PDF/HTML Page 3421 of 4199
single page version
pai nij ātamagnān vinā sukh lesh na pāyo.
are bhāī! svadravyano āshray karyā vinā samyagdarshan-gnān thatān ja nathī. ahīn kahe chhe-ātmā kadīy rāgarūp thato nathī ne rāg kadīy ātmārūp thato nathī. tenun draṣhṭānt kahe chhe-
chāndanī pr̥ithvīne ujjvaḷ kare chhe parantu pr̥ithvī chāndanīnī jarā paṇ thatī nathī; pr̥ithvī to pr̥ithvī ja rahe chhe ane chāndanī chāndanī ja rahe chhe. chāndanī pr̥ithvīne aḍatī ja nathī, ne pr̥ithvī chāndanīne aḍatī ja nathī. tem, kahe chhe, gnān gneyane jāṇe chhe topaṇ gnān gneyanun jarā paṇ thatun nathī. bhāī! ā pañchamahāvratanā pariṇām thāy te rāg chhe; gnān te rāgane jāṇe chhe, paṇ gnān rāgarūpe thatun ja nathī. gnān rāgane aḍatun ja nathī ane rāg gnānane aḍato ja nathī.
are! jīvo potānī shuddha chaitanyavastu sukhadhām prabhu ātmā chhe tene bhūlīne puṇya-pāpanī pravr̥uttimān rokāī paḍayā chhe. parantu puṇya-pāpanā bhāv vāstavamān to paradravya chhe, svadravya nathī; bhagavān ātmānī e chīj nathī. bhagavān ātmāno sahaj jāṇagasvabhāv chhe tethī te puṇya-pāp ādi bhāvone jāṇe chhe, paṇ tethī kāī puṇya-pāp ādi bhāv gnānarūp-ātmarūp thaī jatā nathī. bhagavān ātmā ne rāgādi padārtho bhinna ja rahe chhe, kadī ekarūp thatā nathī. vāstavamān rāg māro svabhāv chhe em mānīne jīv mithyātva ādi agnānamay bhāvone utpanna kare chhe ane te ene chāragatimān paribhramaṇanun kāraṇ thāy chhe.
kahe chhe- ‘ātmāno gnānasvabhāv hovāthī tenī svachchhatāmān gney svayamev jhaḷake chhe, parantu gnānamān te gneyono pravesh nathī.’
ahāhā...! gnānasvabhāvī prabhu ātmā chhe. tenā gnānanī svachchhatāmān jaṇāvāyogya gney padārtho svayamev jhaḷake chhe eṭale jaṇāy chhe. chhatān gnānamān te gneyono pravesh nathī. shubhāshubh rāg thāy tene gnān jāṇe paṇ gnān te rāgarūpe thatun nathī, ne te rāg gnānarūpe thato nathī. gnānamān gney kadī praveshatun nathī, ne gnān gneyamān kadī praveshatun nathī.
rāgadveṣhanī utpatti mithyādraṣhṭine ja thāy chhe em ahīn kahevun chhe. samyagdraṣhṭine kiñchit rāg (asthiratāno) hoy chhe, paṇ tene ahīn gauṇ gaṇīne gnānasvabhāv jāṇavā- dekhavāmātra kām kare chhe em kahe chhe. samyagdraṣhṭine jarī rāg thāy chhe ane tenī jarī ākuḷatā paṇ thāy chhe, paṇ tene te gney tarīke gnānamān jāṇe chhe. lyo, ā pramāṇe gnān
PDF/HTML Page 3422 of 4199
single page version
rāgane, sanyogane jāṇe chhe, paṇ gnān te-rūpe thatun nathī, vaḷī gnānamān gneyono pravesh nathī, arthāt gneyo gnānarūpe thatā nathī. ahīn draṣhṭipradhān vāt chhe. bākī gnānīne je kiñchit rāgadveṣhanā vikalpa thāy chhe eṭalun vedan paṇ chhe, paṇ e vāt ahīn nathī. samajāṇun kāī....?
have āgaḷanī gāthāonī sūchanārūpe kāvya kahe chheḥ-
‘तावत् राग–द्वेष–द्वयम् उदयते’ tyān sudhī rāg-dveṣhanun dvandva uday pāme chhe (- utpanna thāy chhe) ‘यावत् एतत् ज्ञानम् ज्ञानम् न भवति’ ke jyān sudhī ā gnān gnānarūp na thāy ‘पुनः बोध्यम् बोध्यताम् न याति’ ane gney gneyapaṇāne na pāme.
ahāhā....! shun kahe chhe? ke tyān sudhī rāg-dveṣhanī paramparā ūbhī rahe chhe ke jyān sudhī gnān gnānarūp na thāy arthāt gnān samyaggnān na thāy. jhīṇī vāt chhe prabhu! ātmā jāṇagasvabhāvī prabhu pragnābrahmasvarūp sarvagnasvarūp vastu chhe. ahā! āvā nijasvarūpanī jene antardraṣhṭi thaī te samyagdraṣhṭi gnānīne, kahe chhe, rāgadveṣhanī utpatti thatī nathī; kemake gnānarasathī bharelī potānī vastumān rāgadveṣh nathī.
dharmātmāne kamajorīvash kiñchit rāgādi utpanna thāy chhe, parantu pragaṭ gnān- samyaggnān tenī sāthe ekamek thatun nathī. gnān tene bījī chīj chhe, paragney chhe em jāṇe ja chhe bas; arthāt gnān rāgarūp thatun nathī ne rāg gnānamān pravesh pāmato nathī. āvī vāt chhe. samajāṇun kāī....!
ahāhā....! kahe chhe-tyān sudhī rāgadveṣhanun dvandva uday pāme chhe ke jyān sudhī gnān gnānarūpe na rahe ane gney gneyapaṇāne na pāme. ahā! gnān gnānasvabhāve pariṇamavāne badale, ā sharīrādi padārtho mārā chhe, shubhāshubhabhāvo mane lābhadāyī chhe em agnānabhāve pariṇame tyān sudhī rāgadveṣhanī paramparā chālu ja rahe chhe. bhāī! sharīrādi padārtho ne shubhāshubhabhāvo te gney chhe, paragney chhe; te tārān kem thaī jāy? ene tun gneyapaṇe na mānatān anyathā māne te agnānabhāv chhe, ane jyān sudhī agnānabhāv chhe tyān sudhī rāgadveṣhanun dvandva utpanna thayā ja kare chhe. parantu jyān gnān gnānasvabhāve thayun ke gneyo gneyapaṇe temān pratibhāsyā ane tyāre rāgadveṣhanī utpatti aṭakī gaī. ahāhā....! samyagdraṣhṭi dharmī puruṣhane samyaggnān pragaṭ thayun chhe; tenun gnān gnānarūp thayun chhe, tethī mithyātvasambandhī rāgadveṣh tene utpanna thatā nathī; tene have dīrgha sansār rahyo nathī. āvun! samajāṇun kāī....?
PDF/HTML Page 3423 of 4199
single page version
‘तत् इदं ज्ञानं न्यक्कृत–अज्ञानभावं ज्ञानं भवतु’ māṭe ā gnān, agnānabhāvane dūr karīne, gnānarūp thāo– ‘येन भाव–अभावौ तिरयन् पूर्णस्वभावः भवति’ ke jethī bhāv-abhāvane (rāg-dveṣhane) aṭakāvī deto pūrṇasvabhāv (pragaṭ) thāy.
dayā, dān, vrat, bhakti ādi rāganā pariṇām mārā chhe, mane hitakārī chhe evī mānyatā agnānabhāv chhe. ā sharīr, man, vāṇī, ne puṇya-pāpanā bhāv-e sarva paragney chhe, bhagavān ātmānā nishchaye kāī paṇ sambandhī nathī. tathāpi teo mārā (sambandhī) chhe em mānavun te agnānabhāv chhe. ahīn kahe chhe-āvā agnānabhāvane dūr karīne gnān gnānarūp thāo. ‘gnānarūp thāo’ eṭale shun? ke andar vastu trikāḷ dhruv gnānasvabhāvī pote chhe te ja hun chhun evun gnān pragaṭ thāo. ahāhā...! agnānadashāmān sharīrādi paragney hun chhun, mārā chhe em mānato hato te have tyānthī khasīne ā gnān.. gnān.. gnān ek jeno svabhāv chhe te shāshvat dhruv prabhu ātmā ja hun chhun em gnān-shraddhān thāo-em kahe chhe. samajāṇun kāī...?
