PDF/HTML Page 3781 of 4199
single page version
(ahīn tat-atatnā 2 bhaṅg, ek-anekanā 2 bhaṅg, sat-asatnā dravya-kṣhetra- kāḷ-bhāvathī 8 bhaṅg, ane nitya-anityanā 2 bhaṅg-em badhā maḷīne 14 bhaṅg thayā. ā chaud bhaṅgomān em batāvyun ke-ekāntathī gnānamātra ātmāno abhāv thāy chhe ane anekāntathī ātmā jīvato rahe chhe; arthāt ekāntathī ātmā je svarūpe chhe te svarūpe samajāto nathī, svarūpamān pariṇamato nathī, ane anekāntathī te vāstavik svarūpe samajāy chhe, svarūpamān pariṇame chhe.)
ahīn nīche pramāṇe (14 bhaṅgonā kaḷasharūpe) 14 kāvyo paṇ kahevāmān āve chheḥ-
PDF/HTML Page 3782 of 4199
single page version
भवन्ति चात्र श्लोकाः–
विश्रान्तं पररूप एव परितो ज्ञानं पशोः सीदति ।
यत्तत्तत्तदिह स्वरूपत इति स्याद्वादिनस्तत्पुन–
र्दूरोन्मग्नघनस्वभावभरतः पूर्णं समुन्मज्जति।। २४८।।
भूत्वा विश्वमयः पशुः पशुरिव स्वच्छन्दमाचेष्टते ।
यत्तत्तत्पररूपतो न तदिति स्याद्वाददर्शी पुन–
र्विश्वाद्भिन्नमविश्वविश्वघटितं तस्य स्वतत्त्वं स्पृशेत्।। २४९।।
(pratham, pahelān bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ– [बाह्य–अर्थैः परिपीतम्] bāhya padārtho vaḍe samastapaṇe pī javāmān āvelun, [उज्झित–निज–प्रव्यक्ति–रिक्तीभवत्] potānī vyaktine (-pragaṭatāne) chhoḍī devāthī khālī (-shūnya) thaī gayelun, [परितः पररूपे एव विश्रान्तं] samastapaṇe pararūpamān ja vishrānt (arthāt pararūp upar ja ādhār rākhatun) evun [पशोः ज्ञानं] pashunun gnān (-tiryañch jevā ekāntavādīnun gnān) [सीदति] nāsh pāme chhe; [स्याद्वादिनः तत् पुनः] ane syādvādīnun gnān to, [‘यत् तत् तत् इह स्वरूपतः तत्’ इति] ‘je tat chhe te svarūpathī tat chhe (arthāt darek tattvane-vastune svarūpathī tatpaṇun chhe)’ evī mānyatāne līdhe, [दूर–उन्मग्न–घन–स्वभाव–भरतः] atyant pragaṭ thayelā gnānaghanarūp svabhāvanā bhārathī, [पूर्णं समुन्मज्जति] sampūrṇa udit (-pragaṭ) thāy chhe.
bhāvārthaḥ– koī sarvathā ekāntī to em māne chhe ke-ghaṭagnān ghaṭanā ādhāre ja thāy chhe māṭe gnān sarva prakāre gneyo par ja ādhār rākhe chhe. āvun mānanār ekāntavādīnā gnānane to gneyo pī gayā, gnān pote kāī na rahyun. syādvādī to em māne chhe ke-gnān potānā svarūpathī tatsvarūp ja (-gnānasvarūp ja) chhe, gneyākār thavā chhatān gnānapaṇāne chhoḍatun nathī. āvī yathārtha anekānt samajaṇane līdhe syādvādīne gnān (arthāt gnānasvarūp ātmā) pragaṭ prakāshe chhe.
ā pramāṇe svarūpathī tatpaṇāno bhaṅg kahyo. 248. (have bījā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ– [पशुः] pashu arthāt sarvathā ekāntavādī agnānī, [‘विश्वं ज्ञानम्’
PDF/HTML Page 3783 of 4199
single page version
ज्ज्ञेयाकारविशीर्णशक्तिरभितस्त्रुटयन्पशुर्नश्यति ।
एकद्रव्यतया सदाप्युदितया भेदभ्रमं ध्वंसय–
न्नेकं ज्ञानमबाधितानुभवनं पश्यत्यनेकान्तवित्।। २५०।।
इति प्रतर्क्य] ‘vishva gnān chhe (arthāt sarva gneyapadārtho ātmā chhe)’ em vichārīne [सकलं स्वतत्त्व–आशया द्रष्टवा] sarvane (-samasta vishvane) nijatattvanī āshāthī dekhīne [विश्वमयः भूत्वा] vishvamay (-samasta gneyapadārthamay) thaīne, [पशुः इव स्वच्छन्दम् आचेष्टते] ḍhoranī māphak svachchhandapaṇe cheṣhṭā kare chhe-varte chhe; [पुनः] ane [स्याद्वाददर्शी] syādvādadarshī to (-syādvādano dekhanār to), [‘यत् तत् तत् पररूपतः न तत्’ इति] ‘je tat chhe te pararūpathī tat nathī (arthāt darek tattvane svarūpathī tatpaṇun hovā chhatān pararūpathī atatpaṇun chhe)’ em mānato hovāthī, [विश्वात् भिन्नम् अविश्व–विश्वघटितं] vishvathī bhinna evā ane vishvathī (-vishvanā nimittathī) rachāyelun hovā chhatān vishvarūp nahi evā (arthāt samasta gney vastuonā ākāre thavā chhatān samasta gneyavastuthī bhinna evā) [तस्य स्वतत्त्वं स्पृशेत्] potānā nijatattvane sparshe chhe-anubhave chhe.
bhāvārthaḥ– ekāntavādī em māne chhe ke-vishva (-samasta vastuo) gnānarūp arthāt potārūp chhe. ā rīte potāne ane vishvane abhinna mānīne, potāne vishvamay mānīne, ekāntavādī, ḍhoranī jem hey-upādeyanā vivek vinā sarvatra svachchhandapaṇe pravarte chhe. syādvādī to em māne chhe ke-je vastu potānā svarūpathī tatsvarūp chhe, te ja vastu paranā svarūpathī atatsvarūp chhe; māṭe gnān potānā svarūpathī tatsvarūp chhe, parantu par gneyonā svarūpathī atatsvarūp chhe arthāt par gneyonā ākāre thavā chhatān temanāthī bhinna chhe.
ā pramāṇe pararūpathī atatpaṇāno bhaṅg kahyo. 249. (have trījā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ– [पशुः] pashu arthāt sarvathā ekāntavādī agnānī, [बाह्य–अर्थ– ग्रहण–स्वभाव–भरतः] bāhya padārthone grahaṇ karavānā (gnānanā) svabhāvanī atishayatāne līdhe, [विष्वग्–विचित्र–उल्लसत्–ज्ञेयाकार–विशीर्ण–शक्तिः] chāre taraph (sarvatra) pragaṭ thatā anek prakāranā gneyākārothī jenī shakti vishīrṇa thaī gaī chhe evo thaīne (arthāt anek gneyonā ākāro gnānamān jaṇātān gnānanī shaktine chhinnabhinna- khaṇḍ-khaṇḍarūp-thaī jatī mānīne) [अभितः त्रुटयन्] samastapaṇe tūṭī jato thako (arthāt khaṇḍakhaṇḍarūp-anekarūp-
PDF/HTML Page 3784 of 4199
single page version
न्नेकाकारचिकीर्षया स्फुटमपि ज्ञानं पशुर्नेच्छति ।
वैचिक्र्येऽप्यविचित्रतामुपगतं ज्ञानं स्वतःक्षालितं
पर्यायैस्तदनेकतां परिमृशन् पश्यत्यनेकान्तवित्।। २५१।।
thaī jato thako) [नश्यति] nāsh pāme chhe; [अनेकान्तवित्] ane anekāntano jāṇanār to, [सदा अपि उदितया एक–द्रव्यतया] sadāy udit (-prakāshamān) ekadravyapaṇāne līdhe [भेदभ्रमं ध्वंसन्] bhedanā bhramane naṣhṭa karato thako (arthāt gneyonā bhede gnānamān sarvathā bhed paḍī jāy chhe evā bhramano nāsh karato thako), [एकम् अबाधित–अनुभवनं ज्ञानम्] je ek chhe (-sarvathā anek nathī) ane jenun anubhavan nirbādh chhe evā gnānane [पश्यति] dekhe chhe-anubhave chhe.
