Pravachan Ratnakar-Gujarati (simplified iso15919 transliteration). Gatha: 410-412 ; Kalash: 239-241.

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 185 of 210

 

PDF/HTML Page 3681 of 4199
single page version

joyun? shun kahyun? ke badhāy bhagavān arhantadevone shuddhagnānamayapaṇun chhe. ahāhā...! bhagavān ātmā to sadā shuddhagnānamay gnātādraṣhṭā prabhu chhe. tenā āshraye utpanna ātmānī nirmaḷ darshan-gnān-chāritramay pariṇati te mokṣhamārga chhe. ahīn kahe chhe-badhāy bhagavān arhantadevone dravyaliṅgane āshrayabhūt sharīranā mamakārano tyāg chhe ane tethī sharīrāshrit dravyaliṅganā tyāg vaḍe teone shuddha darshan-gnān-chāritranī mokṣhamārgapaṇe upāsanā jovāmān āve chhe. juo, sharīranī kriyā ane rāganī kriyāno tyāg-abhāv karī darshanagnān- chāritranī upāsanā karavī te jinamārga chhe, mokṣhamārga chhe. badhāy bhagavān arhantadevoe ā mokṣhamārganī upāsanā karī mokṣhapad prāpta karyun chhe. bhāī! dravyaliṅg ho, paṇ te mokṣhamārgarūp nathī, ākarī vāt bāpā! kāyaranān kāḷajān kampe evī vāt chhe, paṇ ā satya vāt chhe. are! lokoe bahāranī tapasyā ane bāhya tyāgamān (dravyaliṅgamān) dharma mānyo chhe, paṇ bhāī! te mārga nathī, jinamārga nathī. svasvarūpamān ugra ramaṇatā karavī tenun nām chāritra ne te dharma ne te tap chhe. bhagavāne āvī tapashcharyā karī mokṣhanī sādhanā karī chhe. samajāṇun kāī...!

ahīn darshan-gnān-chāritranī upāsanā karavī kahī te nirmaḷ ratnatrayanā pariṇāmane prāpta karavānī apekṣhāe vāt chhe, bākī sevanā-upāsanā to trikāḷī shuddhagnānamay dravyanī karavānī chhe. trikāḷī shuddha nij gnāyakasvarūpanī draṣhṭipūrvak temān ja ramaṇatā karavāthī nirmaḷ darshan-gnān-chāritranī vītarāgī dashā pragaṭ thāy chhe ane tene ratnatrayanī sevanā-upāsanā kahe chhe, kāī paryāyanī draṣhṭi ane upāsanā karavān chhe em artha nathī. paryāyane sevatā jovāmān āve chhe em kem kahyun? ke nagnadashā ane rāganī sevāno abhāv chhe to nirmaḷ ratnatrayane seve chhe em kahyun; bākī sevanā to trikāḷī dravyanī ja chhe; dhyānanun dhyey to shuddha gnāyak ja chhe. darshan-gnān-chāritranī dashā te dhyānanī paryāy chhe, ne dhyānanun dhyey trikāḷī shuddha dravya chhe. dhyānanī paryāyanun dravya ja dhyey hovāthī, rāg dhyey nahi hovāthī, dhyānanī paryāyane seve chhe em ahīn kahyun chhe.

kharekhar to nagnatā ane rāganā tyāganun kartāpaṇun paṇ ene nathī, ene to svasvarūpanān draṣhṭi-ramaṇatā chhe. svasvarūpamān draṣhṭi-ramaṇatā karatān shuddha darshan-gnān- chāritranī paryāy pragaṭ thāy chhe; tene te seve chhe em ahīn kahyun chhe, ane tyāre dravyaliṅgano tyāg to sahaj ja chhe. ā vātane ‘teo sharīrāshrit dravyaliṅgano tyāg karīne darshanagnānachāritrane mokṣhamārga tarīke sevatā jovāmān āve chhe’ - ā shabdomān kahī chhe. samajāṇun kāī....?


PDF/HTML Page 3682 of 4199
single page version

* gāthā 408–409ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘jo dehamay dravyaliṅg mokṣhanun kāraṇ hot to arhantadev vagere dehanun mamatva chhoḍī darshanagnānachāritrane shā māṭe sevat? dravyaliṅgathī ja mokṣhane pāmat! māṭe e nakkī thayun ke-dehamay liṅg mokṣhamārga nathī, paramārthe darshanagnānachāritrarūp ātmā ja mokṣhano mārga chhe.’

shun kīdhun? ā sharīranī nagnadashā, pāñch mahāvrat ane aṭṭhāvīs mūlaguṇane dhāraṇ karavun-evun je dravyaliṅg te jo mokṣhanun kāraṇ hot to arhant bhagavanto ane munivaro deh ane shubharāganun mamatva chhoḍī darshan-gnān-chāritrane shā māṭe sevat? jo dravyaliṅgathī mukti thatī hot to teo darshan-gnān-chāritrane kem sevat? ā aṭṭhāvīs mūlaguṇano bāhya vyavahār te vāstavik munipaṇun nathī bhāī! e to bhāvaliṅgī sant-munivarane sahacharapaṇe hoy chhe, nimittapaṇe hoy chhe tethī tene dravyaliṅg kahyun chhe. ahāhā...! dravyaliṅg nathī em paṇ nahi, ne dravyaliṅg satyārtha mokṣhamārga chhe em paṇ nahi. bhāī! mārag jem chhe tem yathārtha jāṇavo joīe. bākī vastrādi rākhe e to bhāvaliṅgey nahi ne dravyaliṅgey nahi, e to kuliṅg chhe. chhahaḍhālāmān āve chhe ne ke-

“dhārai kuliṅg lahī mahatabhāv, te kuguru janmajal upalanāv.” āvī vāt chhe. prashnaḥ– paṇ ame to bāpadādā karatā’ tā em karīe. uttaraḥ– em na hoy bhāī! ahīn mokṣhamārgamān bāpadādānun (kulapaddhatinun) shun kām chhe? bāpadādā māne tem mānavun ne karavun te mārga nathī. jene antaramān nirmaḷ darshan- gnān-chāritramay bhāvaliṅg pragaṭe tene bahāramān aṭṭhāvīs mūlaguṇanā vikalparūp dravyaliṅg hoy chhe, parantu e to badho rāg chhe bhāī! munirāj to ene chhedīne param muktipadane pāme chhe. mārag bahu jhīṇo chhe bhāī!

are! eṇe nij shuddha chaitanyanī bhāvanā bhāvīne kadī samyagdarshan pragaṭ karyun nathī! bhajanamān āve chhe ne ke-

“shuddha buddha sukhakand manohar, chetanabhāv na bhāye-ham to kabahū na nijaghar āye” are! e kadī nijagharamān-chaitanyagharamān praveshyo nathī! shāstranun bhaṇatar kare ne kanīk shāstra-gnān thāy tyān māne ke mane gnān pragaṭ thayun chhe. paṇ e to shabdagnān-shabdashrut bāpā! e kyān ātmagnān chhe. vītarāg parameshvaranī vāṇī je jinavāṇī tenā nimittathī upajelun gnān e shabdashrut chhe. ene shabdano āshray chhe ne? shabdanā āshraye gnān thāy tene shabdashrut kahyun chhe. ā to vītarāganī vāṇīnī vāt hon; bākī shvetāmbarādinān


PDF/HTML Page 3683 of 4199
single page version

ahāhā...! kahe chhe- dravyaliṅg jo mokṣhanun kāraṇ hot to munivaro teno tyāg shā māṭe karat? tenun mamatva chhoḍī darshan-gnān-chāritrane shā māṭe sevat? dravyaliṅgathī ja mokṣhane pāmat! paṇ em nathī bhāī! māṭe e nakkī thayun ke dehamay liṅg mokṣhamārga nathī; paramārthe darshan-gnān-chāritrarūp ātmā ja mokṣhano mārga chhe.

