PDF/HTML Page 3481 of 4199
single page version
bhagavān ātmā trikāḷ ekarūp dravya chhe. temān ek samayanī paryāy chhe te upar upar chhe. asaṅkhya pradeshamān darek pradeshanī upar upar paryāy chhe. upar upar eṭale shun? ke te paryāy dravyamān praveshatī nathī (arthāt trikāḷī dravyarūp thaī jatī nathī). chen-sāṅkaḷī hoy temān hajār kaḍī-aṅkoḍā hoy chhe. tem ātmāmān asaṅkhya pradesho chhe. temān andaranun je daḷ (dravyamān) chhe te dhruv chhe ane jyān dhruv chhe tyān upar upar paryāy thāy chhe. ahāhā....! shuddhanayano viṣhay dhruv dravya jyān chhe tyān upar upar paryāy chhe ane jyān paryāy upar chhe tyān dhruv samīp chhe. em paryāyanun kṣhetra kharekhar to bhinna chhe; paryāyanun kṣhetra bhinna ane andar dhruvanun kṣhetra bhinna chhe. ek kṣhetranā be ansh chhe. asaṅkhya pradeshanā kṣhetramān paryāy upar upar bhinna chhe te paryāyane antaramān vāḷavānī chhe. badhā kṣhetre paryāyane antaramān vāḷavānī chhe.
pramāṇano viṣhay dravya-paryāy banne chhe. shuddhanayano viṣhay ekalun trikāḷī dhruv dravya chhe. dhruv upar je vartamān paryāy chhe te andar praveshatī nathī, upar upar rahe chhe. jem pāṇīnā daḷamān telanun ṭīpun praveshatun nathī tem bhagavān ātmā asaṅkhya pradeshī dhruv daḷ chhe temān badalavun ke palaṭavun nathī. evā dhruvanī upar upar palaṭatī avasthā rahe chhe, te dhruvadhāmamān praveshatī nathī. āvun vītarāganun tattva khūb jhīṇun bhāī! ā tamārā rūpiyā jem (puṇya hoy to) maḷī jāy ne? tem ā nathī. ā to upayog jhīṇo kare to samajāy em chhe. bākī agiyār aṅganān bhaṇatar bhaṇī gayo paṇ vastu ane enī paryāyane yathārtha jāṇyān nahi to tethī shun? ahā! 11 aṅganā karoḍo shlok kaṇṭhastha karyā paṇ tethī shun?
samayasār gāthā 143mān āve chhe ke-ātmā abaddhaspr̥uṣhṭa chhe, pavitra chhe, sāmānya chhe, ekarūp chhe-evo je vikalpa uṭhe chhe te to rāg chhe; tethī shun? evā vikalpathī shun lābh chhe? te vikalpane chhoḍīne vartamān paryāyane dhruv taraph vāḷī teno anubhav karavo enun nām samyagdarshan chhe, ane enun nām dharma ane mokṣhamārga chhe. bhāī! tārun tattva āvun khūb gambhīr chhe. samajāṇun kāī...?
ahā! shuddhanayano viṣhay anant shaktivāḷo, chaitanyachamatkāramātra, nitya, abhed,
PDF/HTML Page 3482 of 4199
single page version
ek chhe. temān paryāy gauṇ chhe. paṇ paryāyathī jotān paryāyamān rāgādi chhe te potānā ja aparādhathī chhe em kahe chhe. dhruv to shuddha chhe, paṇ potānā ja aparādhathī te rāgadveṣharūp pariṇame chhe; evun nathī ke karmano uday tene rāgadveṣharūp pariṇamāve chhe. bhāī tārā ūndhā puruṣhārthathī ja tane rāgādi vikār thāy chhe. karmanā māthe doṣh na nākh. mane karma vikār karāve chhe em paradravyano vāṅk na kāḍh, paradravya par kop na kar. vikār thavāmān jeo paradravyano-karmano ja vāṅk kāḍhe chhe teo agnānīo chhe ne teo mohanadīne pār utarī shakatā nathī, teo mohanī senāne jītī shakatā nathī, pote hārī jāy chhe. temane rāgadveṣh maṭatā nathī, kem maṭatā nathī? to kahe chhe-
‘kāraṇ ke rāgadveṣh karavāmān jo potāno puruṣhārtha hoy to ja temane maṭāḍavāmān paṇ hoy, parantu jo paranā karāvyā ja rāgadveṣh thatā hoy to par to rāgadveṣh karāvyā kare, tyān ātmā temane kyāthī maṭāḍī shake? māṭe rāgadveṣh potānā karyā thāy chhe ane potānā maṭāḍayā maṭe chhe-em kathañchit mānavun te samyaggnān chhe.’
ahāhā...! puṇya-pāp ādi vikārī bhāv karavāmān jo potāno puruṣhārtha hoy to ja pote tene (samyak puruṣhārtha vaḍe) ṭāḷī shake, paṇ jo karmane laīne vikārī bhāv thatā hoy to pote tene kevī rīte ṭāḷī shake? paranā-karmanā karāvyā te thatā hoy to par to rāgadveṣh karāvyā ja kare, temān ātmānā hāthanī vāt to kāī rahī nahi. paṇ em chhe nahi. māṭe rāgadveṣh potānā karyā thāy chhe ane potānā maṭāḍayā maṭe chhe-em kathañchit mānavun te samyaggnān chhe. dharmīne paṇ rāgadveṣh potānī asthiratānā aparādhathī thāy chhe. karmathī nahi -em yathārtha mānavun; sarvathā karma ja rāgadveṣh karāve chhe em na mānavun. ahāhā...! ā rāgadveṣh thāy chhe te māro ja aparādh chhe, karma to temān bāhya nimittamātra (upasthitimātra) chhe em mānavun te samyaggnān chhe. ahāhā....! (rāgano) karanāro hun ane maṭāḍanāro paṇ hun chhun. je joḍe te toḍe. shun kīdhun? karmanā nimittathī sambandh pote ja joḍe chhe ane pote ja tene toḍe chhe em kathañchit mānavun te samyaggnān chhe. āvī vāt chhe.
PDF/HTML Page 3483 of 4199
single page version
ताणि सुणिदूण रूसदि तूसदि य पुणो अहं भणिदो।। ३७३।।
पोग्गलदव्वं सद्दत्तपरिणदं तस्स जदि गुणो अण्णो ।
तम्हा ण तुमं भणिदो किंचि वि किं रूससि अबुद्धो।। ३७४।।
असुहो सुहो व सद्दो ण तं भणदि सुणसु मं ति सो चेव ।
ण य एदि विणिग्गहिदुं सोदविसयमागदं सद्रं्।। ३७५।।
असुहं सुहं व रूवं ण तं भणदि पेच्छ मं ति सो चेव ।
ण य एदि विणिग्गहिदुं चक्खुविसयमागदं रूवं।। ३७६।।
sparsha, ras, gandh, varṇa ane shabdādirūpe pariṇamatān pudgalo ātmāne kāī kahetān nathī ke ‘tu amane jāṇ’ , ane ātmā paṇ potānā sthānathī chhūṭīne temane jāṇavā jato nathī. banne tadna svatantrapaṇe potapotānā svabhāvathī ja pariṇame chhe. ām ātmā par pratye udāsīn (-sambandh vināno, taṭastha) chhe, topaṇ agnānī jīv sparshādikane sārān-narasān mānīne rāgīdveṣhī thāy chhe te tenun agnān chhe. -āvā arthanī gāthāo have kahe chheḥ-
tene suṇī, ‘mujane kahyun’ gaṇī, roṣh toṣh jīvo kare. 373.
pudgaladarav shabdatvapariṇat, tehano guṇ anya chhe,
to nav kahyun kāī paṇ tane, he abudh! roṣh tun kayam kare? 374.
shubh ke ashubh je shabda te ‘tun suṇ mane’ na tane kahe,
ne jīv paṇ grahavā na jāye karṇagochar shabdane; 37p.
shubh ke ashubh je rūp te ‘tun jo mane’ na tane kahe,
ne jīv paṇ grahavā na jāye chakṣhugochar rūpane; 376.