aho! santoe-kevaḷīnā keḍāyatī muni bhagavantoe-gajabanī vātu karī chhe. kahe chhe-sarvane jāṇavun ne sarvane dekhavun evo tāro gnātā-draṣhṭā svabhāv chhe. koī paṇ par chījane potānī mānavī evun tārun svarūp nathī. chāhe to vyavahāraratnatrayano vikalpa ho ke dev-guru-shāstranī shraddhāno rāg ho-e badho parabhāv chhe, paragney chhe. temān svanī buddhi karavī te agnānabhāv chhe. gnānī to tene paragney tarīke jāṇe chhe, temān svāmitvanī buddhi karato nathī. ahāhā...! gnānīnā gnānathī rāg bhinna ja paḍī gayo hoy chhe; tenā gnānamān rāgano pravesh ja nathī. gnān potāmān rahīne rāgane jāṇe chhe bas.
bhagavān ātmā trikāḷ shāshvat ek gnānasvarūpī chīj chhe. tene bhūlīne jyān sudhī jīv dehādi ne rāg-dveṣhādi mārā māne tyān sudhī agnānabhāv chhe, ane jyān sudhī agnānabhāv chhe tyān sudhī rāg-dveṣh utpanna thāy chhe ane sansār ūbho rahe chhe. āchārya kahe chhe-agnānabhāvane dūr karīne gnān gnānarūp thāo ne gney gneyarūp ja raho -ke jethī bhāv-abhāvane arthāt rāg-dveṣharūp utpād-vyayane aṭakāvī deto pūrṇasvabhāv pragaṭ thāy. bhāī! rāg kevo paṇ sūkṣhma hoy, jyānsudhī te māro chhe ne mane hitakārī chhe em māne tyān sudhī agnānabhāv chhe ne tyānsudhī jīvane rāgadveṣhanun dvandva pragaṭ thayā ja kare chhe. parantu jene potānī shuddha chaitanyasattānun antaramān bhān thayun chhe evā samyagdraṣhṭi dharmī puruṣhane agnānabhāv dūr thayo chhe ne have tene agnānamay rāgadveṣhanī utpatti thatī nathī. dehādi paragneyone te parapaṇe jāṇīne nij gnānasvabhāvamān sthir thato jāy chhe. ā pramāṇe gnānasvabhāvamān visheṣh visheṣh ramaṇatā karato thako te pūrṇasvabhāvane
PDF/HTML Page 3424 of 4199
single page version
arthāt kevaḷagnānane prāpta thāy chhe. aho! dharmī puruṣhanī āvī achintya alaukik bhāvanā hoy chhe.
have āmān vyavahārathī nishchay thāy e vāt kyān rahī prabhu? ahī to vyavahāraratnatrayane paragneyamān nākhī dīdhān chhe. ahāhā.....! jāṇanār... jāṇanār.... jāṇanār bas kevaḷ jāṇavāpaṇe rahetān kevaḷagnān pragaṭ thaī jāy chhe-em vāt chhe.
‘jyān sudhī gnān gnānarūp na thāy, gney gneyarūp na thāy, tyān sudhī rāgadveṣh upaje chhe; māṭe ā gnān, agnānabhāvane dūr karīne, gnānarūp thāo, ke jethī gnānamān je bhāv ane abhāvarūp be avasthāo thāy chhe te maṭī jāy ane gnān pūrṇasvabhāvane pāmī jāy. e prārthanā chhe.’
ātmā nitya gnānasvarūpī vastu chhe; ne rāgādi chhe te gnānamān jāṇavālāyak paragney chhe. ahīn kahe chhe-gnān gnānarūp na thāy ne gney gneyapaṇe na rahe tyān sudhī rāgadveṣh upaje chhe. ahīn mithyātvasambandhī rāgadveṣhanī vāt chhe. māṭe, kahe chhe, ā gnān, agnānabhāvane dūr karīne, gnānarūp thāo. ahā! ā gnānasvabhāvī shāshvat shuddha chinmātra vastu te ja hun chhun, rāgādi mārān kāī nathī evī nirmaḷ draṣhṭi pragaṭ thāo em kahe chhe. ahāhā....! hun to shuddha chinmātra ātmā chhun ane ā jaṇāy chhe te rāgādi ne dehādi mārān kāī nathī. evī draṣhṭi pragaṭ thāo ke jethī gnānamān je bhāv-abhāvarūp be avasthāo (dvandva) thāy chhe te maṭī jāy, ane gnān pūrṇasvabhāvane pāmī jāy.
ahā! māro svabhāv to trikāḷ jāṇavāpaṇe ja chhe-em gnān gnānarūp thāy tyāre dharmī puruṣhane rāgadveṣh utpanna thatā nathī. ā rīte rāgadveṣh maṭī jāy ane svasvarūpanī ekāgratānī bhāvanā dvārā gnān pūrṇasvabhāvane prāpta thāy -evī dharmī puruṣhanī bhāvanā hoy chhe. dharmī puruṣhane asthiratāno kiñchit rāg thato hoy chhe paṇ teno te gnātā ja rahe chhe ane krame karīne gnānasvabhāvanī ekāgratānā puruṣhārtha vaḍe teno paṇ te abhāv karī pūrṇa gnānasvabhāvane prāpta thaī jāy chhe. lyo, āvī vātu chhe.
PDF/HTML Page 3425 of 4199
single page version
दंसणणाणचरत्तिं किंचि वि णत्थि दु अचेदणे विसए। तम्हा कि घादयदे चेदयिदा तेसु विसएसु।। ३६६।। दंसणणाणचरित्तं किंचि वि णत्थि दु अचेदणे कम्मे। तम्हा किं घादयदे चेदयिदा तम्हि कम्मम्हि।। ३६७।।
दंसणणाणचरित्तं किंचि वि णत्थि दु अचेदणे काए। तम्हा किं घादयदे चेदयिदा तेसु काएसु।। ३६८।। णाणस्स दंसणस्स य भणिदो घादो तहा चरित्तस्स। ण वि तहिं पोग्गलदव्वस्स को वि घादो दु णिद्दिट्ठो।। ३६९।।
‘gnān ane gney taddan bhinna chhe, ātmānā darshanagnānachāritrādi koī guṇo paradravyomān nathī’ em jāṇato hovāthī samyagdraṣhṭine viṣhayo pratye rāg thato nathī; vaḷī rāgadveṣhādi jaḍ viṣhayomān paṇ nathī; teo mātra agnānadashāmān vartatā jīvanā pariṇām chhe. -āvā arthanī gāthāo have kahe chheḥ-
te kāraṇe ā ātamā shun haṇī shake te viṣhayamān? 366.
chāritra–darshan–gnān jarīye nahi achetan karmamān,
te kāraṇe ā ātamā shun haṇī shake te karmamān? 367.
chāritra–darshan–gnān jarīye nahi achetan kāyamān,
te kāraṇe ā ātamā shun haṇī shake te kāyamān? 368.
chhe gnānano, darshan taṇo, upaghāt bhākhyo charitano,
tyān kāī paṇ bhākhyo nathī upaghāt pudgaladravyano. 369.
PDF/HTML Page 3426 of 4199
single page version
तम्हा सम्मादिट्ठिस्स णत्थि रागो दु विसएसु।। ३७०।।
रागो दासो मोहो जीवस्सेव य अणण्णपरिणामा।
एदेण कारणेण दु सद्दादिसु णत्थि रागादी।। ३७१।।
तस्मात्किं हन्ति चेतयिता तेषु विषयेषु।। ३६६।।
दर्शनज्ञानचारित्रं किञ्चिदपि नास्ति त्वचेतने कर्मणि।
तस्मात्किं हन्ति चेतयिता तत्र कर्मणि।। ३६७।।
दर्शनज्ञानचारित्रं किञ्चिदपि नास्ति त्वचेतने काये।
तस्मात्किं हन्ति चेतयिता तेषु कायेषु।। ३६८।।
ज्ञानस्य दर्शनस्य च भणितो घातस्तथा चारित्रस्य।
नापि तत्र पुद्गलद्रव्यस्य कोऽपि घातस्तु निर्दिष्टः।। ३६९।।
gāthārthaḥ– [दर्शनज्ञानचारित्रम्] darshan-gnān-chāritra [अचेतने विषये तु] achetan viṣhayamān [किञ्चित् अपि] jarā paṇ [न अस्ति] nathī, [तस्मात्] tethī [चेतयिता] ātmā [तेषु विषयेषु] te viṣhayomān [किं हन्ति] shun haṇe (arthāt shāno ghāt karī shake)?
