Pravachan Ratnakar-Gujarati (simplified iso15919 transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 171 of 210

 

PDF/HTML Page 3401 of 4199
single page version

pudgalādi paradravyane potānā svabhāve nahi pariṇamāvato thako, pudgalādi paradravya jene nimitta chhe evā potānā gnānadarshanaguṇathī bharelā par-apohanātmak (-paranā tyāgasvarūp-) svabhāvanā pariṇām vaḍe upajato thako, chetayitā jene nimitta chhe evā potānā (-pudgalādinā-) svabhāvanā pariṇām vaḍe upajatā pudgalādi paradravyane, potānā (-chetayitānā-) svabhāvathī apohe chhe arthāt tyāge chhe-em vyavahār karavāmān āve chhe.’

ahāhā...! shun kahe chhe? ātmāno gnānadarshanaguṇathī bharelo paranā apohanasvarūp svabhāv chhe. ā vyavahāraratnatrayanā vikalpa chhe ne? ahīn kahe chhe-enā abhāvasvarūp ātmāno svabhāv chhe. bhāī! pañchamahāvratanā pariṇām chhe e rāg chhe, e kāī ātmānā nirmaḷ pariṇāmarūp chāritra nathī. nij svarūpamān ramatān-sthir thatān je atīndriy ānandano bharapur-prachur svād āve tenun nām chāritra chhe. bhāī! shubharāg chāritra to nahi, shubharāgathī chāritra thāy em paṇ nahi. chāritra nām nirmaḷ ratnatrayanī pragaṭatā thatān rāgano tyāg karyo em je kahīe tey kathanamātra chhe.

‘चारित्तं खलु धम्मो’–ahāhā....! pariṇati ānandasvarūpī bāgamān keli kare enun nām chāritra chhe ane te dharma chhe. ahāhā....! ānandadhām prabhu ātmārām chhe; temān pote atīndriy ānandanā svādanī ramatu kare enun nām chāritra chhe. bhāī! samyagdarshanamān alpa ānandano svād chhe, jyāre chāritramān to svarūp-ramaṇatānun ati ugra ānandanun vedan hoy chhe. āvun chāritra te dharma chhe ane te samyagdraṣhṭine ja hoy chhe. ahāhā....! dhruvadhāmane dhyey banāvī dhadhakatī dhuṇī dhīrajathī dhakhāve te dharmīne dhanya chhe. āvo vītarāgano mārag chhe.

ahāhā...! bhagavān ātmā darshan-gnān-chāritra guṇathī paripūrṇa bharelā svabhāvavāḷun dravya chhe. ā sharīr chhe e to ekalā hāḍ-chām-mānsathī andar bharelun chhe; tenā abhāvasvabhāvarūp bhagavān ātmā chhe. ahāhā...! shun kīdhun? ā sharīr, man, vāṇī, īndriy ityādi paradravyanā abhāvasvabhāvarūp bhagavān ātmā chhe. arthāt bhagavān ātmā sharīrādi paranā grahaṇ-tyāgathī rahit chhe; e to ṭhīk, ahīn kahe chhe-te rāganā grahaṇ-tyāgathī paṇ rahit chhe. bhāī! shubhāshubh rāganā abhāvasvabhāvarūp bhagavān ātmā chhe. have ām chhe tyān rāgano tyāg karavo e kyān rahyun? bahu sūkṣhma vāt bhāī! ā to dhīrānān kām bāpā! vyavahāraratnatrayanā paṇ abhāvasvabhāvarūp bhagavān ātmā chhe.

ahīn kahe chhe-āvo bhagavān ātmā, pote pudgalādi paradravyanā svabhāve


PDF/HTML Page 3402 of 4199
single page version

thato nathī ane pudgalādi paradravyane potānā svabhāve pariṇamāvato nathī. ahāhā....! trikāḷ rāganā abhāvasvabhāvarūp evo bhagavān ātmā pote rāganā svabhāve thato nathī ane rāgane potānā svabhāvarūpe pariṇamāvato nathī. ā pramāṇe rāg bhagavān ātmāthī atyant bhinna chhe, emān chaitanyano sadāy abhāv chhe. jem sūryanān kiraṇ saphed ujjvaḷ hoy, kāḷān-andhāriyān na hoy tem bhagavān ātmānān gnānakiraṇ ujjvaḷ chaitanyamay hoy paṇ rāganā andhakāramay na hoy. are lokone khabar nathī, paṇ ātmā sadāy gnān-darshan ane vītarāgatānā svabhāvathī bharelo bhagavān chhe. ahā! āvo te pote rāgarūpe kem thāy? ane te rāgane potārūp-chaitanyarūp kem karīne kare? stavanamān āve chhe ne ke-

prabhu tum jāṇag rīti, sau jag dekhatā ho lāl;
nij sattāe shuddha, saune pekhatā ho lāl.

bhagavān! āp to jāṇagasvabhāv chho; āp sarva jagatane dekho chho; ā to upachārathī kahyun hon; bākī to sarva jīv nij sattāthī to shuddha ek gnāyakasvabhāv chhe. ahāhā...! bhagavān ātmā shuddha ek gnānānandasvabhāvathī bharelo dariyo chhe. tene koī rāgavāḷo, puṇyavāḷo ke alpagna māne e to tene āḷ devā barābar chhe. shun kīdhun? nij gnāyakasvabhāvano īnkār karīne tene rāgavāḷo ne puṇyavāḷo ne alpagna māne e to ene kalaṅk lagāḍī dīdhun. ahā! āvā jīvo marīne jyān koī temane (ā jīv chhe em) svīkāre nahi evā nigodanā sthānamān chālyā jashe. bhāī! anant shaktino piṇḍ prabhu pote pūraṇ gnānānandasvabhāvī vastu tene rāgavāḷo ne puṇyavāḷo mānavo te mahā aparādh chhe ane tenī sajā narak-nigod chhe. “kākaḍīnā chorane phānsīnī sajā”-em vāt nathī ā; hun rāgavāḷo ne paisāvāḷo-em mānīne nij chidānandasvarūpano īnkār kare anādar kare te mahā aparādh chhe, ane enun phaḷ nigodavāsanī anantakāḷanī jel chhe. samajāṇun kāī....?

ahāhā...! gnānadarshanasvabhāvī bhagavān ātmā sadāy vītarāgasvabhāvathī paripūrṇa prabhu chhe. tenī draṣhṭi, gnān ne ramaṇatā thaī tene bahāramān vyavahāraratnatrayano vikalpa sahacharapaṇe hoy chhe, tene nimitta kahevāmān āve chhe. nirmaḷ ratnatrayanī paryāy pragaṭ thāy temān vyavahāraratnatray nimitta chhe. nimitta chhe eṭale te nirmaḷ ratnatrayanī paryāy kāī nimittathī thaī chhe em artha nathī. nimitta ek bījī chīj chhe bas eṭalun; bākī nimitta kāī jīvanī paryāyane kare chhe em nathī. draṣhṭi, gnān ne svasvarūpanī ramaṇatā thaī e to svasvarūpanā āshraye potāthī ja thaī chhe, emān nimittanun kāī kām nathī. āvī vāt!


PDF/HTML Page 3403 of 4199
single page version

nimitta kāī karatun nathī, to nimittane mānavāthī shun kām chhe?

bhāī! jagatamān jem ātmā chhe tem pudgalādi anya dravyo paṇ chhe. teo sarva potapotānā svabhāve pariṇamatā thakān paraspar nimitta thāy chhe; paraspar nimitta thāy chhe eṭale ke paraspar anukūḷ rahe chhe bas eṭalun, koī koīnun kāī karī de chhe em nahi, kemake potānun pariṇām to dravya pote ja potāthī kare chhe. āvo ja vastuno svabhāv chhe. nimitta-bījī chīj-chhe ene na māne to vedānt jevun thaī jāy. vedānta sarvavyāpak ek ātmāne ja māne chhe, bījī chīj mānato nathī, paṇ evun vastunun svarūp nathī. bījī chīj chhe. teo paraspar anukūḷ-nimitta chhe, paṇ teo ekabījānun kāī karī de chhe em nathī. juo, gnānano svabhāv svaparaprakāshak chhe to pudgalādi ne rāgādi par bījī chīj chhe tene gnān jāṇe chhe, tyā je jāṇavun thāy temān te te bījī chīj nimitta chhe, paṇ nimittanā kāraṇe kāī jāṇapaṇun thayun chhe em nathī. (bhāī! nimittādi bījī chīj chhe tene na māne te potāne-gnān-svabhāvī ātmāne ja mānato nathī).

ahīn kahe chhe- param vītarāgasvabhāvī prabhu ātmānān draṣhṭi-gnān ne ramaṇatārūp je shuddha ratnatray pragaṭ thayān tene vyavahāraratnatrayano vikalpa nimitta chhe; tem te rāganā pariṇām thāy temān ātmānā pariṇām nimitta chhe. ahā! arasaparas nimitta chhe; chāritraguṇanā kāraṇe rāg nahi ne rāgane kāraṇe chāritra nahi. banne bhinna bhinna padārtha chhe ne! aho! ā to adbhut alaukik vāt chhe! kevaḷagnānane lokālok nimitta chhe, ne lokālokane kevaḷagnān nimitta chhe; tathāpi lokālokane kāraṇe kevaḷagnān thayun chhe em nathī, ne kevaḷagnānane kāraṇe lokālok chhe em paṇ nathī.