ahāhā...! atīndriy ānandanī prāpti-pūraṇ ānandanī prāpti thavī te mokṣha chhe. nāstithī kahīe to duḥkhano sarvathā abhāv thavo, sarvathā duḥkhathī mūkāvun te mokṣha chhe. rāgano ansh paṇ ātmānī shāntine-ānandane rokanāro chhe. tethī munivaro deh ne rāganun mamatva chhoḍī ek darshan-gnān-chāritrane ja seve chhe. ahīn darshan-gnān-chāritrane seve chhe kahyun te paryāyathī-vyavahārathī vāt chhe. nishchay darshan-gnān-chāritra e traṇ paryāy-bhed chhe, paṇ nishchaye e traṇ ek ātmā ja chhe; tethī ek ātmānun ja sevan chhe. ā vāt agāu gāthā 16mān āvī gaī chhe. tyān kaḷash 19nā bhāvārthamān spaṣhṭa karyun chhe ke-“vyavahārī loko paryāyamān-bhedamān samaje chhe tethī ahīn gnān, darshan, chāritranā bhedathī samajāvyun chhe.”

svasvarūpanā āshraye utpanna thayel nirmaḷ darshan-gnān-chāritra e traṇe paryāy chhe ane te vyavahār chhe. navatattvanī bhedarūp shraddhā, shabdashrutanun gnān ane pañchamahāvratanun pālan e to asadbhūt vyavahār chhe, nirmaḷ ratnatray sadbhūt vyavahār chhe ane tene āshrayabhūt bhagavān ātmā shuddha ek kṣhāyak prabhu te nishchay chhe. darshan-gnān-chāritranī sevanā kahīe te vyavahār chhe; nishchaye to ek ātmānī ja sevanā chhe. bahu jhīṇun bhāī!

paramārthe darshan-gnān-chāritramay ātmā ja mokṣhano mārga chhe. ahāhā..! bhedane chhoḍīne jeno aparampār mahimā chhe evā chaitanyachintāmaṇi prabhu ātmāne āshraye pragaṭ nirmaḷ ratnatray e ja satyārtha mokṣhamārga chhe, bāhya dravyaliṅg mokṣhamārga nathī.

[pravachan nan 497-498*dināṅkaḥ 19-11-77, 20-11-77]
×

PDF/HTML Page 3684 of 4199
single page version

gāthā–410

अथैतदेव साधयति–

ण वि एस मोक्खमग्गो पासंडीगिहिमयाणि लिंगाणि।
दंसणणाणचरित्ताणि मोक्खमग्गं जिणा बेंति।। ४१०।।
नाप्येष मोक्षमार्गः पाषण्डिगृहिमयानि लिङ्गानि।
दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्ग जिना ब्रुवन्ति।। ४१०।।

have e ja siddha kare chhe (arthāt dravyaliṅgo mokṣhamārga nathī, darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe-em siddha kare chhe)ḥ-

muniliṅg ne gr̥uhīliṅg– e liṅgo na muktimārga chhe;
chāritra–darshan–gnānane bas mokṣhamārga jino kahe. 410.

gāthārthaḥ– [पाषण्डिगृहिमयानि लिङ्गानि] muninān ane gr̥uhasthanān liṅgo [एषः] e [मोक्षमार्गः न अपि] mokṣhamārga nathī; [दर्शनज्ञानचारित्राणि] darshan-gnān-chāritrane [जिनाः] jinadevo [मोक्षमार्ग ब्रुवन्ति] mokṣhamārga kahe chhe.

ṭīkāḥ– dravyaliṅg kharekhar mokṣhamārga nathī, kāraṇ ke te (dravyaliṅg) sharīrāshrit hovāthī paradravya chhe. darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe, kāraṇ ke teo ātmāshrit hovāthī svadravya chhe.

bhāvārthaḥ– mokṣha chhe te sarva karmanā abhāvarūp ātmapariṇām (-ātmānā pariṇām) chhe, māṭe tenun kāraṇ paṇ ātmānā pariṇām ja hovun joīe. darshan-gnān- chāritra ātmānā pariṇām chhe; māṭe nishchayathī te ja mokṣhano mārga chhe.

liṅg chhe te dehamay chhe; deh chhe te pudgaladravyamay chhe; māṭe ātmāne deh mokṣhano mārga nathī. paramārthe anya dravyane anya dravya kāī karatun nathī e niyam chhe.

(arthāt jo dravyaliṅg mokṣhamārga nathī ane darshanagnānachāritra ja mokṣhamārga chhe) to ām (nīche pramāṇe) karavun-em have upadesh

*

PDF/HTML Page 3685 of 4199
single page version

* samayasār gāthā 410ḥ mathāḷun *

have e ja siddha kare chhe. arthāt dravyaliṅgo mokṣhamārga nathī, darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe- em siddha kare chheḥ-

* gāthā 410ḥ ṭīkā uparanun pravachan *

‘dravyaliṅg kharekhar mokṣhamārga nathī, kāraṇ ke te (-dravyaliṅg) sharīrāshrit hovāthī paradravya chhe. darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe, kāraṇ ke teo ātmāshrit hovāthī svadravya chhe.’

juo, shrī kundakundāchāryadev-sant-mahant-mahāmunivar jin bhagavantonī sākh daīne ā kahe chhe ke- dravyaliṅg kharekhar mokṣhamārga nathī. kem? kemake te sharīrāshrit chhe; parāshrit chhe ane tethī paradravya chhe. ahāhā...! rāg-mandakaṣhāy thāy te paṇ sharīrāshrit-karma- āshrit bhāv chhe, māṭe te paradravya chhe. bhāī! ā shāstranun parasattāvalambī gnān chhe te paradravya chhe, bandhanun kāraṇ chhe; te kāī ātmāshrit pariṇām nathī.

ahāhā...! bhagavān ātmā nirmaḷānand gnānānand prabhu anantaguṇono ḍhag-ḍhagalo chhe. ahāhā...! ekalun gnān ane ānandanun daḷ prabhu ātmā chhe. ahīn kahe chhe- dravyaliṅg chhe te ātmāshrit nathī, sharīrāshrit chhe ane tethī paradravya chhe. ā vyavahārano rāgavr̥utti je uṭhe chhe te parāshrit hovāthī paradravya chhe.

to ame ā sāmbhaḷīe chhīe te shun chhe? ahā! shāstra sāmbhaḷavānā je pariṇām chhe te parāshrit pariṇām chhe ane tethī paradravya chhe. vaḷī sāmbhaḷīne je shabdagnān thāy te chhe to gnānanī paryāy, te shabdajanit nathī chhatān shabdāshrit ja chhe tethī paradravya chhe; te ātmānun vāstavik gnān nathī. bahu jhīṇī vāt! bhāī! pañchamahāvratanā pariṇām e parāshrit bhāv chhe ane tethī paradravya chhe. ahā! pūrṇānandano nāth prabhu pote chhe teno jene āshray nathī te saghaḷā gnān shraddhān ne ācharaṇanā pariṇām parāshrit hovāthī paradravya chhe. bhāī! ā badhun shabdashrut gnān, navatattvanun bhedarūp shraddhān, ane pañchamahāvratanā pariṇām-e sarva parāshrit bhāv chhe ane tethī paradravya chhe. kemake temān shuddha chaitanyano āshray nathī. samajāṇun kāī...? have āvī vāt ākarī paḍe, kemake kadī sāmbhaḷī nathī ne! paṇ shun thāy?

hā, paṇ niyamasāramān samyagdarshan-gnān-chāritra- je svadravyanā āshraye thayelā nirmaḷ ratnatrayanā pariṇām-tene paṇ paradravya kahyun chhe. te kevī rīte chhe?

hā, tyān sva-āshrit nirmaḷ ratnatrayanī paryāyane paṇ paradravya kahyun chhe. tyān