bhāvārthaḥ– gnān chhe te gneyonā ākāre pariṇamavāthī anek dekhāy chhe, tethī sarvathā ekāntavādī te gnānane sarvathā anek-khaṇḍakhaṇḍarūp-dekhato thako gnānamay evā potāno nāsh kare chhe; ane syādvādī to gnānane, gneyākār thavā chhatān, sadā udayamān dravyapaṇā vaḍe ek dekhe chhe.
ā pramāṇe ekapaṇāno bhaṅg kahyo. 2pa0. (have chothā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ–
मेचक–चिति प्रक्षालनं कल्पयन्] gneyakārorūpī kalaṅkathī (anekākārarūp) malin evā chetanamān prakṣhālan kalpato thako (arthāt chetananī anekākārarūp malinatāne dhoī nākhavānun kalpato thako), [एकाकार–चिकीर्षया स्फुटम् अपि ज्ञानं न इच्छति] ekākār karavānī ichchhāthī gnānane-joke te gnān anekākārapaṇe pragaṭ chhe topaṇ-ichchhato nathī (arthāt gnānane sarvathā ekākār mānīne gnānano abhāv kare chhe); [अनेकान्तवित्] ane anekāntano jāṇanār to, [पर्यायैः तद्–अनेकतां परिमृशन्] paryāyothī gnānanī anektā jāṇato (anubhavato) thako, [वैचिक्र्ये अपि अविचित्रताम् उपगतं ज्ञानं] vichitra chhatān avichitratāne prāpta (arthāt anekarūp chhatān ekarūp) evā gnānane [स्वतःक्षालितं] svataḥkṣhālit (svayamev dhoyelun-shuddha) [पश्यति] anubhave chhe.
bhāvārthaḥ– ekāntavādī gneyākārarūp (anekākārarūp) gnānane malin jāṇī, tene dhoīne-temānthī gneyākāro dūr karīne, gnānane gneyākāro rahit ek-ākārarūp karavā ichchhato thako, gnānano nāsh kare chhe; ane anekāntī to satyārtha vastusvabhāvane jāṇato
PDF/HTML Page 3785 of 4199
single page version
स्वद्रव्यानवलोकनेन परितः शून्यः पशुर्नश्यति।
स्वद्रव्यास्तितया निरूप्य निपुणं सद्यः समुन्मज्जता
स्याद्वादी तु विशुद्धबोधमहसा पूर्णो भवन् जीवति।। २५२।।
जानन्निर्मलशुद्धबोधमहिमा स्वद्रव्यमेवाश्रयेत्।। २५३।।
hovāthī, gnānane svarūpathī ja anekākārapaṇun māne chhe.
ā pramāṇe anekapaṇāno bhaṅg kahyo. 2pa1. (have pāñchamā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ–
स्फुट–स्थिर–परद्रव्य–अस्तिता–वञ्चितः] pratyakṣha *ālikhit evān pragaṭ (-sthūl) ane sthir (-nishchaḷ) paradravyonā astitvathī ṭhagāyo thako, [स्वद्रव्यअनवलोकनेन परितः शून्यः] svadravyane (-ātmadravyanā astitvane) nahi dekhato hovāthī samastapaṇe shūnya thayo thako [नश्यति] nāsh pāme chhe; [स्याद्वादी तु] ane syādvādī to, [स्वद्रव्य–अस्तितया निपुणं निरूप्य] ātmāne svadravyarūpe astipaṇe nipuṇ rīte avalokto hovāthī, [सद्यः समुन्मज्जता विशुद्ध–बोध–महसा पूर्णः भवन्] tatkāḷ pragaṭ thatā vishuddha gnānaprakāsh vaḍe pūrṇa thato thako [जीवति] jīve chhe-nāsh pāmato nathī.
bhāvārthaḥ– ekāntī bāhya paradravyane pratyakṣha dekhī tenun astitva māne chhe, parantu potānā ātmadravyane indriyapratyakṣha nahi dekhato hovāthī tene shūnya mānī ātmāno nāsh kare chhe. syādvādī to gnānarūpī tejathī potānā ātmānun svadravyathī astitva avalokto hovāthī jīve chhe-potāno nāsh karato nathī.
ā pramāṇe svadravya-apekṣhāthī astitvano (-satpaṇāno) bhaṅg kahyo. 2pa2. (have chhaṭhṭhā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ– [पशुः] pashu arthāt sarvathā ekāntavādī agnānī, [दुर्वासना–वासितः] _________________________________________________________________
* ālikhit = āḷekhāyelān; chitrit; sparshātān; jaṇātān.
PDF/HTML Page 3786 of 4199
single page version
सीदत्येव बहिः पतन्तमभितः पश्यन्पुमांसं पशुः।
स्वक्षेत्रास्तितया निरुद्धरभसः स्याद्वादवेदी पुन–
स्तिष्ठत्यात्मनिखातबोध्यनियतव्यापारशक्तिर्भवन्।। २५४।।
durvāsanāthī (-kunayanī vāsanāthī) vāsit thayo thako, [पुरुषं सर्वद्रव्यमयं प्रपद्य] ātmāne sarvadravyamay mānīne, [स्वद्रव्य–भ्रमतः परद्रव्येषु किल विश्राम्यति] (paradravyomān) svadravyanā bhramathī paradravyomān vishrām kare chhe; [स्याद्वादी तु] ane syādvādī to, [समस्तवस्तुषु परद्रव्यात्मना नास्तितां जानन्] samasta vastuomān paradravyasvarūpe nāstitva jāṇato thako, [निर्मल–शुद्ध–बोध–महिमा] jeno shuddhagnānamahimā nirmaḷ chhe evo vartato thako, [स्वद्रव्यम् एव आश्रयेत्] svadravyano ja āshray kare chhe.
bhāvārthaḥ– ekāntavādī ātmāne sarvadravyamay mānīne, ātmāmān je paradravya- apekṣhāe nāstitva chhe teno lop kare chhe; ane syādvādī to sarva padārthomān paradravya- apekṣhāe nāstitva mānīne nij dravyamān rame chhe.
