PDF/HTML Page 3361 of 4199
single page version
तह जाणगो दु ण परस्स जाणगो जाणगो सो दु।। ३५६।।
जह सेडिया दु ण परस्स सेडिया सेडिया य सा होदि।
तह पासगो दु ण परस्स पासगो पासगो सो दु।। ३५७।।
जह सेडिया दु ण परस्स सेडिया सेडिया य सा होदि।
तह संजदो दु ण परस्स संजदो संजदो सो दु।। ३५८।।
जह सेडिया दु ण परस्स सेडिया सेडिया य सा होदि।
तह दंसणं दु ण परस्स दंसणं दंसणं तं तु।। ३५९।।
(‘khaḍī to khaḍī ja chhe’ -e nishchay chhe; ‘khaḍī-svabhāve pariṇamatī khaḍī bhīnt- svabhāve pariṇamatī bhīntane saphed kare chhe’ em kahevun te paṇ vyavahārakathan chhe. tevī rīte ‘gnāyak to gnāyak ja chhe’ -e nishchay chhe; ‘gnāyakasvabhāve pariṇamato gnāyak paradravyasvabhāve pariṇamatān evān paradravyone jāṇe chhe’ em kahevun te paṇ vyavahārakathan chhe.) āvā nishchay-vyavahār kathanane have gāthāomān draṣhṭānt dvārā spaṣhṭa kahe chheḥ-
gnāyak nathī tyam par taṇo, gnāyak khare gnāyak tathā; 3pa6.
jyam seṭikā nathī par taṇī, chhe seṭikā bas seṭikā,
darshak nathī tyam par taṇo, darshak khare darshak tathā; 3pa7.
jyam seṭikā nathī par taṇī, chhe seṭikā bas seṭikā,
sanyat nathī tyam par taṇo, sanyat khare sanyat tathā; 3pa8.
jyam seṭikā nathī par taṇī, chhe seṭikā bas seṭikā,
darshan nathī tyam par taṇun, darshan khare darshan tathā. 3pa9.
PDF/HTML Page 3362 of 4199
single page version
सुणु ववहारणयस्स य वत्तव्वं से समासेण।। ३६०।।
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण।
तह परदव्वं जाणदि णादा वि सएण भावेण।। ३६१।।
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण।
तह परदव्वं पस्सदि जीवो वि सएण भावेण।। ३६२।।
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण।
तह परदव्वं विजहदि णादा वि सएण भावेण।। ३६३।।
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण।
तह परदव्वं सद्दहदि सम्मदिट्ठी सहावेण।। ३६४।।
एवं ववहारस्स दु विणिच्छओ णाणदंसणचरित्ते।
भणिदो अण्णेसु वि पज्जएसु एमेव णादव्वो।। ३६५।।
sāmbhaḷ kathan saṅkṣhepathī enā viṣhe vyavahāranun. 360.
jyam nij svabhāvathī seṭikā paradravyane dhoḷun kare,
gnātāy e rīt jāṇato nij bhāvathī paradravyane; 361.
jyam nij svabhāvathī seṭikā paradravyane dhoḷun kare,
ātmāy e rīt dekhato nij bhāvathī paradravyane; 362.
jyam nij svabhāvathī seṭikā paradravyane dhoḷun kare,
gnātāy e rīt tyāgato nij bhāvathī paradravyane; 363.
jyam nij svabhāvathī seṭikā paradravyane dhoḷun kare,
sudraṣhṭi e rīt shraddhato nij bhāvathī paradravyane. 364.
em gnān–darshan–charitamān nirṇay kahyo vyavahārano,
ne anya paryāyo viṣhe paṇ e ja rīte jāṇavo. 36p.
PDF/HTML Page 3363 of 4199
single page version
तथा ज्ञायकवस्तु न परस्य ज्ञायको ज्ञायकः स तु।। ३५६।।
यथा सेटिका तु न परस्य सेटिका सेटिका च सा भवति।
तथा दर्शकस्तु न परस्य दर्शको दर्शकः स तु।। ३५७।।
यथा सेटिका तु न परस्य सेटिका सेटिका च सा भवति।
तथा संयतस्तु न परस्य संयतः संयतः स तु।। ३५८।।
यथा सेटिका तु न परस्स सेटिका सेटिका च सा भवति।
तथा दर्शनं तु न परस्य दर्शनं दर्शनं तत्तु।। ३५९।।
एवं तु निश्चयनयस्य भाषितं ज्ञायदर्शनचरित्रे।
शृणु व्यवहारनयस्य च वक्तव्यं तस्य समासेन।। ३६०।।
gāthārthaḥ– (joke vyavahāre paradravyone ane ātmāne gney-gnāyak, drashya-darshak, tyājya-yājak ityādi sambandh chhe, topaṇ nishchaye to ā pramāṇe chheḥ-) [यथा] jem [सेटिका तु] khaḍī [परस्य न] paranī (-bhīnt ādinī) nathī, [सेटिका] khaḍī [सा च सेटिका भवति] te to khaḍī ja chhe, [तथा] tem [ज्ञायकः तु] gnāyak (jāṇanāro, ātmā) [परस्य न] parano (paradravyano) nathī, [ज्ञायकः] gnāyak [सः तु ज्ञायकः] te to gnāyak ja chhe. [यथा] jem [सेटिका तु] khaḍī [परस्य न] paranī nathī, [सेटिका] khaḍī [सा च सेटिका भवति] te to khaḍī ja chhe, [तथा] tem [दर्शकः तु] darshak (dekhanāro ātmā) [परस्य न] parano nathī, [दर्शकः] darshak [सः तु दर्शकः] te to darshak ja chhe. [यथा] jem [सेटिका तु] khaḍī [परस्य न] paranī (-bhīnt ādinī) nathī, [सेटिका] khaḍī [सा च सेटिका भवति] te to khaḍī ja chhe, [तथा] tem [संयतः तु] sanyat (tyāg karanāro, ātmā) [परस्य न] parano (-paradravyano) nathī, [संयतः] sanyat [सः तु संयतः] te to sanyat ja chhe. [यथा] jem [सेटिका तु] khaḍī [परस्य न] paranī nathī, [सेटिका] khaḍī [सा च सेटिका भवति] te to khaḍī ja chhe, [तथा] tem [दर्शनं तु] darshan arthāt shraddhān [परस्य न] paranun nathī, [दर्शनं तत् तु दर्शनम्] darshan te to darshan ja chhe arthāt shraddhān te to shraddhān ja chhe.
[एवं तु] e pramāṇe [ज्ञानदर्शनचरित्रे] gnān-darshan-chāritra viṣhe [निश्चयनयस्य भाषितम्] nishchayanayanun kathan chhe. [तस्य च] vaḷī te viṣhe [समासेन] saṅkṣhepathī [व्यवहारनयस्य वक्तव्यं] vyavahāranayanun kathan [शृणु] sāmbhaḷ.