ā chokhā pāke-chaḍhe chhe ne? temān unun pāṇī nimitta chhe, paṇ nimittathī chokhā pāke chhe em nathī, chokhā potānī paryāyathī pāke chhe; pāṇī to nimittamātra chhe. tem pāṇī paṇ potānī avasthārūp thayun chhe, temān chokhā nimittamātra chhe. tevī rīte nirmaḷ nirāg gnānānandasvabhāvī bhagavān ātmāno anubhav thatān te anubhavamān rāg nimitta ho, paṇ rāgathī anubhav thayo chhe em nathī, tathā ānandano je anubhav thayo te rāgane nimitta chhe, paṇ anubhavanā kāraṇe rāg thayo chhe em nathī. āvī vāt! visheṣh kahe chhe -

ātmā chetayitā prabhu, potānā (-pudgalādinā) svabhāv vaḍe upajatā pudgalādi dravyane potānā (arthāt chetayitānā) svabhāvathī apohe chhe arthāt tyāge chhe -em vyavahār karavāmān āve chhe. rāgano tyāg kare chhe em kahīe te vyavahār chhe.


PDF/HTML Page 3404 of 4199
single page version

lyo, rāganā abhāvasvabhāvarūp pote ātmā chhe, tenī ramaṇatā thatān rāg utpanna ja na thayo to rāgano tyāg karyo em vyavahārathī kahevāmān āve chhe; te kathan mātra ja chhe.

e rīte ā, ātmānā gnān-darshan-chāritra paryāyono nishchay-vyavahār prakār chhe. e ja pramāṇe bījā paṇ samasta paryāyono nishchay-vyavahār prakār samajavā.

* gāthā 3pa6 thī 36paḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘shuddhanayathī ātmāno ek chetanāmātra svabhāv chhe. tenā pariṇām jāṇavun, dekhavun, shraddhavun, nivr̥utta thavun ityādi chhe.’

ahāhā...! shun kahe chhe? ke ā ātmā je chhe te shuddha chetanāmātra vastu chhe. jemān jāṇavun-dekhavun thāy evī chetanā te eno svabhāv chhe; koīnun karavun ke koīthī potānun karāvun evo eno svabhāv nathī. ahā! āvā nij ātmānī antardraṣhṭi karī svānubhav pragaṭ karato nathī tyān sudhī jīv chāragati chorāsī lākh yonimān paribhramaṇ kare chhe ane parādhīn thaī duḥkhī duḥkhī thāy chhe.

ahā! shuddha chetanāmātra vastu bhagavān ātmā chhe, ane jāṇavun, dekhavun, shraddhavun, nivartavun ityādi tenā pariṇām chhe. pariṇām eṭale shun? ā chhokarānnān parīkṣhānān pariṇām āve te ā pariṇām nahi. ā to chaitanya... chaitanya... chaitanya sāmānya te dravya chhe, ne gnān, darshan, chāritra ityādi enī shaktio chhe. te shaktionā pariṇamanarūp pratisamay je jāṇavā-dekhavā-shraddhavārūp paryāy thāy te pariṇām chhe; puṇya-pāp ādi vibhāvathī nivartavārūp je paryāy thāy te pariṇām chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...?

ahā! anantakāḷamān eṇe āvā gnān-shraddhān ne puṇya-pāpathī nivartavārūp pariṇām to karyā nahi, mātra puṇya-pāpanā bhāv karī karīne svarga-narakādimān anantā bhav karī karīne rajhaḷī maryo chhe. are! kaīk vār te moṭo māṇḍalik rājā thayo, moṭo dev paṇ thayo, parantu svasvarūpanā gnān-shraddhān vinā te ākuḷatānī bhaṭṭhīmān shekāī gayo. dekhavun, jāṇavun, shraddhavun ne puṇya-pāpathī nivartavun-e enā vāstavik pariṇām chhe, paṇ are! svarūpanī draṣhṭi vinā rāgadveṣhanā dāvānalamān chirakāḷathī enī shānti baḷī gaī! e mahāduḥkhī thayo.

juo, kahe chhe-shuddha chetanāmātra vastu ātmā chhe ane jāṇavun, dekhavun, shraddhavun, nivartavun ityādi enā pariṇām chhe. have kahe chhe-


PDF/HTML Page 3405 of 4199
single page version

‘tyān nishchayanayathī vichāravāmān āve to ātmāne paradravyano gnāyak nathī kahī shakāto, darshak nathī kahī shakāto, shraddhān karanāro nathī kahī shakāto, tyāg karanāro nathī kahī shakāto; kāraṇ ke paradravyane ane ātmāne nishchayathī kāī paṇ sambandh nathī.’

joyun? kahe chhe-nishchayathī eṭale satyārthadraṣhṭithī joīe to ātmāne paradravyano gnāyak kahī shakāto nathī, darshak kahī shakāto nathī. ahāhā....! ātmā sharīrādi paradravyanī kriyāno kartā ne kuṇṭumb ādi paranā pālananī kriyāno kartā-e vāt to dūr raho, ahīn kahe chhe, paranun jāṇavun e paṇ nishchayathī ātmāne nathī. ahā! chaitanyasvabhāvī prabhu pote potāmān rahīne potāne jāṇe chhe; tyān evo bhāv-bhāvakano bhed karavāmān āve tey vyavahār chhe. āvī jhīṇī vāt! are! eṇe sāchī tattvadraṣhṭi anantakāḷamān kadī karī nathī; ekalān puṇya-pāp kare karyān, paṇ e to sansāramān rūlavānī chīj bāpā!

juone ā shun kahe chhe? ke paradravyane ane ātmane nishchayathī kāī paṇ sambandh nathī. ahāhā.....! bhagavān! tun koṇ chho? svayam svataḥ jāṇavā-dekhavāpaṇe pariṇame evī chaitanyamātra vastu chho ne prabhu! tāre paradravya sāthe shun sambandh chhe? ahāhā...! svatantra sat evun paradravya pote potānī paryāyathī pariṇame chhe ane tun tārī (jāṇavā-dekhavārūp) avasthāthī pariṇame chhe. paradravya sadāy tārāthī bahār ja chhe, kemake ek dravyanī paryāy bījā dravyanī paryāyamān kadī pravesh karatī nathī. māṭe nishchayathī ātmāne paradravyano gnāyak kahī shakāto nathī. gajab vāt chhe bhāī! gnān paradravyane jāṇe, sharīrane jāṇe, rāgane jāṇe-em kahīe e vyavahārathī chhe, vāstavamān to gnān pote potāmān rahīne potāne (potānā pariṇāmane) jāṇe chhe. have āvun chhe tyān ātmā paranī dayā kare ne dān kare e kyān rahyun?

to paranī dayā pāḷavī ke nahi? paranī dayā koṇ pāḷe prabhu? paranī dayā tun pāḷī shakato nathī. are, dayāno je bhāv āve teney tun karī shakato nathī. (e to enā kāḷe āve chhe bas). ahīn kahe chhe-dayāno je bhāv āvyo tene tun jāṇe chhe em kahīe ey vyavahār chhe. vāstavamān to parasambandhī gnānanī paryāy svayam potāthī thaī chhe, te, paragney chhe māṭe jāṇe chhe em kyān chhe? em chhe nahi. āvo mārga, lyo!

bhāī! jarā dhīro thaīne sāmbhaḷ! tārī chīj ānandakand prabhu andar ek gnāyakabhāvathī bharī paḍī chhe. ahāhā.....! jem pāṇīmān shītaḷatā bharī paḍī chhe tem sachchidānand prabhu ātmā ek gnāyakabhāvathī bharyo paḍayo chhe; ane jāṇavun, dekhavun,