[दर्शनज्ञानचारित्रम्] darshan-gnān-chāritra [अचेतने कर्मणि तु] achetan karmamān [किञ्चित् अपि] jarā paṇ [न अस्ति] nathī, [तस्मात्] tethī [चेतयिता] ātmā [तत्र कर्मणि] te karmamān [किं हन्ति] shun haṇe? (kāī haṇī shakto nathī.)
[दर्शनज्ञानचारित्रम्] darshan-gnān-chāritra [अचेतने काये तु] achetan kāyāmān [किञ्चित् अपि] jarā paṇ [न अस्ति] nathī, [तस्मात्] tethī [चेतयिता] ātmā [तेषु कायेषु] te kāyāomān [किं हन्ति] shun haṇe? (kāī haṇī shakto nathī.)
te kāraṇe viṣhayo prati sudraṣhṭi jīvane rāg nā. 370.
te kāraṇe shabdādi viṣhayomān nahīn rāgādi chhe. 371.
PDF/HTML Page 3427 of 4199
single page version
तस्मात्सम्पग्द्रष्टेर्नास्ति रागस्तु विषयेषु।। ३७०।।
रागो द्वेषो मोहो जीवस्यैव चानन्यपरिणामाः।
एतेन कारणेन तु शब्दादिषु न सन्ति रागादयः।। ३७१।।
[ज्ञानस्य] gnānano, [दर्शनस्य च] darshanano [तथा चारित्रस्य] tathā chāritrano [घातः भणितः] ghāt kahyo chhe, [तत्र] tyān [पुद्गलद्रव्यस्य] pudgaladravyano [घातः तु] ghāt [कः अपि] jarā paṇ [न अपि निर्दिष्टः] kahyo nathī. (darshan-gnān-chāritra haṇātān pudgaladravya haṇātun nathī.)
(ā rīte) [ये केचित्] je koī [जीवस्य गुणाः] jīvanā guṇo chhe, [ते खलु] te kharekhar [परेषु द्रव्येषु] par dravyomān [न सन्ति] nathī; [तस्मात्] tethī [सम्यग्द्रष्टेः] samyagdraṣhṭine [विषयेषु] viṣhayo pratye [रागः तु] rāg [न अस्ति] nathī.
[च] vaḷī [रागः द्वेषः मोहः] rāg, dveṣh ane moh [जीवस्य एव] jīvanā ja [अनन्यपरिणामाः] ananya (ekarūp) pariṇām chhe, [एतेन कारणेन तु] te kāraṇe [रागादयः] rāgādik [शब्दादिषु] shabdādi viṣhayomān (paṇ) [न सन्ति] nathī.
(rāgadveṣhādi samyagdraṣhṭi ātmāmān nathī tem ja jaḍ viṣhayomān nathī, mātra agnānadashāmān rahelā jīvanā pariṇām chhe.)
ṭīkāḥ– kharekhar je jemān hoy te teno ghāt thatān haṇāy ja chhe (arthāt ādhārano ghāt thatān ādheyano ghāt thāy ja chhe), jem dīvāno ghāt thatān (dīvāmān rahelo) prakāsh haṇāy chhe; tathā jemān je hoy te teno ghāt thatān haṇāy ja chhe (arthāt ādheyano ghāt thatān ādhārano ghāt thāy ja chhe), jem prakāshano ghāt thatān dīvo haṇāy chhe. vaḷī je jemān na hoy te teno ghāt thatān haṇātun nathī, jem ghaṭano ghāt thatān *ghaṭ-pradīp haṇāto nathī; tathā jemān je na hoy te teno ghāt thatān haṇātun nathī, jem ghaṭ-pradīpano ghāt thatān ghaṭ haṇāto nathī. (e pramāṇe nyāy kahyo.) have, ātmānā dharmo-darshan, gnān ane chāritra-pudgaladravyano ghāt thavā chhatān haṇātā nathī ane darshan-gnān-chāritrano ghāt thavā chhatān pudgaladravya haṇātun nathī (e to spaṣhṭa chhe); māṭe e rīte ‘darshan-gnān-chāritra pudgaladravyamān nathī’ em phalit (siddha) thāy chhe; kāraṇ ke, jo em na hoy to darshan- gnān-chāritrano ghāt _________________________________________________________________ * ghaṭ-pradīp = ghaḍāmān mūkelo dīvo. (paramārthe dīvo ghaḍāmān nathī, ghaḍāmān to ghaḍānā ja guṇo chhe.)
PDF/HTML Page 3428 of 4199
single page version
तौ वस्तुत्वप्रणिहितद्रशा द्रश्यमानौ न किञ्चित्।
सम्यग्द्रष्टिः क्षपयतु ततस्तत्त्वद्रष्टया स्फुटं तौ
ज्ञानज्योतिर्ज्वलति सहजं येन पूर्णाचलार्चिः।। २१८।।
thatān pudgaladravyano ghāt, ane pudgaladravyano ghāt thatān darshan-gnān-chāritrano ghāt anivārya thāy (arthāt avashya thavo joīe). ām chhe tethī je koī jeṭalā jīvanā guṇo chhe te badhāy paradravyomān nathī em ame samyak prakāre dekhīe chhīe (-mānīe chhīe); kāraṇ ke jo em na hoy to, ahīn paṇ jīvanā guṇono ghāt thatān pudgaladravyano ghāt, ane pudgaladravyano ghāt thatān jīvanā guṇono ghāt anivārya thāy. (ā rīte siddha thayun ke jīvanā koī guṇo pudgaladravyamān nathī.)
(prashnaḥ–) jo ām chhe to samyagdraṣhṭine viṣhayomān rāg kayā kāraṇe thāy chhe? (uttaraḥ–) koī paṇ kāraṇe thato nathī. (prashnaḥ–) to pachhī rāganī kaī khāṇ chhe? (uttaraḥ–) rāg-dveṣh-moh, jīvanā ja agnānamay pariṇām chhe (arthāt jīvanun agnān ja rāgādik ūpajavānī khāṇ chhe); māṭe te rāgadveṣhamoh, viṣhayomān nathī kāraṇ ke viṣhayo paradravya chhe, ane samyagdraṣhṭimān (paṇ) nathī kāraṇ ke tene agnānano abhāv chhe; ā rīte rāgadveṣhamoh, viṣhayomān nahi hovāthī ane samyagdraṣhṭine (paṇ) nahi hovāthī, (teo) chhe ja nahi.