ā pramāṇe paradravya-apekṣhāthī nāstitvano (-asatpaṇāno) bhaṅg kahyo. 2pa3. (have sātamā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ–
निषण्ण–बोध्य–नियत–व्यापार–निष्ठः] bhinna kṣhetramān rahelā gneyapadārthomān je gneyagnāyak sambandharūp nishchit vyāpār temān pravartato thako, [पुमांसम् अभितः बहिः पतन्तम् पश्यन्] ātmāne samastapaṇe bahār (parakṣhetramān) paḍato dekhīne (-svakṣhetrathī ātmānun astitva nahi mānīne) [सदा सीदति एव] sadā nāsh pāme chhe; [स्याद्वादवेदी पुनः] ane syādvādano jāṇanār to, [स्वक्षेत्र–अस्तितया निरुद्ध–रभसः] svakṣhetrathī astipaṇāne līdhe jeno veg rokāyelo chhe evo thayo thako (arthāt svakṣhetramān vartato thako), [आत्म– निखात–बोध्य–नियत–व्यापार–शक्तिः भवन्] ātmāmān ja ākārarūp thayelān gneyomān nishchit vyāpāranī shaktivāḷo thaīne, [तिष्ठति] ṭake chhe-jīve chhe (-naṣhṭa thato nathī).
bhāvārthaḥ– ekāntavādī bhinna kṣhetramān rahelā gney padārthone jāṇavānā kāryamān pravartatān ātmāne bahār paḍato ja mānīne, (svakṣhetrathī astitva nahi mānīne,) potāne naṣhṭa kare chhe; ane syādvādī to, ‘parakṣhetramān rahelān gneyone jāṇatān potānā kṣhetramān rahelo ātmā svakṣhetrathī astitva dhāre chhe’ em mānato thako ṭakī rahe chhe-nāsh pāmato nathī.
PDF/HTML Page 3787 of 4199
single page version
स्याद्वादी तु वसन् स्वधामनि परक्षेत्रे विदन्नास्तितां
त्यक्तार्थोऽपि न तुच्छतामनुभवत्याकारकर्षी परान्।। २५५।।
ā pramāṇe svakṣhetrathī astitvano bhaṅg kahyo. 2pa4. (have āṭhamā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ–
पृथग्विध–परक्षेत्र–स्थित–अर्थ–उज्झनात्] svakṣhetramān rahevā māṭe judā judā parakṣhetramān rahelā gney padārthone chhoḍavāthī, [अर्थैः सह चिद्–आकारान् वमन्] gney padārthonī sāthe chaitanyanā ākārone paṇ vamī nākhato thako (arthāt gney padārthonā nimitte chaitanyamān je ākāro thāy chhe temane paṇ chhoḍī deto thako) [तुच्छीभूय] tuchchha thaīne [प्रणश्यति] nāsh pāme chhe; [स्याद्वादी तु] ane syādvādī to [स्वधामनि वसन्] svakṣhetramān raheto, [परक्षेत्रे नास्तितां विदन्] parakṣhetramān potānun nāstitva jāṇato thako, [त्यक्त–अर्थः अपि] (parakṣhetramān rahelā) gney padārthone chhoḍatān chhatān [परान् आकारकर्षी] te par padārthomānthī chaitanyanā ākārone kheñchato hovāthī (arthāt gney padārthonā nimitte thatā chaitanyanā ākārone chhoḍato nahi hovāthī) [तुच्छताम्–अनुभवति न] tuchchhatā pāmato nathī.
bhāvārthaḥ– ‘parakṣhetramān rahelā gney padārthonā ākāre chaitanyanā ākāro thāy chhe temane jo hun potānā karīsh to svakṣhetramān ja rahevāne badale parakṣhetramān paṇ vyāpī jaīsh’ em mānīne agnānī ekāntavādī parakṣhetramān rahelā gney padārthonī sāthe sāthe chaitanyanā ākārone paṇ chhoḍī de chhe; e rīte pote chaitanyanā ākāro rahit tuchchha thāy chhe, nāsh pāme chhe. syādvādī to svakṣhetramān raheto, parakṣhetramān potānī nāstitā jāṇato thako, gney padārthone chhoḍatān chhatān chaitanyanā ākārone chhoḍato nathī; māṭe te tuchchha thato nathī, nāsh pāmato nathī.
ā pramāṇe parakṣhetranī apekṣhāthī nāstitvano bhaṅg kahyo. 2pap. (have navamā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ–
नाश–समये ज्ञानस्य नाशं विदन्] pūrvālambit gney padārthonā nāsh samaye gnānano paṇ nāsh jāṇato thako, [न किञ्चन अपि कलयन्] e rīte gnānane kāī paṇ (vastu) nahi
PDF/HTML Page 3788 of 4199
single page version
सीदत्येव न किञ्चनापि कलयन्नत्यन्ततुच्छः पशुः ।
अस्तित्वं निजकालतोऽस्य कलयन स्याद्वादवेदी पुनः
पूर्णस्तिष्ठति बाह्यवस्तुषु मुहुर्भूत्वा विनश्यत्स्वपि।। २५६।।
र्ज्ञेयालम्बनलालसेन मनसा भ्राम्यन् पशुर्नश्यति।
नास्तित्वं परकालतोऽस्य कलयन् स्याद्वादवेदी पुन–
स्तिष्ठत्यात्मनिखातनित्यसहजज्ञानैकपुञ्जीभवन् ।। २५७।।
jāṇato thako (arthāt gnānavastunun astitva ja nahi mānato thako), [अत्यन्त–तुच्छः] atyant tuchchha thayo thako [सीदति एव] nāsh pāme chhe; [स्याद्वादवेदी पुनः] ane syādvādano jāṇanār to [अस्य निज–कालतः अस्तित्वं कलयन्] ātmānun nij kāḷathī astitva jāṇato thako, [बाह्यवस्तुषु मुहुः भूत्वा विनश्यत्सु अपि] bāhya vastuo vāramvār thaīne nāsh pāmatān chhatān paṇ, [पूर्णः तिष्ठति] pote pūrṇa rahe chhe.
bhāvārthaḥ– pahelān je gney padārtho jāṇyā hatā te uttar kāḷamān nāsh pāmī gayā; temane dekhī ekāntavādī potānā gnānano paṇ nāsh mānī agnānī thayo thako ātmāno nāsh kare chhe. syādvādī to, gney padārtho naṣhṭa thatān paṇ, potānun astitva potānā kāḷathī ja mānato thako naṣhṭa thato nathī.
ā pramāṇe svakāḷ-apekṣhāthī astitvano bhaṅg kahyo. 2pa6.
(have dasamā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-)
shlokārthaḥ– [पशुः] pashu arthāt agnānī ekāntavādī, [अर्थ–आलम्बन–काले एव ज्ञानस्य सत्त्वं कलयन्] gney padārthonā ālamban kāḷe ja gnānanun astitva jāṇato thako, [बहिः– ज्ञेय–आलम्बन–लालसेन मनसा भ्राम्यन्] bāhya gneyonā ālambananī lālasāvāḷā chittathī (bahār) bhamato thako [नश्यति] nāsh pāme chhe; [स्याद्वादवेदी पुनः] ane
PDF/HTML Page 3789 of 4199
single page version
नश्यत्येव पशुः स्वभावमहिमन्येकान्तनिश्चेतनः
सर्वस्मान्नियतस्वभावभवनज्ञानाद्विभक्तो भवन्
स्याद्वादी तु न नाशमेति सहजस्पष्टीकृतप्रत्ययः।। २५८।।
syādvādano jāṇanār to [पर–कालतः अस्य नास्तित्वं कलयन्] parakāḷathī ātmānun nāstitva jāṇato thako, [आत्म–निखात–नित्य–सहज–ज्ञान–एक–पुञ्जीभवन्] ātmāmān draḍhapaṇe rahelā nitya sahaj gnānanā ek puñjarūp vartato thako [तिष्ठति] ṭake chhe- naṣhṭa thato nathī.
bhāvārthaḥ– ekāntī gneyonā ālambanakāḷe ja gnānanun satpaṇun jāṇe chhe tethī gneyonā ālambanamān manane joḍī bahār bhamato thako naṣhṭa thāy chhe. syādvādī to par gneyonā kāḷathī potānun nāstitva jāṇe chhe, potānā ja kāḷathī potānun astitva jāṇe chhe; tethī gneyothī judā evā gnānanā puñjarūp vartato thako naṣhṭa thato nathī.
