PDF/HTML Page 3621 of 4199
single page version
ahā! kevī chhe gnānachetanā? sadā ānandarūp-potānā svabhāvanā anubhavarūp chhe. gnānachetanā nij svabhāvanā anubhavarūp sadā ānandarūp chhe e astithī vāt karī, nāstithī kahīe to te shubhāshubhane karavā-bhogavavānā bhāvanā abhāvarūp chhe. ahāhā..! ātmā chaitanyaratnākar prabhu chhe. te puṇya-pāparūp vibhāvane kem kare? gnānānandanā anubhavarūp gnānachetanāne chhoḍī te vibhāvane-shubhāshubhane kem kare? āchārya kahe chhe- gnānījano gnānachetanāne sadā bhogavo; ānandarasane sadā pīo.
benashrīnā vachanāmr̥utamān āve chhe ne ke- “gnānīnun pariṇaman vibhāvathī pāchhun vaḷī svarūp taraph ḍhaḷī rahyun chhe. gnānī nij svarūpamān paripūrṇapaṇe ṭharī javā talase chhe.” te vichāre chhe-
“ā vibhāvabhāv amāro desh nathī. ā paradeshamān ame kyān āvī chaḍayā? amane ahīn goṭhatun nathī. ahīn amārun koī nathī, jyān gnān, shraddhā, chāritra, ānand, vīrya ādi anantaguṇarūp amāro parivār vase chhe te amāro svadesh chhe. ame have te svarūp-svadesh taraph jaī rahyā chhīe. amāre tvarāthī amārā mūḷ vatanamān jaīne nirānte vasavun chhe jyān badhān amārān chhe.”
lyo, have bāyaḍī-chhokarān ne dhan-sampatti vagere to kyāy rahī gayā; ne puṇya- pāpanā bhāv paṇ kyāy vilīn thaī gayā. kharekhar bhagavān ātmānī e kāī chīj ja nathī. e to paryāyabuddhinā bhramathī utpanna thatā hatā te svātmabuddhi-dravyadraṣhṭi pragaṭ thatān kyāy dūr thaī gayā. samajāṇun kāī...?
samvar adhikāramān to em āvyun chhe ke-vikāranī utpattinun ane trikāḷī dhruvanun- bannenun kṣhetra bhinna chhe, bannenā kāḷ bhinna chhe, bannenā svabhāv bhinna chhe. are bhāī! tārī moṭapanī shī vāt karīe? bhagavān sarvagnadev paṇ tārī moṭapanī vāt vāṇīmān pūrī kahī shakyā nahi. āve chhe ne ke-
PDF/HTML Page 3622 of 4199
single page version
ā to antarano mārag bāpā! svānubhavathī prāpta thāy, paṇ kāī vādavivāde pār paḍe nahi. ahā! jagatamān jīvo anek prakāranā chhe, labdhinā anek prakār chhe, ūndhāīnā anek prakār chhe; have tyān konī sāthe charchāvād karīe?
ahīn kahe chhe-gnānachetanā sadā ānandarūp chhe, svanā anubhavanarūp chhe. chothā guṇasthānathī gnānachetanā utpanna thāy chhe. tene gnānījano sadā bhogavo-em shrī guruono upadesh chhe. āvī vāt chhe.
ā sarvavishuddhagnān adhikār chhe, tethī gnānane kartābhoktāpaṇāthī bhinna batāvyun; havenī gāthāomān anya dravyo ane anya dravyonā bhāvothī gnānane bhinna batāvashe. te gāthāonī sūchanārūp kāvya pratham kahe chheḥ-
‘इतः इह’ ahīnthī have (ā sarvavishuddhagnān adhikāramān havenī gāthāomān em kahe chhe ke-) समस्त–वस्तु–व्यतिरेक–निश्चयात् विवेचितं ज्ञानम्’ samasta vastuothī bhinnapaṇānā nishchay vaḍe judun karavāmān āvelun gnān, ‘पदार्थ–प्रथन–अवगुण्ठनात् कृतेः विना’ padārthanā vistār sāthe gūnthāvāthī (anek padārtho sāthe, gneyagnān sambandhane līdhe ek jevun dekhāvāthī) utpanna thatī (-anek prakāranī) kriyā tenāthī rahit ‘एकम् अनाकुलम् ज्वलत्’ ek gnānakriyāmātra, anākuḷ (-sarva ākuḷatāthī rahit) ane dedīpyamān vartatun thakun, ‘अवतिष्ठते’ nishchaḷ rahe chhe.
ahāhā...! joyun? padārthothī bhinna paḍelun gnān anek prakāranī vibhāvanī kriyāthī rahit chhe ane gnānakriyāthī sahit chhe. have loko rāḍu pāḍe chhe ke kriyāno lop kyoer, lop karyo. paṇ kaī kriyā bāpu? vibhāv-kriyāno lop chhe. svabhāvakriyā-gnānakriyā to chhe, puṇyapāparūp vibhāvakriyāno niṣhedh-tyāg chhe. ahāhā...! svarūpamān ekāgra thatān utpanna thayelī gnānakriyā ākuḷatāthī rahit anākuḷ dedīpyamān varte chhe. ā sādhak dashā chhe.
rāganun karavun ne rāganun bhogavavun e duḥkharūp chhe. māṭe paryāyabuddhi chhoḍī anant- guṇaratnākar prabhu andar avichal birāje chhe tyān jā. e tāro desh chhe.
bhāvārthaḥ havenī gāthāomān gnānane spaṣhṭa rīte sarva vastuothī bhinna batāve chhe.
PDF/HTML Page 3623 of 4199
single page version
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं सत्थं जिणा बेंति।। ३९०।।
सद्दो णाणं ण हवदि जम्हा सद्दो ण याणदे किंचि ।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं सद्दं जिणा बेंति।। ३९१।।
रूवं णाणं ण हवदि जम्हा रूवं ण याणदे किंचि ।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं रूवं जिणा बेंति।। ३९२।।
वण्णो णाणं ण हवदि जम्हा वण्णो ण याणदे किंचि ।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं वण्णं जिणा बेंति।। ३९३।।
गंधो णाणं ण हवदि जम्हा गंधो ण याणदे किंचि ।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं गंधं जिणा बेंति।। ३९४।।
e ja arthanī gāthāo have kahe chheḥ-
te kāraṇe chhe gnān judun, shāstra judun–jin kahe; 390.
re! shabda te nathī gnān, jethī shabda kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, shabda judo–jin kahe; 391.
re! rūp te nathī gnān, jethī rūp kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, rūp judun–jin kahe; 392.
re! varṇa te nathī gnān, jethī varṇa kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, varṇa judo–jin kahe; 393.
re! gandh te nathī gnān, jethī gandh kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, gandh judī–jin kahe; 394.