bhāvārthaḥ– ātmāne agnānamay pariṇāmarūp rāgadveṣhamoh utpanna thatān ātmānā darshan-gnān-chāritrādi guṇo haṇāy chhe, parantu te guṇo haṇātān chhatān achetan pudgaladravya haṇātun nathī; vaḷī pudgaladravya haṇātān darshan-gnān-chāritrādi haṇātān nathī; māṭe jīvanā koī guṇo pudgaladravyamān nathī. āvun jāṇatā samyagdraṣhṭine achetan viṣhayomān rāgādi thatā nathī. rāgadveṣhamoh pudgaladravyamān nathī, jīvanā ja astitvamān agnānathī ūpaje chhe; jyāre agnānano abhāv thāy arthāt samyagdraṣhṭi thāy tyāre teo ūpajatā nathī. ā rīte rāgadveṣhamoh pudgalamān nathī tem ja samyagdraṣhṭimān paṇ nathī, tethī shuddhadravyadraṣhṭithī jotān teo chhe ja nahi. paryāyadraṣhṭithī jotān jīvane agnān-avasthāmān teo chhe, e pramāṇe jāṇavun.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [इह ज्ञानम् हि अज्ञानभावात् राग–द्वेषौ भवति] ā jagatamān gnān ja agnānabhāvathī rāgadveṣharūpe pariṇame chhe; [वस्तुत्व–प्रणिहित–द्रशा द्रश्यमानौ तौ
PDF/HTML Page 3429 of 4199
single page version
नान्यद्र्रव्यं वीक्ष्यते किञ्चनापि।
सर्वद्रव्योत्पत्तिरन्तश्चकास्ति
व्यक्तात्यन्तं स्वस्वभावेन यस्मात्।। २१९।।
किञ्चित् न] vastutvamān mūkelī (-sthāpelī, ekāgra karelī) draṣhṭi vaḍe jotān (arthāt dravyadraṣhṭithī jotān, te rāgadveṣh kāī ja nathī (-dravyarūp judī vastu nathī). [ततः सम्यग्द्रष्टिः तत्त्वद्रष्टया तौ स्फुटं क्षपयतु] māṭe (āchāryadev preraṇā kare chhe ke) samyagdraṣhṭi puruṣh tattvadraṣhṭi vaḍe temane (rāgadveṣhane) pragaṭ rīte kṣhay karo, [येन पूर्ण–अचल–अर्चिः सहजं ज्ञानज्योतिः ज्वलति] ke jethī, pūrṇa ane achaḷ jeno prakāsh chhe evī (dedīpyamān) sahaj gnānajyoti prakāshe.
bhāvārthaḥ– rāgadveṣh koī judun dravya nathī, jīvane agnānabhāvathī (rāgadveṣharūp pariṇām) thāy chhe; māṭe samyagdraṣhṭi thaīne tattvadraṣhṭithī jovāmān āve to teo (rāgadveṣh) kāī paṇ vastu nathī em dekhāy chhe, ane ghātikarmano nāsh thaī kevaḷagnān ūpaje chhe. 218.
‘anya dravya anya dravyane guṇ upajāvī shaktun nathī’ em havenī gāthāmān kaheshe; tenī sūchanārūp kāvya pratham kahe chheḥ-
shlokārthaḥ– [तत्त्वद्रष्टया] tattvadraṣhṭithī jotān, [राग–द्वेष–उत्पादकं अन्यत् द्रव्यं किञ्चन अपि न वीक्ष्यते] rāgadveṣhane upajāvanārun anya dravya jarāy dekhātun nathī, [यस्मात् सर्व–द्रव्य–उत्पत्तिः स्वस्वभावेन अन्तः अत्यन्तं व्यक्ता चकास्ति] kāraṇ ke sarva dravyonī utpatti potānā svabhāvathī ja thatī antaraṅgamān atyant pragaṭ prakāshe chhe,
bhāvārthaḥ– rāgadveṣh chetananā ja pariṇām chhe. anya dravya ātmāne rāgadveṣh upajāvī shaktun nathī; kāraṇ ke sarva dravyonī utpatti potapotānā svabhāvathī ja thāy chhe, anya dravyamān anya dravyanā guṇaparyāyonī utpatti thatī nathī. 219.
gnān ane gney tadna bhinna chhe, ātmānā darshan-gnān-chāritrādi koī guṇo paradravyomān nathī-em jāṇato hovāthī samyagdraṣhṭine viṣhayo pratye rāg thato nathī;
PDF/HTML Page 3430 of 4199
single page version
vaḷī rāgadveṣhādi jaḍ viṣhayomān paṇ nathī; teo mātra agnānadashāmān vartatā jīvanā pariṇām chhe. -āvā arthanī gāthāo have kahe chheḥ-
‘kharekhar je jemān hoy te teno ghāt thatān haṇāy ja chhe (arthāt ādhārano ghāt thatān ādheyano ghāt thāy ja chhe), jem dīvāno ghāt thatān (dīvāmān rahelo) prakāsh haṇāy chhe; tathā jemān je hoy te teno ghāt thatān haṇāy ja chhe (arthāt ādheyano ghāt thatān ādhārano ghāt thāy ja chhe), jem prakāshano ghāt thatān dīvo haṇāy chhe.’
juo, shun kīdhun? ke ādhārano nāsh thatān ādheyano nāsh thāy ja chhe. jemake dīvo ādhār chhe, ne prakāsh tenun ādhey chhe; tethī jo dīvāno nāsh thāy to ādhey je prakāsh teno nāsh thāy ja chhe. vaḷī ādhey haṇātān ādhār haṇāy ja chhe, jemake ādhey je prakāsh te haṇātān dīvo haṇāy ja chhe. have kahe chhe-
‘vaḷī je jemān na hoy te teno ghāt thatān haṇātun nathī, jem dīvāno ghāt thatān ghaṭ-pradīp haṇāto nathī; tathā jemān je na hoy te teno ghāt thatān haṇātun nathī, jem ghaṭ- pradīpano ghāt thatān ghaṭ haṇāto nathī. (e pramāṇe nyāy kahyo).’
juo, ā tamāre navarātramān ghaḍo korīne andar dīvo mūke chhe ne? ahīn kahe chhe-bahār ghaḍāno nāsh thatān andar rahelā dīvāno nāsh thato nathī; ane andar dīvāno nāsh thatān eṭale ke dīvo olavāī jatān kāī ghaḍāno nāsh thato nathī. kem em? kemake paramārthe dīvo ghaḍāmān nathī, ghaḍāmān to ghaḍānā ja guṇo chhe, ne dīvāmān dīvānā guṇo chhe. ghaḍo ane dīvo banne bhinna bhinna chījo chhe; be vachche vāstavik ādhār- ādhey sambandh nathī.
juo ahīn be vāt karīḥ-
1. dīvāno nāsh thatān prakāshano nāsh thāy chhe, ne prakāshano nāsh thatān dīvāno
2. ghaḍāno nāsh thatān andar rahelā dīvāno nāsh thato nathī, ne andar rahelā
kahyo.
have, ātmānā dharmo-darshan ‘gnān ane chāritra-pudgaladravyano ghāt thavā chhatān
PDF/HTML Page 3431 of 4199
single page version
haṇātā nathī ane darshan-gnān-chāritrano ghāt thavā chhatān pudgaladravya haṇātun nathī (e to spaṣhṭa chhe); māṭe e rīte darshan-gnān-chāritra pudgaladravyamān nathī em phalit (siddha) thāy chhe; kāraṇ ke jo em na hoy to darshan-gnān-chāritrano ghāt thatān pudgaladravyano ghāt, ane pudgaladravyano ghāt thatān darshan-gnān-chāritrano ghāt anivārya thāy (arthāt avashya thavo joīe).’
juo, samyagdarshan-gnān-chāritra te ātmānā dharmo chhe. ahāhā....! bhagavān ātmā nityānand prabhu sadā gnānasvarūpī chhe. tenī antardraṣhṭi thaī pratīti thavī te samyagdarshan chhe, tenun gnān te samyaggnān chhe ne temān ramaṇatā thāy te chāritra chhe. ā pramāṇe ātmānā āshraye pragaṭ thayelān samyagdarshan-gnān-chāritra te ātmānā dharmo kahetān ātmānī nirmaḷ vītarāgī paryāy chhe. have kahe chhe-sharīrano ghāt thaī jāy, sharīr jīrṇa thāy, ne vāṇī bandh thaī jāy ityādi jaḍanī kriyā thāy ethī karīne ātmānā āshraye pragaṭ thayelān darshan-gnān-chāritrano ghāt thaī jāy chhe shun? nā, nathī thato; kemake sharīr bhinna chīj chhe, ne ātmānā dharmo-darshan-gnān-chāritra bhinna chīj chhe. sharīranī kriyā na thaī tethī kāī ātmānā darshan-gnān-chāritrano ghāt thaī jāy em chhe nahi; kemake e bannene (ādhār-ādhey) sambandh nathī. sharīranī kriyā na thaī shake to sharīrano ghāt thāy, pudgalano tyān ghāt thāy, paṇ tenāthī ātmānā koī dharmo haṇātā nathī. samajāy chhe kāī....!