PDF/HTML Page 3406 of 4199
single page version

ityādi enā potānā pariṇām chhe. have jāṇavā-dekhavānā pariṇām, kahe chhe, vyavahāraratnatrayanā vikalpane jāṇe chhe em nishchayathī kahī shakātun nathī, arthāt em kahīe te mātra vyavahārathī ja chhe; kemake rāg ne jāṇavānī paryāy vachche atyant abhāv chhe, banne bhinna chīj chhe. nishchayathī to ātmā potānī paryāyane jāṇe chhe. ahāhā...! tyān bhāvak potānā bhāvane jāṇe chhe evo bhed karīe ey vyavahār chhe. ā to kevaḷīno mārag bāpā! bahu sūkṣhma bhāī! (em ke upayogane sūkṣhma karyā vinā nahi samajāy). bhāī! chaitanyaratan.... ahāhā......! chaitanyaratan andar chhe te tārī draṣhṭimān na āve tyān sudhī e paranun jāṇavun-dekhavun ey tane nathī (em ke evo vyavahār paṇ karī shakāto nathī). ahāhā....! āvo mārag jhīṇo!

bhāī! rāgano kartā thāy e to mithyādraṣhṭi chhe. bākī dayā, dān, bhakti ādinā rāgane gnān kare em nahi. bhogave em paṇ nahi. are, rāgane gnān jāṇe chhe em kahevun ey, kahe chhe, vyavahār chhe. juo, chhe ne andar? chhe ke nahi? ke-ātmāne nishchayathī parano gnāyak kahī shakāto nathī, parano darshak kahī shakāto nathī, parano tyāg karanār kahī shakāto nathī. kem? kemake gnānasvabhāv gneyamān praveshato nathī ane gney chhe te gnānamān praveshatā nathī, bhinna bhinna ja rahe chhe. ahā! paradravyanī paryāyane gnān aḍatun suddhān nathī.

are, loko to koī dayā, dān, vrat ādinā pariṇāmathī-vyavahārathī nishchay thāy em māne chhe. ahā! tāre kyān laī javun chhe prabhu! shun rāgathī vītarāgatā thāy? na thāy hon. tun jo to kharo prabhu! ke tārī mojudagīmān-astitvamān andar ek gnānadarshanasvabhāvavāḷun chaitanyatattva paḍayun chhe ane jāṇavā-dekhavānā tenā potānā pariṇām chhe. ahā! tenā jāṇavānā-dekhavānā pariṇām thāy te potānā potāthī thāy chhe. rāgādi paradravya to tene aḍatuny nathī tyān enāthī thāy e kyān rahyun? ahā! pote potāne jāṇe evo svasvāmīansharūp vyavahār paṇ kāī (kāryakārī) nathī to rāgathī-vyavahāranā rāgathī nishchay thāy em mānavun e to mahā viparītatā chhe. samajāṇun kāī...?

ahā! jem chakravartī chha khaṇḍane sādhe tem chaitanyachakravartī prabhu gnāyak chha dravyane sādhe-jāṇe-em kahevun e vyavahār chhe. āvī janma-maraṇ rahit thavānī draṣhṭi koī alaukik chhe. are! atyāre to lokoe samyagdarshananun svarūp bahu chūnthī nākhyun chhe. em ke dev-guru-shāstranī shraddhāno rāg te samakit ane vrat-tapanī rāganī kriyā te chāritra- em loko mānavā lāgyā chhe. paṇ bhāī! evun vastunun ke dharmanun svarūp nathī. vastu to sadā vītarāgasvabhāvī chhe ne tenī jāṇavā-dekhavārūp vītarāg pariṇati thāy te dharma chhe.


PDF/HTML Page 3407 of 4199
single page version

ātmāmān ek sarvagnashakti chhe. potānī sarvagnashaktimān ekāgra thatān paryāyamān sarvagnapaṇun pragaṭ thāy chhe ane kharekhar tene jāṇe chhe. bhagavān kevaḷagnānamān chha dravyone jāṇe chhe em kahevun e to vyavahār chhe. ahā! paryāyavān ātmā paryāyane jāṇe em bhedathī kahīe ey vyavahār chhe. ane ‘vyavahāro abhūdattho’-vyavahār abhūtārtha chhe arthāt āshray karavā yogya nathī. āvī vāt! samajāṇun kāī...? bhāī! tārī chīj kevī chhe, tārān shakti-svabhāv kevān chhe tene ahīn santo batāve chhe.

ahāhā....! kahe chhe-nishchayathī ātmā parano darshak eṭale parano shraddhā karanāro kahī shakāto nathī. ātmā nishchayathī dev-guru-shāstranī shraddhā kare chhe em kahī shakātun nathī. arthāt ātmā dev-guru-shāstranī shraddhā kare chhe em kahīe te vyavahārathī ja chhe. juo, chhe ke nahi andar? have bahāranān nāmān (nāmānā chopaḍā) karī karīne marī gayo paṇ ā gharanā chopaḍā (ātmavastu kahenārān shāstra) kadī joyā nahi! are! tane tārun nāmun (antar-avalokan) karatān āvaḍayun nahi! ahīn paramātmā-sarvagna parameshvar kahe chhe- nishchayathī ātmā parano shraddhā karanāro kahī shakāto nathī. dev-guru-shāstranī shraddhā te samakit-e to vyavahār bāpu! ahīn to ātmānī shraddhā karavī te samakit evo bhed pāḍīe tey vyavahār chhe. have āvī vātu māṇasane kāne paḍavīy kaṭhaṇ, bichārā sampradāyamān em ne em jīvan pūrun kare; avasar chālyo jāy. bhāī! bahār mithyā veshamān tun rāche paṇ enun phaḷ to nigodamān javānun chhe.

ahā! nishchayathī ātmā parano-rāgano tyāg karanāro kahī shakāto nathī. pote andar gnānasvarūpe pariṇamyo tyān rāganī utpatti na thaī to rāgano tyāg karyo em vyavahārathī kahevāmān āve chhe. samayasār, gāthā 34 mān āve chhe ke-rāgano tyāg karavo te paramārthathī bhagavān ātmāne lāgu paḍatun nathī, rāgano ātmāne tyāg kahevo e nāmamātra kathan chhe.

bhāī! ā ‘je gnān, darshan, shraddhān, tyāg ityādi bhāvo chhe, te pote ja chhe; bhāv-bhāvakano bhed kahevo e paṇ vyavahār chhe, nishchayathī bhāv ane bhāv karanārano bhed nathī.’ nityānand prabhu ātmā pote chhe temān magna thatān rāganī utpatti ja na thaī to rāgano tyāg karyo em kathanamātra kahevāmān āve chhe. āvī vātu! have emān kyāy meḷ khāy nahi ne kahe ke vād karo; paṇ shun vād kare?

ek vār līmmaḍīmān ek shvetāmbar sādhu amārī pāse āvyā ne kahe-āpaṇe charchā karīe. tyāre kahyun-bhāī ame charchāmān paḍatā nathī. tyāre te kahe-tamārun


PDF/HTML Page 3408 of 4199
single page version

āvaḍun moṭun nām (prasiddhi) ane charchā na karo to.... .... , tyāre kahyun-amāre nāmathī kāī kām nathī, ame je chhīe te chhīe. charchā shun karavī? ahāhā...! rāganā abhāvasvabhāvī sadāy vītarāgasvarūpī bhagavān! tārī chīj andar chhe tene paranun jāṇavun ne parano tyāg karavo paramārthe lāgu paḍatun nathī. have āvī vāt e bahāranā tyāgamān rāchanārāone kem samajāy?

sharīr juvān hoy ne phāṭuphāṭu thaī rahyun hoy emān vivād-jhaghaḍā karavānun man thāy, paṇ ā (-sharīr) to jaḍ bhāī! māṭī-dhūḷ bāpu! e juvānī tārī kyāy chālī jashe. sharīranī juvān ane vr̥uddha avasthā e jaḍanī avasthā jaḍ-dhūḷ chhe. ahīn kahe chhe-tene ātmā jāṇe -em kahīe e asadbhūt vyavahār chhe. ahāhā....! gnān pote potāne jāṇe em kahevun e sadbhūt vyavahār chhe, ne gnān parane jāṇe em kahīe te asadbhūt vyavahār chhe. e sadbhūt-asadbhūt vyavahār abhūtārtha chhe. 11 mī gāthāmān āvī gayun ne ke-vyavahār abhūtārtha chhe, asatyārtha chhe, eṭale ke vyavahār karavāyogya nathī. ahā! ā samayasār keṭalun gambhīr chhe! enun ek ek pad apār gambhīr rahasyathī bharelun chhe.