PDF/HTML Page 3364 of 4199
single page version
तथा परद्रव्यं जानाति ज्ञातापि स्वकेन भावेन।। ३६१।।
यथा परद्रव्यं सेटयति सेटिकात्मनः स्वभावेन।
तथा परद्रव्यं पश्यति जीवोऽपि स्वकेन भावेन।। ३६२।।
यथा परद्रव्यं सेटयति सेटिकात्मनः स्वभावेन।
तथा परद्रव्यं विजहाति ज्ञातापि स्वकेन भावेन।। ३६३।।
यथा परद्रव्यं सेटयति सेटिकात्मनः स्वभावेन।
तथा परद्रव्यं श्रद्धत्ते सम्यग्द्रष्टिः स्वभावेन।। ३६४।।
एवं व्यवहारस्य तु विनिश्चयो ज्ञानदर्शनचरित्रे।
भणितोऽन्येष्वपि पर्यायेषु एवमेव ज्ञातव्यः।।
[यथा] jem [सेटिका] khaḍī [आत्मनः स्वभावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] (bhīnt ādi) paradravyane [सेटियति] saphed kare chhe, [तथा] tem [ज्ञाता अपि] gnātā paṇ [स्वकेन् भावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] paradravyane [जानाति] jāṇe chhe. [यथा] jem [सेटिका] khaḍī [आत्मनः स्वभावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] paradravyane [सेटयति] saphed kare chhe, [तथा] tem [जीवः अपि] jīv paṇ [स्वकेन भावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] paradravyane [पश्यति] dekhe chhe. [यथा] jem [सेटिका] khaḍī [आत्मनः स्वभावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] paradravyane [सेटयति] saphed kare chhe, [तथा] tem [ज्ञाता अपि] gnātā paṇ [स्वकेन भावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] paradravyane [विजहाति] tyāge chhe. [यथा] jem [सेटिका] khaḍī [आत्मनः स्वभावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] paradravyane [सेटयति] saphed kare chhe, [तथा] tem [सम्यग्द्रष्टिः] samyagdraṣhṭi [स्वभावेन] potānā svabhāvathī [परद्रव्यं] paradravyane [श्रद्धत्ते] shraddhe chhe. [एवं तु] ā pramāṇe [ज्ञानदर्शनचरित्रे] gnān-darshan-chāritra viṣhe [व्यवहारनयस्य विनिश्चयः] vyavahāranayano nirṇay [भणितः] kahyo; [अन्येषु पर्यायेषु अपि] bījā paryāyo viṣhe paṇ [एवम् एव ज्ञातव्यः] e rīte ja jāṇavo.
ṭīkāḥ– ā jagatamān khaḍī chhe te shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. bhīnt- ādi paradravya vyavahāre te khaḍīnun shvaitya chhe (arthāt khaḍī vaḍe shvet karāvāyogya padārtha chhe). have, ‘shvet karanārī khaḍī, shvet karavāyogya je bhīnt-ādi paradravya tenī chhe ke nathī?’ -em te banneno tāttvik (pāramārthik) sambandh ahīn
PDF/HTML Page 3365 of 4199
single page version
vichāravāmān āve chheḥ- jo khaḍī bhīnt-ādi paradravyanī hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ ‘jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe (-judun dravya nathī);’ -āvo tāttvik sambandh jīvant (arthāt vidyamān) hovāthī, khaḍī jo bhīnt-ādinī hoy to khaḍī te bhīnt-ādi ja hoy (arthāt khaḍī bhīnt- ādisvarūp ja hovī joīe, bhīnt-ādithī judun dravya na hovun joīe); em hotān, khaḍīnā svadravyano uchchhed (nāsh) thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) khaḍī bhīnt-ādinī nathī. (āgaḷ vichārīeḥ) jo khaḍī bhīnt-ādinī nathī, to khaḍī konī chhe? khaḍīnī ja khaḍī chhe. (ā) khaḍīthī judī evī bījī kaī khaḍī chhe ke jenī (ā) khaḍī chhe? (ā) khaḍīthī judī anya koī khaḍī nathī, parantu teo be sva- svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī khaḍī koīnī nathī, khaḍī khaḍī ja chhe-e nishchay chhe. (e pramāṇe draṣhṭānt kahyun.) jem ā draṣhṭānt chhe, tem ā (nīche pramāṇe) drārṣhṭānt chheḥ- ā jagatamān chetayitā (chetanāro arthāt ātmā) chhe te gnānaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. pudgalādi paradravya vyavahāre te chetayitānun (ātmānun) gney chhe, have, ‘gnāyak (arthāt jāṇanāro) chetayitā, gney (arthāt jaṇāvāyogya) je pudgalādi paradravya teno chhe ke nathī?’ -em te banneno tāttvik sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ- jo chetayitā pudgalādino hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ ‘jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe;’ -āvo tāttvik sambandh jīvant (arthāt chhato) hovāthī, chetayitā jo pudgalādino hoy to chetayitā te pudgalādi ja hoy (arthāt chetayitā pudgalādisvarūp ja hovo joīe, pudgalādithī judun dravya na hovun joīe); em hotān, chetayitānā svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) chetayitā pudgalādino nathī. (āgaḷ vichārīeḥ) jo chetayitā pudgalādino nathī to chetayitā kono chhe? chetayitāno ja chetayitā chhe. (ā) chetayitāthī judo evo bījo kyo chetayitā chhe ke jeno (ā) chetayitā chhe? (ā) chetayitāthī judo anya koī chetayitā nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī gnāyak koīno nathī, gnāyak gnāyak ja chhe-e nishchay chhe.
(ā rīte ahīn em batāvyun keḥ ‘ātmā paradravyane jāṇe chhe’ -e
PDF/HTML Page 3366 of 4199
single page version
vyavahārakathan chhe; ‘ātmā potāne jāṇe chhe’ -em kahevāmān paṇ sva-svāmīansharūp vyavahār chhe; ‘gnāyak gnāyak ja chhe’ -e nishchay chhe.)
vaḷī (jevī rīte gnāyak viṣhe draṣhṭānt-drārṣhṭāntathī kahyun) evī ja rīte darshak viṣhe kahevāmān āve chheḥ- ā jagatamān khaḍī chhe te shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. bhīnt-ādi paradravya vyavahāre te khaḍīnun shvaitya chhe (arthāt khaḍī vaḍe shvet karāvāyogya padārtha chhe). have, ‘shvet karanārī khaḍī, shvet karāvāyogya je bhīnt-ādi paradravya tenī chhe ke nathī?’ -em te banneno tāttvik sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ- jo khaḍī bhīnt-ādi paradravyanī hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ ‘jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe;’ -āvo tāttvik sambandh jīvant hovāthī, khaḍī jo bhīnt-ādinī hoy to khaḍī te bhīnt-ādinī ja hoy (arthāt khaḍī bhīnt-ādisvarūp ja hovī joīe); em hotān, khaḍīnā paradravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) khaḍī bhīnt-ādinī nathī. (āgaḷ vichārīeḥ) jo khaḍī bhīnt-ādinī nathī to khaḍī konī chhe? khaḍīnī ja khaḍī chhe. (ā) khaḍīthī judī evī bījī kaī khaḍī chhe ke jenī (ā) khaḍī chhe? (ā) khaḍīthī judī anya koī khaḍī nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva- svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī khaḍī koīnī nathī, khaḍī khaḍī ja chhe-e nishchay chhe. jem ā draṣhṭānt chhe, tem ā (nīche pramāṇe) drārṣhṭānt chheḥ- ā jagatamān chetayitā chhe te darshanaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. pudgalādi paradravya vyavahāre te chetayitānun drashya chhe. have, ‘darshak (dekhanāro athavā shraddhanāro) chetayitā, drashya (dekhāvāyogya athavā shraddhāvāyogya) je pudgalādi paradravya teno chhe ke nathī?’ -em te banneno tāttvik sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ- jo chetayitā pudgalādino hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ ‘jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe;’ -āvo tāttvik sambandh jīvant hovāthī, chetayitā jo pudgalādino hoy to chetayitā te pudgalādi ja hoy (arthāt chetayitā pudgalādisvarūp ja hovo joīe). em hotān, chetayitānā svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) chetayitā pudgalādino nathī. (āgaḷ vichārīeḥ) jo chetayitā pudgalādino nathī to chetayitā kono chhe? chetayitāno ja chetayitā chhe. (ā) chetayitāthī judo evo bījo kyo chetayitā chhe ke jeno (ā) chetayitā
PDF/HTML Page 3367 of 4199
single page version
chhe? (ā) chetayitāthī judo anya koī chetayitā nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe, ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī darshak koīno nathī, darshak darshak ja chhe-e nishchay chhe.