PDF/HTML Page 3686 of 4199
single page version

āshay em chhe ke-jem paradravyanā āshraye potānī navī nirmaḷ mokṣhamārganī paryāy pragaṭatī nathī tem mokṣhamārganī nirmaḷ paryāyanā āshraye paṇ potānī navī nirmaḷ mokṣhamārganī paryāy pragaṭatī nathī. ek shuddha chaitanyasattāmay svadravyanā āshraye ja navī nirmaḷ-nirmaḷ paryāy pragaṭe chhe. tethī tyān nirmaḷ ratnatrayanī paryāyane paṇ paradravya kahī chhe. (tyān to paryāyano-nirmaḷ paryāyano paṇ -āshray chhoḍāvī svadravyano ja āshray karāvavānun prayojan chhe.) samajāṇun kāī...?

ahīn je shubharāgano vikalpa chhe tene paradravya kahyun chhe, kemake te parāshrit bhāv chhe. navatattvanā bhedanun shraddhān, bhedanun gnān ne rāganun ācharaṇ-vedan e badhā parāshrit bhāv hovāthī paradravya chhe, māṭe te kharekhar mokṣhamārga nathī, ek nirmaḷ darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe, kāraṇ ke te sva-āshrit hovāthī svadravya chhe.

ahāhā...! ātmā pote pūrṇānandano nāth prabhu bhagavān nām gnān-ānandanī lakṣhmīno bhaṇḍār chhe. paryāy, rāg ne nimittathī haṭhī, tenī sanmukh thavāthī shuddha darshan- gnān-chāritranī paryāy pragaṭ thāy chhe, te mokṣhamārga chhe. darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe em ‘ja’ kahīne ekānta karyun chhe. ā samyak ekānta chhe ane te bījo koī (vyavahār, rāg) mokṣhamārga nathī em siddha kare chhe. nishchay mokṣhamārga ātmāshrit chhe māṭe te svadravya chhe. ahāhā...! nirvikalpa nirākuḷ ānandanī dashāno anubhav te svadravyāshrit hovāthī svadravya chhe. ahīn ātmānā āshraye pragaṭ thayelo mokṣhamārga te ātmā-svadravya chhe, ane sharīrāshrit-parāshrit je bhāv te paradravya chhe, ātmā nathī em vāt chhe. samajāṇun kāī..?

* gāthā 410ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘mokṣha chhe te sarva karmanā abhāvarūp ātmapariṇām (-ātmānā pariṇām) chhe, māṭe tenun kāraṇ paṇ ātmānā ja pariṇām hovun joīe. darshan-gnān-chāritra ātmānā pariṇām chhe; māṭe nishchayathī te ja mokṣhano mārga chhe.’

juo, ā bhāvārtha pt.. shrī jayachandajīe lakhelo chhe. teo shun kahe chhe? ke mokṣha chhe te sarvakarmanā abhāvarūp ātmapariṇām chhe. ek to mokṣha chhe te ātmapariṇām chhe ane te sarvakarmanā abhāvarūp ātma-pariṇām chhe. ahāhā..! mokṣha arthāt siddhapad eṭale shun? ātmānī pūrṇa pavitra, pūrṇa vītarāg, pūrṇa ānandamay dashānun nām mokṣha chhe. duḥkhathī mūkāvun ne pūrṇa pavitra vītarāg pariṇāmanun pragaṭ thavun enun nām mokṣha chhe. bhāvakarma, dravyakarma ane nokarmanā abhāvarūp pariṇāmanun nām mokṣha chhe, te ātma-pariṇām chhe. māṭe, kahe chhe, tenun kāraṇ paṇ ātmānā pariṇām ja hovun joīe. juo, ā nyāy kahe chhe. em ke- ātmānā pūrṇa darshan, gnān, sukh ane


PDF/HTML Page 3687 of 4199
single page version

ahāhā...! ātmā svarūpathī muktasvarūp ja chhe. 14-1p mī gāthāmān abaddha-spr̥uṣhṭa kahyo chhe ne? e nāstithī vāt chhe. abaddha-spr̥uṣhṭa nām rāgathī ne karmathī bandhāyelo ne sparshāyelo nathī evo bhagavān ātmā sadā muktasvarūp ja chhe. āvā nij muktasvarūpanā āshraye je muktinī-pūrṇa pavitratā ne sukhanī dashā pragaṭ thāy tenun nām mokṣha chhe. te ātmāno pariṇām chhe, māṭe tenun kāraṇ paṇ ātmāno pariṇām hovo joīe ahāhā..! pūraṇ atīndriy gnānanī dashā, atīndriy ānandanī dashā atīndriy vīryanī dashā-evo je mokṣha-siddhapad te jo ātmapariṇām chhe to tenun kāraṇ je mokṣhamārga te ātmapariṇām ja hovo joīe. bhāī! ā to lojīkathī-nyāyathī siddha kare chhe. bhāṣhā to sādī chhe, bhāv to je chhe te chhe; pātratā keḷavī samaje to samajāy evo chhe. have kahe chhe-

‘darshan-gnān-chāritra ātmānā pariṇām chhe; māṭe nishchayathī te ja mokṣhano mārga chhe.’ joyun? shabdashrutanun gnān, navatattvanī bhedarūp shraddhāno vikalpa ane pañchamahāvratādinā pariṇām te mokṣhamārga nathī em ahīn kahevun chhe; kem! kemake te ātmānā pariṇām nathī. jyāre darshan-gnān-chāritra te ātmānā pariṇām chhe, māṭe nishchayathī te ja mokṣhamārga chhe. ahāhā...! paramapāriṇāmik dhruv svabhāvabhāv-tenī nirmaḷ ratnatrayarūp pariṇati te mokṣhanun kāraṇ ane tenī pūrṇatā thavī te mokṣha chhe. paṇ parāshrit pariṇām-vibhāv pariṇām te kāraṇ ane ātmapariṇāmarūp mokṣha tenun kārya-em nathī, em hoī shakatun nathī. vyavahār ratnatray te kāraṇ ne mokṣha tenun kārya em nathī, kāraṇ ke vyavahār ratnatrayanā pariṇām ātmapariṇām nathī; te anātma-pariṇām chhe; ajīvanā pariṇām chhe. ajīvanā pariṇāmathī jīvanā pariṇāmarūp mokṣha kem thāy? na thāy.

ā deh chhe te pr̥uthak vastu chhe, te ātmā nathī; ane dehādi paranā āshraye thayelā shubhāshubh rāganā pariṇām te vibhāv chhe, te paṇ ātmā nathī. dravyaliṅg te ātmā nathī. ahāhā...! trikāḷī shuddha dravya kāraṇ paramātmā prabhu pote chhe, teno pūrṇa āshray thatān paramātmadashā-mokṣhadashā navī pragaṭe te ātmapariṇām chhe, te svadravyanā pariṇām chhe. are! loko mokṣha shun te paṇ samaje nahi ane māne ke ame dharmātmā chhīe! badhī garabaḍ thaī gaī chhe. shun thāy? ahīn kahe chhe- mokṣha te ātmapariṇām chhe ane tenun kāraṇ mokṣhano mārga paṇ ātmāshrit pariṇām chhe. māṭe ātmāshrit shuddha darshan-gnān-chāritranā pariṇām te ja mokṣhamārga chhe, paṇ vyavahār shraddhān, vyavahār gnān ne vyavahār chāritra te mokṣhamārga nathī, kemake te ātmapariṇām nathī. aho! bahu ṭuṅkāmān paṇ keṭalun samāḍī dīdhun chhe! ahā! pūrvanā paṇḍitoe kevun saras kām karyun chhe!

ek paṇḍīte pūchhayun ke - navamī gairaveyakanā devo chhe temane 31 sāgaropam sudhī