PDF/HTML Page 3484 of 4199
single page version
ण य एदि विणिग्गहिदुं घाणविसयमागदं गंधं।। ३७७।।
असुहो सुहो व रसो ण तं भणदि रसय मं ति सो चेव ।
ण य एदि विणिग्गहिदुं रसणविसयमागदं तु रसं।। ३७८।।
असुहो सुहो व फासो ण तं भणदि फुससु मं ति सो चेव ।
ण य एदि विणिग्गहिदुं कायविसयमागदं फासं।। ३७९।।
असुहो सुहो व गुणो ण तं भणदि बुज्झ मं ति सो चेव ।
ण य एदि विणिग्गहिदुं बुद्धिविसयमागदं तु गुणं।। ३८०।।
असुहं सुहं व दव्वं ण तं भणदि बुज्झ मं ति सो चेव ।
ण य एदि विणिग्गहिदुं बुद्धिविसयमागदं दव्वं।। ३८१।।
एयं तु जाणिऊणं उवसमं णेव गच्छदे मूढो ।
णिग्गहमणा परस्स य सयं च बुद्धिं सिवमपत्तो।।
ne jīv paṇ grahavā na jāye ghrāṇagochar gadhane; 377.
shubh ke ashubh ras jeh te ‘tun chākh mujane’ nav kahe,
ne jīv paṇ grahavā na jāye rasanagochar ras are! 378.
shubh ke ashubh je sparsha te ‘tun sparsha mujane’ nav kahe,
ne jīv paṇ grahavā na jāye kāyagochar sparshane; 379.
shubh ke ashubh je guṇ te ‘tun jāṇ mujane’ nav kahe,
ne jīv paṇ grahavā na jāye buddhigochar guṇane; 380.
shubh ke ashubh je dravya te ‘tun jāṇ mujane’ nav kahe,
ne jīv paṇ grahavā na jāye buddhigochar dravyane. 381.
–ā jāṇīne paṇ mūḍh jīv pāme nahīn upasham are!
shiv buddhine pāmel nahi e par grahaṇ karavā chahe. 382.
PDF/HTML Page 3485 of 4199
single page version
तानि श्रुत्वा रुष्यति तुष्यति च पुनरहं भणितः।। ३७३।।
तस्मान्न त्वं भणितः किञ्चिदपि किं रुष्यस्यबुद्धः।। ३७४।।
अशुभः शुभो वा शब्दो न त्वां भणति शृणु मामिति स एव।
न चैति विनिर्ग्रहीतुं श्रोत्रविषयमागतं शब्दम्।। ३७५।।
अशुभं शुभं वा रूपं न त्वां भणति पश्य मामिति स एव।
न चैति विनिर्ग्रहीतुं चक्षुर्विषयमागतं रूपम्।। ३७६।।
अशुभः शुभो वा गन्धो न त्वां भणति जिघ्र मामिति स एव।
न चैति विनिर्ग्रहीतुं
gāthārthaḥ– [बहुकानि] bahu prakāranān [निन्दितसंस्तुतवचनानि] nindānān ane stutinān vachanorūpe [पुद्गलाः] pudgalo [परिणमन्ति] pariṇame chhe; [तानि श्रुत्वा पुनः] temane sāmbhaḷīne agnānī jīv [अहं भणितः] ‘mane kahyun’ em mānīne [रुष्यति तुष्यति च] roṣh tathā toṣh kare chhe (arthāt gusse thāy chhe tathā khushī thāy chhe).
[पुद्गलद्रव्यं] pudgaladravya [शब्दत्वपरिणतं] shabdapaṇe pariṇamyun chhe; [तस्य गुणः] teno guṇ [यदि अन्यः] jo (tārāthī) anya chhe, [तस्मात्] to he agnānī jīv! [त्वं न किञ्चित् अपि भणितः] tane kāī paṇ kahyun nathī; [अबुद्धः] tun agnānī thayo thako [किं रुष्यसि] roṣh shā māṭe kare chhe?
[अशुभः वा शुभः शब्दः] ashubh athavā shubh shabda [त्वां न भणति] tane em nathī kaheto ke [माम् शुणु इति] ‘tun mane sāmbhaḷ’; [सः एव च] ane ātmā paṇ (potānā sthānathī chhūṭīne), [श्रोत्रविषयम् आगतं शब्दम्] shrotrendriyanā viṣhayamān āvelā shabdane [विनिर्ग्रहीतुं न एति] grahavā (jāṇavā) jato nathī.
[अशुभं वा शुभं रूपं] ashubh athavā shubh rūp [त्वां न भणति] tane em nathī kahetun ke [माम् पश्य इति] ‘tun mane jo’; [सः एव च] ane ātmā paṇ (potānā sthānathī chhūṭīne), [चक्षुर्विषयम् आगतं] chakṣhu-indriyanā viṣhayamān āvelā (arthāt chakṣhugochar thayelā) [रूपम्] rūpane [विनिर्ग्रहीतुं न एति] grahavā jato nathī.
[अशुभः वा शुभः गन्धः] ashubh athavā shubh gandh [त्वां न भणति] tane em nathī kahetī ke [माम् जिघ्र इति] ‘tun mane sūṅgh’; [सः एव च] ane ātmā paṇ
PDF/HTML Page 3486 of 4199
single page version
न चैति विनिर्ग्रहीतुं रसनविषयमागतं तु रसम्।। ३७८।।
अशुभः शुभो वा स्पर्शो न त्वां भणति स्पृश मामिति स एव ।
न चैति विनिर्ग्रहीतुं कायविषयमागतं स्पर्शम्।। ३७९।।
अशुभः शुभो वा गुणो न त्वां भणति बुध्यस्व मामिति स एव ।
न चैति विनिर्ग्रहीतुं बुद्धिविषयमागत तु गुणम्।। ३८०।।
अशुभं शुभं वा द्रव्यं न त्वां भणति बुध्यस्व मामिति स एव ।
न चैति विनिर्ग्रहीतुं
विनिर्ग्रहमनाः परस्य च स्वयं च बुद्धिं शिवामप्राप्तः।। ३८२।।
[घ्राणविषयम् आगतं गन्धम्] ghrāṇendriyanā viṣhayamān āvelī gandhane [विनिर्ग्रहीतुं न एति] (potānā sthānathī chyut thaīne) grahavā jato nathī.
[अशुभः वा शुभः रसः] ashubh athavā shubh ras [त्वां न भणति] tane em nathī kaheto ke [माम् रसय इति] ‘tun mane chākh’; [सः एव च] ane ātmā paṇ [रसनविषयम् आगतं तु रसम्] rasanā-indriyanā viṣhayamān āvelā rasane [विनिर्ग्रहीतुं न एति] (potānā sthānathī chhūṭīne) grahavā jato nathī.
[अशुभः वा शुभः स्पर्शः] ashubh athavā shubh sparsha [त्वां न भणति] tane em nathī kaheto ke [माम् स्पृश इति] ‘tun mane sparsha’; [सः एव च] ane ātmā paṇ (potānā sthānathī chhūṭīne), [कायविषयम् आगतं स्पर्शम्] kāyānā (-sparshendriyanā) viṣhayamān āvelā sparshane [विनिर्ग्रहीतुं न एति] grahavā jato nathī.
[अशुभः वा शुभः गुणः] ashubh athavā shubh guṇ [त्वां न भणति] tane em nathī kaheto ke [माम् बुध्यस्व इति] ‘tun mane jāṇ’; [सः एव च] ane ātmā paṇ (potānā sthānathī chhūṭīne), [बुद्धिविषयम् आगतं तु गुणम्] buddhinā viṣhayamān āvelā guṇane [विनिर्ग्रहीतुं न एति] grahavā jato nathī.