PDF/HTML Page 3624 of 4199
single page version
तम्हा अण्णं णाणं रसं च अण्णं जिणा बेंति।। ३९५।।
फासो ण हवदि णाणं जम्हा फासो ण याणदे किंचि।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं फासं जिणा बेंति।। ३९६।।
कम्मं णाणं ण हवदि जम्हा कम्मं ण याणदे किंचि।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं कम्मं जिणा बेंति।। ३९७।।
धम्मो णाणं ण हवदि जम्हा धम्मो ण याणदे किंचि।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं धम्मं जिणा बेंति।। ३९८।।
णाणमधम्मो ण हवदि जम्हाधम्मो ण याणदे किंचि।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णमधम्मं जिणा बेंति।। ३९९।।
कालो णाणं ण हवदि जम्हा कालो ण याणदे किंचि।
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं कालं जिणा बेंति।। ४००।।
te kāraṇe chhe gnān judun, ras judo–jinavar kahe; 39p.
re! sparsha te nathī gnān, jethī sparsha kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, sparsha judo–jin kahe; 396.
re! karma te nathī gnān, jethī karma kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, karma judun–jin kahe; 397.
re! dharma te nathī gnān, jethī dharma kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, dharma judo–jin kahe; 398.
adharma te nathī gnān, jethī adharma kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, adharma judo–jin kahe; 399.
re! kāḷ te nathī gnān, jethī kāḷ kāī jāṇe nahīn,
te kāraṇe chhe gnān judun, kāḷ judo–jin kahe; 400.
PDF/HTML Page 3625 of 4199
single page version
तम्हायासं अण्णं अण्णं णाणं जिणा बेंति।। ४०१।।
णज्झवसाणं णाणं अज्झवसाणं अचेदणं जम्हा।
तम्हा अण्णं णाणं अज्झवसाणं तहा अण्णं।। ४०२।।
जम्हा जाणदि णिच्चं तम्हा जीवो दु जाणगो णाणी।
णाणं च जाणयादो अव्वदिरित्तं मुणेयव्वं।। ४०३।।
णाणं सम्मादिट्ठिं दु संजमं सुत्तमंगपुव्वगयं।
धम्माधम्मं च तहा पव्वज्जं अब्भुवंति बुहा।। ४०४।।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यच्छास्त्रं जिना ब्रुवन्ति।। ३९०।।
शब्दो ज्ञानं न भवति यस्माच्छब्दो न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यं शब्दं जिना ब्रुवन्ति।। ३९१।।
gāthārthaḥ– [शास्त्रं] shāstra [ज्ञानं न भवति] gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [शास्त्रं किञ्चित् न जानाति] shāstra kāī jāṇatun nathī (-jaḍ chhe,) [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [शास्त्रम् अन्यत्] shāstra anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [शब्दः ज्ञानं न भवति] shabda gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [शब्दः किञ्चित् न जानाति] shabda kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्]
te kāraṇe ākāsh judun, gnān judun–jin kahe; 401.
nahi gnān adhyavasān chhe, jethī achetan teh chhe,
te kāraṇe chhe gnān judun, judun adhyavasān chhe. 402.
re! sarvadā jāṇe ja tethī jīv gnāyak gnānī chhe,
ne gnān chhe gnāyakathī avyatirikta im gnātavya chhe. 403.
samyaktva, ne sanyam, tathā pūrvāṅgagat sūtro, ane
dharmādharam, dīkṣhā vaḷī, budh puruṣh māne gnānane. 404.
PDF/HTML Page 3626 of 4199
single page version
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यद्रूपं जिना ब्रुवन्ति।। ३९२।।
वर्णो ज्ञान न भवति यस्माद्वर्णो न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यं वर्ण जिना ब्रुवन्ति।। ३९३।।
गन्धो ज्ञान न भवति यस्माद्गन्धो न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यं गन्धं जिना ब्रुवन्ति।। ३९४।।
न रसस्तु भवति ज्ञानं यस्मात्तु रसो न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानं रसं चान्यं जिना ब्रुवन्ति।। ३९५।।
स्पर्शो न भवति ज्ञानं यस्मात्स्पर्शो न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यं स्पर्श जिना ब्रुवन्ति।। ३९६।।
कर्म ज्ञानं न भवति यस्मात्कर्म न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यत्कर्म जिना ब्रुवन्ति।। ३९७।।
gnān anya chhe, [शब्दं अन्यं] shabda anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [रूपं ज्ञानं न भवति] rūp gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [रूपं किञ्चित् न जानाति] rūp kāī jāṇatun nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [रूपम् अन्यत्] rūp anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe, [वर्णः ज्ञानं न भवति] varṇa gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [वर्णः किञ्चित् न जानाति] varṇa kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [वर्णम् अन्यम्] varṇa anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [गन्धः ज्ञानं न भवति] gandh gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [गन्धः किञ्चित् न जानाति] gandh kāī jāṇatī nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [गन्धम् अन्यम्] gandh anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [रसः तु ज्ञानं न भवति] ras gnān nathī [यस्मात् तु] kāraṇ ke [रसः किञ्चित् न जानाति] ras kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe [रसं च अन्यं] ane ras anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [स्पर्शः ज्ञानं न भवति] sparsha gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [स्पर्शः किञ्चित् न जानाति] sparsha kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [स्पर्श अन्यं] sparsha anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [कर्म ज्ञानं न भवति] karma gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [कर्म किञ्चित् न जानाति] karma kāī jāṇatun nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [कर्म अन्यत्] karma anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe
PDF/HTML Page 3627 of 4199
single page version
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यं धर्म जिना ब्रुवन्ति।। ३९८।।
ज्ञानमधर्मो न भवति यस्मादधर्मो न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यमधर्म जिना ब्रुवन्ति।। ३९९।।
कालो ज्ञानं न भवति यस्मात्कालो न जानाति किञ्चित्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमन्यं कालं जिना ब्रुवन्ति।। ४००।।
आकाशमपि न ज्ञानं यस्मादाकाशं न जानाति किञ्चित्।
तस्मादाकाशमन्यदन्यज्ज्ञानं जिना ब्रुवन्ति।। ४०१।।
नाध्यवसानं ज्ञानमध्यवसानमचेतनं यस्मात्।
तस्मादन्यज्ज्ञानमध्यवसानं तथान्यत्।। ४०२।।
यस्माज्जानाति नित्यं तस्माज्जीवस्तु ज्ञायको ज्ञानी।
ज्ञानं च ज्ञायकादव्यतिरिक्तं ज्ञानव्यम्।। ४०३।।
chhe. [धर्मः ज्ञानं न भवति] dharma (arthāt dharmāstikāy) gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [धर्मः किञ्चित् न जानाति] dharma kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [धर्म अन्यं] dharma anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [धर्मः ज्ञानं न भवति] dharma (arthāt dharmāstikāy) gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [धर्मः किञ्चित् न जानाति] dharma kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [धर्म अन्यं] dharma anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [अधर्मः ज्ञानं न भवति] adharma (arthāt adharmāstikāy) gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [अधर्मः किञ्चित् न जानाति] adharma kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [अधर्म अन्यम्] adharma anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [कालः ज्ञानं न भवति] kāḷ gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [कालः किञ्चित् न जानाति] kāḷ kāī jāṇato nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe, [कालं अन्यं] kāḷ anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [आकाशम् अपि ज्ञानं न] ākāsh paṇ gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [आकाशं किञ्चित् न जानाति] ākāsh kāī jāṇatun nathī, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानं अन्यत्] gnān anya chhe, [आकाशम् अन्यत्] ākāsh anya chhe- [जिनाः ब्रुवन्ति] em jinadevo kahe chhe. [अध्यवसानं ज्ञानम् न] adhyavasān gnān nathī [यस्मात्] kāraṇ ke [अध्यवसानम् अचेतनं] adhyavasān achetan chhe, [तस्मात्] māṭe [ज्ञानम् अन्यत्] gnān anya chhe [तथा अध्यवसानं अन्यत्] tathā adhyavasān anya chhe (-em jinadevo kahe chhe).
