PDF/HTML Page 3961 of 4199
single page version

kahe chheḥ- shrutakevaḷīoe kahelā ā samayasār nāmanā prābhr̥utane kahīsh. āchārya amr̥utachandrasvāmīe em artha karyo chhe ke kevaḷī ane shrutakevaḷīnun kahelun ā samayaprābhr̥ut kahīsh.

kevaḷī ane shrutakevaḷīnun kahelun niyamasār hun kahīsh. kevun chhe niyamasār? kevaḷī ane shrutakevaḷīoe kahelun chhe, bhāī! kevaḷī paramātmāe sākṣhāt kahelun ā shāstra chhe. vaḷī shrī kundakundāchāryadev videhamān padhāryā hatā te sambandhī devasenāchāryarachit darshanasār shāstramān ā lekh chheḥ

“(mahāvidehakṣhetranā vartamān tīrthaṅkar dev) shrī sīmandharasvāmī pāsethī maḷelā divya gnān vaḍe shrī padmanandināthe (shrī kundakundāchāryadeve) bodh na āpyo hot to munijano sāchā mārgane kem jāṇat?”

ā pramāṇe āchārya kundakundadev bhagavān pāse sākṣhāt jaīne ā bodh lāvyā chhe. temān ahīn kahe chheḥ- svarūpanī rachanānā sāmarthyarūp vīryashakti chhe. ahāhā...! svarūpanān shraddhān-gnān-ramaṇatārūp je shuddha chaitanyapariṇatinī rachanā thāy te kahe chhe, vīryashaktinun kārya chhe. ātmā pote potānī vīryashakti vaḍe shuddha vītarāg pariṇatinī rachanā kare chhe. ā shuddha pariṇati vratādi prashasta rāganun kārya hoy em kadīy nathī. ahā! jem ātmāmān vīrya guṇ chhe tem ek akāryakāraṇatva nāmano guṇ chhe. vīryaguṇamān ā akāryakāraṇatvanun rūp chhe, jethī svarūpanī rachanā thāy temān vyavahār ratnatrayano rāg kāraṇ ane svarūpanī rachanā thāy te tenun kārya em kadīy nathī. ahā! ātmā rāganun kāraṇ paṇ nathī ane kārya paṇ nathī. chaitanya-chaitanyabhāv kāraṇ ne rāg tenun kārya em kadīy nathī. lyo, āvun spaṣhṭa vastusvarūp hovā chhatān vyavahārathī nishchay thāy em badhī garabaḍ atyāre chāle chhe; paṇ bhāī! rāgabhāv to pāmaratā chhe, tenāthī prabhutā kem pragaṭ thāy? ane nirmaḷānandano nāth ātmā chidānand prabhu chhe te rāgabhāvarūp kleshane kem rache?

pahelān sharāphane tyān koī vār khoṭo rūpiyo kayāṅkathī āvī jāto to tene bahār pharato mūkavāmān na āvato, paṇ dukānanā umbarāmān khīlīthī jaḍī devāto. tem ā bhagavān vītarāg sarvagnadevanī sharāphī peḍhī chhe; temān khoṭī vāt chālavā na devāy. paramātmānī satyārtha vāt ahīn santo āḍatiyā thaī jagat samakṣha jāher kare chhe. kahe chhe-bhagavān! tārāmān vīrya nāmano je guṇ chhe tenun rūp ātmānā bījā anant guṇomān chhe. tethī anantā guṇo potānā vīryathī potānā svarūpanī-samyagdarshanādinī rachanā kare chhe, paṇ vikāranī rachanā karatā nathī. bhāī! tāro vīryaguṇ svabhāvathī ja evo chhe ke ātmā koī paranī ke vikāranī rachanā karī shake nahi. jo vīrya guṇ vikārane- rāgādine rache to te sadāy rāgādine rachyā kare! -to pachhī ātmānī rāgarahit vītarāg muktadashā kevī rīte thāy? tethī paravastumān kāī kare ke vikārane rache evun kharekhar ātmānun baḷ-vīrya nathī. vaḷī svarūpanī-samyagdarshanādinī rachanā je thāy te paranun ke rāganun kārya nathī. paravastu (devādi) ke rāgādibhāv (vyavahār ratnatray) svarūparachanānun kāraṇ nathī. aho! koīnī paṇ oshiyāḷ na rahe evo ātmāno vīryaguṇ alaukik chhe! samajāṇun kāī...? māṭe sāvadhān thaī svarūpanī sambhāḷ kar.