[अशुभं वा शुभं द्रव्यं] ashubh athavā shubh dravya [त्वां न भणति] tane em nathī kahetun ke [माम् बुध्यस्व इति] ‘tun mane jāṇ’; [सः एव च] ane ātmā paṇ (potānā sthānathī chhūṭīne), [बुद्धिविषयम् आगतं द्रव्यम्] buddhinā viṣhayamān āvelā dravyane [विनिर्ग्रहीतुं न एति] grahavā jato nathī.
[एतत् तु ज्ञात्वा] āvun jāṇīne paṇ [मूढः] mūḍh jīv [उपशमं न एव
PDF/HTML Page 3487 of 4199
single page version
गच्छति] upashamane pāmato nathī; [च] ane [शिवाम् बुद्धिम् अप्राप्तः च स्वयं] shiv buddhine (kalyāṇakārī buddhine, samyaggnānane) nahi pāmelo pote [परस्य विनिर्ग्रहमनाः] parane grahavānun man kare chhe.
ṭīkāḥ– pratham draṣhṭānt kahe chheḥ ā jagatamān bāhyapadārtha-ghaṭapaṭādi-, jem devadatta nāmano puruṣh yagnadatta nāmanā puruṣhane hāth pakaḍīne koī kāryamān joḍe tem, dīvāne svaprakāshanamān (arthāt bāhyapadārthane prakāshavānā kāryamān) joḍato nathī ke ‘tun mane prakāsh’, ane dīvo paṇ lohachumbak-pāṣhāṇathī kheñchāyelī lokhaṇḍanī soyanī jem potānā sthānathī chyut thaīne tene (bāhyapadārthane) prakāshavā jato nathī; parantu, vastusvabhāv par vaḍe utpanna karī shakāto nahi hovāthī tem ja vastusvabhāv parane utpanna karī shakto nahi hovāthī, dīvo jem bāhyapadārthanī asamīpatāmān (potānā svarūpathī ja prakāshe chhe) tem bāhyapadārthanī samīpatāmān paṇ potānā svarūpathī ja prakāshe chhe. (em) potānā svarūpathī ja prakāshatā evā tene (dīvāne), vastusvabhāvathī ja vichitra pariṇatine pāmato evo manohar ke amanohar ghaṭapaṭādi bāhyapadārtha jarāy vikriyā utpanna karato nathī.
evī rīte have dārṣhṭānt chheḥ bāhyapadārtho-shabda, rūp, gandh, ras, sparsha tathā guṇ ne dravya-, jem devadatta yagnadrattane hāth pakaḍīne koī kāryamān joḍe tem, ātmāne svagnānamān (bāhyapadārthone jāṇavānā kāryamān) joḍatā nathī ke ‘tun mane sāmbhaḷ, tun mane jo, tun mane sūṅgh, tun mane chākh, tun mane sparsha, tun mane jāṇ’ , ane ātmā paṇ lohachumbak-pāṣhāṇathī kheñchāyelī lokhaṇḍanī soyanī jem potānā sthānathī chyut thaīne temane (bāhyapadārthone) jāṇavā jato nathī; parantu, vastusvabhāv par vaḍe utpanna karī shakāto nahi hovāthī tem ja vastusvabhāv parane utpanna karī shakto nahi hovāthī, ātmā jem bāhyapadārthonī asamīpatāmān (potānā svarūpathī ja jāṇe chhe) tem bāhyapadārthonī samīpatāmān paṇ potānā svarūpathī ja jāṇe chhe. (em) potānā svarūpathī ja jāṇatā evā tene (ātmāne), vastusvabhāvathī ja vichitra pariṇatine pāmatā evā manohar ke amanohar shabdādi bāhyapadārtho jarāy vikriyā utpanna karatā nathī.
ā rīte ātmā dīvānī jem par pratye sadāy udāsīn chhe (arthāt sambandh vagarano, taṭastha chhe) -evī vastusthiti chhe, topaṇ je rāgadveṣh thāy chhe te agnān chhe.
bhāvārthaḥ– shabdādik jaḍ pudgaladravyanā guṇo chhe. teo ātmāne kāī kahetān nathī, ke ‘tun amane grahaṇ kar (arthāt tun amane jāṇ)’; ane ātmā paṇ potānā sthānathī chyut thaīne temane grahavā (-jāṇavā) temanā pratye jato nathī.
PDF/HTML Page 3488 of 4199
single page version
यायात्कामपि विक्रियां तत इतो दीपः प्रकाश्यादिव ।
तद्वस्तुस्थितिबोधवन्ध्यधिषणा एते किमज्ञानिनो
रागद्वेषमयीभवन्ति सहजां मुञ्चन्त्युदासीनताम्।। २२२।।
jem shabdādik samīp na hoy tyāre ātmā potānā svarūpathī ja jāṇe chhe, tem shabdādik samīp hoy tyāre paṇ ātmā potānā svarūpathī ja jāṇe chhe. ām potānā svarūpathī ja jāṇatā evā ātmāne potapotānā svabhāvathī ja pariṇamatān shabdādik kiñchitmātra paṇ vikār karatān nathī, jem potānā svarūpathī ja prakāshatā evā dīvāne ghaṭapaṭādi padārtho vikār karatā nathī tem, āvo vastusvabhāv chhe, topaṇ jīv shabdane sāmbhaḷī, rūpane dekhī, gandhane sūṅghī, rasane āsvādī, sparshane sparshī, guṇ-dravyane jāṇī, temane sārān-narasān mānī rāgadveṣh kare chhe, te agnān ja chhe.
have ā ja arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ–
achyut ane shuddha (-vikār rahit) evun gnān jeno mahimā chhe evo ā gnāyak ātmā [बोध्यात्] gney padārthothī [काम् अपि विक्रियां न यायात्] jarā paṇ vikriyā pāmato nathī, [दीपः प्रकाश्यात् इव] jem dīvo prakāshya padārthothī (-prakāshāvāyogya ghaṭapaṭādi padārthothī) vikriyā pāmato nathī tem. [ततः इतः] to pachhī [तद्– वस्तुस्थिति–बोध–बन्ध्य–धिषणाः एते अज्ञानिनः] evī vastusthitinā gnānathī rahit jemanī buddhi chhe evā ā agnānī jīvo [किम् सहजाम् उदासीनताम् मुञ्चन्ति, रागद्वेषमयीभवन्ति] potānī sahaj udāsīnatāne kem chhoḍe chhe ane rāgadveṣhamay kem thāy chhe? (em āchāryadeve shoch karyo chhe.)
bhāvārthaḥ– gnānano svabhāv gneyane jāṇavāno ja chhe, jem dīpakano svabhāv ghaṭapaṭādine prakāshavāno chhe. evo vastusvabhāv chhe. gneyane jāṇavāmātrathī gnānamān vikār thato nathī. gneyone jāṇī, temane sārān-narasān mānī, ātmā rāgīdveṣhī-vikārī thāy chhe te agnān chhe. māṭe āchāryadeve shoch karyo chhe ke- ‘vastuno svabhāv to āvo chhe, chhatān ā ātmā agnānī thaīne rāgadveṣharūpe kem pariṇame chhe? potānī svābhāvik udāsīn- avasthārūp kem raheto nathī?’ ā pramāṇe āchāryadeve je shoch karyo chhe te yukta chhe, kāraṇ ke jyān sudhī shubh rāg chhe tyān sudhī prāṇīone agnānathī duḥkhī dekhī karuṇā ūpaje chhe ane tethī shoch thāy chhe. 222.