[यस्मात्] kāraṇ ke [नित्यं जानाति] (jīv) nirantar jāṇe chhe [तस्मात्] māṭe [ज्ञायकः जीवः तु] gnāyak evo jīv [ज्ञानी] gnānī (-gnānavāḷo, gnānasvarūp) chhe,
PDF/HTML Page 3628 of 4199
single page version
धर्माधर्म च तथा प्रव्रज्यामभ्युपयान्ति बुधाः।। ४०४।।
[ज्ञानं च] ane gnān [ज्ञायकात् अव्यतिरिक्तं] gnāyakathī avyatirikta chhe (-abhinna chhe, judun nathī) [ज्ञातव्यम्] em jāṇavun.
[बुधाः] budh puruṣho (arthāt gnānī jano) [ज्ञानं] gnānane ja [सम्यग्द्रष्टिं तु] samyagdraṣhṭi [संयमं] (gnānane ja) sanyam, [अङ्गपूर्वगतम् सूत्रम्] aṅgapūrvagat sūtra, [धर्माधर्म च] dharma-adharma (puṇya-pāp) [तथा प्रव्रज्याम्] tathā dīkṣhā [अभ्युपयान्ति] māne chhe.
ṭīkāḥ– shrut (arthāt vachanātmak dravyashrut) gnān nathī, kāraṇ ke shrut achetan chhe; māṭe gnānane ane shrutane vyatirek (arthāt bhinnatā) chhe. shabda gnān nathī, kāraṇ ke shabda (pudgaladravyano paryāy chhe,) achetan chhe; māṭe gnānane ane shabdane vyatirek (arthāt bhed) chhe. rūp gnān nathī, kāraṇ ke rūp (pudgaladravyano guṇ chhe,) achetan chhe; māṭe gnānane ane rūpane vyatirek chhe (arthāt banne judān chhe). varṇa gnān nathī, kāraṇ ke varṇa (pudgaladravyano guṇ chhe,) achetan chhe; māṭe gnānane ane varṇane vyatirek chhe (arthāt gnān anya chhe, varṇa anya chhe). gandh gnān nathī, kāraṇ ke gandh (pudgaladravyano guṇ chhe,) achetan chhe; māṭe gnānane ane gandhane vyatirek (-bhed, bhinnatā) chhe. ras gnān nathī, kāraṇ ke ras (pudgaladravyano guṇ chhe,) achetan chhe; māṭe gnānane ane rasane vyatirek chhe. sparsha gnān nathī, kāraṇ ke sparsha (pudgaladravyano guṇ chhe,) achetan chhe; māṭe gnānane ane sparshane vyatirek chhe. karma gnān nathī, kāraṇ ke karma achetan chhe; māṭe gnānane ane karmane vyatirek chhe. dharma (-dharmadravya) gnān nathī, kāraṇ ke dharma achetan chhe; māṭe gnānane ane dharmane vyatirek chhe. adharma (-adharmadravya) gnān nathī, kāraṇ ke adharma achetan chhe; māṭe gnānane ane adharmane vyatirek chhe. kāḷ (-kāḷadravya) gnān nathī, kāraṇ ke kāḷ achetan chhe; māṭe gnānane ane kāḷane vyatirek chhe. ākāsh (-ākāshadravya) gnān nathī, kāraṇ ke ākāsh achetan chhe; māṭe gnānane ane ākāshane vyatirek chhe. adhyavasān gnān nathī, kāraṇ ke adhyavasān achetan chhe; māṭe gnānane ane (karmanā udayanī pravr̥uttirūp) adhyavasānane vyatirek chhe. ām ā rīte gnānano samasta paradravyo sāthe vyatirek nishchayasādhit dekhavo (arthāt nishchay vaḍe siddha thayelo samajavo-anubhavavo).
have, jīv ja ek gnān chhe, kāraṇ ke jīv chetan chhe; māṭe gnānane ane jīvane ja avyatirek (-abhinnatā) chhe. vaḷī gnānano jīvanī sāthe vyatirek jarā paṇ shaṅkaīy nathī (arthāt gnānanī jīvathī bhinnatā hashe em jarāy shaṅkā karavāyogya nathī),
PDF/HTML Page 3629 of 4199
single page version
have, e pramāṇe sarva paradravyo sāthe vyatirek vaḍe ane sarva darshanādi jīvasvabhāvo sāthe avyatirek vaḍe ativyāptine ane avyāptine dūr karatun thakun, anādi vibhram jenun mūḷ chhe evā dharma-adharmarūp (puṇya-pāparūp, shubh-ashubharūp) parasamayane dūr karīne, pote ja pravrajyārūpane pāmīne (arthāt pote ja nishchayachāritrarūp dīkṣhāpaṇāne pāmīne), darshan-gnān-chāritramān sthitirūp svasamayane prāpta karīne, mokṣhamārgane potāmān ja pariṇat karīne, jeṇe sampūrṇa vignānaghanasvabhāvane prāpta karyo chhe evun, tyāg-grahaṇathī rahit, sākṣhāt samayasārabhūt, paramārtharūp shuddha-gnān ek avasthit (-nishchaḷ rahelun) dekhavun (arthāt pratyakṣha svasamvedanathī anubhavavun).
bhāvārthaḥ– ahīn gnānane sarva paradravyothī bhinna ane potānā paryāyothī abhinna batāvyun, tethī ativyāpti ane avyāpti nāmanā je lakṣhaṇanā doṣho te dūr thayā. ātmānun lakṣhaṇ upayog chhe, ane upayogamān gnān pradhān chhe; te (gnān) anya achetan dravyomān nathī tethī te ativyāptivāḷun nathī, ane potānī sarva avasthāomān chhe tethī avyāptivāḷun nathī. ā rīte gnānalakṣhaṇ kahevāthī ativyāpti ane avyāpti doṣho āvatā nathī.
ahīn gnānane ja pradhān karīne ātmāno adhikār chhe, kāraṇ ke gnānalakṣhaṇathī ja ātmā sarva paradravyothī bhinna anubhavagochar thāy chhe. joke ātmāmān anant dharmo chhe, topaṇ temānā keṭalāk to chhadmasthane anubhavagochar ja nathī; te dharmone kahevāthī chhadmastha gnānī ātmāne kaī rīte oḷakhe? vaḷī keṭalāk dharmo anubhavagochar chhe, parantu temānā keṭalāk to-astitva, vastutva, prameyatva ādi to-anya dravyo sāthe sādhāraṇ arthāt samān chhe māṭe temane kahevāthī judo ātmā jāṇī shakāy nahi, ane keṭalāk (dharmo) paradravyonā nimittathī thayelā chhe temane kahevāthī paramārthabhūt ātmānun shuddha svarūp kevī rīte jaṇāy? māṭe gnānane kahevāthī ja chhadmastha gnānī ātmāne oḷakhī shake chhe.
ahīn gnānane ātmānun lakṣhaṇ kahyun chhe eṭalun ja nahi, paṇ gnānane ja ātmā ja kahyo chhe; kāraṇ ke abhedavivakṣhāmān guṇaguṇīno abhed hovāthī, gnān chhe te ja ātmā chhe. abhedavivakṣhāmān gnān kaho ke ātmā kaho-kāī virodh nathī; māṭe ahīn gnān kahevāthī ātmā ja samajavo.