(ā rīte ahīn em batāvyun keḥ ‘ātmā paradravyane dekhe chhe athavā shraddhe chhe’ -e vyavahārakathan chhe; ‘ātmā potāne dekhe chhe athavā shraddhe chhe’ -em kahevāmān par sva- svāmīansharūp vyavahār chhe; ‘darshak darshak ja chhe, -e nishchay chhe.)
vaḷī (jevī rīte gnāyak tathā darshak viṣhe draṣhṭānt-drārṣhṭāntathī kahyun) evī ja rīte apohak (tyājak, tyāg karanār) viṣhe kahevāmān āve chheḥ- ā jagatamān khaḍī chhe te shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. bhīnt-ādi paradravya vyavahāre te khaḍīnun shvaitya chhe (arthāt khaḍī vaḍe shvet karāvāyogya padārtha chhe). have, ‘shvet karanārī khaḍī, shvet karāvāyogya je bhīnt-ādi paradravya tenī chhe ke nathī?’ -em te banneno tāttvik sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ- jo khaḍī bhīnt-ādi paradravyanī hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ ‘jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe;’ -āvo tāttvik sambandh jīvant hovāthī, khaḍī jo bhīnt-ādinī hoy to khaḍī te bhīnt-ādi ja hoy (arthāt khaḍī bhīnt-ādisvarūp ja hovī joīe); em hotān, khaḍīnā svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) khaḍī bhīnt-ādinī nathī. (āgaḷ vichārīeḥ) jo khaḍī bhīnt-ādinī nathī to khaḍī konī chhe? khaḍīnī ja khaḍī chhe. (ā) khaḍīthī judī evī bījī koī khaḍī chhe ke jenī (ā) khaḍī chhe? (ā) khaḍīthī judī anya koī khaḍī nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī khaḍī koīnī nathī, khaḍī khaḍī ja chhe-e nishchay chhe. jem ā draṣhṭānt chhe, tem ā (nīche pramāṇe) drārṣhṭānt chheḥ- ā jagatamān je chetayitā chhe te, jeno gnānadarshanaguṇathī bharelo, paranā apohanasvarūp (tyāgasvarūp) svabhāv chhe evun dravya chhe. pudgalādi paradravya vyavahāre te chetayitānun apohya (tyājya, tyāgavāyogya padārtha) chhe. have, ‘apohak (tyājak) chetayitā, apohya (tyājya) je pudgalādi paradravya teno chhe ke nathī?’ -em te banneno tāttvik sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ- jo chetayitā pudgalādino hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ ‘jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe;’ -āvo tāttvik sambandh jīvant hovāthī, chetayitā jo pudgalādino
PDF/HTML Page 3368 of 4199
single page version
hoy to chetayitā te pudgalādi ja hoy (arthāt chetayitā pudgalādisvarūp ja hovo joīe); em hotān, chetayitānā svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) chetayitā pudgalādino nathī. (āgaḷ vichārīeḥ) jo chetayitā pudgalādino nathī to chetayitā kono chhe? chetayitāno ja chetayitā chhe. (ā) chetayitāthī judo evo bījo kyo chetayitā chhe ke jeno (ā) chetayitā chhe? (ā) chetayitāthī judo anya koī chetayitā nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī apohak (arthāt tyāg karanār) koīno nathī, apohak apohak ja chhe-e nishchay chhe.
(ā rīte ahīn em batāvyun keḥ ‘ātmā paradravyane apohe chhe arthāt tyāge chhe’ -e vyavahārakathan chhe; ‘ātmā gnānadarshanamay evā potāne grahe chhe’ -em kahevāmān paṇ sva-svāmīansharūp vyavahār chhe; ‘apohak apohak ja chhe’ -e nishchay chhe.)
have vyavahāranun vyākhyān karavāmān āve chheḥ-
jevī rīte shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷī te ja khaḍī, pote bhīnt-ādi paradravyanā svabhāve nahi pariṇamatī thakī ane bhīnt-ādi paradravyane potānā svabhāve nahi pariṇamāvatī thakī, bhīnt-ādi paradravya jene nimitta chhe evā potānā shvetaguṇathī bharelā svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatī thakī, khaḍī jene nimitta chhe evā potānā (- bhīnt ādinā-) svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatā bhīnt-ādi paradravyane, potānā (- khaḍīnā-) svabhāvathī shvet kare chhe-em vyavahār karavāmān āve chhe; tevī rīte gnānaguṇathī bharelā svabhāvavāḷo chetayitā paṇ, pote pudgalādi paradravyanā svabhāve nahi pariṇamato thako ane pudgalādi paradravyane potānā svabhāve nahi pariṇamāvato thako, pudgalādi paradravya jene nimitta chhe evā potānā gnānaguṇathī bharelā svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajato thako, chetayitā jene nimitta chhe evā potānā (-pudgalādinā-) svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatā pudgalādi paradravyane potānā (-chetayitānā-) svabhāvathī jāṇe chhe-em vyavahār karavāmān āve chhe.
vaḷī (jevī rīte gnānaguṇano vyavahār kahyo) evī ja rīte darshanaguṇano vyavahār kahevāmān āve chheḥ- jevī rīte shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷī te ja khaḍī, pote bhīnt- ādi paradravyanā svabhāve nahi pariṇamatī thakī ane bhīnt-ādi paradravyane potānā svabhāve nahi pariṇamāvatī thakī, bhīnt-ādi paradravya jene nimitta
PDF/HTML Page 3369 of 4199
single page version
chhe evā potānā shvetaguṇathī bharelā svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatī thakī, khaḍī jene nimitta chhe evā potānā (-bhīnt-ādinā-) svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatā bhīnt- ādi paradravyane potānā (-khaḍīnā-) svabhāvathī shvet kare chhe-em vyavahār karavāmān āve chhe; tevī rīte darshanaguṇathī bharelā svabhāvavāḷo chetayitā paṇ, pote pudgalādi paradravyanā svabhāve nahi pariṇamato thako ane pudgalādi paradravyane potānā svabhāve nahi pariṇamāvato thako, pudgalādi paradravya jene nimitta chhe evā potānā darshanaguṇathī bharelā svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajato thako, chetayitā jene nimitta chhe evā potānā (-pudgalādinā-) svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatā pudgalādi paradravyane potānā (-chetayitānā-) svabhāvathī dekhe chhe athavā shraddhe chhe-em vyavahār karavāmān āve chhe.