PDF/HTML Page 3489 of 4199
single page version
पूर्वागामिसमस्तकर्मविकला भिन्नास्तदात्वोदयात् ।
दूरारूढचरित्रवैभवबलाच्चञ्चच्चिदर्चिर्मयीं
विन्दन्ति स्वरसाभिषिक्तभुवनां ज्ञानस्य सञ्चेतनाम्।। २२३।।
have āgaḷanā kathananī sūchanārūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [राग–द्वेष–विभाव–मुक्त–महसः] jemanun tej rāgadveṣharūp vibhāvathī rahit chhe, [नित्यं स्वभाव–स्पृशः] jeo sadā (potānā chaitanyachamatkāramātra) svabhāvane sparshanārā chhe, [पूर्व–आगामि–समस्त–कर्म–विकलाः] jeo bhūt kāḷanān tem ja bhaviṣhya kāḷanān samasta karmathī rahit chhe ane [तदात्व–उदयात्–मिन्नाः] jeo vartamān kāḷanā karmodayathī bhinna chhe, [दूर–आरूढ–चरित्र–वैभव–बलात् ज्ञानस्य सञ्चेतनाम् विन्दन्ति] teo (-evā gnānīo-) ati prabaḷ chāritranā vaibhavanā baḷathī gnānanī sañchetanāne anubhave chhe- [चञ्चत्–चिद्–अर्चिर्मयीं] ke je gnān-chetanā chamaktī chaitanyajyotimay chhe ane [स्व–रस–अभिषिक्त–भुवनाम्] jeṇe nij rasathī (potānā gnānarūp rasathī) samasta lokane siñchyo chhe.
bhāvārthaḥ– jemane rāgadveṣh gayā, potānā chaitanyasvabhāvano aṅgīkār thayo ane atīt, anāgat tathā vartamān karmanun mamatva gayun evā gnānīo sarva paradravyathī judā thaīne chāritra aṅgīkār kare chhe. te chāritranā baḷathī, karmachetanā ane karmaphaḷachetanāthī judī je potānī chaitanyanā pariṇamanasvarūp gnānachetanā tenun anubhavan kare chhe.
ahīn tātparya ām jāṇavunḥ- jīv pahelān to karmachetanā ane karmaphaḷachetanāthī bhinna potānī gnānachetanānun svarūp āgam-pramāṇ, anumān-pramāṇ ane svasamvedanapramāṇathī jāṇe chhe ane tenun shraddhān (pratīti) draḍh kare chhe; e to avirat, deshavirat ane pramatta avasthāmān paṇ thāy chhe. ane jyāre apramatta avasthā thāy chhe tyāre jīv potānā svarūpanun ja dhyān kare chhe; te vakhate, je gnānachetanānun teṇe pratham shraddhān karyun hatun temān te līn thāy chhe ane shreṇi chaḍī, kevaḷagnān upajāvī, sākṣhāt *gnānachetanārūp thāy chhe. 223.
_________________________________________________________________ * kevaḷagnānī jīvane sākṣhāt gnānachetanā hoy chhe. kevaḷagnān thayā pahelān paṇ nirvikalpa anubhav
to, samyagdraṣhṭine gnānachetanā nirantar hoy chhe, karmachetanā ane karmaphaḷachetanā nathī hotī; kāraṇ ke
tene nirantar gnānanā svāmitvabhāve pariṇaman hoy chhe. karmanā ane karmaphaḷanā svāmitvabhāve
pariṇaman nathī hotun.
PDF/HTML Page 3490 of 4199
single page version
sparsha, ras, gandh, varṇa ane shabdādirūpe pariṇamatān pudgalo ātmāne kāī kahetān nathī ke ‘tun amane jāṇ’ , ane ātmā paṇ potānā sthānathī chhūṭīne temane jāṇavā jato nathī. banne tadna svatantrapaṇe potapotānā svabhāvathī ja pariṇame chhe. ām ātmā par pratye udāsīn (-sambandh vināno, taṭastha) chhe, topaṇ agnānī jīv sparshādikane sārān-narasān mānīne rāgī-dveṣhī thāy chhe te tenun agnān chhe. -āvā arthanī gāthāo have kahe chheḥ-
pratham draṣhṭānt kahe chheḥ ‘ā jagatamān bāhya padārtha-ghaṭapaṭādi, jem devadatta nāmano puruṣh yagnadatta nāmanā puruṣhane hāth pakaḍīne koī kāryamān joḍe tem, dīvāne svaprakāshanamān (arthāt bāhya padārthane prakāshavānā kāryamān) joḍato nathī ke “tun mane prakāsh,” ane dīvo paṇ lohachumbak-pāṣhāṇathī kheñchāyelī lokhaṇḍanī soyanī jem potānā sthānathī chyut thaīne tene (bāhya padārthane) prakāshavā jato nathī;...’
juo, shun kahe chhe? ā bahāranā padārtho-ghaḍo, vastra, pustak, ā lākaḍī vagere dīvāne em kahetā nathī ke tun mane prakāsh. ahāhā...! prakāshavun e to dīvāno svabhāv chhe. ghaṭ-paṭ vagere chhe māṭe dīvo prakāshe chhe shun em chhe? shun ghaṭ-paṭādi padārtho em kahe chhe ke- ‘mane prakāsho’ nā, em chhe nahi. vaḷī dīvo ghaṭ-paṭādine prakāshe chhe topaṇ, lohachumbak-pāṣhāṇathī kheñchāyelī lokhaṇḍanī soyanī jem, potānā sthānathī khasīne parapadārthone prakāshavā jato nathī. dīvo dīvāmān ja rahe chhe ne parapadārtha parapadārthamān; dīvo potānun sthān chhoḍīne parapadārthane prakāshavā jato nathī. āvī vāt! have kahe chhe-
‘parantu vastusvabhāv par vaḍe utpanna karī shakāto nahi hovāthī tem ja vastu- svabhāv parane utpanna karī shakato nahi hovāthī, dīvo jem bāhya padārthanī asamīpatāmān (potānā svarūpathī ja prakāshe chhe) tem bāhya padārthanī samīpatāmān paṇ potānā svarūpathī ja prakāshe chhe.
lyo, vastu-svabhāv par vaḍe utpanna karī shakāto nathī. shun kīdhun? dīvāno prakāshavāno svabhāv ghaṭapaṭādi par padārtho vaḍe utpanna karī shakāto nathī. vaḷī dīvāno prakāshasvabhāv ghaṭ-paṭādi par padārthone utpanna karī de em paṇ nathī kemake vastu-svabhāv parane utpanna karī shakato nathī. sūkṣhma vāt chhe bhāī! ghaṭapaṭādinā kāraṇe dīvāno prakāshasvabhāv chhe em nahi ane dīvānā prakāshasvabhāvanā kāraṇe parapadārtho chhe em
PDF/HTML Page 3491 of 4199
single page version
‘(em) potānā svarūpathī ja prakāshatā evā tene (dīvāne), vastusvabhāvathī ja vichitra pariṇatine pāmato evo manohar ke amanohar ghaṭapaṭādi bāhyapadārtha jarāy vikriyā utpanna karato nathī.’
juo, ā mahattvano siddhānt kahyo. shun? ke-ghaṭapaṭādi bāhya padārtha potānā svabhāvathī ja vichitra pariṇatine pāme chhe ek vāt. ane te bāhya padārtha potānā svarūpathī ja prakāshatā dīvāne jarāy vikriyā utpanna karatā nathī. ā draṣhṭānt kahyun; have siddhānt kahe chheḥ-
evī rīte have dārṣhṭānt chheḥ ‘bāhya padārtho-shabda, rūp, gandh, ras, sparsha tathā guṇ ne dravya-’ jem devadatta yagnadattane hāth pakaḍīne koī kāryamān joḍe tem, ātmāne svagnānamān (bāhya padārthone jāṇavānā kāryamān) joḍatā nathī ke “tun mane sāmbhaḷ, tun mane jo, tun mane sūṅgh, tun mane chākh, tun mane sparsha, tun mane jāṇ,” ane ātmā paṇ lohachumbak-pāṣhāṇathī kheñchāyelī lokhaṇḍanī soyanī jem potānā sthānathī chyut thaīne temane (bāhya padārthone) jāṇavā jato nathī;...’