ā pramāṇe parakāḷ-apekṣhāe nāstitvano bhaṅg kahyo. 2pa7. (have agiyāramā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ– [पशुः] pashu arthāt ekāntavādī agnānī, [परभाव–भाव–कलनात्] parabhāvonā *bhavanane ja jāṇato hovāthī, (e rīte parabhāvothī ja potānun astitva mānato hovāthī,) [नित्यं बहिः– वस्तुषु विश्रान्तः] sadāy bāhya vastuomān vishrām karato thako, [स्वभाव–महिमनि एकान्त–निश्चेतनः] (potānā) svabhāvanā mahimāmān atyant nishchetan (jaḍ) vartato thako, [नश्यति एव] nāsh pāme chhe; [स्याद्वादी तु] ane syādvādī to [नियत–स्वभाव–भवन–ज्ञानात् सर्वस्मात् विभक्तः भवन्] (potānā) niyat svabhāvanā bhavanasvarūp gnānane līdhe sarvathī (-sarva parabhāvothī) bhinna vartato thako, [सहज–स्पष्टीकृत–प्रत्ययः] jeṇe sahaj svabhāvanun pratītirūp jāṇapaṇun spaṣhṭa- pratyakṣha-anubhavarūp karyun chhe evo thayo thako, [नाशम् एति न] nāsh pāmato nathī.
bhāvārthaḥ– ekāntavādī parabhāvothī ja potānun satpaṇun mānato hovāthī bāhya vastuomān vishrām karato thako ātmāno nāsh kare chhe; ane syādvādī to, gnānabhāv gneyākār thavā chhatān gnānabhāvanun svabhāvathī astitva jāṇato thako, ātmāno nāsh karato nathī.
ā pramāṇe sva-bhāvanī (potānā bhāvanī) apekṣhāthī astitvano bhaṅg kahyo. 2pa8.
(have bāramā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) ____________________________________________________________ * bhavan = astitva; pariṇaman.
PDF/HTML Page 3790 of 4199
single page version
स्याद्वादी तु विशुद्ध एव लसति स्वस्य स्वभावं भरा–
दारूढः परभावभावविरहव्यालोकनिष्कम्पितः।। २५९।।
स्याद्वादी तु चिदात्मना परिमृशंश्चिद्वस्तु नित्योदितं
टङ्कोत्कीर्णघनस्वभावमहिम ज्ञानं भवन् जीवति।। २६०।।
shlokārthaḥ– [पशुः] pashu arthāt agnānī ekāntavādī, [सर्व–भाव–भवनं आत्मनि अध्यास्य शुद्ध–स्वभाव–च्युतः] sarva bhāvorūp bhavanano ātmāmān adhyās karīne (arthāt sarva gney padārthonā bhāvorūpe ātmā chhe em mānīne) shuddha svabhāvathī chyut thayo thako, [अनिवारितः सर्वत्र अपि स्वैरं गतभयः क्रीडति] koī parabhāvane bākī rākhyā vinā sarva parabhāvomān svachchhandatāthī nirbhayapaṇe (niḥshaṅkapaṇe) krīḍā kare chhe; [स्याद्वादी तु] ane syādvādī to [स्वस्य स्वभावं भरात् आरूढः] potānā svabhāvamān atyant ārūḍh thayo thako, [परभाव–भाव–विरह–व्यालोक–निष्कम्पितः] parabhāvorūp bhavananā abhāvanī draṣhṭine līdhe (arthāt ātmā paradravyonā bhāvorūpe nathī-em dekhato hovāthī) niṣhkamp vartato thako, [विशुद्धः एव लसति] shuddha ja virāje chhe.
bhāvārthaḥ– ekāntavādī sarva parabhāvone potārūp jāṇīne potānā shuddha svabhāvathī chyut thayo thako sarvatra (sarva parabhāvomān) svechchhāchārīpaṇe niḥshaṅk rīte varte chhe; ane syādvādī to, parabhāvone jāṇatān chhatān, potānā shuddha gnānasvabhāvane sarva parabhāvothī bhinna anubhavato thako shobhe chhe.
ā pramāṇe parabhāv-apekṣhāthī nāstitvano bhaṅg kahyo. 2pa9. (have teramā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ–
वहत्–ज्ञान–अंश–नाना–आत्मना निर्ज्ञानात्] utpād-vyayathī lakṣhit evā je vahetā (- pariṇamatā) gnānanā ansho te-rūp anekātmakapaṇā vaḍe ja (ātmāno) nirṇay arthāt gnān karato thako, [क्षणभङ्ग–सङ्ग–पतितः] *kṣhaṇabhaṅganā saṅgamān paḍelo, [प्रायः नश्यति] bāhulyapaṇe ____________________________________________________________ * kṣhaṇabhaṅg = kṣhaṇe kṣhaṇe thato nāsh; kṣhaṇabhaṅguratā; anityatā.
PDF/HTML Page 3791 of 4199
single page version
स्याद्वादी तदनित्यतां परिमृशंश्चिद्वस्तुवृत्तिक्रमात्।। २६१।।
nāsh pāme chhe; [स्याद्वादी तु] ane syādvādī to [चिद्–आत्मना चिद्–वस्तु नित्य– उदितं परिमृशन्] chaitanyātmakapaṇā vaḍe chaitanyavastune nitya-udit anubhavato thako, [टङ्कोत्कीर्ण–घन–स्वभाव–महिम ज्ञानं भवन्] ṭaṅkotkīrṇaghanasvabhāv (-ṭaṅkotkīrṇapiṇḍarūp svabhāv) jeno mahimā chhe evā gnānarūp vartato, [जीवति] jīve chhe.
bhāvārthaḥ– ekāntavādī gneyonā ākār anusār gnānane ūpajatun-viṇasatun dekhīne, anitya paryāyo dvārā ātmāne sarvathā anitya mānato thato, potāne naṣhṭa kare chhe; ane syādvādī to, joke gnān gneyo anusār ūpaje-viṇase chhe topaṇ, chaitanyabhāvano nitya uday anubhavato thako jīve chhe-nāsh pāmato nathī.
ā pramāṇe nityatvano bhaṅg kahyo. 260. (have chaudamā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-) shlokārthaḥ–
बोध–विसर–आकार–आत्म–तत्त्व–आशया] ṭaṅkotkīrṇa vishuddha gnānanā phelāvarūp ek ākār (sarvathā nitya) ātmatattvanī āshāthī, [उच्छलत्–अच्छ–चित्परिणतेः भिन्नं किञ्चन वाञ्छति] ūchhaḷatī nirmaḷ chaitanyapariṇatithī judun kāīk (ātmatattvane) ichchhe chhe (parantu evun koī ātmatattva chhe nahi); [स्याद्वादी] ane syādvādī to, [चिद्–वस्तु– वृत्ति–क्रमात् तद्–अनित्यतां परिमृशन्] chaitanyavastunī vr̥uttinā (-pariṇatinā, paryāyanā) kram dvārā tenī anityatāne anubhavato thako, [नित्यम् ज्ञानं अनित्यता परिगमे अपि उज्ज्वलम् आसादयति] nitya evā gnānane anityatāthī vyāpta chhatān ujjvaḷ (-nirmaḷ) māne chhe-anubhave chhe.
bhāvārthaḥ– ekāntavādī gnānane sarvathā ekākār-nitya prāpta karavānī vāñchhāthī, ūpajatī-viṇasatī chaitanyapariṇatithī judun kāīk gnānane ichchhe chhe; parantu pariṇām sivāy judo koī pariṇāmī to hoto nathī. syādvādī to em māne chhe ke-joke dravye gnān nitya chhe topaṇ kramashaḥ ūpajatī-viṇasatī chaitanyapariṇatinā kramane līdhe gnān anitya paṇ chhe; evo ja vastusvabhāv chhe.