prashnaḥ– jo ātmā paranun kāī na kare to ā jagatanī rachanā koṇ kare? samādhānaḥ– are bhāī! chha dravyamay ā lok chhe te akr̥utrim chhe, svayansiddha chhe, koī eno rachanāro chhe em chhe ja nahi. ātmā paranī rachanā kare em mānavun e to mahāmūḍhatā chhe. agnānīo ja koī parane (ishvarane) jagatano rachanāro māne chhe; bākī jemane anantaātmabaḷ-anantavīrya pragaṭayun chhe evā arahant ke siddha bhagavān paṇ paranī rachanā karavānun sāmarthya dharāvatā nathī. potānā svarūpanī rachanā karavānun pūraṇ anant sāmarthya chhe, paṇ paranun kāī paṇ karavāmān teo paṅgu chhe, arthāt leshapaṇ sāmarthya dharāvatā nathī.

vaḷī ātmā pote ja potānī paryāyanī rachanā vīryashakti vaḍe kare chhe, koī ishvar ke par nimitta ātmānī- paryāyanī rachanā kare em traṇ kāḷamān nathī. ahā! āvī vīryashakti ātmāmān trikāḷ chhe. āvī potānī vīryashakti

PDF/HTML Page 3962 of 4199
single page version

jāṇī abhed chinmātra nityānandasvarūp ātmavastumān tanmay thaī pravartavun te dharma chhe, te mokṣhamārga chhe.

prashnaḥ– vīryaguṇ vikārane rachato nathī, to pachhī vikār thāy chhe kem? uttaraḥ– anādikāḷathī jīv agnānī paryāyadr̥uṣhṭi chhe. te paryāyabuddhithī ja vikārane utpanna kare chhe. paryāyabuddhimān ja vikāranī rachanā chhe. pote jyānsudhī paramān ne paryāyamān aṭakayo chhe tyān sudhī vikāranī rachanā thāy chhe. bākī svabhāvamān vikār nathī, ne svabhāv-dr̥uṣhṭimān-dravyadr̥uṣhṭimān vikāranī rachanā thatī nathī. ātmānī vīryashakti svabhāvadr̥uṣhṭi thatān svarūpanī-nirmaḷ nirmaḷ paryāyanī ja rachanā kare chhe. māṭe he jīv! paryāyabuddhino tyāg karī svabhāvanī dr̥uṣhṭi kar. are bhāī! tārā svabhāvavīryamān chaitanyanī jeṭalī shaktio chhe te badhānun rūp chhe. dr̥uṣhṭimān jyān shuddha antaḥtattvano svīkār thayo tyān paryāyamān anantaguṇonī nirmaḷ paryāyanun kārya pragaṭ thāy chhe, ne ā nirmaḷ paryāy te mokṣhamārga chhe. (paryāyabuddhi te sansāramārga chhe).

paṇḍit dīpachandajī kāshalīvāle ‘chiddavilās’ granthamān vīryashaktinun bahu varṇan karyun chhe. dravyavīrya, guṇavīrya, paryāyavīrya, kṣhetravīrya, kāḷavīrya, tapavīrya, bhāvavīrya ityādi tyān visheṣh (vāt) chhe. dravya dravyathī shaktivān chhe, paryāy paryāyathī shaktivān chhe ityādi. dravyanun (-ātmānun) je asaṅkhyapradesh kṣhetra chhe te kṣhetravīrya chhe. ā kṣhetravīrya potāthī rahyun chhe. narak duḥkhanun kṣhetra chhe, svarga sansārasukhanun kṣhetra chhe-e to sanyogathī kṣhetranī vāt chhe. bhagavān ātmānun asaṅkhyapradesh-kṣhetra chhe te kṣhetravīrya chhe. ā asaṅkhyapradesharūp vīrya sukhasvarūp chhe. asaṅkhyapradeshamān jeno nivās-vāstu chhe tene atīndriy ānandano anubhav thāy chhe, ane puṇya-pāparūp rāgādimān jeno nivās chhe tene duḥkhanun vedan thāy chhe. āvo bhagavānano mārag bahu jhīṇo-sūkṣhma!

ātmā pote sūkṣhma chhe. ātmāmān sūkṣhmatva nāmano guṇ chhe ne! tethī ātmānī darek chīj sūkṣhma chhe. gnānasūkṣhma, darshanasūkṣhma, ānandasūkṣhma, vīryasūkṣhma ityādi badhun sūkṣhma chhe. tevī rīte vīryanun rūp paṇ dravyavīrya, kṣhetravīrya, kāḷ (paryāy) vīrya ne bhāvavīrya ityādipaṇe chhe. ām dīpachandajīe khūb vistārathī vāt karī chhe. ahāhā...! dīpachandajī sādharmī gr̥uhastha hatā. lokamān koī karoḍapati āsāmīne gr̥uhastha kahe te nahi, e to kharo gr̥uhastha nathī; ā to potānā chaitanyagharamān je sthit chhe te sācho gr̥uhastha em vāt chhe. potānā chaitanyasvabhāvamān ekāgra thaī sthit thavun te ātmavīrya chhe. potānā dravya-kṣhetra-kāḷ-bhāvamān potānun kām kare te potānun vīrya chhe; puṇya-pāpamān sthit thāy te ātmavīrya nathī.