ā deh to jaḍ māṭī-dhūḷ ajīv tattva chhe; ne karma chhe e paṇ jaḍ māṭī-dhūḷ chhe. bhāī! jenā nimitte ā paisā āve ne jāy e puṇya-pāparūp karma jaḍ chhe. tathā paryāyamān dayā, dān ādi tathā kām-krodh ādinā je shubhāshubh bhāv thāy te vikār chhe. ahāhā...! ā sarvathī bhinna andar bhagavān ātmā gnānasvarūpī prabhu chaitanyanā prakāshanun pūr chhe. ahā! sachchidānand prabhu ātmā, ahīn kahe chhe, sparshādi par padārthone jāṇavā māṭe potānun kṣhetra chhoḍīne tyān jato nathī, tem te bahāranā sparshādi padārtho tene kahetā nathī ke tun amane jāṇ.
ahāhā...! jenī sattāmān jāṇavun-jāṇavun thāy chhe e padārtha koṇ? ā sharīrādi chhe e to jaḍ dhūḷ chhe, e kāī jāṇatā nathī. ame dehādi chhīe em e kāī jāṇatā nathī; ane rāg-vikār chhe ey achetan jaḍ chhe, ey kāī jāṇato nathī. ahāhā...! enāthī bhinna andar chaitanyaprakāshano puñj prabhu ātmā chhe te jāṇe chhe ke ā deh chhe, karma chhe, rāg chhe, ityādi. ahīn kahe chhe-paṇ e sharīrādi padārtho āne (-ātmāne) kāī kahetā nathī ke tun amane prakāsh-jāṇ; tem ā ātmā chhe te potānun sthān chhoḍī sharīrādine prakāshavā temanī pāse jato nathī. nyāy samajāy chhe? vastunā svarūpane jāṇavā prati ‘नी–नयू’ – gnānane dorī javun tenun nām nyāy chhe.
PDF/HTML Page 3492 of 4199
single page version
sūkṣhma vāt chhe prabhu! bhagavān! tārī chīj andar kevī chhe tene jāṇavā prati andar lakṣha karyun nathī! are sva-svarūpane samajyā vinā chorāsīnā avatāramān janma-maraṇ karī karīne tārā sothā nīkaḷī gayā chhe bhāī! narak, ḍhor-tiryañch vageremān rakhaḍī rakhaḍīne tun duḥkhī duḥkhī thayo chhe bhāī! tārā duḥkhanī vāt shun karīe? e to akathya-akathya chhe.
ā sheṭhīā badhā ānandakand prabhu ātmāne jāṇyā vinā hamaṇān paṇ duḥkhī ja chhe. duḥkhī na hoy to ānandanun vedan hovun joīe ne? bhāī! chāhe pāñch-pachās karoḍanī dhūḷ (sampatti) maḷī hoy, sharīr sundar-rūpāḷun hoy, paṇ tene potānān māne e mānyatā ja duḥkharūp chhe. paisā kyān ātmānī chīj chhe? tene ātmā laī paṇ nā shake, daī paṇ nā shake; tathāpi hun kamāun ne hun dān karun evī mānyatā kare e duḥkharūp chhe bhāī! ahīn atyāre ā vāt nathī. ahīn to ā kahe chhe ke-jem dīvo ghaṭ-paṭane prakāshavā potānun sthān chhoḍī tyān jato nathī, tathā “mane prakāsho” em ghaṭapaṭādi padārtho dīvāne kahetā nathī tem gnānaprakāshano puñj prabhu ātmā dehādi padārthone jāṇatān potānun sthān chhoḍī tyān jato nathī, tathā “mane jāṇo”-em te dehādi padārtho ātmāne kahetā nathī. bahu jhīṇī vāt bhāī!
are bhagavān! tun jāṇanārasvarūp chho. jāṇanār evo tun tane jāṇe nahi e kevī vāt! ā dehadevaḷamān pote sachchidānand, gnānānand, sahajānandasvarūp pūrṇa prabhu birāje chhe. ahā! pūrṇa gnān ane pūrṇa ānandathī andar ṭhasāṭhas bharelo chhe, chhatān are tun paramān sukh māne chhe! mūḍh chho ke shun? indriyanā viṣhayamān sukh chhe. sundar strīnā sharīramān sukh chhe, paisāmān sukh chhe-em mānī are tun kem bhikhārīveḍā kare chhe?
paravastu to tenā kāraṇe āve chhe ane tenā kāraṇe jāy chhe. tun to prabhu! teno jāṇanāramātra chho. lokomān kahe chhe ne ke-“dāṇe dāṇe khānāranun nām.” eno artha shun? e ja ke je paramāṇu āve chhe te tenā kāraṇe āve chhe, ane je nathī āvyā te paṇ tenā kāraṇe ja nathī āvyā. bhāī! tārāthī te āve ke dūr thāy em traṇakāḷamān banavājog nathī. tethī potāno ānand potāmān pūrṇa bharelo hovān chhatān potāne bhūlīne kastūrīmr̥uganī jem tun bahār jhāvān nākhe chhe, bahār strīnā sharīramān, paisāmān viṣhayamān sukh gote chhe e tārī mūrkhatā-pāgalapaṇun chhe.
ahīn kahe chhe-dehadevaḷamān rahelo, dehathī bhinna chaitanyadev dehane prakāshatān potānun svasthān chhoḍī tyān dehamān jato nathī (deharūp thato nathī), gnānasvarūp ja rahe chhe. tathā ā deh kaheto nathī ke ‘tun mane prakāsh’; prakāshavun e to
PDF/HTML Page 3493 of 4199
single page version
chaitanyano svabhāv ja chhe. are! anantakāḷamān eṇe jaḍ ratnonī kimmat karī paṇ andar pūrṇa ānandanun devāvāḷun chaitanyaratna chhe tenī kimmat karī nahi, ānand dhām prabhu pote chhe teno mahimā karyo nahi! ane tethī tenun sansār paribhramaṇ maṭayun nahi.
jem devadatta koī puruṣh hoy te yagnadatta nāmanā bījā puruṣhane hāth pakaḍīne koī kāryamān joḍe tem, ahīn kahe chhe, bahāranā shabdādi padārtho ātmāne te bāhya padārthone jāṇavānā kāmamān joḍatā nathī ke-“tun mane sāmbhaḷ, tun mane jo, tun mane sūndh, tun mane chākh, tun mane sparsha, tun mane jāṇ.”
ā vāṇī jaḍ dhvani thāy chhe ne! oho! tame bahu sārā-em prashansānā ke tame bahu kharāb-em nindānā je shabdo thāy te, ahīn kahe chhe, em kahetā nathī ke “tun mane sāmbhaḷ.” ahā! e shabdo to jaḍ māṭī-dhūḷ chhe. te tane (-ātmāne) kyān oḷakhe- jāṇe chhe ke kahe? tevī rīte ā strīnā sharīranun rūp tane kahetun nathī ke tun mane jo. ahā! shabda, rūp, gandh, ras, sparsha vagere bāhya padārtho parāṇe upayogane jāṇavānā kāmamān joḍatā nathī ke tun amane jāṇ. paṇ are anantakāḷamān eṇe andar najar nākhī ja nahi! upayogane bahār shabdādimān ja joḍī bhamāvyā kare emān tane bhāre nukashān chhe bhāī! māṭe bahārathī lakṣha haṭhāvī upayogane antar svarūpamān vāḷ. tethī tane samyaggnān thashe, atīndriy ānand thashe. have atyāre to ā vāt gum thaī gaī chhe ane korā kriyākāṇḍ rahī gayā chhe. parantu anrtadraṣhṭi vaḍe ātmāne jāṇyā vinā tārī badhī kriyāo nirarthak chhe bāpu! kahyun chhe ne ke-
“jyān lagī ātamā tattva chīnyo nahi tyān lagī sādhanā sarva jūṭhī.” upayogane andar laī javo chhe bas; bījun kāī karavun nathī. samajāṇun kāī...!
paravastu upar lakṣha jāy to rāg thāy ane rāg duḥkh ja chhe bhāī! trilokanāth tīrthaṅkaradev taraph lakṣha jāy te paṇ rāg-shubharāg ja chhe ane te duḥkharūp ja chhe. ek chidānandakand prabhu ātmāmān lakṣha jāy to nirākuḷ ānandanī utpatti thāy chhe ane evā atīndriy ānandano svād āve te ja dharma chhe, kartavya chhe. samajāṇun kāī...!