hun gnātā-draṣhṭā chhun-evī draṣhṭi chhoḍīne hun rāg chhun, puṇya-pāpabhāvono hun kartā chhun, puṇyabhāv mārun kartavya chhe, enāthī mārun hit-kalyāṇ chhe ityādi mānanār jīv mithyādraṣhṭi chhe ane tene darshan-gnān-chāritra-dharmono ghāt thaī rahyo chhe. have kahe chhe-ā rīte potānā darshan-gnān-chāritrano ghāt thavā chhatān bahāramān sharīranī kriyāno -gupti, samiti, mahāvrat ādi sambandhī kriyāno-shun ghāt thāy ja chhe? nā, nathī thato. tene darshan- gnān-chāritra-dharmono ghāt thavā chhatān bahāramān sharīranī kriyā evī ne evī thatī hoy chhe; kemake sharīranī kriyā ne ātmānā dharmone paraspar kāī sambandh nathī, banne bhinna bhinna ja chhe. āvī sūkṣhma vāt chhe bhāī!
sharīranī pravr̥utti evī ne evī thatī hoy, pañchamahāvrat, gupti, samiti ityādi badhī vyavahāranī kriyā barābar thatī hoy chhatān andaramān rāg māro (īṣhṭa) chhe evun shalya hotān ātmānā gnān-darshan-chāritra-dharmono ghāt thato hoy chhe. ahīn em siddha karavun chhe ke pāñch īndriyanā viṣhayo par padārtha chhe, dev-guru-shāstra paṇ par padārtha chhe; ne paradravyamān-parapadārthamān rāgadveṣh nathī. vaḷī nijasvabhāvamān paṇ rāgadveṣh nathī. paṇ are! jīv potānā svabhāvano ghāt potānā agnānathī kare chhe.
PDF/HTML Page 3432 of 4199
single page version
rāgadveṣh te agnānadashāmān vartatā jīvanā pariṇām chhe. ahīn kahe chhe- potānā guṇono ghāt thatān parano-pudgalādino ghāt thaī jāy em nathī, tathā parano-pudgalādino ghāt thatān potānā guṇono ghāt thaī jāy em paṇ nathī.
sharīranī kriyā barābar hoy to darshan-gnān-chāritra ṭake chhe em chhe nahi. jarī sūkṣhma vāt chhe prabhu! juo, sharīranī kriyā na karī shake ane potānā darshan-gnān- chāritra-dharmo to ṭakī rahe; tyān pudgalano ghāt to thayo paṇ potānā dharmono ghāt na thayo vaḷī sharīranī kriyā bahāramān barābar hoy, chhatān e bahāranī kriyāthī mane lābh chhe em māne tene potānā dharmono-darshan-gnān-chāritrano ghāt thāy ja chhe. ahāhā....! bahāramān sharīranī-kāyotsarga ne upavās ādi kriyā ne vāṇīnī kriyā evī ne evī thatī hoy chhatān agnānī viparītadraṣhṭi jīvane potānā guṇono ghāt thāy ja chhe. āvī vāt! koīne ākarī lāge paṇ ā satya vāt chhe.
bahāranī pravr̥utti ja dekhāy chhatān ānandano nāth prabhu ātmānī svasanmukh pratīti, gnān ne ramaṇatā vartatī hoy to tene potānā dharmono ghāt thato nathī. āthī ā spaṣhṭa thayun ke vrat, tap, bhakti ādinā vikalpo te ātmānā dharmo nathī. (kemake vrat, tap ādinā abhāvamān paṇ ātmānā dharmono ghāt thato nathī, ne temanā sadbhāvamān paṇ ātmānā dharmono ghāt thato jovāmān āve chhe.) vāstavamān svasvarūp shuddha chidrūpasvarūp prabhu ātmānī antar-draṣhṭi thatān samyagdarshan-gnān-chāritra pragaṭ thāy te ja ātmānā dharmo chhe; ane tene bahāramān sharīranī ne vratādi rāganī kriyānī koī apekṣhā nathī.
ahīn to ek kor bhagavān ātmārām pote sva ane bījī kor ākhun gām- sharīr, man, vāṇī, indriy, shubhāshubh rāgādibhāv-e badhuy paradravya chhe. e paradravyamān, kahe chhe, ātmāno svabhāv nathī. tethī parano ghāt thatān potānā svabhāvano-gnānādi guṇono ghāt thato nathī. ahāhā.....! jem ghaḍāno nāsh thatān dīvāno nāsh thato nathī, ne dīvāno nāsh thatān ghaḍāno nāsh thato nathī, tem, kahe chhe-ā bhagavān ātmā gnānaprakāshanun bimb prabhu chaitanyadīvo chhe. tenā āshraye darshan-gnān-chāritranī je nirvikalpa dashā thaī teno, sharīrādirūp ghaḍāno ghāt thavā chhatān, ghāt thato nathī; tathā sharīranī kriyā ne rāganī kriyā mārī chhe evī agnānamay mānyatā vaḍe enā darshan-gnān-chāritra- guṇono ghāt thāy chhe teve prasaṅge e sharīrādinī kriyāno ghāt thāy ja chhe em hotun nathī. aho! ā to jain parameshvare kahelun koī achintya alaukik tattva āchāryadeve jāher karyun chhe.
PDF/HTML Page 3433 of 4199
single page version
lyo, ām nyāyathī-lojīkathī siddha kare chhe ke- ‘māṭe e rīte darshan-gnān-chāritra pudgaladravyamān nathī em siddha thāy chhe; kāraṇ ke jo em na hoy to darshan-gnān- chāritrano ghāt thatān pudgaladravyano ghāt ane pudgaladravyano ghāt thatān darshan-gnān-chāritrano ghāt anivārya thāy (arthāt avashya thavo joīe).’
ahā! jīvane je rāg-dveṣh-mohanā bhāv utpanna thāy chhe te potānā shuddha ānandakand prabhu ātmānā bhānanā abhāvathī eṭale ke agnānathī utpanna thāy chhe. rāg- dveṣh-moh paradravyathī utpanna thatā nathī, potānā svadravyathī paṇ utpanna thatā nathī; kemake paradravya potānā svabhāvathī bhinna chhe arthāt potānā svabhāvo paradravyamān chhe nahi, ane potānun svadravya to sadāy shuddha chaitanyamay vītarāgasvabhāvamay chhe. ahīn ā siddha karavun chhe ke-paradravyamān potānā rāgadveṣhamoh nathī ane paradravyathī teo utpanna thāy chhe em paṇ nathī; potānā shuddha chaitanyasvarūpanā bhānanā abhāvathī, agnānathī, rāg-dveṣh-mohanā bhāvo utpanna thāy chhe. āvī vāt chhe.
sharīranī kriyā ane shubh vratādinān anuṣhṭhān na thaī shake emān to pudgalano ghāt thāy chhe, tethī karīne kāī ātmānā dharmono ghāt thāy em chhe nahi; kemake ātmā ane pudgal bhinna chīj chhe. bhāī! jīvane je samyaggnān utpanna thāy chhe e kāī sāmbhaḷavāthī, īndriyothī, bhāvaindriyathī ke shubharāgathī thāy chhe em nathī; parantu potānā svasvarūpanā-chaitanyachintāmaṇi prabhu ātmānā-āshraye darshan-gnān-chāritra pragaṭ thāy chhe.
samyaggnān (mati-shrutagnānane) tattvārthasūtramān parokṣha kahyun chhe ne?
hā, kahyun chhe; paṇ e to apekṣhāthī vāt karī chhe, andar pratyakṣhapaṇāno bhāv gauṇapaṇe rahyo ja chhe. bhāī! samyaggnān ātmānā lakṣhe utpanna thāy chhe. ahīn kahe chhe- ātmagnān-samyaggnān je pragaṭ thayun teno īndriyanā ghātathī kāī ghāt thato nathī, tathā man-īndriy barābar hoy teṭalā mātrathī ātmānun gnān pragaṭ thāy chhe em paṇ nathī.