dravyanā ālambanathī je mokṣhamārganī nirmaḷ paryāy pragaṭ thāy te paryāyanun kṣhetra bhinna chhe ane dravya-guṇanun kṣhetra bhinna chhe. dravyānuyoganī vāt bahu sūkṣhma chhe bhāī! samvar adhikāramān āvyun chhe ke-vikār judī vastu chhe, tenun kṣhetra dravya-svabhāvathī bhinna chhe. paryāyanun kṣhetra paryāy, paryāyanī shakti paryāy, paryāyanun kāraṇ paryāy chhe. dravya-guṇ te paryāyanun kharekhar kāraṇ nathī. sarvagna parameshvar sivāy āvī vāt bīje kayāny chhe nahi. ahā! sarvagna parameshvare je ātmā joyo tenī ā vāt chhe. ek stavanamān āve chhe ne ke-

he paramātmā! āp traṇakāḷ traṇalok dekho chho. temān ātmā nij sattāe shuddha pavitradhām prabhu chhe em āp jāṇo chho. anādianant akāraṇ shuddha chaitanyasattāsvarūp jīvavastu chhe em āpe kevaḷagnānamān joyun chhe. ahā! sarvagna paramātmāe joyelā āvā ātmāne-nij shuddha antaḥtattvane-antarmukh thaī dekhe chhe tene samyagdarshan ādi dharma pragaṭ thāy chhe, ānun nām ātmavīryanī sphuraṇā chhe. bākī je puṇyabhāvamān sthit rahe chhe tenun ātmavīrya svarūpanī rachanā prati jāgrat thatun nathī, tene sansār arthāt duḥkh ja phaḷe chhe, kemake puṇyabhāv chhe te vartamān duḥkharūp chhe ane enān je phaḷ pāke chhe ey duḥkharūp chhe. samayasāranī gāthā 74mān āve chhe ke-āsravo-‘दुक्खा दुक्खफल त्ति...’ arthāt āsravo duḥkharūp ane duḥkh phaḷarūp chhe. āthī ja vivekī puruṣho puṇyabhāvathī paṇ virakta thaī nij ātmavīryane svarūpanī rachanā prati jāgrat kare chhe. ānun nām puruṣhārtha chhe ane ā mārga chhe.

ā pramāṇe chhaṭṭhī vīryashakti ahīn pūrī thaī.

PDF/HTML Page 3963 of 4199
single page version

‘jeno pratāp akhaṇḍit chhe arthāt koīthī khaṇḍit karī shakāto nathī evā svātantryathī (-svādhīnatāthī) shobhāyamānapaṇun jenun lakṣhaṇ chhe evī prabhutvashakti.’

ahāhā...! juo, ā prabhutvashakti! ā to alaukik vāt prabhu! ā adhyātmavāṇī chhe. ahāhā...! bhagavān jain parameshvare kahelī bhagavān ātmānī bhagavān thavānī ā bhāgavatakathā chhe. niyamasāramān kahyun chhe ke- ā bhāgavatashāstra chhe. kaḷash ṭīkāmān āve chhe ke-ā shāstra paramārtharūp chhe, vairāgya-utpādak chhe, bhārat-rāmāyaṇ peṭhe rāgavardhak nathī. ā shāstra vītarāgabhāvanī preranārī rāmāyaṇ ane bhāgavat kathā chhe.

ahīn kahe chhe- ‘jeno pratāp akhaṇḍit chhe...’ kono? ke ātmadravyamān ek prabhutva nāmanī shakti chhe teno pratāp akhaṇḍit chhe, abādhit chhe. ahāhā...! prabhutvashakti kaho ke ishvarashakti kaho ke parameshvarashakti kaho-badhun ek ja chhe. te potānā prabhupad-paramātmapadane bhūlī gayo chhe. bhāī! ā tun jenun smaraṇ kare chhe te vītarāg sarvagna parameshvar sāchā parameshvar chhe, paṇ te par hovāthī temanā smaraṇ ādi vaḍe rāg ja utpanna thāy chhe. paṇ jo koī temane joīne potānā chaitanyaparameshvarane yād karī le chhe, jāṇī le chhe to tene bhavanā abhāvanā bīj rūp samyagdarshan ādi pragaṭ thāy chhe, oho! jeṇe potānā prabhune-chaitanya mahāprabhune antaramān dīṭhā tene paryāyamān prabhutā pragaṭ thāy chhe.