PDF/HTML Page 3630 of 4199
single page version
मादानोज्झनशून्यमेतदमलं ज्ञानं तथावस्थितम्।
मध्याद्यन्तविभागमुक्तसहजस्फारप्रभाभासुरः
शुद्धज्ञानघनो यथाऽस्य महिमा नित्योदितस्तिष्ठति।। २३५।।
ṭīkāmān chhevaṭe em kahevāmān āvyun ke-je, potāmān anādi agnānathī thatī shubhāshubh upayogarūp parasamayanī pravr̥uttine dūr karīne, samyagdrarshan-gnān-chāritramān pravr̥uttirūp svasamayane prāpta karīne, evā svasamayarūp pariṇamanasvarūp mokṣhamārgamān potāne pariṇamāvīne, sampūrṇavignānaghanasvabhāvane pāmyun chhe, ane jemān kāī tyāg-grahaṇ nathī, evā sākṣhāt samayasārasvarūp, paramārthabhūt, nishchaḷ rahelā, shuddha, pūrṇa gnānane (pūrṇa ātmadravyane) dekhavun. tyān ‘dekhavun’ traṇ prakāre samajavun. shuddhanayanun gnān karīne pūrṇa gnānanun shraddhān karavun te pahelā prakāranun dekhavun chhe. te avirat ādi avasthāmān paṇ hoy chhe. gnān-shraddhān thayā pachhī bāhya sarva parigrahano tyāg karī teno (-pūrṇa gnānano) abhyās karavo, upayogane gnānamān ja thambhāvavo, jevun shuddhanayathī potānā svarūpane siddha samān jāṇyun-shraddhayun hatun tevun ja dhyānamān laīne chittane ekāgra-sthir karavun, pharī pharī teno ja abhyās karavo, te bījā prakāranun dekhavun chhe. ā dekhavun apramatta dashāmān hoy chhe. jyān sudhī evā abhyāsathī kevaḷagnān na ūpaje tyān sudhī te abhyās nirantar rahe. ā, dekhavāno bījo prakār thayo. ahīn sudhī to pūrṇa gnānanun shuddhanayanā āshraye parokṣha dekhavun chhe. kevaḷagnān ūpaje tyāre sākṣhāt dekhavun thāy chhe te trījā prakāranun dekhavun chhe te sthitimān gnān sarva vibhāvothī rahit thayun thakun sarvanun dekhanār-jāṇanār chhe, tethī ā trījā prakāranun dekhavun te pūrṇa gnānanun pratyakṣha dekhavun chhe.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ–
potāmān ja niyat, [पृथक्–वस्तुताम् बिभ्रत्] pr̥uthak vastupaṇāne dhāratun (-vastunun svarūp sāmānyavisheṣhātmak hovāthī pote paṇ sāmānyavisheṣhātmakapaṇāne dhāraṇ karatun), [आदान–उज्झन–शून्यम्] grahaṇ-tyāg rahit, [एतत् अमलं ज्ञानं] ā amal (-rāgādik maḷathī rahit) gnān [तथा–अवस्थितम् यथा] evī rīte avasthit (-nishchaḷ rahelun) anubhavāy chhe ke jevī rīte [मध्य–आदि–अन्त–विभाग–मुक्त– सहज–स्फार–प्रभा–भासुरः अस्य शुद्ध–ज्ञान–घनः महिमा] ādi-madhya-antarūp vibhāgothī rahit evī sahaj phelāyelī
PDF/HTML Page 3631 of 4199
single page version
तथात्तमादेयमशेषतस्तत् ।
यदात्मनः संहृतसर्वशक्तेः
पूर्णस्य सन्धारणमात्मनीह।। २३६।।
कथमाहारकं तत्स्याद्येन देहोऽस्य शङ्कयते।। २३७।।
prabhā vaḍe dedīpyamān evo eno shuddhagnānaghanarūp mahimā [नित्य–उदितः तिष्ठति] nitya-udit rahe (-shuddha gnānanā puñjarūp mahimā sadā udayamān rahe).
bhāvārthaḥ– gnānanun pūrṇa rūp sarvane jāṇavun te chhe. te jyāre pragaṭ thāy chhe tyāre sarva visheṣhaṇo sahit pragaṭ thāy chhe; tethī tenā mahimāne koī bagāḍī shaktun nathī. sadā udayamān rahe chhe. 23p.
‘āvā gnānasvarūp ātmānun ātmāmā dhāraṇ karavun te ja grahavāyogya sarva grahyun ane tyāgavāyogya sarva tyāgyun’-evā arthanun kāvya have kahe chheḥ-
shlokārthaḥ– [संहृत–सर्व–शक्तेः पूर्णस्य आत्मनः] jeṇe sarva shaktio sameṭī chhe (-potāmān līn karī chhe) evā pūrṇa ātmānun [आत्मनि इह] ātmāmān [यत् सन्धारणम्] dhāraṇ karavun [तत् उन्मोच्यम् अशेषतः उन्मुक्तम्] te ja chhoḍavāyogya badhun chhoḍayun [तथा] ane [आदेयम् तत् अशेषतः आत्तम्] grahavāyogya badhun grahyun.
bhāvārthaḥ– pūrṇagnānasvarūp, sarva shaktionā samūharūp je ātmā tene ātmāmān dhāraṇ karī rākhavo te ja, tyāgavāyogya je kāī hatun te badhuy tyāgyun ane grahaṇ karavāyogya je kāī hatun te badhuy grahaṇ karyun. e ja kr̥utakr̥utyapaṇun chhe. 236.
‘āvā gnānane deh ja nathī’-evā arthano, āgaḷanī gāthānī sūchanārūp shlok have kahe chheḥ-
shlokārthaḥ– [एवं ज्ञानम् परद्रव्यात् व्यतिरिक्तं अवस्थितम्] ām (pūrvokta rīte) gnān paradravyathī judun avasthit (-nishchaḷ rahelun) chhe; [तत् आहारकं कथम् स्यात् येन अस्य देहः शङ्कयते] te (gnān) āhārak (arthāt karma-nokarmarūp āhār karanārun) kem hoy ke jethī tene dehanī shaṅkā karāy? (gnānane deh hoī shake ja nahi, kāraṇ ke tene karma- nokarmarūp āhār ja nathī.) 237.