ā pramāṇe anityatvano bhaṅg kahyo. 261. ‘pūrvokta rīte anekānt, agnānathī mūḍh thayelā jīvone gnānamātra ātmatattva
PDF/HTML Page 3792 of 4199
single page version
आत्मतत्त्वमनेकान्तः स्वयमेवानुभूयते।। २६२।।
अलङ्गयं शासनं जैनमनेकान्तो व्यवस्थितः।। २६३।।
prasiddha karī de chhe-samajāvī de chhe’ evā arthanun kāvya have kahevāmān āve chheḥ-
shlokārthaḥ– [इति] ā rīte [अनेकान्तः] anekānt arthāt syādvād [अज्ञान– विमूढानां ज्ञानमात्रं आत्मतत्त्वम् प्रसाधयन्] agnānamūḍh prāṇīone gnānamātra ātmatattva prasiddha karato [स्वयमेव अनुभूयते] svayamev anubhavāy chhe.
bhāvārthaḥ– gnānamātra ātmavastu anekāntamay chhe. parantu anādi kāḷathī prāṇīo potānī meḷe athavā to ekāntavādano upadesh sāmbhaḷīne gnānamātra ātmatattva sambandhī anek prakāre pakṣhapāt karī gnānamātra ātmatattvano nāsh kare chhe. temane (agnānī jīvone) syādvād gnānamātra ātmatattvanun anekāntasvarūpapaṇun pragaṭ kare chhe-samajāve chhe. jo potānā ātmā taraph dekhī anubhav karī jovāmān āve to (syādvādanā upadesh anusār) gnānamātra ātmavastu āpoāp anek dharmovāḷī pratyakṣha anubhavagochar thāy chhe. māṭe he pravīṇ puruṣho! tame gnānane tatsvarūp, atatsvarūp, ekasvarūp, anekasvarūp, potānā dravya-kṣhetra-kāḷ-bhāvathī satsvarūp, paranā dravya-kṣhetra-kāḷ-bhāvathī asatsvarūp, nityasvarūp, anityasvarūp ityādi anek dharmasvarūp pratyakṣha anubhavagochar karī pratītimān lāvo. e ja samyaggnān chhe. sarvathā ekānt mānavun te mithyāgnān chhe. 262.
‘pūrvokta rīte vastunun svarūp anekāntamay hovāthī anekānt arthāt syādvād siddha thayo’ evā arthanun kāvya have kahevāmān āve chheḥ-
shlokārthaḥ– [एवं] ā rīte [अनेकान्तः] anekānt- [जैनम् अलङ्गयं शासनम्] ke je jinadevanun alandhya (koīthī toḍī na shakāy evun) shāsan chhe te- [तत्त्व– व्यवस्थित्वा] vastunā yathārtha svarūpanī vyavasthiti (vyavasthā) vaḍe [स्वयम् स्वं व्यवस्थापयन्] pote potāne sthāpit karato thako [व्यवस्थितः] sthit thayo-nishchit ṭharyo-siddha thayo.
bhāvārthaḥ– anekānt arthāt syādvād, jevun vastunun svarūp chhe tevun ja sthāpan karato thako, āpoāp siddha thayo. te anekānt ja nirbādh jinamat chhe ane yathārtha vastusthitino kahenār chhe kāī koīe asat kalpanāthī vachanamātra pralāp karyo nathī. māṭe he nipuṇ puruṣho! sārī rīte vichār karī pratyakṣha anumān-pramāṇathī anubhav karī juo. 263.
PDF/HTML Page 3793 of 4199
single page version
‘ahīn sudhīmān bhagavān kundakundāchāryanī 41p gāthāonun vyākhyān ṭīkākār shrī amr̥utachandrāchāryadeve karyun ane te vyākhyānamān kaḷasharūpe tathā sūchanikārūpe 246 kāvyo kahyān. have ṭīkākār āchāryadeve vichāryun ke- ā shāstramān gnānane pradhān karīne gnānamātra ātmā kahetā āvyā chhīe; tethī koī tarka karashe ke “jainamat to syādvād chhe; to pachhī ātmāne gnānamātra kahevāthī shun ekānta āvī jato nathī? arthāt syādvād sāthe virodh āvato nathī? vaḷī ek ja gnānamān upāyatattva ane upeyatattva - e banne kaī rīte ghaṭe chhe?” -ām tarka koīne thashe. māṭe āvā tarkanun nirākaraṇ karavāne ṭīkākār āchāryadev have parishiṣhṭarūpe thoḍun kahe chhe. temān pratham shlok kahe chheḥ-’
‘अथ’ ahīn ‘स्याद्वाद–शुद्धि–अर्थ’ syādvādanī shuddhine arthe ‘वस्तु–तत्त्व– व्यवस्थितिः’ vastu tattvanī vyavasthā ‘च’ ane ‘उपाय–उपेय–भावः’ (ek ja gnānamān upāyapaṇun ane upeyapaṇun kaī rīte ghaṭe chhe te batāvavā) upāy-upeyabhāv ‘मनाक् भूयः अपि’ jarā pharīne paṇ ‘चिन्त्यते’ vichāravāmān āve chhe.
juo, jevī bhagavāne kevaḷagnānamān ātmavastu joī tenī siddhi arthe pūrve samayasāramān bharapur kahevāī gayun chhe; to paṇ ṭīkākār āchārya bhagavān pharīne kāīk vichār āvatān visheṣh kahe chhe. shun? ke syādvādanī shuddhi arthe vastu tattvanī je vyavasthā te visheṣh kahe chhe. temān ‘syāt’ eṭale koī apekṣhāe ane ‘vād’ eṭale kathan. ahāhā....! ātmā je anekāntamay vastu chhe tenun apekṣhāe kathan karavun tenun nām syādvād chhe. anekāntamay vastune apekṣhā vaḍe kahenārī shaili te syādvād chhe.
shiṣhyano tarka chhe ne? ke ākhā samayasāramān tame ātmāne gnānamātra vastu kahetā āvyā chho to temān ekānt thaī jatun nathī? to kahe chhe-nā, ekānt thaī jatun nathī, anekānta siddha thāy chhe. kevī rīte te samajāve chheḥ gnānamātravastu ātmā ātmāpaṇe chhe, ne sharīr, man, vāṇī ke rāgādi paragneyapaṇe nathī em anekānta siddha thāy chhe. ātmā svapaṇe chhe te asti ane paragneyapaṇe nathī te nāsti-em asti-nāstirūp anek dharma siddha thāy chhe, ane enun ja nām vastunun anekāntasvarūp chhe. ahāhā....! je chhe te nathī e ja anekānta chhe ane tenun kathan karanār syādvād chhe. samajāṇun kāī....! ahāhā! vastumān vastupaṇānī nīpajāvanārī paraspar be viruddha shaktionun ekī sāthe prakāshavun te anekānta chhe; arthāt anantadharmamay vastu pote ja anekāntasvarūp chhe.
dharma eṭale trikāḷī ātmānā āshraye samyagdarshanādirūpe dharma pragaṭ thāy enī ahīn vāt nathī. vastue dhārī rākhelo bhāv ene ahīn dharma kahyo chhe. e rīte guṇ
PDF/HTML Page 3794 of 4199
single page version
ane paryāy e bannene ahīn dharma kahyo chhe. puṇya-pāpanā bhāvane paṇ ek samayanī paryāyamān dhārī rākhyā chhe māṭe tene paṇ dharma kahīe chhīe. ahīn asti-nāsti, ek- anek, nitya-anitya ādi dharmanā 14 bol laīne syādvādane siddha karashe.