vaḷī (jevī rīte gnān-darshan guṇono vyavahār kahyo) evī ja rīte chāritraguṇano vyavahār kahevāmān āve chheḥ- jevī rīte shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷī te ja khaḍī, pote bhīnt-ādi paradravyanā svabhāve nahi pariṇamatī thakī ane bhīnt-ādi paradravyane potānā svabhāve nahi pariṇamāvatī thakī, bhīnt-ādi paradravya jene nimitta chhe evā potānā shvetaguṇathī bharelā svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatī thakī, khaḍī jene nimitta chhe evā potānā (-bhīnt-ādinā-) svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatā bhīnt- ādi paradravyane, potānā (-khaḍīnā-) svabhāvathī shvet kare chhe-em vyavahār karavāmān āve chhe; tevī rīte jeno gnānadarshanaguṇathī bharelo, paranā apohanasvarūp svabhāv chhe evo chetayitā paṇ, pote pudgalādi paradravyanā svabhāve nahi pariṇamato thako ane pudgalādi paradravyane potānā svabhāve nahi pariṇamāvato thako, pudgalādi paradravya jene nimitta chhe evā potānā gnānadarshanaguṇathī bharelā par-apohanātmak (-paranā tyāgasvarūp) svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajato thako, chetayitā jene nimitta chhe evā potānā (-pudgalādinā-) svabhāvanā pariṇām vaḍe ūpajatā pudgalādi paradravyane, potānā (-chetayitānā-) svabhāvathī apohe chhe arthāt tyāge chhe-em vyavahār karavāmān āve chhe.
e rīte ā, ātmānā gnān-darshan-chāritra paryāyono nishchay-vyavahār prakār chhe. e ja pramāṇe bījā paṇ samasta paryāyono nishchay-vyavahār prakār samajavo.
bhāvārthaḥ– shuddhanayathī ātmāno ek chetanāmātra svabhāv chhe. tenā pariṇām jāṇavun, dekhavun, shraddhavun, nivr̥utta thavun ityādi chhe. tyān nishchayanayathī vichāravāmān āve to ātmāne paradravyano gnāyak nathī kahī shakāto, darshak nathī kahī shakāto, shraddhān karanāro nathī kahī shakāto, tyāg karanāro nathī kahī shakāto; kāraṇ ke paradravyane
PDF/HTML Page 3370 of 4199
single page version
नैकद्रव्यगतं चकास्ति किमपि द्रव्यातरं जातुचित् ।
ज्ञानं ज्ञेयमवैति यत्तु तदयं शुद्धस्वभावोदयः
किं द्रव्यान्तरचुम्बनाकुलधियस्तत्त्वाच्च्यवन्ते जनाः।। २१५।।
ane ātmāne nishchayathī kāī paṇ sambandh nathī. je gnān, darshan, shraddhān, tyāg ityādi bhāvo chhe, te pote ja chhe; bhāv-bhāvakano bhed kahevo te paṇ vyavahār chhe. nishchayathī bhāv ane bhāv karanārano bhed nathī.
have vyavahāranay viṣhe. vyavahāranayathī ātmāne paradravyano gnātā, draṣhṭā, shraddhā karanār, tyāg karanār kahevāmān āve chhe; kāraṇ ke paradravyane ane ātmāne nimittanaimittikabhāv chhe. gnānādi bhāvone paradravya nimitta thatun hovāthī vyavahārī jano kahe chhe ke-ātmā paradravyane jāṇe chhe, paradravyane dekhe chhe, paradravyanun shraddhān kare chhe, paradravyane tyāge chhe.
e pramāṇe nishchay-vyavahāranā prakārane jāṇī yathāvat (jem kahyun chhe tem) shraddhān karavun.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [शुद्ध–द्रव्य–निरूपण–अर्पित–मतेः तत्त्वं समुत्पश्यतः] jeṇe shuddha dravyanā nirūpaṇamān buddhine sthāpī-lagāḍī chhe ane je tattvane anubhave chhe, te puruṣhane [एकद्रव्य–गतं किम्–अपि द्रव्य–अन्तरं जातुचित् न चकास्ति] ek dravyanī andar koī paṇ anya dravya rahelun bilakul (kadāpi) bhāsatun nathī. [यत् तु ज्ञानं ज्ञेयम् अवैति तत् अयं शुद्ध–स्वभाव–उदयः] gnān gneyane jāṇe chhe te to ā gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe. [जनाः] ām chhe to pachhī loko [द्रव्य–अन्तर–चुम्बन–आकुल–घियः] gnānane anya dravya sāthe sparsha hovānī mānyatāthī ākuḷ buddhivāḷā thayā thakā [तत्त्वात्] tattvathī (shuddha svarūpathī) [किं च्यवन्ते] shā māṭe chyut thāy chhe?
bhāvārthaḥ– shuddhanayanī draṣhṭithī tattvanun svarūp vichāratān anya dravyano anya dravyamān pravesh dekhāto nathī. gnānamān anya dravyo pratibhāse chhe te to ā gnānanī svachchhatāno svabhāv chhe; kāī gnān temane sparshatun nathī ke teo gnānane sparshatān nathī. ām hovā chhatān, gnānamān anya dravyono pratibhās dekhīne ā loko ‘gnānane paragneyo sāthe paramārtha sambandh chhe’ evun mānatā thakā gnānasvarūpathī chyut thāy chhe, te temanun agnān chhe. temanā par karuṇā karīne āchāryadev kahe chhe ke-ā loko tattvathī kān chyut thāy chhe? 21p.
PDF/HTML Page 3371 of 4199
single page version
मन्यद्र्रव्यं भवति यदि वा तस्य किं स्यात्स्वभावः ।
ज्योत्स्नारूपं स्नपयति भुवं नैव तस्यास्ति भूमि–
र्ज्ञानं ज्ञेयं कलयति सदा ज्ञेयमस्यास्ति नैव ।। २१६।।
ज्ञानं ज्ञानं भवति न पुनर्बोध्यतां याति बोध्यम् ।
ज्ञानं ज्ञानं भवतु तदिदं न्यक्कृताज्ञानभावं
भावाभावौ भवति तिरयन् येन पूर्णस्वभावः ।। २१७।।
pharī ā ja arthane draḍh kare chheḥ-
shlokārthaḥ– [शुद्ध–द्रव्य–स्वरस–भवनात्] shuddha dravyanun (ātmā ādi dravyanun) nijarasarūpe (arthāt gnān ādi svabhāve) pariṇaman thatun hovāthī, [शेषम् अन्यत्–द्रव्यं किं स्वभावस्य भवति] bākīnun koī anyadravya shun te (gnānādi) svabhāvanun thaī shake? (na ja thaī shake.) [यदि वा स्वभावः किं तस्य स्यात्] athavā shun te (gnānādi svabhāv) koī anyadravyano thaī shake? (na ja thaī shake. paramārthe ek dravyane anya dravya sāthe sambandh nathī.) [ज्योत्स्नारूपं भुवं स्नपयति] chāndanīnun rūp pr̥ithvīne ujjvaḷ kare chhe [भूमिः तस्य न एव अस्ति] topaṇ pr̥ithvī chāndanīnī thatī ja nathī; [ज्ञानं ज्ञेयं सदा कलयति] tevī rīte gnān gneyane sadā jāṇe chhe [ज्ञेयम् अस्य अस्ति न एव] topaṇ gney gnānanun thatun ja nathī.