PDF/HTML Page 3632 of 4199
single page version
e ja arthanī gāthāo have kahe chheḥ-
‘shrut (arthāt vachanātmak dravyashrut) gnān nathī. kāraṇ ke shrut achetan chhe; māṭe gnānane ane shrutane vyatirek (arthāt bhinnatā) chhe.’
shun kīdhun ā? ke dravyashrut eṭale shāstranā shabdo e gnān nathī, juo bhagavānanī divyadhvani te dravyashrut, kahe chhe, gnān nathī, ātmā nathī. kem? kāraṇ ke te achetan chhe, jaḍ chhe; ane gnān nām ātmā chetan chhe.
to bhagavānanī vāṇīmān bhāvashrutathī upadesh karyo chhe em dhavalamān āve chhe ne? hā, vāṇī to jaḍ chhe, paṇ vāṇīnā sāmbhaḷanārāo vāṇī sāmbhaḷīne, antarmukh thaīne bhāvashrutapaṇe pariṇame chhe. tethī bhagavānanī vāṇīmān bhāvashrutathī upadesh chhe em kahyun chhe vāṇī kāī bhāvashrut nathī, vāṇīmān kevaḷagnāney nathī; vāṇī to dravyashrut achetan ja chhe. samajāṇun kāī...?
ahāhā...! kahe chhe-dravyashrut te gnān nathī, kemake dravyashrut achetan chhe; māṭe gnān ane shrutane bhinnatā chhe, judāī chhe. eṭale shun? ke dravyashrutathī ahīn (-ātmāmān) gnān thāy chhe em nathī. to kevī rīte chhe? sāmbhaḷanār-shrotāne potānā upādānanī yogyatāthī gnān thāy chhe, ane dravyashrut to tyāre nimittamātra chhe. vaḷī dravyashrutanun gnān te paralakṣhī gnān chhe, svalakṣhī nathī; māṭe dravyashrutanun gnān paṇ kharekhar achetan chhe.
paramārthavachanikāmān āve chhe ke je jeṭalun parasattāvalambī gnān chhe te gnānane vāstavamān mokṣhamārga kahetā nathī. dravyashrut-vāṇī je chhe te jaḍ chhe, te ātmā nathī ane tene sāmbhaḷavāthī ātmā (-gnān) pragaṭe chhe em paṇ nathī. paṇ je shrutavikalpa chhe tenun lakṣha maṭāḍī andar gnānano dariyo prabhu ātmā chhe tene sparshīne je gnān pragaṭ thāy te vāstavik gnān chhe. ā sivāy agiyār aṅg ane nav pūrva bhaṇī jāy toy te gnān nathī.
ahāhā...! dravyashrut te gnān nathī, ātmā nathī; enāthī ātmā bhinna chhe. vaḷī dravyashrutanun je gnān thāy enāthī paṇ ātmā bhinna chhe. pravachanasāramān āve chhe ke dravyashrutane bād karīe to ekalun gnān rahī jāy chhe. ahā! samayasār, pravachanasār ādi shāstromān gajabanī rāmabāṇ vāto chhe. bāpu! shabdonun gnān te vāstavik gnān nathī- (ātmagnān nathī).
PDF/HTML Page 3633 of 4199
single page version
juo, āchārāṅgamān 18000 pad chhe, ne ekek padamān ekāvan kroḍ jeṭalā jhājhrerā shlok chhe. tenun je gnān thāy te shabdagnān chhe. ahā! je gnān atīndriy nathī, jemān atīndriy ānand nathī te gnān gnān nathī. pāñch-pachās hajār shlok kaṇṭhastha thaī jāy tethī shun? andar bhagavān gnānasvabhāvano sāgar chhe tene sparshīne je na thāy tene gnān kahetā nathī.
āchārāṅg ādinun gnān te gnān, nav padārthonun shraddhān te samakit ane chha jīv nikāyanā rakṣhānā bhāv te chāritra-em vyavahār nay chhe (juo gāthā 276), parantu jemān ātmāno āshray na hoy te gnān-shraddhān-chāritrane nishchay gnān-shraddhān-chāritra kahetā nathī. ātmānā āshraye pragaṭ thāy te ja paramārthe gnān-shraddhān-chāritra chhe ane te ja mokṣhamārga chhe. samajāṇun kāī..?
āje bhagavān shrī mahāvīranā nirvāṇano divas chhe. ā kathan naigamanayathī samajavun. bhagavānano janma thatān temanā pitājīnā bhaṇḍāramān lakṣhmīnī ekadam vr̥uddhi thaī gaī, tethī temanun nām varddhamānakumār paḍayun. temane ā chhello deh chhe. pote tīrthaṅkaranun dravya chhe ane te ja bhavamān mokṣha janār chhe.
mātānī kukhamān hatā tyāre traṇ gnān ane traṇ darshan sahit hatā. mati-shrut- avadhi e traṇ gnān ane chakṣhu-achakṣhu-avadhi e traṇ darshan sahit hatā. matalab ke teo ātmagnān-atīndriy gnān ane atīndriy darshan sāthe ja laīne garbhamān āvyā hatā.
temano janma thayā pachhī, teo bāḷak-avasthāmān hatā tyāre ek santamunivarane koī shaṅkā paḍavāthī samajavā māṭe bhagavān (bāḷak) pāse gayā. pote munivar chhe eṭale vandan to na kare, paṇ ām bhagavānane joyā ke tarat ja shaṅkānun samādhān thaī gayun. juo, ā nimitta-naimittik meḷ! muni to chhaṭhṭhe guṇasthāne chhe, ne bhagavān (-bāḷak) ne chothun guṇasthān chhe, paṇ ām najar karatān ja samādhān thaī gayun tethī temane sanmatināth nām āpavāmān āvyun.
jakṣha sāthe yuddha thatān jakṣhane jītī līdho tethī vīr nām āpavāmān āvyun. munidashāmān ghor upasarga paṇ jītī līdhā tethī teo ‘mahāvīr’ kahevāyā. ā rīte teo pāñch nāmathī oḷakhāy chheḥ varddhamān, sanmatināth, vīr, ativīr ne mahāvīr. temaṇe sāḍā bār varṣha tap karyun; thoḍā divas āhār līdho. ghaṇā divas to īchchhāono nirodh karī tap karyun; bahāramān āhār sahaj chhūṭī gayo, andar atīndriy ānandanun-amr̥utanun bhojan karavā lāgyā. juo, ā tap!
pachhī bhagavānane vaishākh sudī dashamanā dine kevaḷagnān thayun; paṇ tatkāl divyadhvani
PDF/HTML Page 3634 of 4199
single page version
chhūṭī nahi. bhagavānanī divyadhvani chhūṭe ne dharma pāmanārā na hoy em kadī bane nahi. pūrve vikalpa uṭhayo hato ke- aho! jagatanā jīvo dharmane pāmo; emān tīrthaṅkar prakr̥iti bandhāī gaī. chhāsaṭh divas vāṇī na chhūṭī. vāṇī chhūṭavāno kāḷ āvyo tyān vedāntanā pāragāmī gautamasvāmī sabhāmān padhāryā. mānasthambh joyo tyān ja mān gaḷī gayun. samavasaraṇamān āvatān ja svayam svataḥj samyagdarshan pāmyā. tarat ja munidashā aṅgīkār karī. ashāḍ vadī 1 nā dine bhagavānanī omdhvani chhūṭī. te vāṇī sāmbhaḷī gautamasvāmīe bār aṅganī rachanā karī. ahā! te vāṇīnī paramparāmān ā tattva āvyun chhe. ā samayasār ādi shāstra e bhagavānanī vāṇīnī paramparāmān rachāyelun shāstra chhe.
bhagavān kevaḷagnān pāmyā pachhī 30 varṣha sudhī arihantapadamān rahī āje āso vadī chaudasanī pāchhalī rātre ekadam chaudamā guṇasthānanī akamp dashāne pāmyā. teramā guṇasthāne ek samay paramāṇu āvīne kharī jatā, īryāpath āsrav hato. chaudame guṇasthāne akamp dashā rahī, thoḍo kāḷ asiddha dashā rahī. pachhī chaudasanī rātrinā pāchhalā pahoramān dehathī chhūṭī chaitanya goḷo samashreṇīe lokāgre birājamān thaī siddhadashāne pāmyo. hāl je kṣhetre deh chhūṭayo tyānthī samashreṇīe bhagavān upar lokāgre siddhālayamān birāje chhe. pāvāpurī jalamandir upar samashreṇīe bhagavān lokāgre birāje chhe. te kṣhetre jatān temanun smaraṇ thavā māṭe jātrā chhe.
indroe divānī roshanī karī bhagavānano nirvāṇ mahotsav ujavyo, tethī ā din divāḷī-dīpāvalī kahevāmān āve chhe.