samayasāranī gāthā 38mān kahyun chheḥ- “jem koī mūṭhīmān rākhelun suvarṇa bhūlī gayo hoy te pharī yād karīne te suvarṇane dekhe te nyāye, potānā parameshvar-(sarva sāmarthyanā dharanār) ātmāne bhūlī gayo hato tene jāṇīne, tenun shraddhān karīne tathā tenun ācharaṇ karīne (-temān tanmay thaīne) je samyak prakāre ek ātmārām thayo, te hun evo anubhav karun chhun ke hun chaitanyamātra jyotirūp ātmā chhun ke je mārā ja anubhavathī pratyakṣha jaṇāy chhe. ... ām sarvathī judā evā svarūpane anubhavato ā hun pratāpavant rahyo.”

ahāhā...! potānī prabhutānun bhān thayun arthāt pote ja potāno parameshvar chhe em jāṇyun to mohano nāsh thaīne akhaṇḍ pratāpathī svādhīn shobhāyamān nij chaitanya parameshvaranān gnān-shraddhān ane ācharaṇ uday pāmyān. ānun nām dharma ane ā mokṣhamārga. samajāṇun kāī...?

ahāhā...! bhagavān ātmā chidānand prabhu anant guṇaratnothī bharelo chaitanyaratnākar chhe. temān jem gnān, darshan, sukh, vīrya ādi guṇo chhe tem prabhutva nāmano ek guṇ chhe. ahā! ā prabhutva guṇ bījā anant guṇamān vyāpak chhe. gnānamān prabhutva, darshanamān prabhutva, ānandamān prabhutva, vīryamān prabhutva, astitvamān prabhutva, kartā, karma, karaṇ ādi ṣhaṭkārak shaktiomān prabhutva-em anantaguṇamān prabhutva vyāpak chhe. ahāhā...! ā prabhutvashakti dravyamān vyāpak chhe, guṇamān vyāpak chhe, ne akhaṇḍ pratāpathī svādhīn shobhāyamān trikāḷī dhruv dravyanī dr̥uṣhṭi thatān paryāyamān paṇ vyāpak thāy chhe. ām dravya-guṇ-paryāyamān-traṇeyamān prabhutvashakti vyāpe chhe. dravya-guṇ-paryāy traṇe ya akhaṇḍ pratāpathī svādhīn shobhī ūṭhe chhe. ahā! enā pratāpane toḍī shake evī koī chīj jagatamān nathī. gāthā 38nī ṭīkāmān āvyun ne ke-

“ām sarvathī judā evā svarūpane anubhavato ā hun pratāpavant rahyo. em pratāpavant vartatā evā mane, jo ke (mārī) bahār anek prakāranī svarūpanī sampadā vaḍe samasta paradravyo sphurāyamān chhe to paṇ, koī paṇ paradravya paramāṇumātra paṇ mārāpaṇe bhāsatun nathī ke je mane bhāvakapaṇe tathā gneyapaṇe mārī sāthe ek thaīne pharī moh utpanna kare; kāraṇ ke nijarasathī ja mohane mūḷathī ukheḍīne-pharī aṅkur na ūpaje evo nāsh karīne mahān gnānaprakāsh mane pragaṭ thayo chhe.”

juo, ā apratihat shraddhān ne apratihat vīrya! antaramān prabhutā pragaṭ thaī pachhī enā pratāpane koṇ toḍī-haṇī shake? ahā! potānā parameshvaranā bheṭā thayā e dashānī shī vāt!

prashnaḥ– paṇ ākarān karma udayamān āve to?-to ātmāne lūṇṭī jāy ne? uttaraḥ– ākarān karma udayamān āve to ātmāne lūṇṭī jāy e vāt barābar nathī. keṭalāk loko kahe chhe ke karma

PDF/HTML Page 3964 of 4199
single page version

jīvane herān kare chhe, karma verī chhe, jīvane lūṇṭī le chhe, paṇ temanī e vāt khoṭī chhe; kemake karma to jaḍ ane par chhe. e paradravya to jīvanā dravya-guṇ-paryāyane sparsha sudhdhān karatān nathī to pachhī te jīvane herān kare ne lūṇṭī le e vāt kayān rahe chhe? bhāī! ā tārī undhī mānyatānun shalya ja tane herān kare chhe. bhāī! bhagavān ātmāno pratāp akhaṇḍit chhe, koīthī bādhit na thāy evo abādhit chhe tenī tane khabar nathī. te akhaṇḍit chhe kemake te svādhīn chhe. hā, jem bharat chakravartīno pratāp bāhubalī vaḍe khaṇḍit thayo tem moṭā rājā-mahārājāono pratāp khaṇḍit thāy, kemake te puṇyakarmane ādhīn chhe; paṇ ā chaitanyachakravartī-chaitanya mahāprabhu bhagavān ātmāno pratāp koīthī khaṇḍit na thāy tevo akhaṇḍit, svādhīn chhe. ahā! jene antaramān potānun prabhutva bhāsyun, parameshvar svarūp bhāsyun tene ākarān karma ne ākarā pariṣhah ādi shun kare? karma to enī sāme bichārān chhe. ek padamān āve chhe ne ke-

