanī vāṇī’ e to em nimittathī kahevāy, bākī vāṇī to vāṇīnī chhe, bhagavān to ene sparshatāy nathī. vaḷī vāṇī sāmbhaḷīne koīne antaḥjāgr̥uti thatān gnān thayun to te kāī vāṇīthī thayun chhe em nathī. gnānanī paryāyathī vāṇīnī paryāy to bahār loṭe chhe; tyān vāṇī gnānane kem kare? bhāī! dravyamān samaye samaye je je paryāy thāy chhe te tenī janmakṣhaṇ chhe, joḍe nimitta chhe māṭe te paryāy thāy chhe em chhe ja nahi, kāraṇ ke nimitta chhe te bahār ja loṭe chhe, upādānane aḍatun ja nathī.

tyāre koī vaḷī kahe chhe-pāṇī agnithī unun thāy chhe em amane pratyakṣha dekhāy chhe. jo agnithī pāṇī unun na thatun hoy to agni na hoy tyāre paṇ te unun thavun joīe ne?

samādhānaḥ– pratyakṣha shun dekhāy chhe? e to sanyogadraṣhṭithī tun jue chhe to em dekhāy chhe, paṇ e (-em mānavun e) to agnān chhe; kemake agninā kaṇo pāṇīne aḍatā ja nathī, pāṇīnī bahār ja phare chhe. chhe ne kaḷashamān – ‘बहिः लुठति’ ? chhe ke nahi? are bhāī! agni agnimān ne pāṇī pāṇīmān -banne bhinna bhinna pot potāmān avasthit rahelān chhe. have āvun chhe tyān agni pāṇīne unun kevī rīte kare? lyo, āvun jhīṇun! tattvano viṣhay bahu jhīṇo chhe bhāī! agnānīne sthūḷadraṣhṭimān nimittādhīnadraṣhṭimān ā besavun bahu kaṭhaṇ chhe.

agnānīe jyān hoy tyān ‘nimittathī thāy’ em māṇḍī chhe, paṇ ahīn kahe chhe- anya vastu anya vastunī andar praveshatī nathī. agni pāṇīmān praveshatī nathī. āvī vāt! pāṇīnī shītaḷ avasthā ho ke uṣhṇa, te te avasthāmān pāṇīnā paramāṇuo ja te te rūpe (shīt-uṣhṇarūpe) pariṇame chhe, bāhya vastu to temān nimittamātra ja chhe, anukūḷamātra ja chhe, bas. agni chhe māṭe pāṇī unun thayun chhe

PDF/HTML Page 3351 of 4199
single page version

em nathī ane agni nathī māṭe pāṇī shītaḷ chhe emey nathī. pāṇīnī shīt ane uṣhṇa avasthā e to pāṇīnī (pāṇīnā paramāṇuonī) te te samayanī yogyatā chhe, janmakṣhaṇ chhe. āvī jhīṇī vāt chhe.

bhāī! tattva je rīte chhe te rīte na māne to draṣhṭi viparīt-mithyā thashe. upādān- nimitta sambandhī banārasīdās kahe chhe ne ke-

bāpu! jaḍ ane chetananī je je avasthāo thāy chhe te nij-nij upādānanā- yogyatānā baḷathī ja thāy chhe, emān nimittano koī dāv nathī, nimittano emān koī prabhāv nathī. āvī ja vastusthiti chhe.

shāstramān āve chhe ke-ek paramāṇumān be guṇ chikāsh hoy ane te bījā chār ansh chikāshavāḷā paramāṇu sāthe joḍāy to te be anshavāḷo paramāṇu chār ansh chikāsharūpe pariṇamī jāy chhe. āvo ja sahaj nimitta-naimittikabhāv bane chhe. paṇ tyān olo chāraanshavāḷo paramāṇu ā be anshavāḷāne pariṇamāvī de chhe em nathī, kemake te āmān praveshato nathī, bahār ja loṭe chhe, kāraṇ ke sarva vastuo potapotānā svabhāvamān nishchit chhe. ā vastunī sthiti chhe. tene nahi jāṇīne agnānīo bhramapūrvak ‘nimitta āvyun to thayun ne na āvyun māṭe na thayun’ -em ek avasthākāḷe bījī avasthānī kalpanā karīne potānā viparīt-mithyā abhiprāyane draḍh karyā kare chhe, paṇ bāpu! enān phaḷ bahu ākarān āvashe bhāī!