ātmā andar chaitanyalakṣhmīno bhaṇḍār-ahāhā...! anant gnān, anant darshan, anant ānand, anant shānti, anant vīrya, anant prakāsh, anant svachchhatā, anant prabhutā-em anant guṇ-svabhāvothī bharelun godām chhe. ahā! chhatān e paramān shakti shodhavā jāy, paramān mārun sukh chhe em jāṇī shabdādine jāṇavāmān rokāy te enī mūḍhatā chhe, agnān chhe ane tenun phaḷ chār gatinī jel chhe. ahīn kahe chhe-e shabdādi
PDF/HTML Page 3494 of 4199
single page version
padārtho kahetā nathī ke tun amane jāṇ, ane tene jāṇatān te shabdādirūp thaī jato nathī. bahu jhīṇī vāt bhāī!
have kahe chhe- ‘vastusvabhāv par vaḍe utpanna karī shakāto nahi hovāthī tem ja vastusvabhāv parane utpanna karī shakato nahi hovāthī, ātmā jem bāhya padārthonī asamīpatāmān (potānā svarūpathī ja jāṇe chhe) tem bāhya padārthonī samīpatāmān paṇ potānā svarūpathī ja jāṇe chhe.
juo, ā siddhānt kahyo-ke vastusvabhāv par vaḍe utpanna karī shakāto nathī. bhāī! ātmānī gnānanī dashā shabdādi bāhya padārtho vaḍe utpanna karī shakātī nathī; kemake gnānanun svanun bhavan-pariṇaman potānā guṇathī utpanna thāy chhe, parathī nahi. ā shāstrathī gnān thāy, bhagavānanī vāṇīthī gnān thāy ke gurunā upadeshathī gnān thāy em vastusvarūp nathī. paradravyathī potānun gnān traṇakāḷamān thāy nahi. gnānānandasvarūp potāno ātmā chhe temān najar karavāthī potānān gnān ane ānand utpanna thāy chhe. ā ja upāy chhe, bījo koī upāy nathī, pote potāthī samaje to gurune nimitta kahīe. vāstavamān to pote potāno guru chhe. pote potāthī samaje ke-hun karma nahi, vikār nahi, puṇya nahi, pāp nahi, hun to akhaṇḍ ek ānandakand sachchidānand prabhu chhun- em anubhav kare tyāre pote potāno guru chhe ane tyāre par gurune nimitta kahevāmān āve chhe. par guru nimitta chhe. bas.
ahāhā...! vastu andar pote gnānānandasvarūp pragnābrahmasvarūp chhe; paṇ tenā par shabdādi padārthonī ekatābuddhinun anantakāḷathī tāḷun māryun chhe. bhāī! ek vār tun bhedagnānanī kuñchī lagāvī de ane tāḷun kholī nākh. hun to gnān chhun, shabdādi nahi, vikalpa nahi-em kuñchī lagāvī de. ahāhā...! tārān anant chaitanyanān nidhān pragaṭ- khullān thashe, tane svānubhavanī atīndriy moj pragaṭ thashe. āvo mārag chhe bhāī! sansārathī sāv judo.
ahāhā...! kahe chhe-jagatanā par padārtho kahetā nathī ke mane jāṇavāmān tun jhukī paḍ, ane pote paṇ potānā svarūpathī khasīne par padārthone jāṇavā jato nathī. ahā! āvī vastusthiti chhe topaṇ pote potāne bhūlīne paranī dayā pāḷavāmān tatpar rahe chhe! are! jyān vastu paḍī chhe tyān dekhato nathī ane jyān potānī chīj nathī tyān rokāī gayo chhe; jāṇe paramānthī potānun gnān āvashe, sukh āvashe-paṇ bhāī! e shabda, rūp, ras, gandh, sparsha ādi padārtho vaḍe gnānanī paryāy utpanna thaī shakatī nathī kemake vastusvabhāv par vaḍe utpanna karī shakāto nathī.
vaḷī vastusvabhāv parane utpanna karī shakato nathī. shun kīdhun? potānun gnān parane
PDF/HTML Page 3495 of 4199
single page version
ātmā shuddha ek chaitanyasvarūp vastu chhe. ahāhā...! tenī jene anrtadraṣhṭi thaī tene svanun gnān thāy chhe, tem bāhya padārthonun paṇ gnān tene aḍayā vinā ja thāy chhe. gnānano āvo ja svaparaprakāshak svabhāv chhe je vaḍe te pote potāne ane parane svarūpathī ja jāṇe chhe. parapadārtha dūr hoy ke samīp hoy, tene jāṇavā māṭe te padārthanī samīp javun paḍatun nathī, vā te padārtha samīp āve to ja ātmā tene jāṇe, jāṇī shake-em nathī. ahā! āvī vāt! āmān nyāy samajāy chhe?
duniyāthī moṭo pher eṭale loko rāḍu pāḍe ke-vyavahārane nishchayanun kāraṇ mānatā nathī.
are bāpu! tane vyavahār kone kahīe tenī khabar nathī. jyāre rāganī ruchi chhoḍī trikāḷī ek shuddha gnāyakasvabhāvī nij vastuno anubhav kare tyāre je rāgānsh bākī rahe tene vyavahār kahevāmān āve chhe. tyān vyavahāranā shubharāgathī dharma thāy evī tārī mānyatā mithyātva chhe, kemake dharma to ek vītarāgabhāv chhe. ahāhā...! jene nij chaitanyanun andaramān bhān thayun tene have sarvathā rāg chhe ja nahi em māne te paṇ mithyātva chhe ane e rāgathī-vyavahārathī nishchay thāy em māne ey mithyātva chhe. dharmīne vyavahār chhe kharo, paṇ tene te upādey-āshray karavāyogya chhe em nathī. upādey to ek shuddha chaitanyasvabhāvī antaḥtattva ja chhe. ahā! potānī paryāyamān kamajorī vash je rāg chhe tene te duḥkh chhe, upādhi chhe em gnānī jāṇe chhe.
bhāī! vyavahār karatān karatān nishchay thāy e mānyatā mithyādraṣhṭinī chhe. jo to kharo, chhahaḍhālāmān pt.. shrī dolatarāmajī shun kahe chhe-
eṇe anantavār munivrat dhāraṇ karyān, pañch mahāvrat pāḷyān, paṇ leshamātra sukh na thayun, arthāt duḥkh ja thayun. eno artha shun? e ja ke pañchamahāvrat ane pañch samitinā pālanano shubharāg duḥkhasvarūp ja chhe. ene ātmānā ānandano svād āvyo nahi tethī te vratādinā rāgathī duḥkh ja pāmyo. ā munivrat te vastrasahit
PDF/HTML Page 3496 of 4199
single page version
nahi, vastrasahit to munipaṇun ja hoī shake nahi. vastrasahit chothun, pāñchamun guṇasthān hoī shake, munipaṇun nahi. munidashā to nagna digambar dashā hoy chhe, andaramān traṇ kaṣhāyanā abhāvarūp rāgathī nagna ane bahāramān vastrathī nagna. aho! munidashā koī achintya alaukik chīj chhe. tathāpi munidashāmān je shubharāg āve chhe te duḥkharūp chhe, jāṇe āganī bhaṭṭhī. tyān ja (chhahaḍhālāmān ja) kahyun chhe ke-
rāg ashubh ho ke shubh, te duḥkharūp chhe, agninī bhaṭṭhī chhe; te ātmānī shāntine bāḷī mūke chhe. māṭe shubharāgathī dharma thāy e asambhav chhe. shubharāgathī dharma thāy em māne to mithyādraṣhṭi ane dharmī-gnānī puruṣhane sādhakadashāmān rāg hoto ja nathī em māne toy mithyādraṣhṭi chhe, kemake teṇe vyavahāranayane mānyo nathī. dharmī jīvane āgam anusār yathāsambhav rāg-vyavahār avashya hoy chhee.