ahāhā...! jāṇavun-dekhavun-shraddhavun-e bhāvo potānā astitvamān chhe tethī ātmā pote ja chhe. paṇ tyān ātmā pote potāne jāṇe, pote potāne dekhe, pote potāne shraddhe- ityādi kahīe te bhedakathan hovāthī vyavahār chhe. kaḷashaṭīkāmān āvī gayun chhe ke-ātmā potānā nirmaḷ pariṇāmane kare em kahevun e paṇ upachār chhe. have tyān dayā, dān ādi vyavahāranā vikalpanī to shun kathā? enun kartāpaṇun to pragaṭ agnān ja chhe. chha kāyanī dayānā vikalpano kartā thāy e to agnān chhe bhāī! have āvī vāt kone bese? vāḍāvāḷā-sampradāyavāḷāone kem bese? paṇ bhāī! jīvan hālyun (veḍaphāī) jāy chhe hon.

rātre kahyun ‘tun ke-nokarī kare e to pañchāvan varṣhe nivr̥utta thāy, paṇ ā vepārī sheṭhiyā to badhā sāīṭh-sitter-ensī thāy toy nivr̥utti na le, nivr̥utta na thāy. emanun shun thāy?

hā, paṇ emane javābadārī hoy ne?

javābadārī? shenī javābadārī? potāne jāṇavun-dekhavun e javābadārī chhe. ā sivāy paramān javābadārī māne e badhā mūḍh mithyādraṣhṭi chhe, sansāramān rakhaḍī maranārā chhe. samajāṇun kāī....! kemake paradravya sāthe ātmāne paramārthe koī sambandh nathī.


PDF/HTML Page 3409 of 4199
single page version

juone, āchārya bhagavāne chār hajār shlokapramāṇ ātmakhyāti nāmanī ṭīkā lakhī. kevī adbhut! ! maṇiratanathī bharo toy enī kimmat shen thāy? ahāhā...! enī shun kimmat! e ṭīkā karīne kahe chhe-prabhu! ā ṭīkā men karī chhe em mat māno, āmān mārun kāī kartavya nathī, hun to svarūpagupta chhun. ne ā ṭīkā to shabdothī thaī chhe, shabdoe rachī chhe. lyo, āvī vāt! āchārya kahe chhe-men (amr̥utachandre) ā shabdonī kriyā karī chhe em na mānavun. vaḷī hun jaṇāvavāvāḷo ne tun jāṇavāvāḷo em paṇ na mānavun. ahāhā....! jāṇavāvāḷo paṇ tun ne tārā jāṇavāvāḷāno kartā paṇ tun; jāṇavāvāḷo paṇ pote, ne jaṇāvavāvāḷo paṇ pote. āvī vāt! samajāṇun kāī...!

pravachanasāranī ṭīkāmān paṇ āchāryadev chhelle kahe chhe-“ kharekhar pudgalo ja svayam shabdarūpe pariṇame chhe, ātmā temane pariṇamāvī shakato nathī, tem ja kharekhar sarva padārtho ja svayam gneyapaṇe-prameyapaṇe pariṇame chhe, shabdo temane gney banāvī samajāvī shakatā nathī. māṭe, ātmā sahit vishva te vyākhyey chhe; vāṇīnī gūnthaṇī te vyākhyā chhe ane amr̥utachandrasūri vyākhyātā chhe. -em mohathī jano na nācho (-na phulāo). parantu syādvādavidyānā baḷathī vishuddha gnānanī kaḷā vaḍe ā ek ākhā shāshvat svatattvane prāpta karīne āje avyākuḷapaṇe nācho (-paramānandapaṇe pariṇamo).”

ahāhā...! kahe chhe-ānandano sāgar shuddha chaitanyanidhi pote chhe tene vishuddha gnānanī kaḷā vaḍe prāpta karīne āje ja nirākuḷ ānandapaṇe pariṇamo; em ke hamaṇān nahi em vāyadā mā karo. hamaṇān nahi, hamaṇān nahi, dīkarā-dīkarīyun ṭhekāṇe paḍī jāy pachhī vr̥uddhāvasthāmān joshun em vichāre e to tārun agnān ne pāgalapaṇun chhe bhāī! kemake bījānun tun shun karī shake? vāstavamān paradravya sāthe tāre kāī sambandh nathī. tun vāyadā kare chhe paṇ bāpu! deh to jotajotāmān chhūṭī jashe ane marīne tun kyāy chālyo jaīsh, bhavasamudramān khovāī jaīsh. āvī vātu chhe bhagavān! dhandhā āḍe, paranān kām āḍe hamaṇān tun navaro na thāy paṇ svasvarūpanī samajaṇ vinā tun deh chhoḍavānā kāḷe bhāre muñjhāī jaīsh prabhu! are! agnānī jīvo rāganī ekatānī bhīnsamān ne dehanī vedanānī bhīnsamān deh chhoḍīne kyāy durgatimān-tiryañchādimān chālyā jāy chhe. jyāre dharmī jīvane to deh chhūṭavānā kāḷe paṇ nirākuḷatā ane shānti ja shānti hoy chhe.

juo, shrīmad rājachandra ātmagnānī hatā. tetrīs varṣhanī nānī vay hatī ne khyālamān āvī gayun ke deh chhūṭavāno avasar najīk chhe to chhelle bolyā-“manasukh, bāne dilagīr thavā daīsh nahi, hun mārā svarūpamān līn thāun chhun.” ahāhā....!


PDF/HTML Page 3410 of 4199
single page version

deh chhūṭavānā kāḷe upayog bahārathī sameṭī līdho ne antarlīn thayā; ekadam shānti- shāntinā anubhav sahit deh chhoḍayo.

paṇḍit banārasīdās paṇ samakitī gnānī hatā. temaṇe samayasār nāṭak banāvyun chhe. temane antim samaye deh chhūṭatān kāīk vār lāgī. bājuvāḷāone thayun ke paṇḍitajīno deh chhūṭato nathī, jīv kashākamān rokāī gayo chhe. āvī charchā thaī. potāne bolātun nahotun to paṇḍitajīe īshāro karī saleṭ maṅgāvī; pachhī temān lakhyun-

gnān kutakkā hāth, māri ari mohanā;
pragaṭayo rūp svarūp, anant susohanā;
jā parajaiko ant, satya kari mānanā;
chale banārasīdās, pher nahi āvanā.

pachhī ātmagnānapūrvak samādhi sahit deh chhoḍayo. have lokone gnānīnā antar- pariṇāmanī dhārā samajavī kaṭhaṇ paḍe ne bahāramān sharīranī kriyāthī māp kāḍhe. deh chhūṭatān vār lāge e to dehanī jaḍanī kriyā bhagavān! gnānīne to andaramān shānti ne samādhi hoy chhe.

ahīn kahe chhe - ‘nishchayathī bhāv ane bhāv karanārano bhed nathī.’

‘have vyavahāranay viṣheḥ vyavahāranayathī ātmāne paradravyano gnātā, draṣhṭā, shraddhān karanār, tyāg karanār kahevāmān āve chhe; kāraṇ ke paradravyane ane ātmāne nimitta- naimittik bhāv chhe. gnānādi bhāvone paradravya nimitta thatun hovāthī vyavahārī jano kahe chhe ke -ātmā paradravyane jāṇe chhe, paradravyanun shraddhān kare chhe, paradravyane tyāge chhe.’ have kahe chhe-

‘e pramāṇe nishchay-vyavahāranā prakārane jāṇī yathāvat (jem kahyun chhe tem) shraddhān karavun.’

ahāhā....! gnān ādi bhāvone paradravya nimitta thatun hovāthī nimittanī mukhyatāthī vyavahāranaye-abhūtārthanaye em kahyun ke ātmā paradravyano gnātā chhe, draṣhṭā chhe ādi; nishchayathī evun vastusvarūp nathī em jem kahyun chhe tem shraddhān karavun. samajāṇun kāī....? have loko āvun samajavā rokāy nahi ne bahāramān upavās ādi kriyākāṇḍamān chaḍhī jāy paṇ ethī shun? ethī kāī lābh na thāy.

have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-


PDF/HTML Page 3411 of 4199
single page version

* kaḷash 21paḥ shlokārtha uparanun pravachan *

‘शुद्ध–द्रव्य–निरूपण–अर्पित–मतेः तत्त्वं समुत्पश्यतः’ jeṇ shuddha dravyanā nirūpaṇamān buddhine sthāpī-lagāḍī chhe ane je tattvane anubhave chhe, te puruṣhane ‘एक– द्रव्य–गतं किम्–अपि द्रव्य–अन्तरं जातुचित् न चकास्ति’ ek dravyanī andar koī paṇ anya dravya rahelun bilakul (kadāpi) bhāsatun nathī.