āchāryadev bahu karuṇāthī kahe chhe ke- ‘इह’ ām hovā chhatān, ‘मोहितः’ mohit jīv, ‘स्वभाव–चलन–आकुलः’ potānā svabhāvathī chalit thaīne ākuḷ thato thako, ‘किम् क्लिश्यते’ shā māṭe kalesh pāme chhe?

ahāhā....! shun kahe chhe? ke anya vastu anya vastumān praveshatī nathī kemake sarva vastuo potapotānā svabhāvamān nishchit chhe. ahāhā...! ām vastusthiti hovā chhatān, āchārya kahe chhe, mohit jīv potānā svabhāvathī chyut thaīne ākuḷ thato thako shā māṭe kalesh pāme chhe? em ke- karmathī thāy, nimittathī thāy -em bhram sevīne nimittādhīn- karmādhīn pariṇamato thako chaturgatirūp sansāramān kem paribhrame chhe? āchāryadevanā ā khed ane karuṇānā udgār chhe.

PDF/HTML Page 3352 of 4199
single page version

‘vastusvabhāv to niyamarūpe evo chhe ke koī vastumān koī vastu maḷe nahi. ām hovā chhatān, ā mohī prāṇī “paragneyo sāthe potāne pāramārthik sambandh chhe” em mānīne, kalesh pāme chhe, te moṭun agnān chhe.’

juo, ā chokakhī vāt karī chhe ke koī vastumān koī vastu maḷe nahi evo vastusvabhāv chhe. ahāhā...! shun kīdhun? ke jagatamān anantā dravyo chhe. teo paraspar bhinna bhinna chhe, koī koīmān praveshatān nathī. ek dravya bījā dravyothī bahār ja loṭe chhe. āvo vastu-svabhāv chhe. māṭe koī ek dravya anyadravyanun kārya karatun nathī. ā mahāsiddhānt chhe.

agnānīne bahāramān nimitta dekhīne bhramaṇā thāy chhe. em ke gurunī vāṇī sāmbhaḷavāthī gnān thāy chhe; paṇ bāpu! em nathī. samādhishatakamān (shlok 7pamān) āve chhe ke paramārthe ātmā ja ātmāno guru chhe, bījo koī nahi. pote ja potāne samajāve chhe ane pote ja potānā hitarūp potāne prayoje chhe māṭe pote ja guru chhe. vāstavamān (anya) gurunī vāṇīnī paryāy to shiṣhyanā gnānane sparshatīy nathī. māṭe vāṇī sāmbhaḷavāthī gnān thayun chhe em chhe nahi. bhāī! āvun yathārtha mānyā vinā draṣhṭi parathī khasīne dravya upar kem jāy? ane draṣhṭi dravyasvabhāv par āvyā vinā samyagdarshan kevī rīte thāy? na thāy. ahāhā...! dhruvane dhyey banāvī dhagashathī dhyānanī dhūṇī dhakhāvyā vinā kadīy dharma na thāy. ahā! mārī paryāy parathī thāy ne paranī paryāy mārāthī thāy em mānanār to mūḍh mithyādraṣhṭi chhe. āvī vāt chhe.

ahīn kahe chhe-koī vastu koī vastumān maḷe nahi e achalit niyam chhe; chhatān mohī jīv paragneyo sāthe māre pāramārthik sambandh chhe em mānīne kalesh pāme chhe, te moṭun agnān chhe.