ātmā gnānamātra chhe em kahyun emān sharīrādi paragneyonī nāsti āvī jāy chhe. ām gnānamātra vastu ātmāmān anek dharma āvī jāy chhe. gnānamātra vastu ātmā chhe te dravya apekṣhā nitya chhe, paryāy apekṣhā anitya chhe. ām nitya-anitya dharma vastumān samāī jāy chhe. ‘gnān chhe’ em kahetān ja temān astipaṇun ne bhegun vastupaṇun āvī jāy chhe. ‘gnān chhe’ em kahetān te gney paṇ thāy evun prameyapaṇun bhegun āvī jāy chhe. vaḷī ‘gnān chhe’ em kahetān gnān sāthe bhegun sukh paṇ āvī gayun; kemake gnān arthāt jāṇavun-jāṇavun-jāṇavun evo je bhāv te sahaj hovāthī anākuḷ ānandamay chhe. e rīte emān bhego ānand-sukh paṇ āvī jāy chhe. ahā! āvī vāt jain parameshvar vītarāg sarvagnanā mārga sivāy bīje kyāy nathī.
aho! traṇakāḷ-traṇalokane jāṇavānun sāmarthya jene paryāyamān pragaṭ thayun te sarvagna vītarāg parameshvar arihant paramātmāe jevun vastusvarūp jāṇyun tevun jagat pāse vinā īchchhā jāher karyun. bhagavān arihantadevane īchchhā hotī nathī, kemake e to pūrṇa vītarāg hoy chhe. ichchhā vinā ja teone omdhvani -divyadhvani nīkaḷe chhe. e vāṇīmānthī sant- munivaroe shāstra rachyān ane temān anekāntamay vastunā svarūpanun varṇan karyun. kevī rīte? to kahe chhe-syādvād paddhatithī.
ahā! vastu ‘chhe’ em kahetān ja temān paranī nāsti āvī jāy chhe. juo, ā āṅgaḷī chhe em kahetān ja emān bījī āṅgaḷī nathī em bhegun āvī jāy chhe. jo em na svīkāre to vastu ja siddha nahi thāy, be vastu judī siddha nahi thāy; badhun ja bheḷaseḷ thaī jashe. tevī rīte bhagavān ātmā gnātā-draṣhṭā prabhu gnānamātrapaṇe chhe em kahetān ja enā gnānamān je sharīr, man, vāṇī, īndriy ane rāgādi paragneyo jaṇāy chhe tenī emān nāsti chhe em bhegun āvī jāy chhe. aho! āvā anekāntasvarūpanī draṣhṭi te paramāmr̥ut chhe, te samyak draṣhṭi chhe ane e ja samyagdarshan chhe. samajāṇun kāī...! ahā! ātmā gnānasvarūp chhe, rāgasvarūp nathī, pararūp nathī; ātmā ānandarūp chhe, ākuḷatārūp nathī; - āvā ātmasvarūpanī draṣhṭi kare ene samyagdarshanarūp pratham dharma pragaṭ thāy chhe. temān līnatā-ramaṇatā kare enī to shī vāt! e to sākṣhāt dharma chhe. bhāī! āvo vītarāgano dharma chhe. tene je oḷakhe tene te sharaṇ thāy chhe. bākī vinā oḷakhye ‘kevaḷī paṇṇatto dhammo sharaṇan’ kahe paṇ ethī shun? antaramān dharmanun svarūp oḷakhyā vinā dharmanun sharaṇ kyāthī prāpta thāy? kevaḷīney oḷakhe nahi ne dharmaney oḷakhe nahi ene dharma kem thāy?
PDF/HTML Page 3795 of 4199
single page version
are! lokoe to vītarāgamārgane bahārathī mānyo-manāvyo chhe. koī kahe dayā pāḷīe to dharma thāy, to koī kahe bhagavānanī mūrtinī pūjā karīe to dharma thāy, to koī vaḷī kahe ke lugaḍān utārī nagna rahīe to dharma thāy. paṇ ā to badhī bahāranī chīj chhe bāpā! (dharmātmāne te hoy chhe paṇ te dharma nathī). dharma to antaranī chīj chhe bhāī! bhagavāne jevo gnānamātra ātmā kahyo chhe tenī antardraṣhṭi karī temān ja ramaṇatā kare tenun nām dharma chhe.
ahā! bhagavān ātmā chaitanyano tejapuñj prabhu chhe. ā karma to jaḍ par chhe, ane dayā, dān, vrat, bhakti ādinā bhāv thāy te puṇyarūp vikār chhe, tathā hinsā, jūṭh ādi bhāv thāy te pāparūp vikār chhe; e ek samayanī paryāyanā dharma chhe. tathāpi trikāḷī je ek chaitanyabhāv temān e puṇya-pāparūp vikār nathī, trikāḷī svabhāvabhāv sadā nirvikār chhe. ahā! āvā svabhāvabhāvanī antardaṣhṭi ne ramaṇatā karavān te dharma chhe. ahā! āvī potānī chījane chhoḍīne loko bahāramān dharma māne-manāve e to agnān chhe.
vaḷī koī loko gnānānandasvabhāvī nij ātmāne chhoḍīne bahāramān sharīr rūpāḷun hoy, paisā-dhan hoy ne kāīk ābarū-pratiṣhṭhā hoy eṭale emān anukuḷatā mānī tyān ja harakh kare chhe, temān harakh-ghelān thaī jāy chhe. paṇ bhāī! e to mithyātvarūpī sannipātano rog tane lāgu paḍayo chhe. ā sannipāt thāy chhe ne! to ādamī dānt kāḍhe chhe. shun tene sukh chhe? nā, e to gāṇḍapaṇ chhe. tem bījī chījamān harakh kare e gāṇḍapaṇ- ghelachhā chhe, sannipāt chhe, e kāī vāstavik sukh nathī.
ā jotā nathī? e sharīr ne paisā to kyāy ek kor rahyā ne sansāramān loko ek pachhī ek kyāy (narak-nigodādimān) hālyā jāy chhe. mithyātvanun antim phaḷ nigod chhe bhāī! ke jyān kṣhaṇamān anantā jīv janma-maraṇ karyā kare chhe. ā lasaṇ, ḍuṅgaḷī, baṭāṭā nathī āvatā? tenī ek rāī jeṭalī kaṭakīmān asaṅkhya audārik sharīr chhe, te ek ek sharīramān, sarvagna bhagavān kahe chhe ke atyār sudhī je anantā siddha thayā tenāthī anantaguṇā jīv chhe. arere! ā jīvoe ātmānī (-potānī jevaḍī sattā chhe tevaḍī) hayātī kabulī nathī eṭale enā phaḷamān duniyā ene ātmā chhe em māne e rahyun nahīn. ahā! jeṇe vāstavik tattvane oḷavīne juṭhān āḷ āpyān e evo juṭho thaī gayo ke ene duniyā jīv māne e rahyun nahi. ahā! ek sharīramān anant jīv! ne kevī hīṇī dashā! koī māne nahi ke ā jīv chhe. bhāī! ā hambag nahi hon; ā satya chhe. ahā! hun ek ātmā chhun ne bījā mārā jevā anantā ātmāo chhe em anant gneyone je uḍāḍe chhe tenun gnān uḍī jāy chhe, arthāt atyant hīṇamūrchhit thaī jāy chhe. samajāṇun kāī....?
PDF/HTML Page 3796 of 4199
single page version
ahīn be vāt karī chheḥ 1. ātmā gnānamātra vastu chhe em kahetān ekānta nathī, paṇ syādvād chhe. (anekānta chhe.)
2. ek gnānamātravastu ātmāmān, upāy-upeyapaṇun ghaṭit thāy chhe. kevī rīte te ahīn vichāravāmān āvyun chhe.