ahāhā....! shun kahe chhe? ke ‘jeṇe shuddha dravyanā nirūpaṇamān buddhine sthāpī chhe’ ....; ahāhā....! dravya eṭale shun? dravya eṭale shun paiso hashe? hen? paisā-dhūḷanun bāpu! ahīn shun kām chhe? ahāhā...! ātmā ākhī vastu je chhe te utpād-vyay-dhrauvyamay em tri- sattvasvarūp chhe. temān utpād-vyayarūp chhe te paryāy chhe, ane trikāḷī ekarūp dhruv chhe te dravya chhe. ā trikāḷī dhruv dravya te nishchayanayano viṣhay chhe. ansh chhe ne? ek samayanī paryāy te ansh chhe, ne trikāḷī dhruv dravya paṇ ansh chhe; paṇ dhruv dravya chhe te pūrṇa chhe, shuddha ekarūp chhe. ahā! āvun je trikāḷī shuddha dravya chaitanya-sāmānya dhruv ek gnāyakabhāvarūp- te jeṇe draṣhṭimān sthāpyun chhe te samyagdraṣhṭi chhe.

ahāhā.....! andar vastu anant-anant guṇasvarūp shuddha chaitanyachamatkār chhe tenā nirūpaṇamān arthāt anubhavamān jeṇe buddhine sthāpī chhe ane je shuddha tattvane anubhave chhe te samyagdraṣhṭi puruṣhane, ahīn kahe chhe, ek dravyanī andar koī paṇ dravya rahelun bīlakul bhāsatun nathī. ā chothā guṇasthānanī vāt hon; pāñchame shrāvakanī ne chhaṭṭhe-sātame muninī to koī or alaukik dashā hoy chhe.

bhagavān ātmā sachchidānand gnānānand prabhu sadā andar ekapaṇe birājamān chhe. ahāhā.....! eno jene anubhav thayo tene paryāyamān ānandanī bharatī āve chhe. samudramān jem pāṇīnī bharatī āve chhe ne? tem samyagdraṣhṭi dharmātmāne potānā pūraṇasvarūpanī draṣhṭi thatān paryāyamān ānand ane shāntinī bharatī āve chhe. ahā! āvā dharmī puruṣhane, ahīn kahe chhe, ek dravyanī andar koīpaṇ anya dravya rahelun bīlakul bhāsatun nathī. shun kīdhun? shuddha ātmadravyamān ā sharīr, man, vāṇī, paisā, karma ne puṇya-pāpanā bhāv rahelā chhe em gnānī dharmī puruṣhane kadāpi bhāsatun nathī. ā ek āṅgaḷīmān jem bījī āṅgaḷī rahelī bhāsatī nathī tem gnānīne ek vastumān bījī vastu bhāsatī nathī; kemake ek vastumān bījī vastuno trikāḷ abhāv chhe.

ā vedāntavāḷā ek sarvavyāpak ātmā kahe chhe ne? bhāī! e to koī


PDF/HTML Page 3412 of 4199
single page version

vastu nathī. ā to vītarāg sarvagna jain parameshvare je kahyo te shuddha ek sachchidānand prabhu ātmā pote, tenī jene antardraṣhṭi thaī te samakitī puruṣhane potānā shuddha ātmadravyamān bījī chīj praveshī gaī hoy em bhāsatun nathī. jagatamān bījī chīj nathī em nahi, potānī chījamān bījī chīj rahelī hoy em bhāsatun nathī em vāt chhe. samajāy chhe kāī....?

koīne thāy ke shun āvo dharma? hā bāpu! traṇalokanā nāth sarvagna parameshvare ḍhaṇḍhero pīṭīne ā kahyun chhe ke-ek dravyamān anya dravyano sadāy abhāv chhe. potānā shuddha chaitanyadravyamān pudgalādi anyadravyono abhāv chhe. sarvagna vītarāg parameshvar paṇ tārā dravyamān nathī; teo temanā dravyamān rahelā chhe. ā jinamandir ne ā pratimā sau potapotānā dravyamān rahelān chhe, koī koīnāmān praveshatān nathī evo vastusvabhāv chhe. puṇya-pāpanā bhāv te paṇ vibhāv chhe, pudgalasvabhāv chhe; tey tārā shuddha antaḥtattvamān rahelā nathī. ahā! āvā shuddha antaḥtattvane - chaitanyatattvane anubhavanārā samakitī puruṣhone ek dravyamān (nijadravyamān) anya dravya rahelun kadīy bhāsatun nathī. ahāhā....! anantā siddho, pañchaparameṣhṭhī bhagavanto ne anantā anyadravyo sahit ākhā vishvano potānī chījamān sadāy abhāv chhe em gnānīne bhāse chhe ane ā dharma chhe. samajāṇun kāī...? have kahe chhe-

‘यत् तु ज्ञानं ज्ञेयं अवैति तत् अयं शुद्ध–स्वभाव–उदयः’ gnān gneyane jāṇe chhe te to ā gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe.

shun kīdhun ā? ke sharīr, man, vāṇī, pañchaparameṣhṭhī bhagavanto ne puṇya-pāpanā bhāv ityādi je paragney chhe tene gnān jāṇe chhe te gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe. gnānano to svaparaprakāshak svabhāv chhe, ane te svaparaprakāshakapaṇun paryāyamān pragaṭ thayun hovāthī gnān gneyone jāṇe chhe; paṇ tyān gnān gneyothī thayun chhe em nathī. gneyone prakāshatī potānī gnānanī dashā pragaṭ thaī te gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe arthāt te gnānanā svabhāv- sāmarthyathī pragaṭ thaī chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī....?

ā dayā, dān, vrat ityādi je vikalpa uṭhe chhe te kharekhar paragney chhe. gnān te paragneyane jāṇe chhe chhatān gney kāī gnānamān āvatun nathī, ne gnān gneyamān paṇ jatun nathī. kharekhar to gnān gneyane aḍatun paṇ nathī, gnān ne gney bhinna bhinna ja rahe chhe.

koīne thāy ke āmān dharma shun āvyo? hā bhāī! jarā dhīrajathī sāmbhaḷ to kharo. ātmā paranun kāī karī shake chhe e to chhe nahi, paradravyane ātmā jāṇe chhe te paṇ paradravyanā kāraṇe jāṇe chhe em nathī. gnānano svaparaprakāshak svabhāv chhe


PDF/HTML Page 3413 of 4199
single page version

to gnān potāmān rahīne, parano sparsha karyā vinā ja, parane jāṇe chhe. ahā! gnānīne potānī chījamān bījī chīj āvī chhe em bhāsatun nathī. bījī chījanun jāṇapaṇun hoy tyāre paṇ hun gnān ja chhun em gnānīne bhāse chhe.

are! svasvarūpane yathārtha oḷakhyā vinā mithyābhāvane laīne chāragatimān jīv anant anant duḥkh bhogavī rahyo chhe. paranī kriyā hun karī shakun ne puṇya-pāpanā bhāvamān mane ṭhīk chhe. puṇya bhāv bhalo chhe ityādi mānavun te mahā mithyābhāv chhe. ahīn kahe chhe- jene mithyābhāvano nāsh thaīne shuddha gnānānandamay potānī chījanun bhān thayun chhe tene vyavahāraratnatrayanā vikalpa paṇ, te jāṇavā kāḷe, mārāpaṇe chhe, mārāmān rahelā chhe ne bhalā chhe em bhāsatun nathī. ahāhā....! shuddha nirañjan gnānamay nirapekṣha ānandakand prabhu pote chhe enī jene draṣhṭi ane anubhav thayān tene kahe chhe, koī paradravya-parabhāv potāmān rahelā chhe em bhāsatun nathī. paradravyanun ene gnān thayun te, te te paragneyane laīne thayun chhe em bhāsatun nathī, kemake gnān je gneyone jāṇe chhe te gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe. ahā! āvī tattvadraṣhṭi thavī mahā durlabh chīj chhe.

ahīn kahe chhe-gnān gneyane jāṇe e to gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe. rāgane gnān jāṇe tyān rāganā kāraṇe gnān thayun chhe em kyān chhe? em chhe nahi. are! anantakāḷamān eṇe nij gharanī vāt sāmbhaḷī nathī. tārā gharanī vāt ekavār sāmbhaḷ to kharo nāth! ahīn kahe chhe-gneyane-rāgane gnān jāṇe e shuddha gnān-svabhāvanun pragaṭapaṇun chhe, emān gneyanun-rāganun shun chhe? kharekhar to gneyane-rāgane gnān jāṇe chhe em nahi, nishchayathī to pote potāne ja (potānī gnān paryāyane ja) jāṇe chhe. ahā! āvī gambhīr chīj potānī andar paḍī chhe.