juo, dev-guru-shāstra sāthe ke strī-putra-parivār sāthe māre pāramārthik sambandh chhe evun mānanārā mūḍh mohī jīv chhe. bhāī! dev-guru-shāstra ityādi to badhā paragney chhe, gnānathī bhinna chhe. ahīn jīvanī gnānanī avasthā thāy te kāḷe jinabimb ke jinavāṇī bāhya nimitta ho, paṇ te jinabimb ke jin-vāṇī gnānanī paryāyamān pravesh karī gnānane kare chhe em nathī. jinabimb ke jin-vāṇī to gnānane aḍatān suddhān nathī, teo gnānathī bahār ja rahe chhe. māṭe dev-guru-shāstrathī gnān thāy chhe em chhe nahi. vāstavamān paragney sāthe ātmāne pāramārthik sambandh nathī; ek samay

PDF/HTML Page 3353 of 4199
single page version

pūrato nimitta-naimittik sambandh chhe e to jāṇavā māṭe chhe. bhāī! ek samayanī avasthā asahāyapaṇe paranā-nimittanā karyā vinā ja svatantra thāy chhe em jene svīkār nathī te trikāḷī dhruv dravyaguṇane kevī rīte svīkārashe? ane trikāḷī dhruv dravyanā svīkār vinā tene antardraṣhṭi kem thāy? na thāy.

hā, paṇ shrīmade to em kahyun chhe ke-

bhāī! e to upādānanā nāme jene ekānt nishchayābhās chhe enī vāt chhe, upādānanun nām laīne, je antar-ekāgratā to karato nathī ane dharmīne hoy chhe evān bāhya sādhanone uthāpe chhe evā svachchhandī jīvane, kahe chhe, paramārthanī prāpti thatī nathī. have āmān nimittathī upādānamān kārya thāy chhe em kyān vāt chhe? ahīn to dharmīne hoy chhe evā bāhya sādhanano je sarvathā īnkār kare chhe enī vāt chhe ke-evo svachchhandī jīv mokṣhamārgane pāmato nathī.

bhāī! nimitta ek chīj chhe kharī; teno īnkār kare tey agnān chhe ane nimittathī upādānamān kārya thāy chhe em māne tey bhrānti chhe, agnān chhe. samajāṇun kāī....?

to niyamasāramān to em āve chhe ke-kāḷadravya vinā dravyomān pariṇaman na thāy-ā kevī rīte chhe?

samādhānaḥ– bāpu! e to tyān kāḷadravya (nimitta) siddha karavun chhe, dravyonun pariṇaman siddha karavun nathī. dravyomān pratisamay paryāyarūp pariṇaman thāy e to eno sahaj svabhāv chhe, kāī kāḷadravyanā kāraṇe pariṇaman thāy chhe em nathī. hā, paṇ kāḷadravya temanā pariṇamanamān nimitta chhe, to nimittane hetu banāvī tyān kāḷadravya siddha karyun chhe. bas āṭalī vāt chhe. bākī paragney sāthe je potāno pāramārthik sambandh māne chhe te bhrānta mohī jīv chhe ane te jagatamān vr̥uthā kaleshane ja pāme chhe. āvī vāt chhe.

pharī āgaḷanī gāthāonī sūchanārūpe bījun kāvya kahe chheḥ-

PDF/HTML Page 3354 of 4199
single page version

‘इह च’ ā lokamān ‘येन एकम् वस्तु अन्यवस्तुनः न’ ek vastu anyavastunī nathī, ‘तेन खलु वस्तु तत् वस्तु’ tethī kharekhar vastu chhe te vastu ja chhe- ‘अयम् निश्चयः’ e nishchay chhe.......