ā pramāṇe bhagavān ātmā chaitanya-prabhu svādhīnapaṇe potānā akhaṇḍit pratāp vaḍe nitya shobhāyamān chhe te tenun prabhutva chhe. gujarātī bhāṣhāmān ek kavie (dalapatarāme) lakhyun chhe-

jo ke kavie to koī bījā prabhune (jagat-parameshvarane) lakṣha karīne ā bhāv pragaṭ kīdho chhe, paṇ ahīn e vāt nathī. anya koī parameshvar āno rog harī le e jainamat nathī. ahīn to ātmā pote ja rāg ane agnānanā rogane harī le evo prabhu chhe em vāt chhe. ahāhā...! akhaṇḍit pratāpathī svādhīn shobhāyamān bhagavān ātmā pote ja janma-maraṇanā rogane harī le evo prabhu chhe. bhāī!-

- tārun ātmadravya akhaṇḍit pratāpathī svādhīn shobhāyamān, - tārā guṇ akhaṇḍit pratāpathī svādhīn shobhāyamān, ne - sva-āshraye pragaṭ thayelī tārī paryāy paṇ akhaṇḍit pratāpathī svādhīn shobhāyamān chhe. ahā! dravya-

samyagdarshan-gnān-chāritrarūp nirmaḷ paryāy pragaṭ thaī temān prabhutā vyāpak chhe. ahā! tenī prabhutāne koī ākarā upasarga ane pariṣhah, ākaro karmoday khaṇḍit karī shake nahi evun tenun svarūp chhe. ahā! tārā dravya-guṇ-paryāyanī prabhutāmān ashuddhatāno abhāv chhe, kemake ashuddhatā to bahār ne bahār chhe. te shun kare? ūlaṭun pragaṭ thayelī prabhutā vr̥uddhigat thaī ashuddhatānā-rāganā khaṇḍ-khaṇḍ karī de evo teno svabhāv chhe. samajāṇun kāī...?

prashnaḥ– hā, paṇ te ashuddhatā nām vyavahār ratnatrayano rāg prabhutānun sādhan to chhe ne? uttaraḥ– nā, em nathī; kemake koīpaṇ rāg chhe te pāmaratā chhe, ne pāmaratā prabhutānun sādhan thāy em banī shake nahi. tene sādhan kahīe e to upachāramātra chhe. trikāḷī dravyamān ne shraddhā, gnān, ānand ādi guṇomān to prabhutā trikāḷ bharī ja chhe, ane tenī vartamān dashā to trikāḷīnī sanmukh dr̥uṣhṭi karī, temān ramaṇatā karatān pragaṭ thāy chhe, kāī vyavahār ratnatrayanā rāgathī pragaṭ thāy chhe em nathī. bhāī! trikāḷī shuddha dravyanā ālamban vaḍe ja akhaṇḍ pratāpathī shobhit prabhutā pragaṭ thāy chhe; te kāḷe vyavahārano rāg ho bhale, paṇ te ātmā māṭe kāī ja lābhadāyak nathī. āvī vāt chhe. samajāṇun kāī...?

PDF/HTML Page 3965 of 4199
single page version

ahāhā...! ātmadravya ane tenī ekek shakti ane tenī nirmaḷ vyaktinī prabhutāno akhaṇḍ pratāp chhe, ane te svatantra-svādhīnapaṇe shobhāyamān chhe. juo, ā shobhā-shaṇagār! ā sharīr par ghareṇānno shaṇagār kare chhe ne! e to dhūḷe ya shaṇagār nathī sāmbhaḷane; e to maḍadāno-māṭīno shaṇagār chhe. dehanān shaṇagār-shobhā e kāī ātmānī shobhā nathī, ne dehanā neharūp pariṇame e paṇ ātmānī shobhā nathī. ahāhā...! deh ane rāgathī bhinna andar chaitanya chidānand prabhu chhe tenī sanmukh thaī pariṇame te ātmānī shobhā chhe, ane te dharma chhe. ahā! juo to kharā! bhāvaliṅgī munirāj dehanī shobhāthī (sanskārathī) rahit chhe. ahā! teo āhār levā māṭe nagaramān jāy ne koī rudan sambhaḷāy to āhār līdhā vīnā ja vanamān pāchhā pharī jāy chhe. ahā! svādhīnapaṇe shobhit mokṣhamārgane sādhavā nīkaḷ‌yā tyān ā ashobhanik shun? ahā! ānandano bhaṇḍār kholavo chhe tyān ā dehane shun bharavo? lyo, ām vichārī duḥkhano chitkār sāmbhaḷatān ja āhār līdhā vinā ja vanamān chālyā jāy chhe ane svasvarūpamān līn thaī jāy chhe.