oho! anantaguṇaratnākar chaitanyachamatkār prabhu pote chhe. ahāhā...! anant anant gnān, darshan, ānand, shānti, svachchhatā, prabhutāno bhaṇḍār andar bharyo chhe. ahā! āvī potānī prabhutāno mahimā jeṇe paryāyamān anubhavyo te em jāṇe chhe ke koīpaṇ paragney mārī chījamān chhe nahi. jāṇavāmān āvato vyavahāraratnatrayano rāg paṇ mārī chījamān chhe nahi. āvī vāt!

hā, paṇ gnānī te rāgane jāṇe to chhe ne? hā, jāṇe chhe; paṇ jāṇe chhe eṭale shun? eṭale e ja ke e potānā gnān- svabhāvanā sāmarthyanī pragaṭatā chhe, emān rāg kāī (sambandhī) nathī. rāganā kāraṇe gnān thayun chhe em nathī. bhāī! ā to vastusvarūp āvun chhe. samajāṇun kāī....?


PDF/HTML Page 3414 of 4199
single page version

are! loko dharmanā nāme bahāranī dhamādhamamān (vrat, tap ādi kriyākāṇḍamān) rokāī gayā chhe; ā karun ne te karun -em rāganī kriyā karavāmān rokāī paḍayā chhe. paṇ bhāī! karavun e to maravun chhe. rāganī kriyā karavāmān to potānī shāntino nāsh thāy chhe. rāganun karavun to dūr raho, ahīn kahe chhe-rāgane jāṇavun ey gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe, arthāt rāganā kāraṇe enun gnān thāy chhe em nathī. have āvun olā rāganī ruchivāḷāne kem bese? na bese; kemake (ruchi anuyāyī vīrya’ - je taraphathī ruchi hoy te taraphano jīv puruṣhārtha kare chhe. puṇyanī ruchivāḷo jīv agnānano puruṣhārtha kare chhe, jyāre gnānasvabhāvanī ruchivāḷo dharmātmā gnānasvabhāvano puruṣhārtha kare chhe. ahā! ā to chhāshamānthī nitārīne kāḍhelun ekalun mākhaṇ chhe.

kahe chhe- gnān gneyane jāṇe te to gnānanā shuddha svabhāvano uday chhe. ‘जनाः’ jo ām chhe to pachhī loko ‘द्रव्य–अन्तर–आकुल–धियः’ gnānane anya dravya sāthe sparsha hovānī mānyatāthī ākuḷ buddhivāḷā thayā thakā ‘तत्त्वात्’ tattvathī (shuddha svarūpathī) ‘किं च्यवन्ते’ shā māṭe chyut thāy chhe?

ahā! gnān gneyone jāṇe tyān gnān anya dravyane sparshatun nathī, aḍatun nathī; ā vastusthiti chhe. tathāpi agnānī jīv, gnān gneyane sparsha kare chhe evī mithyā mānyatāthī ākuḷabuddhivāḷo thaīne nij chidānandamay shuddha ātmāne chhoḍī de chhe. āchārya khed karīne kahe chhe-arere! agnānī jīv, vastusthitithī viruddha mānyatā karīne, gnān gney sāthe ekākār thayun chhe evī mithyā mānyatā karīne ākuḷabuddhivāḷo thaīne param ānandamay svasvarūpane kem chhoḍī de chhe? bhāī! gnān parane jāṇe paṇ parane sparshatun nathī, arthāt pararūp thaī jatun nathī. vaḷī gnān parane jāṇe tyān paragney gnānamān praveshatā nathī arthāt paragneyanā kāraṇe gnān thatun nathī. lyo, āvī vāt!

tyāre koī vaḷī kahe chhe- sonagaḍhanī to ekalī nishchay nishchayanī ja vāt chhe. bāpu! tane khabar nathī bhāī! paṇ nishchay eṭale ja satya, nishchay eṭale ja yathārtha. ā ‘sonagaḍh’ eṭale (satyarūp) sonāno gaḍh prabhu ātmā chhe. ahāhā....! jem sonāne kāṭ lāge nahi tem bhagavān ātmāne rāgano kāṭ lāgato (-sparshato) nathī. e to benanā (pū. benashrīnā) vachanāmr̥utamān āve chhe ke-“jem kañchanane kāṭ lāgato nathī, agnine udhaī lāgatī nathī, tem gnāyakasvabhāvamān āvaraṇ, uṇap ke ashuddhi āvatī nathī.” ahāhā....! kevī saras vāt karī chhe! bhāī! tun sadāy ek gnāyakasvabhāvamātra vastu-temān nathī uṇap, nathī ashuddhatā ke nathī āvaraṇ. bāpu! tun sadāy pūrṇānand prabhu pūraṇ, shuddha ane nirāvaraṇ chho. tārī ek samayanī


PDF/HTML Page 3415 of 4199
single page version

gnānanī dashā thāy te kāī gneyone laīne thatī nathī. are! gneyone to gnān sparshatun paṇ nathī. are! lokone potānā behad anant gnānasvabhāvanā sāmarthyanī khabar nathī. dharmī puruṣh jāṇe chhe ke svaparaprakāshak gnān potānā sāmarthyathī ja svādhīnapaṇe pragaṭ thāy chhe. āthī viparīt māne te viparīt draṣhṭi mithyādraṣhṭi chhe.

ā vīñchhīnā ḍaṅkhanun gnān thāy ne? te kāī ḍaṅkhane laīne thāy chhe em nathī. gnān svādhīn potāthī thāy chhe. are! agnānī jīvo gnānane paragneyo sāthe sparsha hovānī mānyatāthī ākuḷabuddhivāḷā thaīne nāhak duḥkhī thāy chhe, shuddha chaitanyatattvathī bhraṣhṭa thāy chhe. nimittathī gnān thāy, nimittathī dharma thāy, vyavahārathī-rāgathī nishchay thāy ityādi mānyatā badho agnānabhāv chhe. āchārya kahe chhe-parane jāṇavākāḷe parathī gnān thayun em agnānī parādhīn thaī svasvarūpathī bhraṣhṭa kān thāy chhe? juo, āchāryanī ā nispr̥uh karuṇā!

* kaḷash 21paḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘shuddhanayanī draṣhṭithī tattvanun svarūp vichāratān anya dravyano anya dravyamān pravesh dekhāto nathī. gnānamān anya dravyo pratibhāse chhe te to ā gnānanī svachchhatāno svabhāv chhe; kāī gnān temane sparshatun nathī ke teo gnānane sparshatān nathī.’

darek vastunun svarūp svayansiddha chhe, parathī nirapekṣha sahaj chhe; vāstavamān par sāthe tene kāī sambandh nathī. juo, ahīn kahe chhe-shuddhanayanī draṣhṭithī.... , eṭale shun? ke andar shuddha chaitanyasvabhāvathī bharelo pote nirmaḷānand prabhu chhe tenī draṣhṭithī vichārīe to anya dravyano anya dravyamān pravesh dekhāto nathī. ā sharīr, man, vāṇī ityādi paradravyano bhagavān ātmāmān pravesh nathī. gnānamān e karma, nokarma ādi paradravyo pratibhāse chhe e to gnānanī svachchhatāno svabhāv chhe; arthāt emān paradravyanun kāī kartavya nathī. rāgādi puṇya-pāpanā bhāv tathā karma, nokarma ādi gnānamān jāṇavāmān āve chhe e to gnānanī svachchhatānun svarūp chhe; rāgādi parane kāraṇe tyān gnān thāy chhe em chhe nahi; kemake rāgādi paradravyo gnānamān praveshatān nathī, praveshī shakatān nathī. jhīṇī vāt chhe bhāī!

ahāhā....! gnānānandasvarūpī bhagavān ātmānun andar lakṣha karatān je gnān pragaṭ thayun te gnān rāgādine ane sharīr, man, vāṇī ādine jāṇe, parantu gnān e gneyone, kahe chhe, sparsha karatun nathī, tathā e gneyo gnānane sparsha karatā nathī. gnānasvarūpī prabhu pote gnānamān rahīne gneyone jāṇe, paṇ gnān gneyomān jatun nathī. ne gneyo gnānamān jatā-praveshatā nathī. ahā! āvī vāt! dharmātmāne ashubhathī bachavā