ahā! munidashā kone kahīe bāpu! atyāre to sādhu māṭe chokā banāve, gr̥uhastho rasoḍān laīne sāthe phare ane sādhu māṭe rasoī banāve, paṇ e mārga nathī bhāī! vītarāganā mārgamān doṣhayukta (uddeeeeshik) āhār kahyo nathī. doṣhayukta āhār lenār ane denār banne mithyādraṣhṭi chhe. bhāī! santoe to be nay dvārā dharmanun svarūp bahu spaṣhṭa samajāvyun chhe. ahāhā...! antaraṅgamān gnānānand nityānand prabhu ātmānā āshrayathī samyagdarshanādi nirmaḷ pariṇati pragaṭ thāy te dharma te nishchay, ane evā dharmī puruṣhane pūrṇa dashā na thāy tyān sudhī bahāramān je vyavahāranā-rāganā vikalpa āve tene te jāṇe te vyavahār. bhāī! gnānīne bahāramān rāg-vyavahār chhe kharo, paṇ te jāṇavālāyak chhe, ādaravālāyak nathī, dharmī tene heyapaṇe jāṇe ja chhe.
ahāhā...! hun gnāyak chhun evo jene antaramān anubhav thayo chhe evo gnānī dūranā padārthane, potānā svaparaprakāshak gnānanā svabhāvathī, te padārthane aḍayā vinā jāṇe ja chhe. ahāhā...! te potānā svarūpamān rahīne svane jāṇe chhe tem dūranā ke najīkanā par padārthane paṇ jāṇe chhe evo gnānano svapar-prakāshak svabhāv chhe.
bījī rīte kahīe to gāthā 17-18mān kundakundāchārya to em kahe chhe ke bhale agnānīnī gnān paryāy ho emān ātmā jaṇāy chhe. agnānīnī paryāyano svabhāv paṇ sva-paraprakāshak hovāthī paryāyamān svagnāyak chidānand bhagavān pūraṇ jaṇāy chhe. gnānano svabhāv sva-paraprakāshak chhe to e paryāyamān ekalun parane jāṇe evun hoī shake nahi. e paryāy svane jāṇe ane parane jāṇe evo ja eno svabhāv chhe, chhatān agnānīnī draṣhṭi ek upar (gnāyakabhāv upar) jatī nathī. hun ekane (gnāyakane) jāṇun chhun em
PDF/HTML Page 3497 of 4199
single page version
samayasār gāthā 17-18nī ṭīkāno trījo peregrāphaḥ- ‘parantu jyāre āvo anubhūtisvarūp bhagavān ātmā ābāḷagopāḷ saune sadākāḷ pote ja anubhavamān āvato hovā chhatān paṇ anādi bandhanā vashe par (dravyo) sāthe ekapaṇānā nishchayathī mūḍh je agnānī tene “ā anubhūti chhe te ja hun chhun evun ātmagnān uday thatun nathī.”
jhīṇī vāt chhe prabhu! bāḷakathī māṇḍī vr̥uddha saune enī gnānanī paryāyamān sadākāḷ pote ja anubhavamān āvato hovā chhatān arthāt gnānanī paryāyano svabhāv ja evo chhe ke te paryāyamān sadākāḷ-ek samayanā virah vinā trikāḷī ānandano nāth ja jaṇāy chhe. chhatān ā paryāyamān ātmā jaṇāy chhe em draṣhṭi tyān jatī nathī.
trikāḷī gnānaguṇ eno jem sva-paraprakāshak svabhāv chhe tem tenī gnānanī vartamān pragaṭ paryāyano paṇ sva-paraprakāshak svabhāv chhe. tethī te paryāyamān sarva jīvone sadākāḷ gnāyak jaṇāto hovā chhatān rāgane vash thaelo prāṇī tene joī shakato nathī enī najarū (najar) paryāy upar ne rāg upar chhe eṭale ā gnāyakane jāṇun chhun te khoī bese chhe. anādi bandhane-rāgane vash paḍayo rāgane jove chhe paṇ mane gnānanī paryāyamān ā gnāyak dekhāy chhe em joto nathī. bhalene tun nā pāḍ hun (mane-gnāyakane) nathī jāṇato chhatān prabhu! tārī paryāyamān tun atyāre jaṇāy chhe ho. gajab vāt karī chhe ne?
ātmāmān anantaguṇo bhale ho parantu jāṇavun e eno mukhya guṇ chhe. ame chhīe em anantaguṇo jāṇatā nathī; gnān chhe te potāne ne parane jāṇe chhe.
evī rīte gnān paryāy sivāy ānand chhe, samyagdarshan chhe, samyak-chāritra chhe te potāne jāṇatā nathī kāraṇ ke emān gnānasvabhāv nathī.
gnānanī paryāy potāne jāṇe ane parane jāṇe evo ja eno sva-paraprakāshak svabhāv pragaṭ chhe tethī te gnān paryāyamān sadā saune bhagavān ātmadev prakāshe chhe. parantu enī draṣhṭi-buddhi ek samayanī paryāy ane rāg upar hovāthī bhagavān (gnāyak ātmā) jaṇāy chhe em mānato nathī.
to kahe chhe ke gnānanī vartamān paryāyamān sva-par gneyane jāṇavānī tākāt chhe ane tethī te paryāy svane-ākhā dravyane jāṇe chhe. vartamān paryāyamān dravya āvatun nathī
PDF/HTML Page 3498 of 4199
single page version
paṇ dravyanun gnān paryāyamān thayun chhe chhatān draṣhṭimān rāgane pūjya dekhīne tyān aṭakī gayo chhe. ā jāṇavāmān āve chhe ene jāṇato nathī ane parane jāṇun chhun evī mithyābuddhi thaī gaī chhe. (arthāt) ekalo paraprakāshak chhun evī buddhi thaī gaī chhe je mithyā chhe.
ahīn samīp ane asamīp padārthomān ekalā parane ja jāṇe chhe em nathī tethī ā vāt sāthe līdhī chhe.
sva-paraprakāshak svabhāvanā sāmarthyavāḷo bhagavān ātmā chaitanyabimb te jenī ek samayanī paryāyamān jaṇāṇo chhe tenī gnānanī paryāyamān jem ātmā jaṇāy chhe tem dūr rahelā padārtho paṇ tene aḍayā vinā jaṇāy chhe. samajāṇun kāī....?
ahā! ekavār to em (andaramān) āvyun hatun ke (jāṇe) gnānanī paryāy je chhe ek ja vastu chhe. bījī chīj ja nathī. ek (gnānanī) paryāyanun astitva e sārā lokālokanun astitva chhe.) ek samayanī jāṇavā dekhavānī sva-paraprakāshak paryāy emān ātmadravya enā (anantā) guṇo enī traṇekāḷanī paryāyo tathā chha dravyonā dravya-guṇ- paryāy badhun ek samayamān jaṇāy chhe. ākhu jagat ek samayamān jaṇāy chhe chhatān ek samayanī paryāyamān potānā dravya guṇ ke chha dravyo āvatā nathī.
are prabhu! tun koṇ chho ane tārun sāmarthya shun chhe enī tane khabar nathī. ahā! kevaḷagnānanī ek samayanī paryāy pūrā lokālokane jāṇe evī bahār pragaṭ thāy. māṭe dravya-guṇamān kāī ochhap thaī jāy, ghaṭāḍo thaī jāy em nathī. dravya to evun ne evun ja rahe chhe. dravyamān kāī ochhun thatun nathī. ahā! āvo alaukik chaitanyachamatkāramay bhagavān ātmā chhe. loko bahāramān chamatkār māne paṇ emān to dhūḷey chamatkār nathī. pūrṇa paryāy pragaṭ thaī e dravyamānthī pragaṭ thaī em vyavahārathī kahevāy; nishchayathī dekho to paryāy, paryāyathī thaī chhe, dravyathī nahi. pūraṇ anantagnānanī paryāy pragaṭī te sarva lokālokane jāṇatī thakī pragaṭī chhe chhatān dravya-guṇ to evān ne evān trikāḷ ekarūp paḍayān chhe; temān koī uṇap ke adhikatā thaī nathī. ām sarva paḍakhethī vastusvarūp yathārtha jāṇavun joīe.