bhāvārthaḥ– shuddhanayanī draṣhṭithī jovāmān āve to koī dravyano svabhāv koī anya dravyarūpe thato nathī. jem chāndanī pr̥ithvīne ujjvaḷ kare chhe parantu pr̥ithvī chāndanīnī jarā paṇ thatī nathī, tem gnān gneyane jāṇe chhe parantu gney gnānanun jarā paṇ thatun nathī. ātmāno gnānasvabhāv hovāthī tenī svachchhatāmān gney svayamev jhaḷake chhe, parantu gnānamān te gneyono pravesh nathī. 216.
have āgaḷanī gāthāonī sūchanārūp kāvya kahe chheḥ-
shlokārthaḥ– [तावत् राग–द्वेष–द्वयम् उदयते] tyān sudhī rāg-dveṣhanun dvandva uday
PDF/HTML Page 3372 of 4199
single page version
pāme chhe (-utpanna thāy chhe) [यावत् एतत् ज्ञानं ज्ञानं न भवति] ke jyān sudhī ā gnān gnānarūp na thāy [पुनः बोध्यम् बोध्यतां न याति] ane gney gneyapaṇāne na pāme. [तत् इदं ज्ञानं न्यक्कृत–अज्ञानभावं ज्ञानं भवतु] māṭe ā gnān, agnānabhāvane dūr karīne, gnānarūp thāo- [येन भाव–अभावौ तिरयन् पूर्णस्वभावः भवति] ke jethī bhāv- abhāvane (rāg-dveṣhane) aṭakāvī deto pūrṇasvabhāv (pragaṭ) thāy.
bhāvārthaḥ– jyān sudhī gnān gnānarūp na thāy, gney gneyarūp na thāy, tyān sudhī rāgadveṣh ūpaje chhe; māṭe ā gnān, agnānabhāvane dūr karīne, gnānarūp thāo, ke jethī gnānamān je bhāv ane abhāvarūp be avasthāo thāy chhe te maṭī jāy ane gnān pūrṇasvabhāvane pāmī jāy. e prārthanā chhe. 217.
‘(khaḍī to khaḍī ja chhe’ -e nishchay chhe; ‘khaḍī-svabhāve pariṇamatī khaḍī bhīnt-svabhāve pariṇamatī bhīntane saphed kare chhe’ em kahevun te paṇ vyavahārakathan chhe. tevī rīte ‘gnāyak to gnāyak ja chhe’ -e nishchay chhe; gnāyakasvabhāve pariṇamato gnāyak paradravyasvabhāve pariṇamatān evān paradravyone jāṇe chhe’ em kahevun te paṇ vyavahārakathan chhe.) āvā nishchay-vyavahār kathanane have gāthāomān draṣhṭānt dvārā spaṣhṭa kahe chheḥ-
‘ā jagatamān khaḍī chhe te shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. bhīnt ādi paradravya vyavahāre te khaḍīnun shvetya chhe.’
shun kahe chhe? ke ā jagatamān seṭikā nām khaḍī chhe te shvetaguṇathī bharelun dravya chhe, ane bhīnt ādi paradravya chhe te vyavahārathī khaḍīnun shvetya chhe. ‘vyavahārathī’ kem kahyun? kāraṇ ke khaḍī khaḍīrūp chhe, bhīnt bhīntarūp chhe, khaḍī chhe te bhīntamān pravesh karatī nathī. māṭe khaḍī bhīntane dhoḷī kare chhe vā bhīnt khaḍīnun shvetya chhe em kahevun te vyavahār chhe. (nishchayathī to khaḍī bhīntane aḍīy nathī)
juo, khaḍī dravya chhe, shvet teno guṇ-svabhāv chhe, ane bhīnt khaḍīnun vyavahāre shvetya chhe, arthāt khaḍī vaḍe shvet karāvāyogya padārtha chhe. āmān dravya, guṇ ne paryāy traṇey siddha thayān. have kahe chhe-
‘have shvet karanārī khaḍī, shvet karāvāyogya je bhīnt ādi paradravya tenī chhe
PDF/HTML Page 3373 of 4199
single page version
ke nathī? -em te banneno tāttvik (pāramārthik) sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ-
jo khaḍī bhīnt ādi paradravyanī hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ-
“jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe (-judun dravya nathī);” -āvo tāttvik sambandh jīvant (arthāt vidyamān) hovāthī, khaḍī jo bhīnt ādinī hoy to khaḍī bhīnt ādi ja hoy (arthāt khaḍī bhīnt-ādi svarūp ja hovī joīe, bhīnt ādithī judun dravya na hovun joīe); em hotān; khaḍīnā svadravyano uchchhed (nāsh) thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) khaḍī bhīnt ādinī nathī.’
juo, khaḍī ane bhīnt-beno tāttvik sambandh vichāratān, kahe chhe, jo khaḍī bhīntanī hoy to khaḍī bhīntasvarūp ja hoy, kemake jenun je hoy te te ja hoy evo pāramārthik sambandh chhe; jem ātmānun gnān hovāthī gnān ātmā ja chhe. ā pramāṇe jo khaḍī bhīntanī hoy to khaḍī bhīntarūp ja hoy, anyarūp na hoy; ane to khaḍīnā svadravyano nāsh thaī jāy, parantu dravyano nāsh kadīy thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anyadravyarūpe saṅkramaṇ thavāno pahelān ja gāthā 103mān niṣhedh karyo chhe. māṭe em siddha thayun ke khaḍī bhīnt ādinī nathī. have kahe chhe-
‘jo khaḍī bhīnt ādinī nathī to khaḍī konī chhe?
khaḍīnī ja khaḍī chhe. (ā) khaḍīthī judī evī bījī kaī khaḍī chhe ke jenī (ā) khaḍī chhe? (ā) khaḍīthī judī anya koī khaḍī nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī khaḍī koīnī nathī, khaḍī khaḍī ja chhe-e nishchay chhe.’
juo, ā draṣhṭānt kahyun. have kahe chhe-
‘jem ā draṣhṭānt chhe tem ā (nīche pramāṇe) dārṣhṭānt chheḥ-
‘ā jagatamān chetayitā (chetanāro arthāt ātmā) chhe te gnānaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. pudgalādi paradravya vyavahāre te chetayitānun (ātmānun) gney chhe.’
shun kahyun? ke ā jagatamān chetanāro-ātmā chhe te gnānaguṇathī bharelā svabhāv-
PDF/HTML Page 3374 of 4199
single page version
vāḷun dravya chhe, ane sharīr, man, vāṇī ityādi-pudgalādi paradravya vyavahāre te ātmānun gney chhe. vyavahāre gney chhe eṭale shun? ke chetanāro ātmā to chaitanyarūp-gnānarūp ja chhe ane sharīrādi paradravya sharīrādirūp ja chhe. gnān sharīrādirūp thatun nathī, gnān to sharīrādine aḍatuny nathī. gnān gnānasvarūp rahīne paragneyone jāṇe chhe. lokālokane gnān jāṇe chhe tyān gnān gnānarūp ja rahe chhe, kāī lokālokarūp thatun nathī, vaḷī lokālok chhe te kāī gnānarūp thatun nathī. māṭe kahyun ke pudgalādi paradravya vyavahāre chetayitānun gney chhe.