PDF/HTML Page 3416 of 4199
single page version

dayā, dān, dev-guru-shāstranān vinay-bhakti ādi shubharāgarūp vyavahār āve chhe, dharmātmā tene jāṇe chhe; paṇ tene jāṇanārun gnān tene sparshatun nathī ane te shubharāgarūp vyavahār gnānane sparshato nathī. lyo, āvun! shubharāgarūp vyavahārathī gnān nahi ne gnānane kāraṇe shubharāgarūp vyavahār nahi. aho! ā to gajabanun vastusvarūp chhe.

tyāre koī vedāntī pūchhe ke-gnān gneyone sparsha karyā vinā kem jāṇe? em ke badhun (sarva gneyo) gnānasvarūp ja chhe.

em nathī bhāī! jarā dhīro thaīne sāmbhaḷ. tārī chaitanyajyoti-gnānajyoti prabhu bahār rahelī agnine jāṇe, paṇ te kāī agnimān pravesh kare chhe, vā agni gnānamān pravesh kare chhe em nathī. juo, ariso hoy chhe ne? temān agni, baraph vagere chījono pratibhās thāy chhe te arisānī svachchhatāno svabhāv chhe, bākī arisāmān kāī agni, baraph vagere pesī jatān nathī, ke ariso te chījomān praveshato nathī. tem ā bhagavān ātmā chaitanya-ariso chhe. temān sharīr, man, vāṇī ityādi dekhāy chhe, pratibhāse chhe; paṇ te chījo gnānamān praveshatī nathī ne gnān te chījomān praveshatun nathī. bhāī! paragney chhe māṭe paragneyonun gnān thāy chhe em nathī. tathā gnānane kāraṇe paragneyo vidyamān chhe em paṇ nathī. potāmān potānā lakṣhe gnānanī svapar-prakāshak paryāy pragaṭ thāy chhe. gnānano sahaj ja svaparaprakāshak svabhāv chhe. samajāṇun kāī...?

tyāre koī (-agnānī) pūchhe chhe-shun chashmān vinā ja gnānathī jaṇāy? hā, bhāī! chashmān ane gnān vachche to atyant abhāv chhe. chashmānthī gnān thāy chhe em kadīy nathī; kemake chashmān to jaḍ vastu chhe; temān kyān gnān chhe? ahīn to ā vāt chhe ke gnān chashmān ādi parane jāṇe chhe, parantu gnān tene sparshatun nathī ane te paragney gnānane sparshatā nathī. have āvī vastusthiti jyān sudhī jāṇe nahi tyān sudhī jīv mithyādraṣhṭi ja chhe.

have kahe chhe- ‘ām hovā chhatān, gnānamān anya dravyono pratibhās dekhīne ā loko “gnānane paragneyo sāthe paramārtha sambandh chhe” evun mānatā thakā gnānasvarūpathī chyut thāy chhe te temanun agnān chhe. temanā par karuṇā karīne āchāryadev kahe chhe ke-ā loko tattvathī kān chyut thāy chhe?’

ahā! loko gnānamān paradravyono pratibhās dekhīne paradravyo sāthe potāne paramārtha sambandh hovānun māne chhe; arthāt paragneyonā kāraṇe gnān thatun hovānun māne chhe. parantu evun mānavun, ahīn kahe chhe, agnān chhe. ā shabdo paragney chhe,


PDF/HTML Page 3417 of 4199
single page version

enāthī gnān thāy em mānavun te agnān chhe. dev-guru-shāstra ādi paragneyo chhe. enāthī potāne gnān thāy em mānavun te agnān chhe. gnān thavā kāḷe te te padārtho bāhya nimitta ho, paṇ te gnān upajavānun vāstavik kāraṇ nathī. have āvī vāt olā nimittavādīone ne vyavahāranā pakṣhavāḷāne ākarī lāge, paṇ ā satya vāt chhe. vishrāmanun ekamātra sthān bhagavān ātmā chhe; tenī draṣhṭi na karatān paragneyomān vishrām mānī agnānī jīv anantakāḷathī duḥkhī thaī rahyo chhe.

jo em chhe to āp amane ā sambhaḷāvo chho shun karavā? are prabhu! jarā sāmbhaḷ. ā vāṇīnī kriyā je thāy chhe e to jaḍanī kriyā chhe bhagavān! tane khabar nathī prabhu! paṇ bhagavān ātmā to andar arūpī chaitanyano piṇḍ shuddha chinmātra vastu chhe, ane ā vāṇī to jaḍ dhūḷ chhe. tene koṇ kare? vāṇīne-jaḍanī kriyāne ātmā kadīy karato nathī, vāṇī vāṇīnā kāraṇe thāy chhe, e to vāṇīne jāṇe chhe bas; te paṇ vāṇī chhe to jāṇe chhe em nathī. jāṇanār gnāyak prabhu potāmān rahīne potāthī ja jāṇe chhe. āvī sūkṣhma vāt! samajāṇun kāī...?

have dhandhā āḍe bichāro navaro paḍe nahi eṭale dharmanā nāme kriyākāṇḍamān chaḍhī jāy. shun kare bichāro? dayā pāḷe ne dān kare ityādi; paṇ are! eṇe svadayā anantakāḷamān karī nahi! paranī dayā pāḷavāmān rokāī rahyo; paṇ paranī dayā koṇ karī shake chhe? bhāī! paranī dayā to tun karī shakato nathī. par jīv to paranā potānā kāraṇe surakṣhit-jīvit rahe chhe; gnānī to dayāno bhāv thāy tene jāṇe chhe bas; te paṇ tenā (dayānā vikalpanā) kāraṇe jāṇe chhe em nathī. dayāno vikalpa thayo māṭe enun gnān thayun chhe em nathī. ahā āvī vāt!

bhāī! samyagdarshan svabhāvasanmukhanā koī alaukik puruṣhārthanī prāpta thanārī chīj chhe. pachhī chāritra to or mahā puruṣhārthathī pragaṭ thāy chhe. ahāhā....! prachur svasamvedanano ānand jemān anubhavāy chhe te munivaronun bhāvaliṅg pūjya chhe, pūjanīk chhe. ahā! āvā param pūjanīk munivaro-āchārya bhagavanto-kevaḷīnā keḍāyatīo param karuṇā karīne kahe chhe-arere! ā loko paragneyo sāthe paramārtha sambandh mānatā thakā parādhīn thaīne shuddha tattvathī kān chyut thāy chhe?

pharī ā ja arthane draḍh kare chheḥ-

* kaḷash 216ḥ shlokārtha uparanun pravachan *

‘शुद्ध–द्रव्य–स्वरस–भवनात्’ shuddha dravyanun (ātmā ādi dravyanun) nijarasarūpe (arthāt gnān ādi svabhāve) pariṇaman thatun hovāthī, ‘शेषम् अन्यत्–द्रव्यं किं


PDF/HTML Page 3418 of 4199
single page version

स्वभावस्य भवति’ bākīnun koī anya dravya shun te (gnānādi) svabhāvanun thaī shake? (na ja thaī shake.) ‘यदि वा स्वभावः किं तस्य स्यात्’ athavā shun te (gnānādi svabhāv) koī anya dravyano thaī shake? (na ja thaī shake. paramārthe ek dravyane anya dravya sāthe sambandh nathī).

shun kīdhun ā? ke shuddha dravyanun nijarasarūpe pariṇaman thāy chhe. ātmānun pariṇaman nijarasarūpe ātmāthī thāy chhe, ne vāṇīnun pariṇaman vāṇīthī thāy chhe. ātmāmān gnān thāy te gnānanā kāraṇe thāy chhe, paranā-vāṇīnā kāraṇathī nahi. pahelān gnān na hotun ne bhagavānanī vāṇī sāmbhaḷīne gnān thayun em koī māne to, kahe chhe, em nathī. ātmāmān gnānanī paryāy nijarasathī pragaṭ thāy chhe. ane vāṇīnī vāṇīrūp paryāy paṇ paramāṇunā nijarasathī thāy chhe, ātmā tene kare chhe em nathī. ahāhā...! ātmā vāṇīne kare em nahi ane vāṇīthī ene gnān thāy em paṇ nahi. aho! āvī alaukik vāt!

kahe chhe-bākīnun koī anya dravya shun te gnānādi svabhāvanun thaī shake? na ja thaī shake. ā sharīr ne puṇya-pāp ādi bhāv shun gnānasvabhāvanān thaī shake? ane shun ātmā-gnānasvabhāv sharīr ne puṇya-pāp ādirūp thaī shake? na thaī shake, kadīy na thaī shake. bhāī! ā to alaukik bhedagnānanī vāt bāpā! ahāhā....! dayā, dān ādi shubhanā vikalpathī paṇ ātmāno gnānasvabhāv bhinna chhe evun antaramān bhedagnān karavāthī dharma pragaṭe chhe, ne bhedagnānathī mukti thāy chhe. kaḷashamān āve chhe ne ke-anant siddho je mukti pāmyā chhe te bhedavignānathī pāmyā chhe, ne anant jīvo je sansāramān rakhaḍe chhe te bhedavignānanā abhāvanā kāraṇe rakhaḍe chhe. aho! bhedavignān koī adbhut alaukik chīj chhe, mahādurlabh!

ahā! santo pokār karīne kahe chhe- shun gnānānandasvarūp prabhu ātmā rāg ane sharīrano thaī jāy chhe? ane rāg ane sharīr shun gnānānandasvabhāvī ātmānān thaī jāy chhe? nā, kadāpi nahi. ātmānun gnān nijarasathī pragaṭ thāy chhe ane te potānā sāmarthyathī paragneyone jāṇe chhe, tene paragneyonī ke koī bāhya nimittonī apekṣhā nathī. paramārthe ek dravyane anya dravya sāthe sambandh nathī.