nigodamān akṣharanā anantamā bhāge gnānanī paryāy hatī, teno vikās thaī ne bār aṅg ane chaud pūrvanun gnān thāy te gnānano anantaguṇo vikās chhe; ane kevaḷagnānanī paryāy thāy e to ethīy anantaguṇo vikās chhe. ahā! āvī jemān ākhun jagat- svaparanān dravya-guṇ ane anādianant paryāyo jaṇāy evī pūrṇa gnānanī paryāy pragaṭavā chhatān trikāḷī dravya-guṇamān kāī ochhap ke uṇap ke visheṣhatā thatī nathī. ahā! āvo
PDF/HTML Page 3499 of 4199
single page version
prabhu! sāmbhaḷ to kharo ke ā shun kahevāy chhe! kevaḷagnānanī paryāy shaktimānthī pragaṭī to shaktimān kāī ochhap thaī hashe em koīne tarka uṭhe to kahe chhe-nā, shakti to evī ne evī paripūrṇa trikāḷ andar bharī paḍī chhe. ahā! āvī alaukik vāto chhe. ‘ātmā potānā svarūpathī ja jāṇe chhe’ -em je kahyun chhe emānthī ā badhī vāt nīkaḷī chhe.
‘ātmā jem bāhya padārthonī asamīpatāmān potānā svarūpathī ja jāṇe chhe tem bāhya padārthonī samīpatāmān paṇ potānā svarūpathī ja jāṇe chhe.’
ākāshano anant anant jojanamān vistār chhe; tenā pradeshono kyāy ant nathī. ahā! āvā asamīp padārthane paṇ gnān potānā svarūpathī ja jāṇe chhe. gnānano svarūpathī ja sva-paraprakāshak svabhāv chhe, ane potānā sva-paraprakāshak svabhāvanā sāmarthyathī te svane prakāshe chhe te ja kāḷe dūradūranā padārthane paṇ tene aḍayā vinā ja jāṇe chhe; vaḷī tem kāḷabhed karyā vinā ek samayamān traṇakāḷane te jāṇe chhe. āvun alaukik tenun sāmarthya chhe. bhāī ā to andar jāgīne jue to samajāy evun chhe.
jāgīne joun to jagat dīse nahi-em āve chhe ne! bhāī! jagat chhe ja nahi em keṭalāk kahe chhe em ā vāt nathī. jagat nathī em vāt nathī; jagat chhe, chha dravyamay lok chhe, paṇ tene jāṇanārī potānī paryāyane jotān emān jagat nathī em vāt chhe. chha dravya sambandhīnun gnān potāmān chhe. paṇ chha dravya potāmān nathī em vāt chhe. bhāī! ā to kevaḷīnā peṭanī vāto santo pūrī kahī shake nahi, kevaḷī pūrī jāṇe.
juo, ekalun asamīpane jāṇe em levun nathī, potāne jāṇatān parane asamīpane temaj samīpane-jāṇe chhe em vāt levī chhe. gnānanī paryāy ekalā parane ja jāṇe e to mithyāgnān chhe. ātmāno svabhāv to sva-paraprakāshak chhe, tethī ekalā parane jāṇe ane svane bhūlī jāy e to mithyāgnān chhe.
ahā! vītarāgī santonī shī balihārī chhe! kevaḷīnā keḍāyatīoe kevaḷagnānane khaḍun karī dīdhun chhe. bhāī! ātmā ekalā parane ja jāṇe em vāt nathī, paṇ svane jāṇatān, par dūr hovā chhatān parane jāṇe evo eno svabhāv chhe. dūr ane najīk evo koī bhed nathī. dūrane jāṇatān vār lāge, ane samīpano tatkāl jāṇe em bhed nathī. ek samayamān anant anant dūravartī (kṣhetrathī ke kāḷathī) padārthane, svane jāṇatān jāṇī le chhe. ahāhā...! āvī vāt! bhāī! andarathī potāno mahimā bhāsyā vinā
PDF/HTML Page 3500 of 4199
single page version
bahārano mahimā chhūṭe nahi. bhāī! bahāranī chīj chhe, paṇ te vyavahāre jāṇavālāyak chhe, te ādaraṇīy nathī, upādey nathī, upādey ne ādaraṇīy to ek trikāḷī bhagavān ātmā ja chhe.
svane jāṇatān bahāranā dūranā ke nikaṭanā padārthone kevaḷagnān ek samayamān ja ekasāthe jāṇe chhe. svane pahelān ne parane pachhī jāṇe em jāṇavāmān kāḷabhed nathī. te bhale shrutagnānanī paryāy ho, te paryāy anantā siddho dūr chhe ene paṇ jāṇe ane samīpamān samosaraṇamān virājamān sarvagnadevane paṇ jāṇe. svane jāṇatān parane jāṇe evun ja tenun svarūp chhe. ahī ‘bāhya padārthonī asamīpatāmān...’ em asamīp padārthonī pahelān vāt kem karī? kemake lokone em chhe ke ākāshādi asamīpane jāṇatān gnānane vār lāgatī hashe; to tenun nirasan karatān kahe chhe ke padārtha dūr ho ke samīp ho, gnānane jāṇavāmān kāī bhed nathī. gnān to sarvane ek sāthe pahoñchī vaḷe chhe. ahā! svaparaprakāshak gnānanī nirmaḷ paryāy pragaṭī tenā svabhāvanā sāmarthyanī shī vāt! ene koī had nathī. samajāṇun kāī...!
aho! sarvagna paramātmāe kahelī vāt digambar santo ahīn kahe chhe. kahe chhe- gnānānandasvarūpī bhagavān ātmā asamīp ke samīp bāhyapadārthone potānā svarūpathī ja jāṇe chhe, te te padārthothī jāṇe chhe em nahi. bhāī! ā to vītarāgano mārag bāpā! jarā shāntithī ne dhīrajathī samajavā jevo chhe. ātmā ahīn chhe ne ākāsh anant anant dūr vistaryun chhe; to te ākāshane jāṇe chhe te potānā svarūpathī ja jāṇe chhe. potānā svarūpamān rahīne, paramān peṭhā vinā, parane aḍayā vinā ja, gnān potāthī ja ākāshādine jāṇe chhe. padārtha najīk chhe māṭe jāṇe chhe ke dūr chhe māṭe jāṇe chhe em chhe ja nahi. ene svarūpathī ja jāṇapaṇun chhe, padārthathī nahi. lokālok chhe māṭe kevaḷagnān ene jāṇe chhe em chhe nahi. gnānathī paryāy shabdādi padārthone te shabdādi padārtha sāme chhe māṭe jāṇe chhe em nathī, e to svarūpathī ja jagatanā gneyone jāṇe chhe. āvī vāt chhe.
have kahe chhe - ‘(em) potānā svarūpathī ja jāṇatā evā tene (ātmāne), vastusvabhāvathī ja vichitra pariṇatine pāmatā evā manohar ke amanohar shabdādi bāhya padārtho jarāy vikriyā utpanna karatā nathī.’
shun kīdhun? ‘manohar ke amanohar shabdādi padārtho’ -arthāt nindānā shabda ho ke prashansānā, kurūp ho ke sundar rūp ho, durgandh ho ke sugandh ho, kaḍavo ras ho ke madhur, karkash sparsha ho ke sumvāḷo-te badhā vastusvabhāvathī ja vichitra pariṇatine pāmatā bāhya padārtho jīvane jarāy vikriyā utpanna karatā nathī.’ strīnā sharīranā sundar