jagatanā gney padārthone gnānanī paryāy jāṇe chhe. te gnānanī paryāy gneyathī thaī ke potāthī thaī chhe? gnānanī paryāy potāthī thaī chhe, te gneyathī utpanna thaī nathī, vaḷī te gneyarūp paṇ thaī nathī; jo gneyarūp thāy to gnānano nāsh thaī jāy. e ja kahe chhe ke-
‘have, gnāyak (arthāt jāṇanāro) chetayitā, gney (arthāt jaṇāvāyogya) je pudgalādi paradravya teno chhe ke nathī! em te banneno tāttvik sambandh vichāravāmān āve chheḥ-
jo chetayitā pudgalādino hoy to shun thāy te vichārīeḥ “jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe;-āvo tāttvik sambandh jīvant (arthāt chhato) hovāthī, chetayitā jo pudgalādino hoy to chetayitā te pudgalādi ja hoy (arthāt chetayitā pudgalādisvarūp ja hovo joīe, pudgalādithī judun dravya na hovun joīe); em hotān, chetayitānā svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) chetayitā pudgalādino nathī.’
juo, shun kīdhun? ke chetayitā jo pudgalādino hoy to chetayitā pudgalādi rūp ja hoy, kemake jenun je hoy te te ja hoy-evo pāramārthik sambandh chhe; jem ātmānun gnān hovāthī gnān ātmā ja chhe tem chetayitā pudgalādino hoy to te pudgalādirūp ja hoy, anyarūp na hoy. ām hotān, kahe chhe, chetayitānā svadravyano uchchhed thaī jāy.
ahāhā...! jem sākar mīṭhāshano puñj chhe tem bhagavān ātmā-chetayitā prabhu ekalo gnānano puñj chhe. ahā! āvo chaitanyanidhi prabhu ātmā pudgalādi paragneyone jāṇe chhe te gneyarūp thaīne jāṇe chhe ke gnānarūp rahīne jāṇe chhe? ahāhā...! ātmā- chetayitā gnānarūp rahīne ja pudgalādi gneyone jāṇe chhe. ātmā gneyarūp thāy to ātmāno-svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to kadīy thato nathī,
PDF/HTML Page 3375 of 4199
single page version
kāraṇ ke dravyanun dravyāntararūpe saṅkramaṇ thavāno to pahelān ja gāthā 103 mān niṣhedh karyo chhe. māṭe em siddha thayun ke chetayitā pudgalādino nathī.
ahāhā....! ātmā gnān... gnān.... gnānasvabhāvarūp prakāshano puñj prabhu chhe. tenī gnānanī pariṇati jem pudgalādine jāṇe tem rāgane paṇ jāṇe chhe. tyān prashna thāy ke gnānanī pariṇati rāgane rāgarūp thaīne jāṇe chhe ke gnānarūp rahīne jāṇe chhe? jhīṇī vāt chhe prabhu! gnān gnānarūp rahīne rāgane jāṇe chhe. bhagavān ātmā gnānasvarūp chhe, tene gnānanī vartamān-vartamān dashā thāy te tenā svakāḷe potāthī thāy chhe. te gnānanī dashā rāgādine jāṇe chhe em kahīe e vyavahār chhe. rāgane ātmā kare chhe e vāt to dūr raho, (rāgano kartā thāy e to mūḍh mithyādraṣhṭi chhe), ahīn to kahe chhe-dayā, dān ādi rāgane ātmā jāṇe chhe em kahevun e vyavahāre chhe. bhāī! tārun chaitanyatattva rāgathī bhinna chhe. te bhinnane jāṇavākāḷe te gnānarūp-chaitanyarūp ja rahe chhe, bhinna rāgarūp thatun nathī. jo jāṇanāro ātmā rāgane jāṇavākāḷe rāgarūp thāy to ātmāno-svadravyano nāsh thaī jāy, ātmā pararūp-jaḍarūp thaī jāy. parantu dravyano kadīy nāsh thato nathī kemake dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavun niṣhiddha chhe, māṭe kahe chhe-chetayitā pudgalādino nathī; sharīr, man, vāṇī, karma, rāg ādino ātmā-chetayitā nathī. āvī vāt!
ā vāṇī sāmbhaḷe chhe ne? vāṇī bolāy e to jaḍ chhe, tathā vāṇī sāmbhaḷīne enun gnān thayun te gnānanī dashā chhe; e gnānanī dashā gnānarūp chhe, te kāī vāṇīrūp ke vāṇī sāmbhaḷavānā vikalparūp thatī nathī. jo gnānanī dashā vāṇīrūp thāy ke vikalparūp thāy to te jaḍ thaī jāy, jāṇanār svadravyano-ātmadravyano nāsh thaī jāy. paṇ em banatun nathī, kemake ek dravyanun dravyāntararūp thavun asambhav chhe. māṭe, kahe chhe, chetayitā sharīrādi paradravyono nathī, vikalpano nathī, vāṇīno nathī. have kahe chhe-
‘(āgaḷ vichārīeḥ-) jo chetayitā pudgalādino nathī to chetayitā kono chhe? kono chhe?
chetayitāno ja chetayitā chhe.
(ā) chetayitāthī judo evo bījo kayo chetayitā chhe ke jeno (ā) chetayitā chhe?
(ā) chetayitāthī judo anya koī chetayitā nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe?
PDF/HTML Page 3376 of 4199
single page version
kāī sādhya nathī, to pachhī gnāyak koīno nathī, gnāyak gnāyak ja chhe-e nishchay chhe.’
ahāhā...! pūchhe chhe ke-chetayitā rāgano, pudgalādino nathī to kono chhe? to kahe chhe-chetayitāno ja chetayitā chhe, jāṇanārano ja jāṇanār chhe. hā, paṇ jāṇanārano jāṇanār kahyo tyān to e be thayā; to e be koṇ chhe? to kahe chhe-be nathī, parantu e be ek chetayitānā-jāṇanāranā ja sva-svāmīrūp ansho chhe.
aho! digambar santoe paramārthane jāher karyo chhe. bhāī! tun rāgano hun kartā em mān e to kyāy rahī gayun; ahīn to rāgane hun jāṇun em kahīe e vyavahār chhe ane jāṇanārano ja jāṇanār chhe em kahīe ey sva-svāmīansharūp vyavahār chhe-em kahe chhe. ahāhā...! jāṇanārano hun jāṇanār chhun evo je bhed paḍe ey vyavahār chhe ane evā sva-svāmīansharūp vyavahārathī kāī sādhya nathī. ahāhā....! gnāyak gnāyak ja chhe-e nishchay chhe. āvā trikāḷī shuddha gnāyakanī draṣhṭi karavī te samyagdarshan chhe je dharmanun pahelun pagathiyun chhe. bāpu! shuddha gnāyakanī draṣhṭi vinā arthāt samyagdarshan vinā ā tārān vrat, tap, bhakti ityādi badhī rāganī kriyāo raṇamān pok mūkavā jevī chhe. samajāṇun kāī...?