oho! andaramān traṇalokano nāth bhagavān virāje chhe, paṇ bhāī! tane tenī kimmat nathī. koī lākaḍān vechanārā ek kaṭhiyārāne jaṅgalamānthī ek hīro jaḍayo. teṇe gher āvīne potānī strīne te āpyo ane kahyun-ā paththar khūb chamakadār chhe eṭale have āpaṇe gyāsatelano dīvo nahi karavo paḍe. ek divas ek hīrā-pārakhu (jhaverī) tenā ghar āgaḷ thaī nīkaḷ‌yo. teṇe hīrāno prakāsh joyo. teṇe kaṭhiyārāne kahyun-mane ā chamakato paththar āp, tenā badalāmān hun tane ek hajār sonāmahor āpun. tyāre kaṭhiyārāne khabar paḍī ke ā paththar to sarva daridratāno nāsh kare evo mahā kimmatī hato. ‘anubhav prakāsh’mān ā dr̥uṣhṭānt āvyun chhe. tem ahīn kahe chhe-bhāī! ā ātmā chaitanya-hīralo chhe. enā chaitanyaprakāshamān ākhun lokālok jaṇāy evun tenun prabhutva chhe. tenā dravya-guṇamān to prabhutā bharī ja chhe, paṇ tenā gnān-shraddhānarūp je nirmaḷ pariṇaman thāy te paṇ akhaṇḍ pratāpathī shobhāyamān chhe. sāthe atīndriy ānandanī paryāy utpanna thāy temān paṇ prabhutāno akhaṇḍ pratāp shobhe chhe. ahā! svādhīnapaṇe shobhit gnān-ānandanī dashānī prabhutāne koī lūṇṭī ke nukasān karī shake em nathī.

juo, samyagdarshan kem thāy enī āmān vāt chhe. kahe chhe-samyagdarshananī paryāy svatantrapaṇe-svādhīnapaṇe shobhāyamān thaīne pragaṭ thāy chhe. āvun ja tenun prabhutva chhe. shubharāg-vyavahāranā kāraṇe samyagdarshan pragaṭ thāy em kadī ya chhe nahi, kemake shubharāg parāvalambī chhe, svālambī-svādhīn nathī. tevī rīte shuddha ratnatrayarūp chāritranī dashā paṇ svādhīnapaṇe pragaṭ thāy chhe, vyavahār ratnatrayanā kāraṇe kāī chāritra pragaṭe chhe em nathī. vyavahār ratnatray e kāī vāstavik ratnatray nathī, chāritra nathī; e to parāvalambī rāganī ja dashā chhe.

ahāhā...! sādhu-munivar-sant to pañch parameṣhṭhīpadamān virāje chhe. teo lokamān pūjanīk chhe, vandanīk chhe. ‘णमो लोए सव्वसाहूणम्’ em pāṭh chhe ne? matalab ke prachur vītarāgī ānandanī dashā jene antaraṅgamān pragaṭ thaī chhe evā chāritravant sarva nigranth sādhuone namaskār chhe. ahāhā...! chāritra eṭale shun? samakitīne svabhāvano ati ugra āshray ane ramaṇatā thatān chāritra pragaṭ thāy chhe. ‘स्वरूपे चरणं चारित्रं’ ahāhā...! e chāritranī dashā akhaṇḍit pratāpavāḷā svātantryathī shobhāyamān prabhutvamay chhe. samajāṇun kāī...?

bhagavān ātmā chaitanyashāḷī chhe. chaitanyashāḷī eṭale chaitanyavant ane chaitanyavaḍe shobhāyamān em be artha thāy chhe. lokamān karoḍonī sampattivāḷāne bhāgyashāḷī-bhāgya vaḍe shobhāyamān-kahe chhe. paṇ jaḍ sampattithī kāī jīvanī shobhā nathī, ane tenā taraphano mamatāno bhāv te mahā ashobhanīk pāpabhāv chhe. are, dharmī puruṣhone to pañch parameṣhṭhī bhagavanto prati je vinay-bhaktino bhāv āve chhe te ya posāto nathī, hey bhāse chhe. yogasāramān āve chhe ne ke-

pravachanasāranī gāthāmān (gāthā 77) ā spaṣhṭa kahyun chhe ke puṇya ṭhīk chhe ane pāp aṭhīk chhe em je bemān (puṇya-pāpamān) bhed māne chhe te mohāchchhādit thayo thako ghor apār sansāramān paribhrame chhe. samayasār puṇya-pāp adhikāramān paṇ āve chhe ke-shubhāshubhabhāv banne kushīl chhe. shubhabhāv paṇ kushīl chhe. je bhāv jīvane sansāramān dākhal kare tene sushīl kem kahīe? shubhabhāv jīvane sansāramān pravesh karāve chhe. tenun phaḷ bhavasansār ja chhe. tethī shubhabhāv shobhanīk nathī. je bhāvathī bhavano abhāv thāy te shuddhabhāv ja ek upādey ane shobhanīk chhe. dharmī puruṣhane shubhabhāv