are! lokone man evo bhram ghar karī gayo chhe ke sharīranī kriyā ne vrat-tap ādi rāganī kriyāthī dharma-samvar thāy chhe. paṇ bāpu! em chhe nahi. juo, shun kahe chhe? ke ghaṭano nāsh thatān ghaṭ-dīpakano nāsh thato nathī; tem īndriyo ane vratādinī kriyāno ghāt thatān kāī antaraṅg ātmānā darshan-gnān-chāritrano nāsh thato nathī. vaḷī vratādinī bāhya kriyāo evī ne evī hovā chhatān agnānane kāraṇe darshan-gnān-chāritrano ghāt thato hoy chhe, jem ghaṭ evo ne evo hoy chhe chhatān
PDF/HTML Page 3434 of 4199
single page version
ghaṭ dīpakano nāsh thato hoy chhe. bhāī! vrat-tap-bhakti ityādinā pariṇām pudgalanā pariṇām chhe ane temān ātmānā darshan-gnān-chāritranā dharmo samātā nathī. tethī pudgalanī kriyāthī ātmāno svabhāv utpanna thāy em kadīy bane nahi; bāhya vrat- tapanī kriyāthī ātmānun chāritra pragaṭe em kadīy chhe nahi. āvī vāt chhe. have kahe chhe-
‘ām chhe tethī je koī jeṭalā jīvanā guṇo chhe te badhāy paradravyomān nathī. ame ame samyak prakāre dekhīe chhīe (-mānīe chhīe); kāraṇ ke jo em na hoy to, ahīn paṇ jīvanā guṇono ghāt thatān pudgaladravyono ghāt, ane pudgaladravyano ghāt thatān jīvanā guṇono ghāt anivārya thāy. (ā rīte siddha thayun ke jīvanā koī guṇo pudgaladravyamān nathī).’
ahāhā.....! kahe chhe- ‘ām chhe tethī... , arthāt pudgalano ghāt thatān jīvanā guṇono ghāt thato nathī, ne jīvanā guṇono ghāt thatān pudgalano ghāt thato nathī-ām chhe tethī je koī jeṭalā jīvanā guṇo chhe te badhāy paradravyomān nathī. shun kīdhun? ātmāmān anant gnān, darshan, sukh, ānand, shānti, svachchhatā, prabhutā ityādi anant shaktio- guṇo chhe. te badhā, kahe chhe, paradravyomān nathī. ā sharīr, man, vāṇī, indriy ne vratādinā vikalpomān jīvanā koī guṇo nathī. jo em na hoy to ekano ghāt thatān bījāno ghāt anivārya thāy. paṇ em thatun nathī.
bhāī! ā badhun samajavun paḍashe hon; ātmānī samajaṇ karavāno ā amūlya avasar chhe. bhāī! ā avasar chālyo jāy chhe hon. ā bahāranī lakṣhmī ne ābarū e to kāī nathī, ne ā vrat-tap-bhakti ityādi badho rāg chhe, thothān chhe. loko vāḍāmān paḍayā chhe temane satya shun chhe e bichārāone sāmbhaḷavā maḷyun nathī. ahīn kahe chhe-vrat, tap, bhakti ādinā pariṇām pudgalanī kriyā chhe ne temān chaitanyano svabhāv-guṇ nathī. jīvanā jeṭalā guṇo chhe te badhāy te vratādinī kriyāmān nathī, ane jīvanā guṇomān e vratādinī kriyā nathī.
ahāhā....! potānā koī guṇo paradravyamān nathī. bhāī! ā to ṭūṅkā shabdomān badhun ghaṇun bharī dīdhun chhe. ahāhā.....! āchārya bhagavant em kahe chhe ke-vītarāg jinasvarūp prabhu amāro ātmā chhe, tenā āshraye je nirmaḷ samyagdarshan-gnān- chāritra-guṇo amane pragaṭ thayā chhe te paradravyamān arthāt vratādirūp vyavahāraratnatrayamān chhe ja nahi em samyak prakāre ame dekhīe chhīe, mānīe chhīe. bhāī! ā to jain parameshvaranā peṭanī vāto digambar santo khullī kare chhe; kahe chhe-amārā koī guṇo paradravyamān nathī em dekhīne ame mānīe chhīe.
PDF/HTML Page 3435 of 4199
single page version
are! jyān ātmānā guṇo chhe tyān najar karato nathī, ne jyān ātmānā guṇo nathī tyān anantakāḷathī najar karyā kare chhe! ākho di’ vepār karavāmān ne bhog bhogavavāmān ne bāyaḍī-chhokarān sāchavavāmān-em pāpanī kriyāmān gumāvī de chhe paṇ enān phaḷ bahu māṭhān āvashe bhāī! bījāne (-putraparivārane) rājī karavāmān ne bījāthī rājī thavāmān badho vakhat veḍaphī kāḍhe paṇ enun phaḷ bahu ākarun āvashe prabhu!
are bhāī! koṇ dīkaro ne koṇ bāp? shun ātmā kadī dīkaro chhe? bāp chhe? e to badho jūṭho laukik vyavahār bāpā! e bahāranī koī chīj tārāmān āvatī nathī, ne tun e chījamān kadīy jato nathī. māṭe paradravya uparathī draṣhṭi khaseḍī le ne jyān potānā guṇo chhe evā guṇadhām-sukhadhām prabhu ātmāmān draṣhṭi lagāvī de. ā ek ja sukhano upāy chhe, ane e ja kartavya chhe. samajāy chhe kāī...?
ahāhā...! ātmā anantaguṇano piṇḍ prabhu chhe. enā koī guṇ paradravyamān eṭale dehādi ne rāgādimān nathī. shun kīdhun? ā upavās, brahmacharya ādi dehanī kriyāmān ne vrat- tap ādi rāganī kriyāmān bhagavān ātmānā koī guṇo nathī. to pachhī dehādi ne vratādi sādhan vaḍe ātmānā guṇ kem pragaṭe? vyavahār karatān karatān nishchay kem pragaṭe? bhāī! e badhā vyavahāranā bhāv to bhavanā bhāv chhe bāpu! enāthī bhav maḷashe, bhavano ant nahi āve, emān navīn shun chhe? e to anantakāḷathī tun karato āvyo chhe. e kriyānā vikalpo tārā bhavanā antano upāy nathī bhāī! santo kahe chhe-ātmānā guṇo paradravyamān chhe ja nahi; arthāt ātmānā guṇo ātmāmān ja chhe. māṭe ātmāmān lakṣha kar, tethī tane ātmānā guṇonī-darshan-gnān-chāritranī prāpti thashe.
ahīn to ek kor ātmā ne ek kor ākhun jagat-em be bhāg pāḍī dīdhā chhe. kahe chhe-ātmānā guṇo paradravyamān nathī. māṭe paradravyathī haṭhī jā ne svadravyamān draṣhṭi kar. svadravyanā lakṣhe pariṇamatān tane nirmaḷ ratnatrayanī-samyagdarshan-gnān-chāritranī prāpti thashe. bhāī! tārī draṣhṭino viṣhay ek tun ja chho, dehey nahi, rāgādiy nahi ne ek samayanī vikārī-nirvikārī paryāy paṇ nahi. māṭe draṣhṭi svasvarūpamān lagāvī de. bas. ā ek ja karavā jevun chhe. samajāṇun kāī....? bhāī! antardraṣhṭi vinā bahārathī vratādi dhāraṇ kare paṇ e mārga nathī, e to sansār ja sansār chhe. āvī vāt ākarī lāge paṇ ā satya vāt chhe. have kahe chhe-
prashnaḥ– jo ām chhe to samyagdraṣhṭine rāg kayā kāraṇe thāy chhe? uttaraḥ– koī paṇ kāraṇe thato nathī.