bhāī! tārun astitva ek gnānasvarūp chhe. rāganun karavun e to emān chhe nahi paṇ gnānanā astitvamān rahīne tun rāgane jāṇe em kahīe ey vyavahār chhe, upachār chhe. jain parameshvaranun kahelun tattva khūb sūkṣhma ne gambhīr chhe bhāī! ahīn to jāṇanārane jāṇun chhun evo je bhed paḍe ey, kahe chhe, vyavahār chhe ane evā sva-svāmīansharūp vyavahārathī ene kāī lābh nathī, arthāt evā bhedarūp vyavahāranā lakṣhe ene samyagdarshan thatun nathī. ahīn to gnāyak gnāyak ja chhe-e paramārtha chhe; arthāt shuddha ek gnāyakanī antardraṣhṭi thavī enun nām samyagdarshan chhe ane ā ja kartavya chhe, dharma chhe. ā sivāy bījun badhun (raṅg- rāg-bhedanun) karavun ane jāṇavun tun mān e badhun mithyādarshan chhe.
ahāhā....! svabhāvamātra sva-svāmitvamayī sambandhashakti’ -evī ek sambandhashakti ātmāmān chhe. eṭale shun? potāno bhāv-potānān dravya-guṇ-paryāy-te potānun sva ane pote teno svāmī-evā sambandhamayī svabhāvamātra sambandhashakti jīvamān chhe. parantu sva-svāmīansharūp bhed emān nathī. jhīṇī vāt chhe prabhu! svabhāvamātra vastumān chhe-sva-svāmīansharūp bhed nathī. ahīn kahe chhe-jāṇanārano jāṇanār chhe evā vyavahārarūp bhedathī tane sho lābh chhe? em ke bhedanā lakṣhe tane rāg ja
PDF/HTML Page 3377 of 4199
single page version
thashe, ātmagnān nahi thāy. bhedanā lakṣhamān tun rokāi rahe e to viparītatā chhe, mithyātva chhe bhāī! āvī vāt!
to paramārtha shun chhe? gnāyak gnāyak ja chhe-e nishchay chhe, paramārtha chhe. hun gnāyak ja chhun em abhedadraṣhṭi thavī e samyagdarshan chhe ane e sau pratham dharma chhe. ā sivāyanā kriyākāṇḍ badhā thothethothān chhe, asatyārtha chhe, hitarūp nathī.
ā rīte ahīn em batāvyun keḥ- 1. ātmā paradravyane jāṇe chhe-e vyavahārakathan chhe, 2. ātmā potāne jāṇe chhe-em kahevāmān paṇ sva-svāmīansharūp vyavahār chhe. 3. gnāyak gnāyak ja chhe-e nishchay chhe. ‘vaḷī (jevī rīte gnāyak viṣhe draṣhṭānt-darṣhṭāntathī kahyun) evī ja rīte darshak viṣhe kahevāmān āve chheḥ
ā jagatamān khaḍī chhe te shvetaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. bhīnt-ādi paradravya vyavahāre te khaḍīnun shvetya chhe (arthāt khaḍī vaḍe shvet karavāyogya padārtha chhe. have, shvet karanārī khaḍī, shvet karāvāyogya je bhīnt-ādi paradravya tenī chhe ke nathī? - em te banneno tāttvik sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ- jo khaḍī bhīnt-ādi paradravyanī hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ
jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chheḥ- āvo tāttvik sambandh jīvant hovāthī, khaḍī jo bhīnt-ādinī hoy to khaḍī te bhīnt- ādi ja hoy (arthāt khaḍī bhīnt-ādisvarūp ja hovī joīe); em hotān, khaḍīnā svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anya dravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrva ja niṣhedh karyo chhe. māṭe (e siddha thayun ke) khaḍī bhīnt- ādinī nathī.’ have kahe chhe-
(āgaḷ vichārīeḥ) ‘jo khaḍī bhīnt-ādinī nathī to khaḍī konī chhe? khaḍīnī ja khaḍī chhe. (ā) khaḍīthī judī evī bījī kaī khaḍī chhe ke jenī (ā) khaḍī chhe? (ā) khaḍīthī judī anya koī khaḍī nathī, parantu teo be sva-svāmīrūp ansho ja chhe. ahīn sva-svāmīrūp anshonā vyavahārathī shun sādhya chhe? kāī sādhya nathī. to pachhī khaḍī koīnī nathī, khaḍī khaḍī ja chhe- e nishchay chhe’
‘jem ā draṣhṭānt chhe, tem ā (nīche pramāṇe) dārṣhṭānt chheḥ-
PDF/HTML Page 3378 of 4199
single page version
‘ā jagatamān chetayitā chhe te darshanaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. pudgalādi paradravya vyavahāre te chetayitānun drashya chhe.’
shun kīdhun? ā jagatamān chetayitā-bhagavān ātmā chhe te dekhavānā-shraddhavānā paripūrṇa svabhāvathī bharelun dravya chhe. ahāhā....! darshak eṭale dekhanāro-shraddhanāro evo ā ātmā darshanashaktithī paripūrṇa bharelo padārtha chhe. ahīn darshanaguṇathī bharelo kahīne dekhavārūp ane shraddhavārūp banne guṇanī vāt karī chhe. ahāhā...! dekhavā-shraddhavārūp darshanaguṇathī bharelā svabhāvavāḷun ātmā ek dravya chhe.
ane pudgalādi paradravya, kahe chhe, vyavahāre te chetayitānun-ātmānun drashya chhe. eṭale shun? ke ātmā sharīrādi ne rāgādi paradravyane dekhe chhe em kahīe te vyavahāranayanun vachan chhe. ahāhā...! ātmā dekhavānī paryāyamān dekhavāyogya par chījane dekhe chhe em kahīe te, kahe chhe, vyavahāranayathī chhe, arthāt te vāstavik kathan nathī. jhīṇī vāt chhe bhāī! darshanasvabhāvathī bharelo chetayitā prabhu ātmā parane dekhe chhe vā sāt tattvonī shraddhā kare chhe em kahīe e vyavahāranayathī chhe. have atyāre āvī prarūpaṇā chālatī nathī eṭale dayā, dān, vrat, bhakti ityādi karo eṭale dharma thāy em lokomān chāle chhe, paṇ bāpu! dharmanun evun svarūp nathī. dayā, dān, vrat ādi karavā e to dūr raho, ahīn to kahe chhe- e dayā, dān, vrat ādi shubharāganā pariṇāmane ātmā dekhe chhe em kahīe ey vyavahārathī chhe, upachārathī chhe. ahāhā...! kahe chhe-pudgalādi paradravya vyavahāre te (-darshak evā) chetayitānun drashya chhe. āvī vāt! have kahe chhe-
‘have, darshak (dekhanāro athavā shraddhanāro) chetayitā, drashya (dekhavāyogya athavā shraddhāvāyogya) je pudgalādi paradravya teno chhe ke nathī? -em te banneno tāttvik sambandh ahīn vichāravāmān āve chheḥ-
jo chetayitā pudgalādino hoy to shun thāy te pratham vichārīeḥ jenun je hoy te te ja hoy, jem ātmānun gnān hovāthī gnān te ātmā ja chhe;- āvo tāttvik sambandh jīvant hovāthī, chetayitā jo pudgalādino hoy to to chetayitā te pudgalādi ja hoy (arthāt chetayitā pudgalasvarūp ja hovo joīe). em hotān, chetayitānā svadravyano uchchhed thāy. parantu dravyano uchchhed to thato nathī, kāraṇ ke ek dravyanun anyadravyarūpe saṅkramaṇ thavāno to pūrve ja niṣhedh karyo chhe, māṭe (e siddha thayun ke) chetayitā pudgalādino nathī.’