PDF/HTML Page 3966 of 4199
single page version

ho bhale, paṇ tene ek shuddhopayoganī ja bhāvanā hoy chhe.

ahāhā...! bhagavān kevaḷī kahe chhe-bhāī! tārī ātmavastumān ek prabhutvashakti chhe. tyān ā shakti ane shaktivān evā bhedanun lakṣha maṭāḍī abhed ek trikāḷī shuddha chinmātra vastunun lakṣha karatān tārī prabhutvashakti akhaṇḍit pratāp sahit tatkāl pragaṭ thāy chhe. ahāhā...! te dravya-guṇ-paryāy traṇeyamān vyāpe chhe. ahāhā...! dravyamān prabhutva, guṇomān prabhutva ane paryāyamān prabhutva pragaṭe chhe; arthāt tārī prabhutvashakti krame nirmaḷ-nirmaḷ evī pariṇame chhe ke eno pratāp koīthī nivārī shakāto nathī. juo, -

- ā dev-guru ādi pañch parameṣhṭhī bhagavanto paradravya hovāthī tārā ātmānā dravya-guṇ-paryāy ekeyamān

-vaḷī dev-guru pratyeno vinay-bhakti ādino shubharāg-vikār te ya ātmānā dravya-guṇamān vyāpato nathī,

-dharmī puruṣhane ā prabhutva shakti dravya-guṇ-paryāy traṇeyamān vyāpe chhe. ahāhā...! tethī potānā dravya-guṇamān vyāpak evī prabhutvashakti vaḍe prabhu! tārun jīvan chaitanyanā akhaṇḍit pratāpathī svādhīn shobhāyamān thāy te ja jīvananī vāstavik shobhā chhe, ujjvaḷatā chhe. ā sivāy bījā koīthī tārī shobhā nathī.

are, agnānī jīvo potāne pāmar mānīne beṭhā chhe. ame to garīb chhīe, sansārī-rāgī chhīe, alpagna chhīe, ame shun puruṣhārtha karīe? ām agnānīo dīnatā karī rahyā chhe. temane ahīn kahe chhe-bhāī! tārun svarūp andar anant prabhutāthī virāje chhe. tārā ekek guṇamān prabhutva shakti bharī chhe. ahāhā...! anant anant prabhutāthī bharelo hun chaitanya mahāprabhu chhun em bhān karī antar-lakṣha karatān ja paryāyamān prabhutā ūchhaḷe chhe; sāthe gnān, darshan ādi anantī shaktio nirmaḷ ūchhaḷe chhe. ānun nām samyagdarshan ane dharma chhe.

to gnānī paṇ potāne alpagna ane pāmar jāṇe chhe te kaī rīte chhe? uttaraḥ– samyagdraṣhṭine dravya-guṇ-paryāy traṇeyamān prabhutā vyāpī chhe. tathāpi pūrṇa dashā pragaṭī nathī, pūrṇa vītarāgatā ane kevaḷagnān thayān nathī, to jeṭalī vartamān dashā adhūrī chhe teṭalī tyān pāmaratā ane alpagnatā chhe em gnānī yathārtha jāṇe chhe. ā syādvād chhe. pūrṇa paramātmadashā pragaṭī nathī te apekṣhāe sādhak potānī paryāyane pāmar jāṇe chhe. ā teno paryāy-vivek chhe.

samakitī potānā ātmāne tr̥uṇ samān samaje chhe-em svāmī kārtikey anuprekṣhāmān āve chhe. tyān antaraṅgamān prabhutānī pratīti sahit paryāyanā vivekanī vāt chhe. em ke-kayān divya kevaḷagnān? ane kayān mārī alpagna dashā? ahāhā...! -ām vivek karīne dravyanā āshraye pūraṇ dashā pragaṭ karavānī dharmī puruṣh bhāvanā bhāve chhe. bhāī! jo ekalī ja pāmaratā māne, ane antaraṅg prabhutā na oḷakhe to pāmaratā dūr karī prabhutā kayānthī lāve?

samyagdraṣhṭine potānā svarūpano anubhav thatān ja nij pūrṇānand prabhunī antar-pratīti thāy chhe, ane tene atīndriy ānandano svād āve chhe. parantu jyān sudhī pūraṇ chāritranī dashā-pūrṇa vītarāgatā na thāy tyān sudhī kiñchit rāg āve chhe. te rāgane te pāmaratā samaje chhe. ahāhā...! chāritravant mahā munivaranī ānandanī ramaṇatānī dashā kayān? ane mārī vartamān vartatī chothā guṇasthānanī dashā kayān?