āvī jhīṇī vāt! koīne thāy ke sonagaḍhamān ekalo nishchayano upadesh āpe chhe; em ke dayā, dān ādi vyavahārano teo lop kare chhe.

are bhāī! jarā sāmbhaḷ to kharo prabhu! ahīn jue to tane jaṇāshe ke ahīn to bhakti, pūjā, svādhyāy, dayā, dān ādi badhun ja chāle chhe; hā, paṇ


PDF/HTML Page 3419 of 4199
single page version

e saghaḷo vyavahār rāg chhe bāpā! e dharma nahi, dharmanun kāraṇ paṇ nahi. gr̥uhasthadashāmān dayā, dān, bhakti ityādi hoy chhe bhāī! paṇ e dharma nathī em vāt chhe.

ahīn kahe chhe- ek dravyane anya dravya sāthe vāstavamān koī sambandh nathī. paramārthe ek tattvane anya tattva sāthe sambandh nathī. bhagavān ātmā shuddha ek gnāyakatattva - chaitanyatattva chhe, ne dayā, dān, vrat ādi āsrav tattva chhe, tathā sharīr ādi ajīv tattva chhe. ahīn kahe chhe-ek tattvane bījā tattva sāthe sambandh nathī, arthāt ek tattva anya tattvarūp thatun nathī. bhagavān ātmā shuddha chaitanyatattva āsravarūp ke sharīrādi ajīvarūp thatun nathī ane rāgādi tathā sharīrādi chhe te chaitanyarūp thatān nathī. bhāī! bhāṣhā to ām sādī chhe, paṇ bhāv to je chhe te gambhīr chhe. have draṣhṭānt kahe chhe-jem-

‘ज्योत्स्नारूपं भुवं स्नपयति’ chāndanīnun rūp pr̥ithvīne ujjvaḷ kare chhe ‘भूमिः तस्य न एव अस्ति’ topaṇ pr̥ithvī chāndanīnī thatī ja nathī; ‘ज्ञानं ज्ञेयं सदा कलयति’ tevī rīte gnān gneyane sadā jāṇe chhe ‘ज्ञेयं अस्य अस्ति न एव’ topaṇ gnān gneyanun thatun ja nathī.

joyun? chāndanī pr̥ithvīne dhoḷī-ujjvaḷ kare chhe topaṇ pr̥ithvī chāndanīnī arthāt chāndanīrūp thatī ja nathī, vaḷī chāndanī paṇ pr̥ithvīrūp thatī ja nathī. tevī rīte gnān gneyone sadā jāṇe chhe topaṇ gnān gneyanun arthāt gneyarūp thatun ja nathī ane gneyo kadīy gnānarūp thatā ja nathī. shun kīdhun? gnān sharīr, man, vāṇī, puṇya, pāp ityādi padārthone jāṇe chhe topaṇ gnān te te padārthorūp thatun nathī, ane te sharīrādi padārtho gnānarūp thatā nathī. bhāī! darek tattva bhinna bhinna chhe. bhinna tattvone bheḷaseḷ karī ek mānavā te mithyātva chhe.

ahāhā...! pote shuddha ek chaitanyamūrti gnānānand sahajānand prabhu chhe. tene bhūlīne dayā, dān ādi rāgarūp vikalpomān rokāī rahe te mithyādraṣhṭi chhe. ahā! potāno shuddha chaitanyasattāno asvīkār karīne dehādino ne rāgano je svīkār kare chhe te jīv mūḍh agnānī chhe, ātmaghātī chhe; kemake teṇe potāno īnkār karīne potānī ja hinsā karī chhe. are! eṇe kadīy potānī dayā karī nahi! potānī chīj sadā gnātā-draṣhṭāsvabhāvathī bharī chhe-te hun chhun em pratīti karavī te svadayā chhe. potāne dehavāḷo ne rāgavāḷo mānavo te sva-hinsā chhe. bījānī dayā pāḷavānī kriyā to koī karī shakato nathī, kemake paradravya svatantra chhe, paradravyamān paradravyano pravesh thaī shakato nathī. parantu paradravyanī dayā pāḷavāno bhāv āve te rāg chhe ane rāg chhe te hinsā chhe.


PDF/HTML Page 3420 of 4199
single page version

to gnānīne paṇ dayā, dān, bhakti ityādino rāg āve chhe?

hā, āve chhe; paṇ tene rāganun svāmitva hotun nathī. rāg rāganā kāraṇe thāy chhe tene te mātra jāṇe ja chhe bas, tenun gnān rāgathī lipta thatun nathī. gnānīne nirantar rāgathī bhinnapaṇānun bhedagnān varte chhe. te rāgane potānī svapar-prakāshak gnānanī paryāyamān bhinnarūpe jāṇe chhe.

rāgathī mane lābh thāy ane rāgathī mane gnān thāy em mānanār rāg sāthe abhedapaṇun kare chhe ane tethī te mithyādraṣhṭi chhe. bhāī! ā to vāte vāte pher chhe. vāstavamān jīv gnān ane ānandathī bharelo pūrṇānand prabhu chhe em antaramān svīkār karavo te jīvanun jīvan chhe ane tenun ja nām jīv-dayā chhe. tenun ja nām jain dharma chhe. bākī rāganī utpati thavī te jīvanun jīvan nathī kemake rāgane ne jīvane ekapaṇun nathī. āvī vāt! samajāṇun kāī...?

ā pramāṇe gnān gneyane sadā jāṇe chhe topaṇ gney gnānanun thatun ja nathī.

* kaḷash 216ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘shuddhanayanī draṣhṭithī jovāmān āve to koī dravyano svabhāv koī anya dravyarūpe thato nathī. jem chāndanī pr̥ithvīne ujjvaḷ kare chhe parantu pr̥ithvī chāndanīnī jarāpaṇ thatī nathī, tem gnān gneyane jāṇe chhe parantu gney gnānanun jarā paṇ thatun nathī.’

shun kahe chhe? ke shuddhanayanī draṣhṭithī arthāt bhūtārthadraṣhṭithī jovāmān āve to koī dravyano svabhāv koī anyadravyarūpe thato nathī. bhāī! ā to mūḷ vāt chhe. je ā ātmā chhe te ane jaḍ paramāṇu-karma-nokarmādi chhe te bhinna bhinna chīj chhe, koī koīnāmān praveshatun nathī. ātmā chhe te paradravyamān praveshato nathī, ne sharīrādi paradravyo ātmāmān praveshatān nathī. ātmā jaḍ sharīrarūp ane jaḍ sharīr ātmārūp traṇakāḷamān thatān nathī; sharīr sharīrarūpe ne ātmā ātmārūpe ja sadā rahe chhe. tethī ātmā sharīranun kāī karī shake ke sharīr ātmānun kāī karī shake e kadīy sambhavit nathī. ā vāṇī kāne paḍe chhe ne? te vāṇīthī gnān thāy chhe em kadāpi nathī, kemake paranā sambandhathī gnān thatun nathī. parantu gnān svarasathī ja gnānapaṇe utpanna thāy chhe.

are! potānī chīj shuddha chidānandaghanasvarūp chhe. teno eṇe kadīy āshray līdho nahi! paradravyano-dayā, dān, vrat ādi rāgano-āshray eṇe līdhā karyo, parantu enāthī to agnān ja utpanna thayun. āve chhe ne ke-