ā divase bhagavānanā smaraṇano vichār āve te chhe to vikalpa; em ke ‘āvā siddha’ -em smaraṇ māṭe ā divase mahotsav ujavavāmān āve chhe. bākī andar potānā svarūpamān ṭhare tene par sambandhī vikalpathī shun chhe? koī prayojan nathī, koī apekṣhā nathī.
bhagavānane siddhadashā thaī te thaī. “sādi anant anant samādhi sukhamān”- bhagavān anantakāḷ paryant anant sukhanā bhogavaṭāmān siddhapadamān birāje chhe. bhāī! bāhyaabhyantar nirgranth dashā thayā vagar kevaḷagnān ane siddhadashā thāy nahi. ā pramāṇe kevaḷagnānanun kāraṇ chāritra, ane chāritranun mūḷ samyagdarshan chhe. e samyagdarshanano viṣhay shun-enī ahīn vāt chāle chhe.
ahīn kahe chhe-shabda gnān nathī, kemake shabda pudgal dravyano paryāy chhe. māṭe gnānane ane shabdane vyatirek eṭale bhinnatā chhe. bhāī! bhagavānanī omdhvani nīkaḷe te gnān nathī, achetan pudgalanī paryāy chhe. dhavalamān pāṭh chhe ke-bhagavān bhāvashrutathī
PDF/HTML Page 3635 of 4199
single page version
‘rūp gnān nathī, kāraṇ ke rūp (pudgal dravyano guṇ chhe) achetan chhe; māṭe gnānane ane rūpane vyatirek chhe (arthāt banne judān chhe.) .’
varṇa, ras, gandh ane sparsha te chāranun ekarūp tene ahīn rūp kahyun chhe. ahīn rūp eṭale raṅganī vāt nathī; raṅganī judī vāt karashe. kahe chhe-rūp te gnān nathī, kemake rūp pudgalanī paryāy chhe, achetan chhe. māṭe gnān ane rūpane vyatirek chhe, bhinnatā chhe. shāstramān em āve chhe ke bhagavānanā sharīranun prabhāmaṇḍaḷ evun hoy chhe ke tene dekhanārane sāt bhavanun gnān thāy chhe. ā ek puṇya prakr̥itino prakār chhe. te bhagavānanā bhāmaṇḍaḷanā tejathī kāī gnān thayun nathī, ane tene jotān je gnān thayun te gnān nathī. bhav vināno ātmā bhāḷe te gnān chhe). vastusthiti āvī chhe. rūp ane gnān judān chhe have rūpanā chār bhed pāḍī kathan kare chheḥ-
‘varṇa gnān nathī, kāraṇ ke varṇa (pudgaladravyano guṇ chhe) achetan chhe. māṭe gnānane ane varṇane vyatirek chhe (arthāt gnān anya chhe, varṇa anya chhe).
bhagavānanā sharīranā raṅganī vāt shāstramān āve chhe. te sharīranā raṅgathī ahīn gnān thāy chhe em nathī; raṅg to nimittamātra chhe. raṅg te gnān nathī, ane raṅganā nimitte je gnān thāy te ya vāstavamān gnān nathī. sundar svarūpavān chidrūp andar bhagavān ātmā chhe, tenā āshraye gnān thāy te paramārtha gnān chhe.
darshan, gnān, ne chāritra-e traṇ maḷīne mokṣhano mārga chhe. temān samyaggnān- ātmagnān te mokṣhamārgano ek avayav chhe. gnān sāthe atīndriy ānandano anubhav avinābhāvī chhe. te gnān svanā lakṣhe thāy chhe. paranā-raṅganā lakṣhe gnān thāy te gnān (ātmagnān) nathī, te to achetan chhe. māṭe raṅg judo ane gnān judun chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...? have kahe chhe-
PDF/HTML Page 3636 of 4199
single page version
‘gandh gnān nathī, kāraṇ ke gandh (pudgaladravyano guṇ chhe) achetan chhe; māṭe gnānane ane gandhane vyatirek (-bhed, bhinnatā) chhe.’
ā keṭalākane shvās gandhāto nathī hoto? bhagavānane shvās sugandhit hoy chhe. sharīranā paramāṇuomān sugandh-sugandh hoy chhe. ahā! tenā nimitte je gandhanun gnān thāy te, ahīn kahe chhe, gnān nathī; gandhane ane gnānane bhinnatā chhe. gandh te gnān nahi, ne gandhanun gnān thāy tey gnān nahi. ātmagnān ja ek gnān chhe. have kahe chhe-
‘ras gnān nathī, kāraṇake ras (pudgal dravyano guṇ chhe) achetan chhe; māṭe gnānane ane rasane vyatirek chhe.’
juo, khāṭo, mīṭho ītyādi bhedapaṇe je ras chhe te gnān nathī, ane te rasanun gnān thāy tey gnān nathī. ras to bāpu! jaḍ chhe, ne jaḍanun gnān thāy tey jaḍ chhe. bhagavān ātmā chaitanyajyotisvarūp prabhu chhe tenun gnān thāy te gnān chhe; ahāhā...! svasamveedan gnān te gnān chhe, te samyaggnān chhe ane tene mokṣhamārgamān gaṇyun chhe. samajāy chhe kāī...? have kahe chhe-
‘sparsha gnān nathī, kāraṇ ke sparsha (pudgaladravyano guṇ chhe) achetan chhe; māṭe gnānane ane sparshane vyatirek chhe.’
sharīranā sparshanun gnān thāy te gnān nathī; tenāthī je gnān thāy te to jaḍanun gnān chhe, e kyān ātmānun gnān chhe? bhāī! jenā pātāḷanā uṇḍā taḷamān chaitanyaprabhu paramātmā birāje chhe te dhruvanā āshraye gnān thāy. te vāstavik gnān chhe. ahāhā...! asaṅkhya pradeshamān anant guṇano piṇḍ prabhu ātmā chhe. tenī paryāy andar uṇḍe dhruv taraph jaīne pragaṭ thāy te gnān chhe, te dharma chhe. āvī vāt!