‘ā lokamān ek vastu anyavastunī nathī. shun kīdhun ā? ke jagatamān anantā vastu nām dravyo chhe, anant ātmā ane anantānant pudgal paramāṇuo ityādi chhe. ahīn kahe chhe-

-ek ātmā bījā ātmāno nathī, -ek ātmā (anya) jaḍ paramāṇuno nathī, -ek paramāṇu anya paramāṇuno nathī ane -ek paramāṇu (anya) ātmāno nathī. eṭale shun? ke-ek ātmā bījā ātmānun kāī karato nathī, -ātmā jaḍ paramāṇunun kāī karato nathī, -jaḍ paramāṇu anya paramāṇunun kāī karato nathī ane -jaḍ paramāṇu ātmānun kāī karato nathī. āvī vāt! pravachanasār, gāthā 102 mān āve chhe ke-pratyek dravyanī pratisamay je paryāy navī navī utpanna thāy chhe te tenī janmakṣhaṇ chhe. eṭale shun? ke dravyamān je kāḷe je paryāy utpanna thavāyogya hoy te kāḷe te ja paryāy dravyamān pragaṭ thāy chhe; temān anya koī kāī pheraphār karī shake nahi; arthāt anya dravya anya dravyanun kāī karī shake nahi.

ātmāne dharmanī dashā pāmavāno kāḷ chhe tyāre te dharma pāme chhe, te tenī janmakṣhaṇ chhe. kāryano potāno svakāḷ chhe ane tyāre te sahaj ja pragaṭ thāy chhe, koī parane-nimittane laīne thāy chhe em nathī. ām vāt to sīdhī-sādī chhe bāpu! eno bhāv to je chhe te chhe. enā bhāvane jāṇyā vinā loko to āndhaḷe-baherun kūṭe rākhe chhe; em ke karma-nimitta na hoy to na thāy. paṇ ahīn to ā chokakhun kahe chhe ke vastu chhe te vastu ja chhe; arthāt ātmā vastu chhe tenī paryāy thāy te potāthī ja thāy, te paryāyane bījo koī kare em mānavun te moṭo bhram chhe. bhagavān ātmā potānā dravya-guṇ-paryāyathī virājamān chhe, temān navī navī

PDF/HTML Page 3355 of 4199
single page version

avasthā thavī te vastunun sahaj ja chhe, nimitta āve to kārya thāy em chhe ja nahi.

juo, ahīn shun kahe chhe? ke ām hovāthī ‘कः अपरः’ koī anya vastu ‘अपरस्य बहिः लुठन् अपि हि’ anya vastunī bahār loṭatān chhatān ‘किं करोति’ tene shun karī shake?

ahāhā...! vastu vastu ja chhe, ek vastu bījī vastu nathī; ām hovāthī koī anya vastu anya vastunī bahār loṭatān chhatān tene shun karī shake? kāī nā karī shake; mātra bahār loṭe, bas. shāstranā shabda sāmbhaḷīne koīne gnān thayun ke hun shuddha ek gnānānandasvarūp chhun to tyān je gnānanī dashā thaī te potānī potāthī thaī chhe, te teno utpattikāḷ chhe; shāstranā shabdonā kāraṇe te thaī chhe em nathī; shāstranā shabdo to bahār loṭe bas, arthāt bāhya nimittamātra chhe bas. āvī vāt! samajāṇun kāī...? bhāī! paranun gnān thavā kāḷe paṇ paragneyanā kāraṇe gnān thāy chhe em nathī, gnān to gnānanā kāraṇe potāthī thāy chhe, balke te enī janmakṣhaṇ chhe.

ām shabdonā kāraṇe gnān nahi ne gnānanā-ātmānā kāraṇe shabdo nahi. shun kīdhun? ā bhāṣhā bolāy chhe ne? te kāī ātmānā vikalpanā kāraṇe bolāy chhe em nathī. ā haḷave bolāy, tāṇīne bolāy e bhāṣhāvargaṇānī avasthā chhe, te paryāy pudgal-rajakaṇonun kārya chhe, e kāī ātmānun kārya nathī. bāpu! bole te bījo (- pudgal), bole te ātmā nahi. samajāy chhe kāī...?