PDF/HTML Page 3436 of 4199
single page version
prashnaḥ– to pachhī rāganī kaī khāṇ chhe? uttaraḥ– rāg-dveṣh-moh, jīvanā ja agnānamay pariṇām chhe (arthāt jīvanun
juo, shiṣhya prashna kare chheḥ em ke paramān ātmānā guṇ nathī, paramān ātmānā avaguṇ nathī, to pachhī samyagdraṣhṭine viṣhayomān rāg kayā kāraṇe thāy chhe?
to kahe chhe -sāmbhaḷ! gnānīne koī paranā kāraṇe rāg thato nathī. gnānīne pāñch īndriyanā viṣhayamān lakṣha jāy tyāre kiñchit rāg thāy chhe; paṇ tene rāg kahetā nathī, kemake mithyātva sambandhīno rāg thāy tene ja rāg kahevāmān āve chhe. potānī chaitanyasattāne bhūlīne parane potānun māne, parathī-vratādithī potānun hit thavun māne evā mithyādraṣhṭine rāgadveṣh utpanna thāy chhe; gnānīne te hotā nathī.
to pachhī rāganī kaī khāṇ chhe? sāmbhaḷ bhāī! rāgadveṣhamoh e jīvanā ja agnānamay pariṇām chhe, arthāt jīvanun svasvarūp sambandhī agnān ja rāgādik upajavānī khāṇ chhe. āvī vāt chhe bhāī! e rāg paradravyathī nahi, svadravyathī nahi; potāno agnānabhāv ja rāganī khāṇ chhe. samajāy chhe kāī....! have kahe chhe-
‘māṭe te rāgadveṣhamoh viṣhayomān nathī kāraṇ ke viṣhayo paradravya chhe, ane samyagdraṣhṭimān (paṇ) nathī kāraṇ ke tene agnānano abhāv chhe; ā rīte rāgadveṣhamoh, viṣhayomān nahi hovāthī ane samyagdraṣhṭine (paṇ) nahi hovāthī, (teo) chhe ja nahi.’
ahā! āvun (samajavun) to bahu kaṭhaṇ paḍe. kaṭhaṇ paḍe? shun kaṭhaṇ paḍe? bhāī! āmān na samajāy evun to kāī chhe nahi. samajaṇano piṇḍ prabhu pote ne na samajāy em kem bane? paṇ ā samajavā māṭe nivr̥utti to levī joīe ne! ā sarakārī nokaro to pañchāvan varṣhanī ummare rīṭāyarḍa-nivr̥utta thaī jāy, paṇ ā dhandhāpāṇīnā rasiyā to 70-80 varṣhanā thāy chhatān dhandhāno ras na chhoḍe ane kahe ke shen samajāy? paṇ bhāī! āvun vītarāganun tattva samajavā māṭe to khās nivr̥utti levī paḍashe. ahāhā...! ātmā andaramān sadā rāgathī bhinna chaitanyasvarūp, nivr̥uttasvarūp prabhu chhe. parathī to te nivr̥utta ja chhe, paṇ antarasvarūpanī draṣhṭi karī rāgathī nivr̥utta thatān te paryāyamān nivr̥utta thāy chhe ane tenun nām nivr̥utti chhe. samajāṇun kāī...? have eṇe koī di’ vichār ja karyo nathī ne!
PDF/HTML Page 3437 of 4199
single page version
hā, paṇ gnānīne paṇ rāg to thato dekhāy chhe? are prabhu! tane khabar nathī bhāī! gnānīne rāgadveṣh chhe ja nahi, kemake rāgadveṣh to agnānathī utpanna thāy chhe, te agnānanī olād chhe, ane gnānīne agnān nathī. ahā! jene svanun lakṣha ja thayun nathī evā agnānī jīvane, jemān potānā guṇ nathī evā paradravyonun lakṣha karavāthī agnānanā kāraṇe rāg-dveṣh utpanna thāy chhe. vāstavamān svadravyathī nahi, paradravyathī paṇ nahi, paṇ parathī ne rāgathī mane lābh chhe ane te (-par ane rāg) mārun kartavya chhe evā agnānathī rāgadveṣh utpanna thāy chhe.
bhāī! paradravyamān rāgadveṣh nathī; paramān tārā guṇ nathī, avaguṇ paṇ nathī. parantu shuddha chidānand chaitanyachamatkār nij ātmāne bhūlīne, vikārane potānun sva māne chhe te mahā viparītatā ne agnān chhe ane te agnānathī ja rāgadveṣh utpanna thāy chhe. ahāhā....! santo kahe chhe-amārā koī guṇ ame paradravyamān dekhatā nathī, to amane rāgadveṣh kem utpanna thāy?
ahā! trikāḷī dhruv ānandakand prabhu pote-tenun lakṣha chhoḍīne ek samayanī paryāy jevaḍo potāne māne te agnān chhe ane te agnān ja rāg-dveṣhanī khāṇ chhe. paradravya nahi, svadravya nahi, parantu paryāyabuddhi ja rāgadveṣhanī khāṇ chhe. ahāhā....! āchārya kahe chhe-rāgadveṣhamoh viṣhayomān nathī kemake viṣhayo paradravya chhe, ne rāg-dveṣh-moh samyagdraṣhṭimān nathī kemake tene agnānano abhāv chhe. māṭe, kahe chhe, teo chhe ja nahi. lyo, āvī vāt! em ke agnānabhāvane chhoḍīne rāg-dveṣh-moh kayāny chhe ja nahi. samajāy chhe kāī....?
ahā! dharmī jīv je samyagdraṣhṭi thayo tene rāgadveṣh nathī. kiñchit rāgādi thāy chhe te to gneyapaṇe chhe. jhīṇī vāt chhe prabhu! dharmīnī draṣhṭi to trikāḷī svadravya par chhe; ane svadravyamān kyān rāgadveṣh chhe? nathī; vaḷī paradravyamān paṇ rāg-dveṣh-moh nathī, ane paradravyanī dharmīne draṣhṭi paṇ nathī, māṭe samyagdraṣhṭine rāgadveṣhamoh kem hoy? na ja hoy. tethī āchārya kahe chhe- ‘teo (rāgadveṣhamoh) chhe ja nahi.’ kiñchit rāgadveṣh chhe e to dharmīne gnānanā gneyapaṇe chhe; tenun ene svāmitva nathī. māṭe gnānīne rāg-dveṣh-moh nathī. āvī vāt chhe.
are! ā samajyā vinā badho kāḷ viṣhay-kaṣhāyanī pravr̥uttimān vītī jāy, paṇ kahyun chhe ne ke-
bāḷapaṇ khelamen khoyā, juvānī strī viṣhe mohyā; būḍhāpā dekhake royā....;
PDF/HTML Page 3438 of 4199
single page version
bhāī! svarūpanī samajaṇ karyā vinā āvā bhūṇḍā hāl thāy bāpā! e to dolatarāmajīe paṇ chhahaḍhālāmān kahyun chhe -
bhāī! hamaṇān ja chetī jā, nahitar.... ... (em ke nahi chete to svarūpanī samajaṇ vinā anantakāḷ tīvra duḥkhamān rakhaḍavun paḍashe).
‘ātmāne agnānamay pariṇāmarūp rāg-dveṣh-moh utpanna thatān ātmānā darshan- gnān-chāritrādi guṇo haṇāy chhe, parantu te guṇo haṇātān chhatān achetan pudgaladravya haṇātun nathī; vaḷī pudgaladravya haṇātān darshan-gnān-chāritrādi haṇātān nathī; māṭe jīvanā koī guṇo pudgaladravyamān nathī.’
jīvane je puṇya-pāpanā pariṇām thāy chhe te agnānamay pariṇām chhe, kemake temān chaitanyano ansh nathī. te agnānamay pariṇāmarūp rāg-dveṣh-moh utpanna thatān ātmānā darshan-gnān-chāritra-guṇono ghāt thāy chhe. te guṇo haṇātān chhatān, kahe chhe, achetan pudgaladravyano ghāt thato nathī. ahāhā....! ātmānā guṇono ghāt thavā chhatān bahāramān sharīranī kriyāno ghāt thaī jāy ke vratādi vikalpano nāsh thaī jāy em chhe nahi-em kahe chhe.