prashnaḥ– hā, paṇ keṭale ūṇḍe e (-dhruv) chhe? uttaraḥ– ahāhā...! anant anant uṇḍāṇamay jenun svarūp chhe tenī maryādā shun? dravya to behad agādh svabhāvavān chhe, tenā svabhāvanī maryādā shun? ahāhā...! āvun aparimit dhruv-daḷ andaramān chhe tyān paryāyane laī javī (kendrit karavī) tenun nām samyaggnān chhe. īndriyothī pravartatun gnān kāī gnān nathī. have kahe chhe-
‘karma gnān nathī, kāraṇ ke karma achetan chhe; māṭe gnānane ane karmane vyatirek chhe.’ juo, shun kīdhun? ke āṭh karma je chhe te gnān nathī, kemake karma achetan chhe. karma taraphanun gnān thāy tey gnān nathī, karmano bandh, sattā, uday, udīraṇā ītyādi karma sambandhī je gnān thāy te gnān nathī. karma sambandhī gnān thāy potāmān potāthī, karma to temān nimittamātra chhe; paṇ te gnān ātmānun gnān nathī. ahāhā...! bhagavān
PDF/HTML Page 3637 of 4199
single page version
have bīje to ānāthī viruddha sāmbhaḷavā maḷe āvī chaitanyanī aviruddha vāt sāmbhaḷavāy na maḷe e bichārā dharma ke di’ pāme? ahā! jene chovīs kalākamān kalāk- be kalāk sat shravaṇ dvārā puṇyano prasaṅg paṇ nathī tene andar ūṇḍā taḷamān bhagavān birājamān chhe teno antaḥsparsha kem thāy? are! keṭalākane to nirantar pāpanī pravr̥utti āḍe āvī satya vāt sāmbhaḷavānīy phurasad na maḷe! ahīn to satsamāgame satshravaṇ ādi je puṇyano bhāv enāthī andar potāno bhagavān bhinna chhe tenun gnān (- svasamvedan gnān) karavun te gnān chhe em vāt chhe. have āvo vītarāgano mārag chhe, emān loko kāī ne kāī mānī beṭhā chhe.
karmanī 148 prakr̥iti jaḍ chhe. mithyādraṣhṭine badhī 148 prakr̥iti na hoy. ā vāt pahelān āvī gaī chhe. tīrthaṅkar nāmakarma, āhārak sharīr, āhārak aṅgopāṅg ādi, samyakmohanīy, mishramohanīy e prakr̥iti kāī badhāne na hoy. āhārak prakr̥iti koī munine hoy chhe, to tīrthaṅkar prakr̥iti paṇ koī samyagdraṣhṭine darshanavishuddhi ādi sahit hoy tene bandhāī jāy chhe. ā tīrthaṅkar prakr̥iti paṇ jhreranun jhāḍ chhe. bhagavān ātmā amr̥utanun kalpavr̥ukṣha chhe. puṇya ane puṇyanā bhāvathī jaḍ prakr̥iti bandhāy te ātmāthī viruddha jhreranun jhāḍ chhe. dharmī jīv to kahe chhe ke jhreranun jhāḍ evā karmanā phaḷane ame bhogavatā nathī, karmanā phaḷ pratye amārun valaṇ nathī; ame to andar ānandano nāth prabhu amāro chhe tene anubhavīe chhīe. andar pūraṇ prabhutā bharī paḍī chhe te taraph amārun valaṇ ane ḍhalaṇ chhe.
hā, paṇ karma herān to kare chhe ne? bhāī! tārī e mānyatā khoṭī chhe. tun vikāranā pariṇām sevīne herān thāy chhe; bākī karma shun kare? karma to vikārī paryāyane aḍatāny nathī. āve chhe ne ke-
bhāī! karma chhe evun shāstra kahe, ane evo tane khyāl (gnānamān) āve to paṇ te karma sambandhīnun gnān te ātmānun gnān nathī. karma achetan chhe; māṭe gnān judun ane karma judān chhe. ātmā potānī sattāe birājamān chhe, karma karmanī sattāe tyān paḍayun chhe; bannene vyatirek nām bhinnatā chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...? have kahe chhe-
‘dharma (dharmadravya) gnān nathī, kāraṇ ke dharma achetan chhe; māṭe gnānane ane dharmane vyatirek chhe.’
PDF/HTML Page 3638 of 4199
single page version
dharmāstikāy nāmanun ek lokavyāpī dravya chhe. devādhidev sarvagna bhagavāne joyun chhe. anyamatamān to ā vāt chhe ja nahi. jenā matamān sarvagna nathī tenā matamān dharmāstikāy, adharmāstikāy ādinī vāt hoī shake nahi. shrī kevaḷī bhagavāne chha dravya astipaṇe joyān chhe. temān ek dharmāstikāy chhe. te svayam gaman karatā jīv-pudgalone nimitta chhe. te gaman karāve em nahi, mātra nimitta chhe bas. ahīn kahe chhe- ā dharmāstikāy gnān nathī. vaḷī dharmāstikāyamān chhe evo khyāl (gnānamān) āvyo to te gnān paṇ gnān nathī. dharmāstikāyamān gnānasvabhāv bhayoer nathī; bhagavān ātmā andar gnānasvabhāvathī bharapūr bharyo chhe. ahā! tenān āshraye je gnān pragaṭ thāy te samyagnān chhe ane te gnān mokṣhano mārga chhe. āgaḷ kahe chhe-
‘adharma (-adharma dravya) gnān nathī, kāraṇ ke adharma achetan chhe; māṭe gnānane ane adharmane vyatirek chhe.’
juo, jīv-pudgalo gatipūrvak svayam sthiti kare temān adharmāstikāy dravya nimitta chhe. ā adharmāstikāy paṇ ek lokavyāpī achetan dravya chhe. te gati karatā jīv-pudgalone sthiti karāve em nahi, e to mātra nimitta chhe bas; bākī gati karavī ane sthiti thavī e to jīv-pudgalonī potānī tatkālīn yogyatā chhe. ahīn kahe chhe- ā adharmāstikāy gnān nathī. vaḷī adharmāstikāy chhe evo khyāl je (gnānamān) āvyo te gnān paṇ gnān nathī; ahā! ātmā gnānānandasvabhāvī prabhu chhe tenā āshrayamān jatān je svasamvedanagnān pragaṭ thayun te gnān chhe ane te ja mokṣhamārga chhe. samajāṇun kāī...? have kahe chhe-
‘kāḷ (-kāḷ dravya) gnān nathī, kāraṇ ke kāḷ achetan chhe; māṭe gnānane ane kāḷane vyatirek chhe.’
lokamān ratnonī rāshinī jem ek par ek goṭhavāyelān kāḷadravyo asaṅkhya chhe. temān pratyekamān utpād-vyay thāy chhe. ā kāḷadravya gnān nathī, kemake te achetan-jaḍ chhe. vaḷī tenā lakṣhe kāḷadravyanun gnān thayun tey paramārtha gnān nathī. māṭe gnān ane kāḷadravya banne judejudā chhe. āvī vāt! vaḷī-
‘ākāsh (ākāsh dravya) gnān nathī, kāraṇ ke ākāsh achetan chhe; māṭe gnānane ane ākāshane vyatirek chhe.’