‘vastuno svabhāv evo chhe ke ek vastu anya vastune palaṭāvī na shake. jo em na hoy to vastunun vastupaṇun ja na ṭhare.’

juo, ā vastuno svabhāv kahyo. shun? ke- -ek ātmā bījā ātmāne palaṭāvī na shake, -ek paramāṇu bījā ātmāne palaṭāvī na shake, -ek paramāṇu bījā paramāṇune palaṭāvī na shake ane -ek ātmā bījā paramāṇune palaṭāvī na shake. bhāī! kumbhār chhe te māṭīne palaṭāvīne ghaḍo na karī shake; arthāt ghaḍo e kumbhāranun kārya nathī. māṭī ja svayam palaṭīne ghaḍo thaī hovāthī māṭī kartā ne ghaḍo tenun kārya chhe. bāpu! ātmāmān anant shakti chhe, paṇ paranun kārya kare evī enāmān koī shakti nathī. ātmāmān sarvane jāṇavānī shakti chhe; vyavahāraratnatrayanā

PDF/HTML Page 3356 of 4199
single page version

rāgane jāṇavānī ātmāmān shakti chhe, paṇ rāgane karavānī ātmāmān shakti nathī. bhāī! dravya-guṇ rāganā kartā nahi jaḍakarma paṇ rāganun kartā nahi; vikār-rāg potāthī svatantra thāy chhe. jo em na hoy to vastunun vastupaṇun ja na ṭhare.

gnānī dharmātmāne dayā, dān ādino je rāg āve tene te jāṇe ja chhe; te jāṇe chhe em kahīe ey vyavahār chhe kemake rāg chhe te paragney chhe. tyān āne je rāg sambandhī gnān thāy te kāī rāgane kāraṇe thāy chhe em nathī. te kāḷe rāgane jāṇavārūp paryāy to svayam potāthī potā vaḍe thāy chhe, rāg to tene aḍatoy nathī, bahār ja loṭe chhe. bhāī! lokālok chhe māṭe tenun gnān thāy chhe em nathī. lokālokane jāṇanārī te gnānanī paryāy pote potāthī thāy chhe. lokālokane kāraṇe nahi. jo lokālokane kāraṇe gnān thāy to badhāne thavun joīe, paṇ em chhe nahi; lokālok to bāpu! bāhya nimittamātra chhe, gnān lokālokane jāṇe chhe em kahīe e to vyavahār chhe, vāstavamān gnān gnānanī paryāyane jāṇe chhe tyān lokālok jaṇāī jāy chhe. have ām chhe tyān ātmā parane kare ne rāgane kare e to vāt ja kyān rahe chhe? ahīn to kahe chhe-

ek chīj jo bījī chījane palaṭāve to vastunun vastupaṇun ja na rahe. māṭe ā siddhānt chhe ke ek vastu anyane pariṇamāvī shakatī nathī. agnithī pāṇī unun thatun nathī, chharīthī shāk kapātun nathī, bāī roṭalī karatī nathī ityādi. have kahe chhe-

‘ām jyān ek vastu anyane pariṇamāvī shakatī nathī tyān ek vastue anyane shun karyun? kāī na karyun.

lyo, kahe chhe- nimitte shun karyun? kāī na karyun; kemake nimitta upādānane palaṭāvī shakatun nathī. ahāhā...! ā āṅkh chhe te āṅkhane laīne shun ātmā jāṇe chhe? ātmānī jāṇavānī paryāy shun āṅkhane kāraṇe chhe? nā, em nathī bhāī! āṅkh to bāhya nimittamātra paravastu chhe. āṅkhathī dekhāy chhe ne kānathī sambhaḷāy chhe ityādi mānavun e to mithyā chhe, kemake jaḍ āṅkh, kān ādi gnān-darshanarūp chetananī dashāne kem kare? jaḍ vastu chetanane kem palaṭāve? e ja kahe chhe-

‘chetan-vastu sāthe ekakṣhetrāvagāharūpe pudgalo rahelān chhe topaṇ chetanane jaḍ karīne potārūpe to pariṇamāvī shakyān nahi; to pachhī pudgale chetanane shun karyun? kāī na karyun.’

ahāhā...! shun kahe chhe? ke karma, nokarma ādi pudgalo chetan-vastu bhagavān ātmā sāthe ekakṣhetrāvagāhe rahelān chhe; kayārathī? to kahe chhe- (pravāharūpe) anādi-