ātmā gnānasvarūp chhe ne! e ek gnānasvarūpamān sādhakapaṇun ane sādhyapaṇun, upāy-upeyapaṇun vā kāraṇ-kāryapaṇun ghaṭe chhe. gnānasvarūpī bhagavān ātmā vastupaṇe ek hovā chhatān sādhak ane sādhya, upāy ane upey em be bhed (paryāyabhed) temān paḍe chhe. je gnān sādhakapaṇe pariṇame ene upāy nām mārag kahīe, ane e ja gnān paripūrṇa pariṇame ene sādhya nām mokṣha kahīe.
ahā! āvun sādhak-sādhyanun svarūp kahyun emān e siddha thaī gayun ke vachche je dayā, dān, vratādinā pariṇām āve chhe e sādhakabhāv nathī, (mokṣhano) mārag nathī, e to puṇyabandhanun ja kāraṇ chhe. sarvagnasvabhāvī prabhu pote chhe temān ekāgra thaī je shraddhā- gnān-shānti pragaṭ kare te ja mārga chhe ane te gnānanī ja (ātmānī ja) dashā chhe, rāganī nahīn. ahāhā....! bhagavān ātmā chidānandamay prabhu pūrṇa ek chhe. tenī paryāyamān apūrṇa sādhakapaṇun je pragaṭ thāy chhe e gnānanī-ātmānī (nirmaḷ) dashā chhe ane enā phaḷarūpe kevaḷagnānanī pūraṇ sādhyadashā je pragaṭ thāy e paṇ gnānanī-ātmānī dashā chhe. ām dravya (svabhāvathī) ekarūp hovā chhatān paryāyamān be bhaṅg paḍī jāy chhe.
‘vastunun svarūp sāmānyavisheṣhātmak anek-dharmasvarūp hovāthī te syādvādathī ja sādhī shakāy chhe.’
ahā! bhagavānanā gnānamān je chha dravyo āvyān tene vastu kahe chhe. anant ātmā, anantānant paramāṇu, asaṅkhya kālāṇu, ek dharmāstikāy, ek adharmāstikāy ane ek ākāsh -te pratyek vastunun svarūp sāmānyavisheṣhātmak chhe. vastu chhe te pratyek trikāḷarūp sāmānyapaṇe chhe ane paryāyarūp visheṣhapaṇe chhe. ātmā, paramāṇu ādi pratyek dravya sāmānya ane visheṣh em bey svabhāve chhe. trikāḷ dhruvapaṇe rahe te sāmānya, ane palaṭīne vartamān-vartamān avasthāe thavun te visheṣh. ā sāmānya ane visheṣh banney vastuno svabhāv chhe. have āvun vastunun svarūp jāṇyā vinā dharma kem thāy? atyāre to mūḷ tattvanī vāt lupta thaī gaī ane loko bichārā bāhya kriyākāṇḍamān
PDF/HTML Page 3797 of 4199
single page version
ahīn kahe chhe- ātmāmān anek dharma chhe. dharma eṭale vastue dhārī rākhelo bhāv. sāmānya dharma ane visheṣh dharma -em vastumān be dharma chhe. ekarūp dhruv ṭakī rahevun te sāmānyadharma chhe, ne palaṭavun te visheṣhadharma chhe. em vastumān anek dharma chhe. ahā! ām vastu anekadharmayukta hovāthī, syādvādathī eṭale ke apekṣhānā kathanathī ja sādhī shakāy chhe, siddha thaī shake chhe. apekṣhā na rākhe ane sāmānya ja chhe, visheṣh nathī; vā visheṣh ja chhe, sāmānya nathī -em ekānt pakaḍe to vastu siddha nahi thāy; kemake vastu svabhāvathī ja sāmānyavisheṣhasvarūp chhe. sāmānya je trikāḷī dhruve chhe teno nirṇay karanār visheṣh paryāy chhe. āvun ja sahaj vastu svarūp chhe. have kahe chhe-
e rīte syādvādanī shuddhatā (-pramāṇikatā, satyatā, nirdoṣhatā, nirmaḷatā, advitīyatā) siddha karavā māṭe ā parishiṣhṭamān vastunun svarūp vichāravāmān āve chhe.
ahā! juo to kharā! syādvād māṭe kevā kevā shabdo vāparyā chhe! kahe chhe- vītarāgano syādvād -mārga satya chhe, pramāṇik chhe, nirdoṣh chhe, advitīy chhe. bīje kyāy āvī vāt chhe nahi. syādvādanī shuddhatā siddha karavā māṭe ahīn vastunun svarūp vichāravāmān āve chhe. emān em batāvavāmān āvashe ke ā shāstramān ātmāne gnānamātra kahyo hovā chhatān syādvād sāthe virodh āvato nathī.
‘vaḷī bījun, ek ja gnānamān sādhakapaṇun tathā sādhyapaṇun kaī rīte banī shake te samajāvavā gnānano upāy-upeyabhāv arthāt sādhakasādhyabhāv paṇ ā parishiṣhṭamān vichāravāmān āve chhe.’
juo, gnānasvarūpī ātmā ja sādhakapaṇe thaīne sādhyapaṇe thāy chhe. vachche dayā, dān, vratādino shubharāg thāy te sādhak nathī, upāy nathī. gnānasvarūpī bhagavān ātmāmān ekāgratā-līnatā thatān darshan-gnān-shānti pragaṭe te mokṣhanun sādhak chhe, te mokṣhano upāy chhe; ane enā phaḷarūpe kevaḷagnān ane mokṣhadashā pragaṭe te sādhya nām upey chhe. pote chaitanyaprakāshano puñj chhe emān ā rīte bepaṇun ghaṭe chhe te paṇ ā parishiṣhṭamān vichāravāmān āvashe.
have pratham āchāryadev vastusvarūpanā vichār dvārā syādvādane siddha kare chheḥ-
syādvād samasta vastuonā svarūpane sādhanārun arhant sarvagnanun ek askhalit
PDF/HTML Page 3798 of 4199
single page version
(-nirbādh) shāsan chhe. te (syādvād) “badhun anekāntātmak chhe” em upadeshe chhe, kāraṇ ke samasta vastu anekānta svabhāvavāḷī chhe.’
syādvād eṭale shun? syāt nām apekṣhāe, vād nām kathan. koī apekṣhāthī vastune kahevī te syādvād chhe. jemake- ātmā nitya chhe, kaī apekṣhāe? kāyam ṭake chhe e apekṣhāe. ātmā anitya chhe, kaī apekṣhāe? badalatī avasthānī apekṣhāe. ām vastune apekṣhāe kahevī enun nām syādvād chhe. ā syādvād, ahīn kahe chhe, samasta vastuonā svarūpane sādhanārun bhagavān arhantadevanun askhalit shāsan chhe. ahāhā....! syādvād, badhī vastuone apekṣhāthī nitya-anitya, ek-anek, sat-asat ītyādipaṇe sādhanārun bhagavān sarvagnadevanun nirbādh shāsan chhe. bhāī! āvī vāt bhagavān sarvagnadevanā shāsan sivāy bīje kyāy nathī. have koī ātmāne ekānte sarvavyāpak māne, ekānte nitya māne tene syādvād kevo? ā to dravya-guṇ-paryāyamay vastu māne, dravya ek, guṇ anant, paryāy anant-em māne enā matamān syādvād chhe. have dravya shun? guṇ shun? paryāy shun? kāī khabar na maḷe enī to āndhaḷo dore ne āndhaḷo chāle enā jevī sthiti chhe; bichāro jaīne paḍe khāḍāmān.