PDF/HTML Page 3688 of 4199
single page version

strīno viṣhay nathī, temane āpaṇī jem āhārapāṇī nathī, hajāro varṣhe āhāranī vr̥utti uṭhe tyāre kaṇṭhamānthī amr̥ut jharī jāy. ām rasanā īndriyano viṣhay nathī. ekendriy jīvo haṇāy evun paṇ tyān nathī. to pachhī temane sanyam kahevāy ke nahi? na kahevāy. andar ātmānun shraddhān thayā pachhī antarlīnatā thatān āhārādino vikalpa uṭhato nathī tenun nām sanyam chhe. mātra bāhya tyāg te sanyam nathī. yāvat-jīvan bāhya tyāg hovā chhatān bhagavāne temane sanyam kahyo nathī, kemake sanyam svasvarūpamān līnatā-ramaṇatānun nām chhe.

are! lokone sanyam shun chīj chhe enī khabar nathī. samyagdarshan ane svānubhūti pragaṭayā pachhī nij gnānānandasvarūpamān adhik-adhik līnatā-ramaṇatā thavī, atīndriy ānandanī bharapur jamāvaṭ thavī tene sanyam kahe chhe. ahīn e ja kahe chhe ke nishchayathī shuddha darshan-gnān-chāritra ja mokṣhano mārga chhe. ahāhā...! bhagavān ātmā nirmaḷānandano nāth sachchidānand prabhu chhe tene sparshīne, temān ekāgratā-līnatā-ramaṇatāpūrvak je samyagdarshan- gnān-chāritranā pariṇām thāy te ja mokṣhanun kāraṇ chhe kemake tenī pūrṇatā thāy te mokṣha chhe. mokṣha paṇ ātmānā pariṇām ane tenun kāraṇ paṇ ātmapariṇām chhe. ā siddhānt chhe. vyavahāranā āshrayavāḷā pariṇām kadīy mokṣhanun kāraṇ thatā nathī, kemake te anātmapariṇām chhe. samajāṇun kāī...! have kahe chhe-

‘liṅg chhe te dehamay chhe; deh chhe te pudgaladravyamay chhe; māṭe ātmāne deh mokṣhano mārga nathī. paramārthe anya dravyane anya dravya kāī karatun nathī e niyam chhe.’

ā dehanī nagna dashā, pañchamahāvratanā pariṇām, aṭhṭhāvīs mūlaguṇanun pālan-e dehamay liṅg chhe, māṭe te pudgaladravyamay chhe. munirājane te hoy chhe avashya, paṇ te mokṣhamārga nathī. vratādinā pariṇām te rāgabhāv chhe, te dehāshrit-parāshrit bhāv chhe ane paradravyamay-pudgaladravyamay chhe; tethī te mokṣhamārga nathī.

āvun spaṣhṭa chhe chhatān koī loko shubh jog chhe te mokṣhamārga chhe em pokāre chhe; shubharāgane dharma mānatā nathī te tamārun ekānta chhe-em kahe chhe.

koī game te kahe; ahīn spaṣhṭa vāt chhe ke-shubhabhāv chhe te rāg chhe, vibhāv chhe, duḥkh chhe. ahā! duḥkhanā te pariṇām shuddha darshan-gnān-chāritranun kāraṇ kem thāy? te mokṣhanun kāraṇ kem thāy? kadīy na thāy.

are! par pratyenā rāganī ruchinā kāraṇe te anantakāḷathī rajhaḷ‌yo chhe, rāganī ruchi khasyā vinā andar dhruv ek gnāyakabhāv pote chhe tenī ruchi thatī nathī. ahāhā..! anant anant guṇonī khāṇ ek gnāyakasvabhāvamay pote chhe; tenī draṣhṭi ane ruchi


PDF/HTML Page 3689 of 4199
single page version

ātmānā āshraye paṇ dharma thāy ane shubharāganā-dravyaliṅganā āshraye paṇ dharma thāy te anekānta nathī, te syādvād nathī, e to phudaḍīvād chhe. svasvarūpano āshray chhoḍīne shubharāgathī dharma thavānun māne e to moṭun agnān chhe. ahā! vītarāg-svabhāvī bhagavān ātmāne vītarāgabhāvathī viruddha koī bhāv sāthe sambandh nathī.

mokṣha chhe te ātmānā āshraye thanārun pariṇām chhe, ane tenun kāraṇ paṇ ātmāshrit pariṇām ja chhe. rāg to vibhāv chhe, te ātmapariṇām nathī, nishchayathī tene pudgalapariṇām ane pudgal kahyā chhe. are! anantakāḷathī eṇe ātmadraṣhṭi karī nathī, eṇe andaramān najar nākhī nathī! ātmā andar shāntaras-chaitanyaras-vītarāgarasathī pūrṇa bharelo akhaṇḍānand prabhu chhe. tenā āshraye pūrṇa pavitra, pūrṇa gnānane pūrṇa ānandanī dashā pragaṭ thāy te mokṣha chhe, ane mokṣhano mārag paṇ vītarāgī dashā ja chhe, rāg nahi. rāg to pudgalasvabhāv chhe, tenāthī mokṣha kem thāy? kadīy na thāy.

ahā! bhagavān jineshvaradeve shun kahyun chhe teno tene kadīy vichār nathī. bhāī! jo to kharo bāpu! sarvagnadev em kahe chhe ke- dehamay liṅg te mokṣhano mārga nathī. have emān shubh chhoḍīne tun ashubhamān jā- em vāt kyān chhe? tane vyavahār chhoḍīne nīche javānī emān vāt nathī, paṇ vyavahārathī upar uṭhīne svasvarūpamān ramaṇatā ne antarlīnatā karavānī ā vāt chhe. samyagdarshan sahit samyakchāritra ātmānā avalambanathī pragaṭ thāy chhe, vyavahāranā rāgathī nahi; māṭe vratādinā vikalpa je hoy chhe tene chhoḍīne svarūpamān līn thavānī ā vāt chhe. bhāī! shubharāganā pariṇāmane dehamay liṅg kahyun chhe, ane te anyadravyamay hovāthī mokṣhamārgarūp nathī em kahe chhe. dravyaliṅganā pakṣhavāḷāne ākarun lāge paṇ ā satya vāt chhe.

ā phundān hoy chhe ne? jaṅgalamān bahu hoy. beṭarīnā prakāshamān dekhāy. tene sharīr nānun ane paḍakhe be moṭī pāṅkho hoy chhe. prakāshamān uḍī uḍīne āve. ahā! te nānakaḍā sharīramān andar chaitanyachamatkāramay chaitanya mahāprabhu birāje chhe. are! nij svarūpanā bhān vinā agnānathī eṇe āvā anant anant avatār dhāraṇ karyā chhe; haju ā avasare paṇ jo mithyātva rahī jashe, maṭashe nahi to evā anant bhav māthe āvī paḍashe. bhāī! hamaṇān paṇ andar chaitanyachamatkārathī bharelo moṭo bhagavān chhe. teno chamatkār shun kahīe? tenā āshrayamān jatān nirmaḷ nirmaḷ ratnatrayanā


PDF/HTML Page 3690 of 4199
single page version

pariṇām pragaṭ thāy chhe, mokṣhamārgane mokṣha pragaṭ thāy chhe. are! paṇ pote potāne ja bhūlī gayo chhe, ne bhūlanī bhramaṇāthī bhavabhramaṇ karyā kare chhe; kadīk uṭhe chhe to dehamay liṅgamān-dravyaliṅgamān mūrchchhā pāmī tene ja mokṣhamārga māne chhe! paṇ bhāī! liṅg dehamay chhe, jaḍ pudgaladravyamay chhe, te mokṣhanun kāraṇ nathī. sharīranī kriyā ne rāganī kriyā te mokṣhanun kāraṇ nathī.

tyāre koī vaḷī kahe chhe- ā to navo sonagaḍhano panth chhe. bāpu! ā koī navo panth nathī, koīnā gharano panth nathī, sonagaḍhano panth nathī; ā to anādikālīn vītarāgano panth chhe.