oho! ākāsh nāmano ek anant pradeshī achetan mahāpadārtha chhe. ā ākāsh dravya te, kahe chhe, gnān nathī. vaḷī tenun lakṣha thatān ‘ā ākāsh chhe’ evun je gnān thāy te paralakṣhī gnān paṇ paramārthe gnān nathī. ahīn to svasamvedanagnānane ja paramārthe gnān kahyun chhe. paralakṣhī gnān thāy tey paranī jem achetan chhe. māṭe gnān ane ākāsh
PDF/HTML Page 3639 of 4199
single page version
adhyavasān gnān nathī, kāraṇake adhyavasān achetan chhe; māṭe gnānane ane (karmanā udayanī pravr̥uttirūp) adhyavasānane vyatirek chhe.’
rāgamān ekatābuddhi te adhyavasān chhe. rāg ane ātmā ek chhe evo bhram te adhyavasān chhe. ā adhyavasān, kahe chhe, gnān nathī, kemake adhyavasān achetan chhe. māṭe karmanā udayanī pravr̥uttirūp adhyavasān ane gnān judān chhe.
juo, ahīn adhyavasān ātmā nathī em kahyun chhe ne! have pachhī nīche gnān ja puṇya-pāp chhe em kaheshe. āvī aṭapaṭī vāt! ekakor puṇya-pāpane anātmā kahe ane vaḷī pāchhā tene ātmā kahe-ā kevī vāt!
e to bhāī! puṇyapāp enī paryāyamān thāy chhe māṭe tene tyān (nīche) ātmā kahel chhe. potānī paryāy chhe to tene ātmā kahyo. pravachanasāramān 47 nayanā adhikāramān puṇya-pāpano adhiṣhṭhātā ātmā chhe em kahyun chhe. jyāre samayasāranī 73mī gāthāmān puṇya-pāpanā bhāvono svāmī pudgal dravya chhe em kahyun chhe bhāī! ā to anekānta mārga chhe. dravyathī vāt āve tey ane paryāyathī vāt āve tey yathāsthit jāṇavī joīe. ekalā dravyane māne ane paryāyane jāṇey nahi to e to mithyā ekānta thaī jāy.
puṇya-pāpanā bhāv jīvanī paryāyamān thāy chhe tethī tene jīv kahyā, paṇ te jīvano svabhāv nathī (vibhāv chhe) ane paryāyamānthī nīkaḷī jāy chhe māṭe tene pudgalanā pariṇām kahīne pudgal dravya kahyun chhe. e to tyān paryāyanī-puṇya-pāpanī ruchi chhoḍāvī dravyasvabhāvanī draṣhṭi karāvavānā prayojanathī vāt chhe. paṇ tethī koī puṇya-pāpanā bhāv pudgalamān thāy chhe em māne to te barābar nathī, tathā koī tene potāno svabhāv ja māne to te paṇ viparīt ja chhe. āvī jhrīṇī vāt chhe.
‘ām ā rīte gnānano samasta paradravyo sāthe vyatirek nishchayasādhit dekhavo.’ shun kīdhun? ke ātmā nishchayathī sarva paradravyothī bhinna chhe em dekhavun-anubhavavun. ā ātmānī paradravyathī nāsti kahī, have astithī vāt kare chhe-
‘have, jīv ja ek gnān chhe; kāraṇ ke jīv chetan chhe; māṭe gnānane ane jīvane ja avyatirek (-abhinnatā) chhe. vaḷī gnānano jīvanī sāthe vyatirek jarāpaṇ shaṅkaīy nathī (arthāt gnānanī jīvathī bhinnatā hashe em jarāy shaṅkā karavāyogya nathī), kāraṇ ke jīv pote ja gnān chhe.’
PDF/HTML Page 3640 of 4199
single page version
juo, shun kahe chhe? ke-jīv ja ek gnān chhe, kāraṇ ke jīv chetan chhe. ahīn gnān ane jīvanī abhinnatā-ekatā batāvavī chhe. gnān ane jīv-em be shabdano dhvani uṭhe chhe māṭe gnān ane jīv be judā hashe em, kahe chhe, shaṅkā na karavī. bhagavān ātmā bhāvavān ane gnān bhāv-em bhāv ane bhāvavān bhinna chhe em jarāy shaṅkā na karavī, kemake banne vastupaṇe ek ja chhe. benān nām judān chhe, paṇ be vastu judī nathī. guṇ ane guṇī be pr̥uthak vastu nathī, banne tādātmyapaṇe ek ja chhe.
samayasār gāthā 69-70 mān āvī gayun ke-“jemane tādātmyasiddha sambandh chhe evān ātmā ane gnānamān visheṣh (taphāvat, judān lakṣhaṇo) nahi hovāthī temano bhed (judāpaṇun) nahi dekhato thako, niḥshaṅk rīte gnānamān potāpaṇe varte chhe ane tyān (gnānamān potāpaṇe) vartato te, gnānakriyā svabhāvabhūt hovāne līdhe niṣhedhavāmān āvī nathī māṭe, jāṇe chhe, jāṇavārūp pariṇame chhe.” juo, āmān niḥshaṅk rīte gnānamān potāpaṇe varte chhe em kahyun eno artha ja e chhe ke gnān ane pote-ātmā ek ja chhe, arthāt ātmāmān ja pote varte chhe, ane te ja svabhāvabhūt gnānakriyā nām samyaggnānanī kriyā chhe. ahīn paṇ kahe chhe- “jīv ja ek gnān chhe” arthāt jīv pote ja gnān chhe. ahāhā..! abhedathī kahetān pote gnānasvarūp ja chhe; nām, lakṣhaṇathī bhed ho, paṇ vastusvarūpathī banne niḥshaṅk ek ja chhe. have kahe chhe-
‘ā pramāṇe (gnān jīvathī abhinna) hovāthī, gnān ja samyagdraṣhṭi chhe, gnān ja sanyam chhe, gnān ja aṅgapūrvarūp sūtra chhe, gnān ja dharma-adharma (arthāt puṇya-pāp) chhe, gnān ja pravrajyā (dīkṣhā, nishchayachāritra) chhe- em gnānano jīvaparyāyonī sāthe paṇ avyatirek nishchayasādhit dekhavo (arthāt nishchay vaḍe siddha thayelo samajavo- anubhavavo).’
ahā! kahe chhe- gnān ja samyagdraṣhṭi chhe. samyagdraṣhṭi chhe te ātmā chhe ke nahi? chhe ne? to kahe chhe-gnān nām ātmā ja samyagdraṣhṭi chhe, kemake ātmāthī judun kāī samyagdarshan to chhe nahi. ahāhā...! ātmā pūrṇa gnānānandasvabhāvī prabhu chhe. te gnānamān gney thatān tenī je pratīti thaī ke- ‘ā hun’ - te samyagdarshan chhe. ā samyagdarshan ātmasvarūp chhe. kāī samyagdarshan judun ne ātmā judo chhe em nathī. māṭe kahee chhe- gnān ja samyagdraṣhṭi chhe. ahīn gnān shabde abhedapaṇe ātmā kahevo chhe. samajāṇun kāī...!
vaḷī ‘gnān ja sanyam chhe.’ shun kīdhun? gnān nām ātmā ja sanyam chhe. pāñch īndriyanā viṣhay ane manathī pāchhā pharavun te sanyam-e to nāstithī vāt chhe, astithī kahīe to gnān nām ātmā ātmāmān ja rame te sanyam, ane te ātmā ja chhe.