ahā! syādvād badhun anekāntātmak chhe em upadeshe chhe. juo, ā bhagavān arhantanun nirbādh shāsan! jagatamān chha dravyo chhe te, kahe chhe, anekadharmasvarūp chhe. ahīn dharma eṭale sāmānya-visheṣh, ek-anek, guṇ-paryāy, nitya-anitya, sat-asat ādi vastue dhārī rākhelā bhāv-svabhāvane dharma kahīe. ātmā ek paṇ chhe, anek paṇ chhe; vastupaṇe ek chhe ane guṇ-paryāyonī apekṣhā anek chhe. ām samasta vastuo-darek ātmā ne darek paramāṇu ādi-anekāntasvabhāvavāḷā chhe. juo, ā āṅgaḷī chhe te anek paramāṇu bhegā thaīne thaī chhe. parantu temān rahelo pratyek paramāṇu sāmānya-visheṣh, ek-anek, nitya-anitya ādi anekānta svabhāvavāḷo chhe. tem pratyek ātmā paṇ anekāntasvarūp chhe, arthāt ātmāmān gnān, darshan, sukh, ānand, vīrya, asti-nāsti, nitya-anitya, ek-anek ādi anek arthāt anantā dharmo dhārī rākhelā chhe- em je syādvād kahe chhe te asatyārtha kalpanā nathī, parantu jevo vastuno anekānta svabhāv chhe tevo ja syādvād kahe chhe.
have ātmā nāmanī vastune siddha kare chheḥ ‘ahīn ātmā nāmanī vastune gnānamātrapaṇe upadeshavāmān āvatān chhatān paṇ syādvādano kop nathī; kāraṇ ke gnānamātra ātmavastune svayamev anekāntapaṇun chhe.’
juo, shun kīdhun? ke rāgādithī rahit, paradravyothī bhinna ātmavastune gnānamātrapaṇe upadeshavāmān āvavā chhatān, arthāt ātmā gnānasvarūp chhe em kahevāmān āvyun hovā
PDF/HTML Page 3799 of 4199
single page version
‘tyān (anekāntanun evun svarūp chhe ke), je (vastu) tat chhe te ja atat chhe,....’ juo, ā syādvād nyāy! gnānamātravastu je tat chhe te ja atat chhe. ahāhā....! tat-atat banne vastunā dharma chhe. je tat chhe te ja atat chhe; eṭale shun? ke ātmā gnānasvarūpathī andar tat chhe, te-paṇe chhe, ne paragneyasvarūpathī atat chhe arthāt te-paṇe nathī, paragneyapaṇe nathī. ā pramāṇe vastumān ekīsāthe banne dharmo siddha thaī gayā, arthāt vastu anekāntasvarūp siddha thaī gaī.
have ātmavastu pararūpe nathī to par ene shun nukashān kare? par ene shun lābh kare? tathā je paravastu parapaṇe chhe, ātmāpaṇe nathī tenun ātmā shun kare? kāī na kare. ā vāṇī-dhvani uṭhe chhe te shun ātmā chhe? nā; e to jaḍ-ajīv par chhe. to te ātmānun shun kare? vāṇī jo ātmā nathī to vāṇīthī gnān thāy? na thāy.
hā, paṇ teno prabhāv to paḍe ne! āpanī vāṇīno prabhāv to paḍe chhe ne? dhūḷey prabhāv na paḍe sāmbhaḷane. prabhāv shun chhe? dravya, guṇ, paryāy-kāīk to hashe ne! paṇ ahīn kahe chhe- ātmavastu je svasvarūpathī tat chhe te parapaṇe atat chhe. tethī parano-vāṇīno ātmavastumān prabhāv hoī shakato nathī. are bhāī! gurunā shrī mukhethī vāṇī nīkaḷe chhe te kāḷe gnānasvarūp bhagavān ātmānī paryāy chhe ke nathī? to shun te bhāṣhāne laīne thaī chhe? bhāṣhāthī to te atat chhe; te bhāṣhāthī kem thāy? na thāy. gnānaguṇ trikāḷ chhe tenī te paryāy potāthī thaī chhe. āvun vastusvarūp chhe.
PDF/HTML Page 3800 of 4199
single page version
thāy chhe ane te ja pratham dharma chhe. e vinā badhun ekaḍā vinānān mīṇḍā jevun chhe. are! ā sheṭhiyā bichārāone ā samajavānī navarāsh na maḷe e badhā moṭā majur chhe. rāt- di’ pāpanī majūrī karyā kare chhe! bhale rojanā lākh be lākh pedā kare, paṇ tethī shun! te moṭā majur ja chhe. bahāranā majur to roj āṭh kalāk kām kare, paṇ āmane to navarāsh ja nahi! ākho di’ vepār-vepār-vepār! (bhāī! ā to roj phurasad laī svādhyāy vaḍe tattvanirṇay karavāno avasar chhe).
ahīn kahe chhe-gnānasvarūp vastu je tat chhe te ja atat chhe. ahāhā...! kahe chhe-te chhe, te nathī. te chhe eṭale pote svasvarūpathī chhe, ane te nathī eṭale pote ā je paragney chhe te-paṇe nathī. ahā! juo ne, pahelā dhaḍāke ja badhun (agnān) uḍāvī dīdhun. bhāī! ā rīte jo tun vastune na māne to bījī koī rīte vastu siddha nahi thāy.
ahāhā....! bhagavān ātmā je tat chhe te ja atat chhe. ātmavastu je te- svarūpe chhe te te-svarūpe nathī. jhīṇī vāt chhe bhāī! bhagavān ātmā je chaitanyanā prakāshasvarūpe chhe te parasvarūpe nathī; karma, man, vāṇī, sharīr ītyādi jaḍasvarūpe ātmā nathī. bhāī! āvo yathārtha nirṇay kare to andar tattva sadhāy chhe. gnānamātra-paṇe ene jotān andar samyagdarshan thāy chhe, ane tyāre ene dharmanī sharuāt thāy chhe. ā vinā badhun thothethothān chhe. samajāṇun kāī....?
ahā! jāṇag... jāṇag.... jāṇag jāṇanār vastu je tat chhe te ja atat chhe. arthāt ātmavastu potānā sivāy bījī koī chījapaṇe-sharīr-man-vāṇīpaṇe ke devagurushāstrapaṇe nathī matalab ātmā kyāy paramān (nimittamān) jato nathī, ane par, (nimitta) koī chīj ahīn ātmāmān pesatī nathī. have ām chhe tyān nimittathī (parathī) ātmāmān kāī thāy e vāt kyān rahī? gnān gnānapaṇe chhe, ne bījī koī chījapaṇe-nimittapaṇe te nathī em hotān nimittathī ānhī (-ātmāmān) gnān thāy e vāt ja rahetī nathī. ā to nyāyathī-lojīkathī vāt chhe.
ahā! tārī chīj ja (ātmavastu ja) evī chhe ne prabhu! ke te potāthī tatpaṇe chhe ne parachījathī-sharīr, man, vāṇī, īndriyathī-atatpaṇe chhe. vaḷī te parapadārtho potāthī tatpaṇe chhe, ne gnānathī-ātmāthī atatpaṇe chhe. have je-paṇe ātmā-pote nathī tenun e shun kare? kāī ja na kare. ane je-paṇe (ātmāpaṇe) paravastu nathī tenun (-ātmānun) paravastu shun kare? kāī ja na kare. juo, ā āṅgaḷī chhe te potāpaṇe tat chhe, paṇ te ja atat chhe arthāt bījī āṅgaḷīpaṇe nathī. ā ek āṅgaḷī chhe te bījī āṅgaḷīpaṇe nathī, to enun ā shun kare? nyāy samajāy chhe kāī...?