PDF/HTML Page 3357 of 4199
single page version

kāḷathī rahelān chhe, topaṇ teo chetanane potārūp-jaḍarūp to karī shakyān nahi. anantakāḷamān chetan to chetan ja rahyo; to pachhī e pudgale chetanane shun karyun? kāī ja na karyun. māṭe kahe chhe-

‘ā uparathī em samajavun ke-vyavahāre paradravyone ane ātmāne gneyagnāyak sambandh hovā chhatān paradravyo gnāyakane kāī karatā nathī ane gnāyak paradravyone kāī karato nathī.’

shun kīdhun ā? ke ā ātmā pote svarūpathī gnāyak chhe, ane sharīr, man, vāṇī, indriy, karma ityādi jaḍ padārtho ane anya ātmāo gney chhe. te sarva paradravyone ane ātmāne vyavahāre gneyagnāyak sambandh chhe, chhatān te paradravyone kāraṇe ātmā gnāyak chhe em nathī; paradravyo gnāyakane kāī karatān nathī, gnāyakane paragneyonun gnān thāy chhe te kāī te te paragneyone laīne thatun nathī, paragneyo kāī ātmānī gnānanī paryāyanān kartā nathī. gnān gneyone jāṇe te gnānanun potānun sahaj sāmarthya chhe.

ahāhā...! jaḍakarmane laīne ātmāne rāg upaje chhe em to nahi, ahīn kahe chhe, jaḍakarmane laīne ātmāne gnān upaje chhe em paṇ nathī. gnān gneyanā kāraṇe thāy chhe em chhe ja nahi.

to gnān thāy chhe teno kartā koṇ?

bāpu! gnān thāy chhe te gnāyak ātmānā pariṇām chhe ane teno kartā ātmā pote ja chhe; paragney nahi. vaḷī paradravyomān kārya thāy teno kartā te te paradravyo chhe, ātmā teno kartā nathī. ahāhā...! gnāyak paradravyone kāī karato nathī.

ā lākaḍāmānthī gāḍun thayun chhe teno kartā koṇ? loko bhale kahe, paṇ suthār (- suthārano jīv) teno kartā nathī, lākaḍānā paramāṇuo ja tenā kartā chhe, kemake lākaḍānā paramāṇuo ja pariṇamīne gāḍun thayun chhe. suthār to tene je rāg thayo teno kartā chhe, gāḍāno nahi. vaḷī ā gāḍun chhe evun je gnān thayun teno kartā gāḍun nathī, te gnānapariṇām gāḍāne laīne nathī paṇ teno kartā svayam jīv ja chhe. ā pramāṇe jīvanā pariṇāmano kartā jīv ja chhe, par nahi; ane paranā pariṇāmano kartā par ja chhe, jīv nahi.

sarvagna bhagavān kevaḷīne je kevaḷagnān pragaṭ thāy chhe tenā kartā bhagavān kevaḷī ja chhe. ahāhā...! bhagavān kevaḷī sarva jīv, sarva lok ane sarva bhāvane ek samayamān jāṇe chhe. te jāṇanārun gnān kāī gneyone laīne thayun chhe em nathī; ahāhā....!

PDF/HTML Page 3358 of 4199
single page version

(gnān) gneyo jem chhe tem yathāsthit jāṇe, chhatān gnān gneyone laīne thayun nathī, paṇ gnān svayam potāthī ja thayun chhe. samajāy chhe kāī....?