benashrīnā vachanāmr̥utamān āve chhe ke- kanakane kāṭ nathī. agnine udhaī nathī, tem ātmāne āvaraṇ, uṇap ke ashuddhi nathī. sādī bhāṣhāmān ā to mūḷ rahasya kahyun chhe. ahāhā..! ātmā paripūrṇa prabhu trikāḷ nirāvaraṇ shuddha chhe, behad gnān ane ānandano bhaṇḍār chhe. tenā āshraye nīpajatā pariṇām mokṣhanun kāraṇ bane chhe, paṇ dehamay liṅg mokṣhanun kāraṇ nathī, kemake paramārthe anyadravyane anyadravya karatun nathī e niyam chhe. kare chhe em kahīe evo vyavahār chhe, paṇ paramārthe em vastusthiti nathī; anyadravyane anyadravya kare em vastusthiti nathī.

anant kāḷe āvo avasar maḷ‌yo to āno nirṇay karaje bhāī! hamaṇān nahi kare to kyāre karīsh bāpu? bahāranā pratikūḷ prasaṅgamān paṇ ā vastune pakaḍaje. koī upasarga āve tene paṇ gaṇīsh mā. ahāhā...! atīndriy ānandano sāgar andar chhalochhal bharyo chhe temān ḍūbakī lagāvī temān ja nimagna thaī jā. e ja mokṣhano mārag chhe ane enun ja phaḷ mokṣha chhe; rāg kāī mārag nathī, dehamay liṅg e mārag nathī; kāraṇ ke anya dravyane anyadravya kāī karatun nathī e niyam chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...?

[pravachan nan. 498-499*dināṅkaḥ 20-11-77 thī 21-11-77]
ॐ ॐ ॐ
ॐ ॐ

PDF/HTML Page 3691 of 4199
single page version

gāthā–411

यत एवम्–

तम्हा जहित्तु लिंगे सागारणगारए हें वा गहिदे।
दंसणणाणचरित्ते अप्पाणं जुंज मोक्खपहे।। ४११।।
तस्मात् जहित्वा लिङ्गानि सागारैरनगारकैर्वा गृहीतानि।
दर्शनज्ञानचारित्रे आत्मानं
युक्ष्व मोक्षपथे।।४११।।

jo ām chhe (arthāt jo dravyaliṅg mokṣhamārga nathī ane darshanagnānachāritra ja mokṣhamārga chhe) to ām (nīche pramāṇe) karavun-em have upadesh kare chheḥ-

tethī tajī sāgār ke aṇagār–dhārit liṅgane,
chāritra–darshan–gnānamān tun joḍ re! nij ātmane. 411.

gāthārthaḥ– [तस्मात्] māṭe [सागारैः] sāgāro vaḍe (-gr̥uhastho vaḍe) [अनगारकैः वा] athavā aṇagāro vaḍe (-munio vaḍe) [गृहीतानि] grahāyelān [लिङ्गानि] liṅgone [जहित्वा] chhoḍīne, [दर्शनज्ञानचारित्रे] darshanagnānachāritramān- [मोक्षपथे] ke je mokṣhamārga chhe temān- [आत्मानं युंक्ष्व] tun ātmāne joḍ.

ṭīkāḥ– kāraṇ ke dravyaliṅg mokṣhamārga nathī, tethī samasta dravyaliṅgane chhoḍīne darshanagnānachāritramān ja, te (darshanagnānachāritra) mokṣhamārga hovāthī, ātmāne joḍavāyogya chhe-em sūtranī anumati chhe.

bhāvārthaḥ– ahīn dravyaliṅgane chhoḍī ātmāne darshanagnānachāritramān joḍavānun vachan chhe te sāmānya paramārtha vachan chhe. koī samajashe ke muni-shrāvakanān vrato chhoḍāvavāno upadesh chhe. parantu em nathī. jeo kevaḷ dravyaliṅgane ja mokṣhamārga jāṇī bhekh dhāraṇ kare chhe, temane dravyaliṅgano pakṣha chhoḍāvavā upadesh karyo chhe ke-bhekhamātrathī (veshamātrathī, bāhyavratamātrathī) mokṣha nathī, paramārtha mokṣhamārga to ātmānā pariṇām je darshan-gnān- chāritra te ja chhe. vyavahār āchārasūtramān kahyā anusār je muni-shrāvakanān bāhya vrato chhe, teo vyavahārathī nishchayamokṣhamārganān sādhak chhe; te vratone ahīn chhoḍāvyān nathī, parantu em kahyun chhe ke te vratonun paṇ mamatva chhoḍī paramārtha mokṣhamārgamān joḍāvāthī mokṣha thāy chhe, kevaḷ bhekhamātrathī-vratamātrathī mokṣha nathī.


PDF/HTML Page 3692 of 4199
single page version

(अनुष्टुभ्)
दर्शनज्ञानचारित्रत्रयात्मा तत्त्वमात्मनः।
एक एव सदा सेव्यो मोक्षमार्गो मुमुक्षुणा।।२३९।।

have ā ja arthane draḍh karatī āgaḷanī gāthānī sūchanārūpe shlok kahe chheḥ- shlokārthaḥ–

[आत्मनः तत्त्वम् दर्शन–ज्ञान–चारित्र–त्रय–आत्मा] ātmānun tattva

darshanagnānachāritratrayātmak chhe (arthāt ātmānun yathārtha rūp darshan, gnān ne chāritranā trikasvarūp chhe); [मुमुक्षुणा मोक्षमार्गः एकः एव सदा सेव्यः] tethī mokṣhanā ichchhak puruṣhe (ā darshanagnānachāritrasvarūp) mokṣhamārga ek ja sadā sevavāyogya chhe. 239.

*
samayasār gāthā 411ḥ mathāḷun

jo ām chhe to ām (nīche pramāṇe) karavun- em have upadesh kare chheḥ- em ke jo dravyaliṅg mokṣhamārga nathī ane darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe to ām karavun em gāthāmān upadesh kare chheḥ-

* gāthā 411ḥ ṭīkā uparanun pravachan *

‘kāraṇ ke dravyaliṅg mokṣhamārga nathī, tethī samasta dravyaliṅgane chhoḍīne darshan- gnānachāritramān ja, te (darshanagnānachāritra) mokṣhamārga hovāthī, ātmāne joḍavāyogya chhe- em sūtranī anumati chhe.’

ahāhā...! juo, ā vītarāgī sant, digambar munivar-āchārya kundakund ne āchārya amr̥utachandra pote khulāso kare chhe ke- amane ā je bahāramān nagnadashā ane pañchamahāvratādi aṭhṭhāvīs mūlaguṇano vikalpa chhe te mokṣhamārga nathī. ā to mūḷ gāthā ane ṭīkāmān pokār chhe bhāī! are prabhu! ā tārā hitanī vāt chhe bāpu! dehanī nagnatā ane shubharāgathī tun mokṣhamārga māne paṇ e to mithyā shalya chhe bāpu! enāthī tārun moṭun ahit thashe. ahā! dehanī ne rāganī kriyāmān mokṣhamārga mānī tyān ja ten ramatun māṇḍī chhe, paṇ ethī tane bhāre nukashān chhe bhāī! kemake te mokṣhamārga nathī.

ek samayanī paryāy e to vyavahār ātmā chhe. e paryāyanī pāchhaḷ pūraṇ gnān, ānand, shakti, prabhutā, sarvagnatā, sarvadarshitā ītyādi anant guṇ-svabhāvathī bharelo bhagavān pote chhe te nishchay chhe. ahā! āvā ātmāne, ahīn kahe chhe, nagnadashā ane