vaḷī pudgaladravyano ghāt thatān ātmānā guṇono ghāt thato nathī. shun kīdhun? pudgaladravya nām sharīrādinī kriyā ne vratādinā vikalpano ghāt thatān jīvanā darshan-gnān- chāritra-guṇono nāsh thato nathī. māṭe, kahe chhe, jīvanā koī guṇo pudgaladravyamān nathī. ā vrat, tap, dayā, dān ādi badhā pudgalanā pariṇām chhe; temān ātmānā koī guṇo nathī. have kahe chhe-
‘āvun jāṇatā samyagdraṣhṭine achetan viṣhayomān rāgādi thatā nathī.’ ahāhā....! paradravyamān potānā koī guṇo nathī evun jāṇatā samyakdraṣhṭine, paramān draṣhṭi nahi hovāthī, achetan viṣhayomān rāgādi thatā nathī. vratādi rāganī kriyāmān paṇ ene rāg-prem thato nathī. lyo, āvī vāt! have kahe chhe-
‘rāg-dveṣh-moh pudgaladravyamān nathī, jīvanā ja astitvamān agnānathī upaje chhe; jyāre agnānano abhāv thāy arthāt samyagdraṣhṭi thāy tyāre teo upajatān nathī. ā rīte rāgadveṣhamoh pudgalamān nathī tem ja samyagdraṣhṭimān paṇ nathī, tethī
PDF/HTML Page 3439 of 4199
single page version
shuddha dravyadraṣhṭithī jotān teo chhe ja nahi. paryāyadraṣhṭithī jotān jīvane-agnān avasthāmān teo chhe-e pramāṇe jāṇavun.’
juo, ā saravāḷo kīdho; shun? ke vītarāgamūrti ānandaghan prabhu ātmāne shuddhadravyadraṣhṭithī-antaradraṣhṭithī jotān rāg-dveṣh-moh chhe ja nahi. ahāhā....! dravyadraṣhṭivantane -dharmīpuruṣhane, kahe chhe, rāgadveṣhamoh chhe ja nahi, kemake tene agnān nathī. parantu vartamān paryāy upar jenī draṣhṭi chhe, ansh upar jenī draṣhṭi chhe tevā paryāyadraṣhṭi jīvane rāgadveṣhamoh utpanna thāy chhe. bahāramān koī bhale mahāvratādinun pālan karato hoy, paṇ enāthī potāne lābh chhe em jo mānato hoy to te paryāyadraṣhṭi mūḍh chhe, ane tene agnānanā kāraṇe rāg-dveṣh-moh avashya thāy chhe. māṭe paryāyabuddhi chhoḍī, he bhāī! dravyadraṣhṭi pragaṭ kar. ā ja tārā hitano-kalyāṇano upāy chhe.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ-
‘इह ज्ञानम् हि अज्ञानभावात् राग–द्वेषौ भवति’ ā jagatamān gnān ja agnānabhāvathī rāg-dveṣharūpe pariṇame chhe; ‘वस्तुत्व–प्रणिहित–दशा द्रश्यमानौ तौ किञ्चित् न’ vastutvamān mūkelī (-sthāpelī, ekāgra karelī) draṣhṭi vaḍe jotān (arthāt dravyadraṣhṭithī jotān), te rāgadveṣh kāī ja nathī (-dravyarūp judī vastu nathī).
‘ā jagatamān gnān ja agnānabhāvathī rāgadveṣharūpe pariṇame chhe.’ -jhīṇī vāt chhe prabhu! andar ātmā chhe te gnānapuñj prabhu chaitanya.... chaitanya... chaitanyashaktino rasakand chhe. dayā, dān ādi puṇyabhāv ne hinsā, jūṭh ādi pāpanā bhāv-te ātmāmān nathī. shun kīdhun? rāgadveṣhanā bhāv, puṇya-pāpanā bhāv te shuddha chaitanyavastumān nathī. ahā! āvo ātmā, kahe chhe, agnānabhāvathī rāgadveṣharūpe thāy chhe, pariṇame chhe. jene potānī shuddha chaitanyasattā ke jene ek gnāyakabhāv, dhruvabhāv, ek sāmānyabhāv, nityabhāv, pañcham pāriṇāmikabhāv kahīe tenun bhān nathī te jīv agnānabhāvathī puṇya ne pāp ane rāg ne dveṣhanā bhāvarūpe pariṇame chhe. ahāhā....! pote nijasvabhāvathī rāgadveṣharūpe pariṇamato nathī, ne karmane laīne rāgadveṣharūpe pariṇame chhe em paṇ nathī, parantu potānī vastunā svarūpanun agnān chhe, abhān chhe-te agnānane laīne pote rāgadveṣharūpe pariṇame chhe. samajāṇun kāī...?
ā sharīr to jaḍ māṭī-dhūḷ chhe, ane karma paṇ jaḍ māṭī-dhūḷ chhe. e to ātmāmān chhe nahi. vaḷī ekek īndriyanā viṣhayane jāṇe evī je khaṇḍakhaṇḍ bhāv-
PDF/HTML Page 3440 of 4199
single page version
indriy-gnānanī khaṇḍakhaṇḍ paryāy-te paṇ trikāḷī dhruv vastumān nathī. trikāḷī vastu to akhaṇḍ, abhed, ek gnāyakabhāvarūp chhe. te gnāyak vastumān rāgadveṣh nathī, sansār nathī, udayabhāv nathī.
to pachhī ā rāgadveṣh utpanna thāy chhe kem? to kahe chhe-potānā shuddha chaitanyasvarūpanun bhān nathī evā agnānane kāraṇe jīvane rāgadveṣh utpanna thāy chhe. ahāhā....! hun koṇ chhun? mārun svarūp shun chhe? ane mārun kartavya shun? ityādinun bhān nahi hovāthī agnānavash ene rāgadveṣh utpanna thāy chhe. ahīn mithyātva sambandhīnā je rāgadveṣh chhe tene ja rāgadveṣh gaṇavāmān āvyā chhe. samakit thayā pachhī rāgādi thāy chhe tenī ahīn gaṇatrī nathī. ahāhā....! bhagavāne jagatamān chha dravya joyān chhe; temān ātmā chaitanyanī draṣhṭinā abhāvarūp agnānabhāvathī rāgadveṣharūpe pariṇame chhe em joyun chhe. samajāy chhe kāī....? have kahe chhe-
vastutvamān mūkelī-ekāgra karelī draṣhṭi vaḍe jotān arthāt dravyadraṣhṭithī jotān te ‘rāgadveṣh ‘किञ्चित् न्’ kāī ja nathī. joyun? paryāy ja potānun svarūp chhe em dekhanārā paryāyadraṣhṭi jīvone rāgadveṣh utpanna thāy chhe, parantu vastu pote trikāḷī dhruv chidānandaghan prabhu pote chhe temān ekāgra karelī anrtadraṣhṭivaḍe jotān, kahe chhe, rāgadveṣh kāī ja nathī. ahāhā....! ātmā shuddha ek chaitanyavastu chhe tene antaranī ekāgradraṣhṭithī dekhatān dharma- vītarāgatā pragaṭ thāy chhe, samyagdarshan-gnān-chāritra pragaṭ thāy chhe. tene rāgadveṣh kāī ja nathī. ahā! ‘siddha samān sadā pad mero’ -evī chīj pote ātmā chhe, paṇ are! ene enī khabar nathī! shun thāy? pote jinasvarūp andar bhagavān chhe enā bhān vinā agnānathī tene rāgadveṣh nirantar upajyā ja kare chhe. jo potānā pūraṇ gnānānandamay bhagavānasvarūpanī draṣhṭi kare to rāgadveṣh kāī ja nathī, kemake rāgadveṣh kāī dravyarūp judī vastu nathī; dravyadraṣhṭimān rāgadveṣh dekhātā nathī. māṭe āchāryadev preraṇā karī kahe chhe ke-
‘ततः सम्यग्द्रष्टिः तत्त्वद्रष्टया तौ स्फुटं क्षपयतु’ māṭe samyagdraṣhṭi puruṣh tattvadraṣhṭi vaḍe temane (rāgadveṣhane) pragaṭ rīte kṣhay karo, ‘येन पूर्ण–अचल–अर्चिः सहजं ज्ञान– ज्योतिः ज्वलति’ ke jethī, pūrṇa ane achaḷ jeno prakāsh chhe evī (dedīpyamān) sahaj gnānajyoti prakāshe.
ahā! anādi agnān vaḍe eṇe chaitanyanun jīvan haṇī nākhyun chhe. tene āchāryadev kahe chhe-he bhāī! tārī chīj andar sarvagnasvabhāvathī pūraṇ bharī paḍī chhe. temān ja draṣhṭi sthāpit karī tattvadraṣhṭi vaḍe rāgadveṣhano kṣhay karo. svabhāv upar draṣhṭi detān rāgadveṣh upajatā nathī; upajatā nathī māṭe teno kṣhay karo em kahyun chhe. samajāṇun kāī....?