juo, pradyumnakumārano janma thatān ek vidyādhar temane upāḍī gayo. nāradajīe bhagavānane prashna pūchhayo ke pradyumnakumār kyāre āvashe? tyāre bhagavānanī omdhvanimān āvyun ke-soḷ varṣhe ghare āvashe. lyo, nāradajīne ā jāṇavun-gnān thayun te kāī vāṇīne laīne thayun nathī, tathā paragneyane kāraṇe thayun chhe em paṇ nathī; kemake paradravyo gnāyakane kāī (-gnān) karatān nathī. nagaramān hāthī nīkaḷe tyāre hāthīnun gnān thāy te hāthīthī thayun nathī. gnānamān sanmukh rahelo ghaḍo jaṇāy tyān ghaḍā sambandhī gnān ghaḍānā kāraṇe thayun nathī. ahā! bhagavān jinendradev pharamāve chhe ke gnānaparyāyo kartā jīv chhe, gneyothī gnān thatun nathī. ām padārthomān (sva-par padārthomān) bhinnatā chhe, chhatān tyān ekapaṇun mānavun te bhāre bhramaṇā chhe ane te ja sansār-paribhramaṇanun kāraṇ chhe.

ā pramāṇe paragneyo gnāyakanun kāī karatā nathī tathā gnāyak paragneyonun kāī karato nathī-em yathārtha jāṇavun. āvun yathārtha jāṇanārano moh saheje kṣhay pāmī jāy chhe ane tene samakitanī prāpti thāy chhe. āvī vāt chhe.

have, e ja arthane draḍh karatun trījun kāvya kahe chheḥ-

‘वस्तु’ ek vastu ‘स्वयम् परिणामिनः अन्य–वस्तुनः’ svayam pariṇamatī anya vastune ‘किञ्चन अपि कुरुते’ kāī paṇ karī shake chhe- ‘यत् तु’ em je mānavāmān āve chhe, ‘तत् व्यावहारिक–दशा एव मतम्’ te vyavahār-draṣhṭithī ja mānavāmān āve chhe.

ahāhā.....! pratyek vastu svayam-pote potāthī ja nirantar pariṇamī rahī chhe. chhatān ek vastu svayam pariṇamatī bījī vastune kāī paṇ kare chhe em je kahevāmān āve chhe te vyavahārathī-upachārathī ja kahevāmān āve chhe. ātmā sharīr-man-vāṇīnun, dukān-dhandhānun ityādi paradravyanun kāī paṇ karī shakato nathī. tathāpi paranun kāī paṇ kām ātmā kare chhe em kahīe te, kahe chhe, asatyārtha draṣhṭithī upachāramātra samajavun.

‘निश्चयात्’ nishchayathī ‘इह अन्यत् किम् अपि न अस्ति’ ā lokamān anya vastune anya vastu kānīpaṇ nathī.

lyo, nishchayathī arthāt satyārthapaṇe ek vastune anya vastu sāthe kānīpaṇ sambandh nathī. bhāī! ā sharīr-man-vāṇī-īndriy, paisā, dhan, makān, ābarū

PDF/HTML Page 3359 of 4199
single page version

ityādi paradravya sāthe ātmāne kāī sambandh nathī. ām chhe tyān ātmāne paradravyanun kartāpaṇun kyāthī hoy? na hoy.

‘ek dravyanā pariṇamanamān anya dravya nimitta dekhīne em kahevun ke-anya dravye ā karyun -te vyavahāranī draṣhṭithī ja chhe; nishchayathī to te dravyamān anya dravye kāī karyun nathī. vastunā paryāyasvabhāvane līdhe vastunun potānun ja ek avasthāthī bījī avasthārūp pariṇaman thāy chhe; temān anya vastu potānun kāī bheḷavī shakatī nathī.’

ātmā trikāḷī vastu chhe; teno gnān trikāḷī guṇ chhe, tenī-gnānanī paryāy pratisamay potāthī thāy chhe. bhagavānanī vāṇīthī gnān thayun em kahīe te vyavahāranayanī draṣhṭithī ja chhe. nishchayathī to bhagavānanī vāṇīe ātmānun kāī karyun nathī. ‘bhagavānanī vāṇī’ -em kahīe ey vyavahāranay chhe, vāstavamān vāṇī bhagavāne karī nathī; vāṇīnī kartā vāṇī chhe, bhagavān to nimittamātra chhe. tevī rīte gnān thavāmān vāṇī-shabdo nimitta chhe, tyān nimitte kāī karyun nathī; kemake pariṇaman -e dravyano svabhāv chhe. dravya pote ja pariṇamatun thakun vartamān-vartamān avasthārūp thāy chhe, temān nimittādi paravastu potānun kāī bheḷavī shakatī nathī. gnānanun pariṇaman thāy temān vāṇī ādi nimitta kāī karī shakatun nathī, āvī jainashāsananī vāt khūb gambhīr ne sūkṣhma chhe bhāī!