PDF/HTML Page 3693 of 4199
single page version

tethī, kahe chhe, sarva dravyaliṅganā vikalpa chhoḍīne ek darshan-gnān-chāritramān ja ātmāne joḍavāyogya chhe. bahu gambhīr vāt! āmān vrat chhoḍīne avratamān javun em vāt nathī; paṇ vratanā vikalpathī haṭhīne svasvarūpamān ramavun-ṭharavun-līn thavun em vāt chhe. pūrṇa dashā bhaṇī javānī vāt chhe. munirājane bahāramān vratano vikalpa hoy chhe, tyānthī khasīne svarūpamān joḍāī javun em vāt chhe, kemake te mokṣhano panth vā bhavanā antano upāy chhe

anant guṇothī bharelo mīṭho maherāmaṇ gnānasvarūpī prabhu ātmā chhe. tenā āshraye pragaṭ thayelā shuddha darshan-gnān-chāritranā pariṇām ja mokṣhano mārga chhe. māṭe, he bhāī! temān ja ātmāne joḍavāyogya chhe- em sūtranī anumati chhe. lyo, ā āgamanī āgnā ne ā jinashāsanano ādesh! vratādinā rāgamān rokāī rahe e bhagavānanun pharamān nathī. chhaṭhṭhe guṇasthāne munirājane vratādino vikalpa hoy chhe, te dravyaliṅg chhe. tene chhoḍīne, kahe chhe, nijānandarasamān līn thaī jā, nijānandadhām-svagharamān jaīne nivās kar. are! eṇe anantakāḷamān svaghar-nijaghar bhāḷ‌yun nathī! bhajanamān āve chhe ne!

ham to kabahun̐ na nijaghar āye।।
paraghar bhramat bahut din bīte, nām anek dharāye।।
ham to kabahun̐ na nij-ghar āye।।

ahā! puṇya ane pāpanā phaḷamān anek paryāyo dhāraṇ karī, anek nām dhāraṇ karyā, paṇ nijaghar-jyān ānandano nāth prabhu chhe tyān na gayo! ahīn kahe chhe-darshan-gnān- chāritra te ja mokṣhano mārga chhe, māṭe ātmāne temān ja joḍavāyogya chhe. lyo, ā jinasūtranī āgnā, ā jinashāsananī āgnā chhe.

vastrasahit liṅg hoy to paṇ munipaṇun āve em koī paṇḍito kahe chhe, paṇ te barābar nathī. samādhitantra (gāthā 87-88-89) nā ādhārathī teo kahe chhe-mokṣhamārgamān liṅg-jātino āgrah-abhinivesh na hovo joīe; arthāt vastrasahit paṇ muniliṅg hoy paṇ temano te mithyā abhinivesh chhe. samādhitantramān to āshay em chhe ke- dehanī nagnadashā ane vratanā vikalpa te dehāshrit chhe tethī enāthī mokṣha thāy vā te mokṣhanun kāraṇ chhe em āgrah chhoḍī devo joīe. bhāī! munidashāmān bahār liṅg to nagna ja hoy chhe; paṇ te muktimārga chhe evo dūrabhinivesh chhoḍī devānī tyān vāt chhe. vastra sahit munipaṇun hoy evo mārga traṇakāḷamān nathī. munine


PDF/HTML Page 3694 of 4199
single page version

avashyapaṇe nagnadashā ja hoy chhe. vastra-pātra vagere parigrah munine hoī shake ja nahi; vastrasahit liṅg to kuliṅg ja chhe, bījā liṅgathī munipaṇun hoy evo to mārga ja nathī. samajāṇun kāī..?

hāthīnā hodde marudevī mātā samosaraṇamān bhagavānanān darshan karavā jatān hatān ne tyān ekadam kevaḷagnān thaī gayun, mallināth bhagavānane strīno deh hato, ītyādi ā badhī kalpit khoṭī vāto chhe. tīrthaṅkarane strīno deh hoy nahi. strīne munidashā paṇ hoī shake nahi. pāñchamā guṇasthānathī uparanī dashā strīdehavāḷāne hotī nathī. anantā munivaro ne tīrthaṅkaro mokṣha padhāryā te sarvane bāhya nagnadashā ja hatī. tathāpi ahīn em vāt chhe ke- bāhyaliṅg mokṣhanun kāraṇ nathī. tethī em artha nathī ke game te liṅg hoy ne munipaṇun āve ne mokṣha thaī jāy. bhāī! anant gnānīonī paramparāmān paramāgamanī ā anumati-āgnā chhe ke dravyaliṅg mokṣhanun kāraṇ nathī, arthāt nagnadashā ane pañchamahāvratādithī mokṣha thāy em sūtranī anumati nathī. darshan-gnān-chāritra ja mokṣhamārga chhe, māṭe ātmāne tyān ja joḍavo joīe ā sūtranī āgnā chhe samajāṇun kāī...!

* gāthā 411ḥ bhāvārtha uparanun pravachan *

‘ahīn dravyaliṅgane chhoḍī ātmāne darshan-gnān-chāritramān joḍavānun vachan chhe te sāmānya paramārtha vachan chhe. koī samajashe ke muni-shrāvakanān vrato chhoḍāvavāno upadesh chhe; parantu em nathī.’

juo, shun kīdhun ā? ke muni-shrāvakanān vrato chhoḍīne avratamān javāno ā upadesh nathī. vratarahit avratanī dashāmān munipaṇun ke kevaḷagnān thaī jāy em kadīy nathī; vaḷī vratanā vikalpamātrathī paṇ mukti thaī jāy em paṇ nathī. to shun chhe? to kahe chhe-

‘jeo kevaḷ dravyaliṅgane ja mokṣhamārga jāṇī bhekh dhāraṇ kare chhe, temane dravyaliṅgano pakṣha chhoḍāvavā upadesh karyo chhe ke - bhekhamātrathī (veshamātrathī, bāhya vrat- mātrathī) mokṣha nathī, paramārtha mokṣhamārga to ātmānā pariṇām je darshan-gnān-chāritra te ja chhe.’

bhāī! bhāvaliṅgasahitanun dravyaliṅg to yathārtha evun (nagnadashā ādi) ja hoy; paṇ tyān ek bhāvaliṅg ja mokṣhanun kāraṇ chhe, dravyaliṅg mokṣhanun kāraṇ nathī, tathāpi koī dravyaliṅgane ja mokṣhanun kāraṇ jāṇī bhekh dhāraṇ kare tene dravyaliṅgano pakṣha chhoḍāvavā māṭe ā upadesh chhe. bhāī! digambar dharma koī pakṣha nathī, e to vastusvarūp


PDF/HTML Page 3695 of 4199
single page version

‘vyavahār āchārasūtramān kahyā anusār je muni-shrāvakanān bāhya vrato chhe, teo vyavahārathī nishchayamokṣhamārganā sādhak chhe; te vratone ahīn chhoḍāvyān nathī, parantu em kahyun chhe ke te vratonun paṇ mamatva chhoḍī paramārtha mokṣhamārgamān joḍāvāthī mokṣha thāy chhe, kevaḷ bhekhamātrathī-vratamātrathī mokṣha nathī.’

juo, muni-shrāvakanān bāhya vratone vyavahārathī nishchay mokṣhamārganān sādhak kahyān chhe. vyavahārathī kahyān chhe eno artha shun? ke sādhak to ek ja chhe, paṇ tenun kathan be prakāre chhe. e to mokṣhamārgaprakāshakanā sātamā adhikāramān kahyun ne? ke mokṣhamārga be nathī, mokṣhamārga to ek ja chhe. tenun kathan be prakāre chhe. trikāḷī dravyanā āshraye je draṣhṭi-gnān- ramaṇatā thayā te nishchay mokṣhamārga satyārtha mokṣhamārga chhe, ane tenī sāthe vyavahārano je vikalpa hoy chhe tene sahachar vā bāhya nimitta jāṇī, ārop daī upachārathī mokṣhamārga kahīe chhīe; paṇ te kāī satyārtha mokṣhamārga nathī. tem muni-shrāvakanān bāhya vrato kāī mokṣhamārganān satyārtha sādhak chhe em nathī. samajāṇun kāī...? shrīmadjīe kahyun chheḥ-

kāyānī visārī māyā, svarūpe samāyā evā,
nirgranthano panth bhav-antano upāy chhe.

ahāhā...! bāhyaliṅgano pakṣha chhoḍī jeo svarūpamān samāī gayā, svarūpanā āshrayamān ḍūbī gayā teo nirgranth (munivaro) chhe, ne evā nirgranthano panth ja mokṣhapanth chhe, e ja bhavanā antano upāy chhe. bāhyaliṅg to e ja hoy, paṇ te mokṣhano panth nathī. tyāre shrīmadno ādhār daī koī vaḷī kahe chhe-

jātiveshano bhed nahi, kahyo mārga jo hoy;
sādhe te mukti lahe, emān bhed nahi koy.