ahāhā....! juo, ā lojīkathī vāt kare chhe. em ke ātmā drashya paravastune
PDF/HTML Page 3379 of 4199
single page version
dekhe chhe to dekhanāro te, drashya vastuno chhe ke nathī? jo dekhanāro drashya evī paravastuno hoy to te paravasturūp ja hoy, kemake jenun je hoy te te ja hoy-ā nyāy chhe. ā pramāṇe dekhanāro drashya vastuno hoy to dekhanār svadravyano uchchhed thaī jāy. paṇ em thavun sambhavit nathī.
ahāhā....! darshan (shraddhān) nāmanā trikāḷī guṇathī ātmā pūraṇ bharelo chhe. tyān te parane shraddhe chhe to potārūp-darshanarūp rahīne shraddhe chhe ke pararūp thaīne shraddhe chhe? potārūp rahīne shraddhe chhe; ahīn kahe chhe-jo parano thaīne eṭale ke pararūp thaīne shraddhe to ātmā parasvarūp ja thaī jāy, ane to te darshanarūp svadravyano uchchhed thaī jāy. paṇ dravyano uchchhed kadīy thato nathī, kemake dravyanun dravyāntararūpe saṅkramaṇ thavāno pūrve ja gāthā 103 mān niṣhedh karyo chhe. māṭe, kahe chhe, em siddha thayun ke darshak evo chetayitā parano- pudgalādino nathī.
mudanī be vātaḥ
1. ātmā darshanaguṇanā svabhāvathī bharelo bhagavān chhe; ane
2. je drashya bāhya padārtha chhe te darshanaguṇathī khālī padārtha chhe. bhāī! jyān tun (- darshak) chho tyān drashya padārtha nathī ane jyān drashya padārtha chhe tyān tun (-darshak) nathī. eṭale ke drashya padārthane dekhavāthī draṣhṭāsvabhāv pragaṭ thato nathī. have bhāgyashāḷī hoy tenā kāne paḍe evī ā vāt chhe. ā dayā, dān, vrat ādi vyavahāraratnatrayanā pariṇām chhe ne? ahīn kahe chhe-e vyavahāraratnatrayanā pariṇāmanun shraddhān karavāthī andar draṣhṭāsvabhāv pragaṭ thato nathī.
to sāt tattvanun shraddhān karavun samyagdarshan kahyun chhe ne?
bāpu! drashya evān e sāt tattva tene chetayitā-ātmā dekhe-shraddhe chhe em kahīe e vyavahāranayathī chhe, upachārathī chhe. bākī sāt tattvanā bhedarūp shraddhānamān darshakanā guṇano to abhāv chhe. shun kīdhun? vyavahāraratnatrayanā pariṇāmamān darshak guṇano abhāv chhe. ahāhā....! darshanaguṇathī bharelo chetayitā prabhu vyavahāraratnatrayanā rāgane dekhe-shraddhe chhe em kahīe te vyavahār chhe, upachār chhe. āvī vāt!
bhāī! sharīr, man, vāṇī, dev, guru, shāstra ane vyavahāraratnatrayano rāg ityādi sarva paradravyarūp chhe. tene chetayitā dekhe-shraddhe chhe em kahīe te vyavahār chhe. ahāhā....! darshak evo ātmā te te padārthone dekhavākāḷe drashyarūp thaīne dekhe chhe ke potārūp-darshakarūp rahīne dekhe chhe? potārūp rahīne dekhe chhe. jo drashyarūp-paradravyarūp
PDF/HTML Page 3380 of 4199
single page version
thaīne dekhe to te paradravyarūp ja thaī jāy; ane to teno-chetayitānā svadravyano uchchhed thāy; paṇ em banatun nathī, kemake dravyanun dravyāntarapaṇe saṅkramaṇ thavun ashakya chhe. māṭe, kahe chhe-darshak pudgalādi paradravyono nathī, devano nathī, guruno nathī, shāstrano nathī, vyavahāraratnatrayano nathī. ahīn to bahāranān sarva drashya padārthothī khasīne shuddha ek darshan- shraddhānaguṇathī bharelā bhagavān ātmānī antardraṣhṭi karavī bas e ek ja prayojananī vāt chhe. samajāy chhe kāī....?
juo, akhabāramān samāchār āvyā chhe ne? ke ek kolejīan bī. e. el. el. bī. nī parīkṣhāmān niṣhphaḷ thayo to te pratikūḷatā sahan na thavāthī taḷāvamān paḍatun mūkī āpaghāt karīne marī gayo. are sansār! sahej pratikūḷatā sahan na thaī tyān tīvra kaṣhāyanā būrā pariṇām karīne jīv halakī gatimān (narakādimān) chālyo jāy chhe. are! tyān atishay bhāre pratikūḷatā kem sahan thashe? bāpu! mithyātvanā sevan dvārā anādi kāḷathī tun niṣhphaḷ ja thato āvyo chhun. tārā duḥkhonun shun kathan karīe? (em ke te atishay chhe) māṭe have drashya padārthone dekhavānun chhoḍī ek dekhanārane antaramān dekh. samyagdarshanano viṣhay te ek gnāyakadarshak prabhu ja chhe. e sivāy jagatanī koī paravastu, ek samayanī paryāy ke guṇ-guṇīno bhed-vikalpa samakitano viṣhay nathī. dekhanārane dekhun evo bhed-vikalpa samakitano viṣhay nathī. e to āgaḷ kaheshe ke dekhanārane dekhavo, shraddhanārane shraddhavo-ey vyavahāranay chhe. are! lokone satyamārganī khabar nathī!
ā vyavahāraratnatrayano je vikalpa chhe te rāg chhe. te rāgane dekhavā-shraddhavāthī kāī darshakaguṇanī-shraddhāguṇanī paryāy pragaṭ thatī nathī. bāpu! rāgane dekhavā-shraddhavāthī rāg uparanun lakṣha rahe chhe, ne potānī chīj-draṣhṭā-gnātā prabhune dekhavā-shraddhavānun rahī jāy chhe; arthāt enun mithyādarshan ūbhun rahe chhe. āvī vāt! bāpu! ā to bhagavānanī dharmasabhāmān ekabhavatārī samakitī indro jene sāmbhaḷe chhe te ā vāt chhe. andar gnātā- draṣhṭāsvarūp pote bhagavān chhe-hamaṇān paṇ bhagavān chhe hon-ahāhā....! evā nijasvarūpanī antardraṣhṭi karavī enun nām samyagdarshan chhe ane te dharma chhe. shraddhanār-darshakanā āshraye shraddhanārī paryāy pragaṭ thāy enī ahīn vāt chhe; bākī badhān thothān chhe. gajab vāt chhe bhāī!
ātmā shuddha chaitanya vastu chhe te sharīrādi paradravyamān ke rāgādi parabhāvamān pravesh karatī nathī. ahāhā...! potānī paryāyanun saṅkramaṇ thaīne, badalīne bījānī paryāyarūp thaī jāy e to niṣhiddha chhe, gāthā 103 mān pūrve ja eno niṣhedh karavāmān