ā pāṇī unun thāy chhe te potāthī thāy chhe. agni temān nimitta ho, paṇ shīt avasthā badalīne vartamānamān uṣhṇa thaī te pāṇīnun potānun pariṇaman chhe, agnie temān potānun kāī bheḷavyun nathī. agnithī pāṇī unun thayun em kahīe te vyavahāradraṣhṭithī chhe, nishchayathī agnie pāṇīnun kāī karyun nathī. āvī vāt!

ātmāmān gnānanun pariṇaman thāy tyān paragney nimitta ho, paṇ nimitta temān kāī karatun nathī, upādānanun kārya thāy temān paravastu-nimittanun kāī kartavya nathī. upādān - nimittanā doharāmān banārasīdāsajīe kahyun chhe ke-

‘upādān bal jahān̐ tahān̐, nahi nimittako dāv.’ jyān juo tyān sarvatra dravyamān potānī paryāy upādānanā baḷathī thāy chhe, temān nimittano kāī dāv nathī, arthāt nimitta kāī karatun nathī.

bāpu! jyān sudhī āvī paryāyanī svatantratā bese nahi tyān sudhī dravya-guṇanī svatantratā kem bese? ane dravya-guṇanī svatantratā gnānamān bhāsyā vinā draṣhṭi dravya

PDF/HTML Page 3360 of 4199
single page version

upar kem jāy? na jāy. ane to dravyanī draṣhṭi thayā vinā samyagdarshan paṇ na ja thāy. ahāhā.....! paryāyanā kartā-karma-karaṇ ādi chhae kārak svatantra chhe. dravyamān paryāy potāthī svatantra thāy chhe. pratyek dravya jyān potānā kramabaddha pariṇāmathī svayam upaje chhe tyān bījun dravya tene shun kare? bījī vastu te kāḷe nimitta ho, paṇ te potānun temān kāī bheḷavī shakatī nathī. ahāhā....! dravyamān, potānā pariṇamanasvabhāvane laīne ek avasthāthī avasthāntararūp pariṇaman thāy, paṇ temān nimitta bījī vastu potānun kāī bheḷavī shakatī nathī. ā to vastunun mūḷ svarūp chhe bāpu! have kahe chhe-

‘ā uparathī em samajavun ke- paradravyarūp gney padārtho temanā bhāve pariṇame chhe ane gnāyak ātmā potānā bhāve pariṇame chhe; teo ekabījāne kāī karī shakatā nathī. māṭe, gnāyak paradravyone jāṇe chhe-em vyavahārathī ja mānavāmān āve chhe; nishchayathī gnāyak to bas gnāyak ja chhe.’

lyo, sau-potapotānā bhāve pariṇamatā padārtho ne ekabījāne kāī karī shakatā nathī. gnāyak paradravyone jāṇe chhe em kahevāmān āve te mātra upachārathī chhe. nishchayathī to gnāyak paṇ pote, gnān paṇ pote ne gney paṇ pote ja chhe. sūkṣhma vāt chhe bhāī! parane jāṇavā kāḷe paṇ te potānī gnānanī paryāyane ja jāṇe chhe. ahāhā.....! gnānanī paryāyanā sāmarthya vaḍe ja sva ne par jaṇāy chhe, paragneyonā kāraṇe gnān thāy chhe em kadīy nathī. lyo, kahe chhe-nishchayathī gnāyak to bas gnāyak ja chhe; arthāt gnāyak potāne ja -potānā dravya-guṇ-paryāyane ja jāṇato thako gnāyak chhe. āvī vāt!