āno teo evo artha kare chhe ke game te jāti ane vesh hoy chhatān mokṣha thaī jāy, paṇ e barābar nathī. vesh-bāhyaliṅg to nagnadashā ja ane pañchamahāvratādi hoy, paṇ eno pakṣha mokṣhamārga nathī em vāt chhe. anya vesh to bāhya liṅg ja nathī. anyaveshamān mukti thaī jāy em traṇakāḷamān nathī; chaṇḍāḷ jāti, strījāti, ane vastrasahit vesh hoy ane mokṣha thaī jāy em kadīy banatun nathī. ā bhagavān kundakundāchāryano pokār chhe. vastrasahit munipaṇun traṇakāḷamān hoī shakatun nathī. nirmaḷ darshan- gnān-chāritra e ek ja mokṣhamārga chhe, ane bāhyaliṅg paṇ ek ja chhe.


PDF/HTML Page 3696 of 4199
single page version

vaḷī chhadmastha guruno kevaḷagnānī vinay kare em keṭalāk kahe chhe, paṇ e yathārtha nathī. potāthī moṭā hoy tenā bahumānano vikalpa āve, paṇ bhagavān kevaḷīthī koī moṭun chhe nahi to bhagavān kono vinay kare? vaḷī bhagavān kevaḷī to param vītarāg chhe, temane vinayano vikalpa kyān chhe? tethī bhagavān chhadmastha guruno vinay kare em kahevun khoṭun chhe. e to kevaḷagnānamān jaṇāy ke pūrve ā mārā guru hatā, bas eṭalun ja.

vaḷī gurunī bhakti karatān karatān mukti thaī jāy em keṭalāk kahe chhe te paṇ khoṭun chhe. guru pratyenān vinay-bhaktino shubharāg jarūr āve, paṇ enāthī mukti thaī jāy, rāg karatān karatān vītarāgatā thaī jāy e traṇakāḷamān satyārtha nathī.

antaraṅgamān nishchay mokṣhamārga pragaṭayo hoy tene vratādi vyavahāranā vikalpa hoy chhe, ane tene bāhya nimitta jāṇī vyavahārathī sādhan kahe chhe, paṇ jene antaraṅgamān nishchay pragaṭ ja nathī tenā vratādi sādhan kem hoy? vyavahārathī paṇ te sādhan kahevātān nathī. āvī vāt vyavahāranā pakṣhavāḷāne na bese, paṇ shun thāy? āvo ja mārga chhe; bese ke na bese, ā satya chhe. tethī kāī vratone chhoḍāvyān chhe em āshay nathī, paṇ vratonun mamatva, vratādi mokṣhamārga chhe evo mithyā abhiprāy chhoḍāvyā chhe. ahīn āshay em chhe ke vratonun paṇ mamatva chhoḍī paramārtha mokṣhamārgamān joḍāvāthī mokṣha thāy chhe, kevaḷ bhekhamātrathī - vratamātrathī mokṣha nathī. svarūpanān shraddhān-gnān-ramaṇatā-sthiratā bas ek ja mokṣhamārga chhe, temān ja joḍāvāthī mokṣha thāy chhe. ek hoy traṇakāḷamān paramārathano panth. ahīn to kevaḷ bāhya veshathī mokṣhamārga nathī em siddha karavun chhe. bāhyavesh game te hoy em nahi, bāhyavesh to digambar nagnadashā ja hoy, paṇ kevaḷ enāthī mokṣhamārga ane mokṣha thāy em chhe nahi; tene sādhan kahyun chhe e to āropathī upachārathī kahyun chhe.

*

have ā ja arthane daḍh karatī āgaḷanī gāthānī sūchanarūp shlok kahe chheḥ-

* kaḷash 239ḥ shlokārtha uparanun pravachan *

‘आत्मनः तत्त्वम् दर्शन–ज्ञान–चारित्र–त्रय–आत्मा’ ātmānun tattva darshanagnānachāritratrayātmak chhe (arthāt ātmānun yathārtha rūp darshan, gnān ne chāritranā trikasvarūp chhe);

joyun? ātmānun tattva nām yathārtha rūp darshan-gnān-chāritra em trikasvarūp chhe. ātma tattva to trikāḷ chhe. ahīn enun tattva eṭale tenā vāstavik pariṇamananī vāt chhe. em ke nirmaḷ ratnatrayarūp pariṇaman thāy te enun vāstavik tattva-svarūp chhe. (vyavahār ratnatray ātmānun vāstavik rūp nathī) āvī vāt! have kahe chhe -


PDF/HTML Page 3697 of 4199
single page version

‘मुमुक्षुणा मोक्षमार्गः एकः एव सदा सेव्यः’ tethī mokṣhanā īchchhak puruṣhe (ā darshanagnānachāritrasvarūp) mokṣhamārga ek ja sadā sevavāyogya chhe.

lyo, ātmānī pūraṇ pavitra ne pūrṇa ānandamay dashā jene pragaṭ karavī hoy te puruṣhe shuddha darshanagnānachāritrasvarūp mokṣhamārga e ja sevavāyogya chhe; vachche vratādi ho bhale, hoy chhe, paṇ te sevavāyogya nathī, vratādi hoy te mātra jāṇavāyogya chhe, te jāṇelān prayojanavān chhe, ādaravān prayojanavān nathī. samajāṇun kāī...?

juo, mokṣhamārga ek ja chhe, be nathī. vyavahār mokṣhamārga ne nishchay mokṣhamārga em kathan be prakāre chhe. tyān jene sukhī thavun hoy, paramānandanī prāptinī abhilāṣhā hoy te mumukṣhue nishchay mokṣhamārga ek ja sevavāyogya chhe, vyavahār mokṣhamārga to kathanamātra upachār chhe, tethī vyavahārano pakṣha chhoḍī nishchay mokṣhamārga ek ja ādaravāyogya chhe. āvī vāt!

[pravachan nan. 499*dināṅkaḥ 21-11-77]

PDF/HTML Page 3698 of 4199
single page version

gāthā–412
मोक्खपहे अप्पाणं ठवेहि तं चेव झाहि तं चेय।
तत्थेव विहर णिच्चं मा विहरसु अण्णदव्वेसु।। ४१२।।
मोक्षपथे आत्मानं स्थापय तं चैव ध्यायस्व तं चेतयस्व।
तत्रैव विहर नित्यं मा विहार्षीरन्यद्रव्येषु।। ४१२।।

have ā ja upadesh gāthā dvārā kare chheḥ-

tun sthāp nijane mokṣhapanthe, dhyā, anubhav tehane;
temān ja nitya vihār kar, nahi vihar paradravyo viṣhe. 412.

gāthārthaḥ– (he bhavya!) [मोक्षपथे] tun mokṣhamārgamān [आत्मानं स्थापय] potānā ātmāne sthāp, [तं च एव ध्यायस्व] tenun ja dhyān kar, [तं चेतयस्व] tene ja chet- anubhav ane [तत्र एव नित्यं विहर] temān ja nirantar vihār kar; [अन्यद्रव्येषु मा विहार्षीः] anya dravyomān vihār na kar.

ṭīkāḥ– (he bhavya!) pote arthāt potāno ātmā anādi sansārathī māṇḍīne potānī pragnānā (-buddhinā) doṣhathī paradravyamān-rāgadveṣhādimān nirantar sthit rahelo hovā chhatān, potānī pragnānā guṇ vaḍe ja temānthī pāchho vāḷīne tene ati nishchaḷapaṇe darshan- gnān-chāritramān nirantar sthāp; tathā samasta anya chintānā nirodh vaḍe atyant ekāgra thaīne darshan-gnān-chāritrane ja dhyā; tathā samasta karmachetanā ane karmaphaḷachetanānā tyāg vaḍe shuddhagnānachetanāmay thaīne darshan-gnān-chāritrane ja chet-anubhav; tathā dravyanā svabhāvanā vashe (potāne) je kṣhaṇe kṣhaṇe pariṇāmo ūpaje chhe te-paṇā vaḍe (arthāt pariṇāmīpaṇā vaḍe) tanmay pariṇāmavāḷo (-darshanagnānachāritramay pariṇāmavāḷo) thaīne darshan-gnān-chāritramān ja vihar; tathā gnānarūpane ekane ja achaḷapaṇe avalambato thako, jeo gneyarūp hovāthī upādhisvarūp chhe evān sarva taraphathī phelātān samasta paradravyomān jarā paṇ na vihar.

bhāvārthaḥ– paramārtharūp ātmānā pariṇām darshan-gnān-chāritra chhe; te ja mokṣhamārga chhe. temān ja (-darshanagnānachāritramān ja) ātmāne sthāpavo, tenun ja dhyān karavun, teno ja anubhav karavo ane temān ja viharavun-pravartavun, anya dravyomān na pravartavun.


PDF/HTML Page 3699 of 4199
single page version

(शार्दूलविक्रीडित)
एको मोक्षपथो य एष नियतो द्रग्ज्ञप्तिवृत्त्यात्मक–
स्तत्रैव स्थितिमेति यस्तमनिशं ध्यायेच्च तं चेतति ।
तस्मिन्नेव निरन्तरं विहरति द्रव्यान्तराण्यस्पृशन्
सोऽवश्यं समयस्य सारमचिरान्नित्योदयं विन्दति।। २४०।।
(शार्दूलविक्रीडित)
ये त्वेनं परिहृत्य संवृतिपथप्रस्थापितेनात्मना
लिङ्गे द्रव्यमये वहन्ति ममतां तत्त्वावबोधच्युताः।
नित्योद्योतमखण्डमेकमतुलालोकं स्वभावप्रभा–
प्राग्भारं समयस्य सारममलं नाद्यापि पश्यन्ति ते।। २४१।।

ahīn paramārthe e ja upadesh chhe ke-nishchay mokṣhamārganun sevan karavun, kevaḷ vyavahāramān ja mūḍh na rahevun.

have ā ja arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ- shlokārthaḥ– [द्रग्–ज्ञप्ति–वृत्ति–आत्मकः यः एषः एक नियतः मोक्षपथः] darshan- gnānachāritrasvarūp je ā ek niyat mokṣhamārga chhe, [तत्र एव यः स्थितिम् एति] temān ja je puruṣh sthiti pāme chhe arthāt sthit rahe chhe, [तम् अनिशं ध्यायेत्] tene ja nirantar dhyāve chhe, [तं चेतति] tene ja chete-anubhave chhe, [च द्रव्यान्तराणि अस्पृशन् तस्मिन् एव निरन्तरं विहरति] ane anya dravyone nahi sparshato thako temān ja nirantar vihār kare chhe, [सः नित्य–उदयं समयस्य सारम् अचिरात् अवश्यं विन्दति] te puruṣh, jeno uday nitya rahe chhe evā samayanā sārane (arthāt paramātmānā rūpane) thoḍā kāḷamān ja avashya pāme chhe-anubhave chhe.

bhāvārthaḥ– nishchayamokṣhamārganā sevanathī thoḍā ja kāḷamān mokṣhanī prāpti thāy e niyam chhe. 240.

‘jeo dravyaliṅgane ja mokṣhamārga mānī temān mamatva rākhe chhe, temaṇe samayasārane arthāt shuddha ātmāne jāṇyo nathī’-em havenī gāthāmān kaheshe; tenī sūchanānun kāvya pratham kahe chheḥ-

shlokārthaḥ– [ये तु एनं परिहृत्य संवृति–पथ–प्रस्थापितेन आत्मना द्रव्यमये लिङ्गे ममतां वहन्ति] je puruṣho ā pūrvokta paramārthasvarūp mokṣhamārgane chhoḍīne vyavahāramokṣhamārgamān sthāpelā potānā ātmā vaḍe dravyamay liṅgamān mamatā kare chhe (arthāt em māne chhe ke ā dravyaliṅg ja amane mokṣha pamāḍashe), [ते तत्त्व–अवबोध–च्युताः


PDF/HTML Page 3700 of 4199
single page version

अद्य अपि समयस्य सारम् न पश्यन्ति] te puruṣho tattvanā yathārtha gnānathī rahit vartatā thakā haju sudhī samayanā sārane (arthāt shuddha ātmāne) dekhatā-anubhavatā nathī. kevo chhe te samayasār arthāt shuddha ātmā? [नित्य–उद्योतम] nitya prakāshamān chhe (arthāt koī pratipakṣhī thaīne jenā udayano nāsh karī shaktun nathī), [अखण्डम्] akhaṇḍ chhe (arthāt jemān anya gney ādinā nimitte khaṇḍ thatā nathī), [एकम्] ek chhe (arthāt paryāyothī anek avasthārūp thavā chhatān je ekarūpapaṇāne chhoḍato nathī, [अतुल– आलोकं] atul (-upamārahit) jeno prakāsh chhe (kāraṇ ke gnānaprakāshane sūryādikanā prakāshanī upamā āpī shakātī nathī), [स्वभाव–प्रभा–प्राग्भारं] svabhāvaprabhāno puñj chhe (arthāt chaitanyaprakāshanā samūharūp chhe), [अमलं] amal chhe (arthāt rāgādi-vikārarūpī maḷathī rahit chhe).

(ā rīte, jeo dravyaliṅgamān mamatva kare chhe temane nishchay-kāraṇasamayasārano anubhav nathī; to pachhī temane kāryasamayasāranī prāpti kyāthī thāy?) 241.

*
samayasār gāthā 412ḥ mathāḷun

have ā ja upadesh gāthā dvārā kare chheḥ-

* gāthā 412ḥ ṭīkā uparanun pravachan *

‘(he bhavya!) pote arthāt potāno ātmā anādi sansārathī māṇḍīne potānī pragnānā (-buddhinā) doṣhathī paradravyamān-rāgadveṣhādimān nirantar sthit rahelo hovā chhatān, potānī pragnānā guṇ vaḍe ja temānthī pāchho vāḷīne tene ati nishchaḷapaṇe darshan-gnān- chāritramān nirantar sthāp;....’

ātmā chaitanyamūrti prabhu ānandano rasakand chhe; paṇ pote anādi sansārathī māṇḍīne potāne bhūlelo chhe. te potānī pragnānā doṣhathī potāne bhūlelo chhe; karmanā kāraṇe bhūlyo chhe em nahi, potānī pragnānā aparādhathī potāne bhūlyo chhe ane anādithī nirantar rāg- dveṣhamān ja sthit rahyo chhe. paranī kriyā to koī karī shakatun ja nathī bhāī! pote ja potānā svarūpane bhūlīne paryāyamān navā navā saṅkalpa-vikalpa kare chhe-te potāno aparādh chhe. ahā! paryāyamān anādithī āvī bhramaṇā chālī āve chhe, andar pote to gnānānandasvarūp jevo chhe tevo chhe.

ahāhā...! bhagavān ātmā sachchidānand prabhu svadravya chhe, ne rāg-dveṣhanā bhāv, asaṅkhyāt prakāranā puṇya-pāpanā bhāv paradravya chhe. paradravyanā lakṣhe thatā te bhāv paradravya