shreṇik rājā kṣhāyik samakitī hatā; tīrthaṅkar gotra bāndhyun chhe. atyāre temane kṣhāyik samakit chhe; ane āgaḷ jatān kevaḷagnān pragaṭ karashe. teo hamaṇān jāṇe chhe ke amārī vartamān dashā pāmar chhe. ahā! kayān chāritravant mahā munivaronī dashā? kayān kevaḷagnānanī dashā? ane kayān amārī vartamān alpagna dashā? āvo sādhakadashāmān dharmīne paryāyano vivek hoy chhe.

dhavalamān evo pāṭh chhe ke-svabhāvanā āshraye mati-shrutagnānanī je vartamān dashā pragaṭ thaī chhe te kevaḷagnānane bolāve chhe. eṭale shun? ke vartamān samyakgnānanī dashā kevaḷagnānanā svarūpane jāṇe-oḷakhe chhe ane te ja vadhatī-vadhatī

PDF/HTML Page 3967 of 4199
single page version

kevaḷagnānarūp thaī jashe. aho! santoe shun kamāl kām karyān chhe! ekavār sāmbhaḷ, nāth! tārā dravya-guṇ-paryāyanun sanrakṣhaṇ ane samvardhan karanār tun pote ja chho, kṣhemano karanār tun pote tāro nāth chho.

pati patnīno nāth kahevāy chhe, kemake patnī pāse je sanyog chhe tenī te rakṣhā kare chhe, ane je (kapaḍān, dāgīnā vagere) nathī te meḷavī āpe chhe. tem je gnān-shraddhān-ānandanī nirmaḷ paryāy pragaṭ thaī tenī rakṣhā kare ane anantakāḷamān je kevaḷagnān nathī maḷ‌yun te meḷavī āpe-evo kṣhemano karanāro tun pote ja tāro nāth chho. tārī rakṣhā karanār bījo koī prabhu chhe em chhe nahi.

ahāhā...! matignān kevaḷagnānane kahe chhe-āv re kevaḷagnān āv! ahāhā...! samyagdraṣhṭi-dharmī vichāre chhe -aho! dhanya ā avatār! mārī r̥uddhinun prabhutva mārī paryāyamān pragaṭ thayun chhe, paṇ pūrṇa dashānī pragaṭatā thavī hajī bākī chhe. dravya ane guṇ to pūrṇa chhe, paṇ jevo-kevaḷagnān, kevaḷadarshan, anant ānand, anant vīrya, anant prabhutā ādi pūrṇa vaibhav chhe te saghaḷo ahāhā...! mārī paryāyamān shīdhra pragaṭo! lyo, ām matignān pokāre chhe. ahā! dharmīne -samyagdraṣhṭine apūrṇatā rahe (kiñchit pāmaratā rahe) tenun posāṇ nathī. samajāy chhe kāī...?

ātmāmān ṣhaṭkārakarūp chha shaktio chhe. kartā, karma, karaṇ, sampradān, apādān, adhikaraṇ -em ā chha shaktio svādhīnapaṇe shobhāyamān chhe; kemake teo potānā prabhutvamay chhe arthāt temān prabhutva guṇ vyāpak chhe. jethī teo potānun karma (-kārya) nipajāvavāmān parādhīn nathī, paranī apekṣhārahit svādhīn chhe. kartā svādhīn, karma svādhīn, karaṇ svādhīn em chhae kārakashakti svādhīn chhe. ahā! ā samyagdarshan-gnān-chāritrarūp karma nīpaje tene jīv pote ṣhaṭkārakapaṇe pariṇamīne svādhīnapaṇe prāpta thāy chhe, temān rāg ke nimitta-paravastunī apekṣhā nathī. niyamasāranī bījī gāthāmān (ṭīkāmān) kahyun chhe ke nishchay ratnatray param nirapekṣha chhe, vyavahār ratnatrayanā vikalpanī, par nimittanī ke bhed-vikalpanī -koīnī tene apekṣhā nathī. āvun prabhutāthī bharelun vastu tattva svādhīn chhe bhāī! lokamān jem rājā svādhīn shobhāyamān hoy chhe ne! tem vastutattva svādhīn shobhāyamān chhe. samayasār gāthā 17- 18mān ātmāne chaitanya rājā kahyo chhe. ahāhā...! rājā eṭale shun? ‘राजते शोभते इति राजा’ - je akhaṇḍit pratāpathī svādhīn shobhe chhe te rājā chhe. ahāhā...! ā chaitanyarājā potānī anant guṇaparyāyathī anivārit jenun tej chhe evā pratāpathī svādhīn shobhāyamān chhe. samajāṇun kāī...?

juo, paṇḍit dīpachandajī sādharmī gr̥uhastha hatā. temaṇe ‘pañchasaṅgrah’ granth lakhyo chhe. temān shr̥uṅgār ādi āṭh rasanun bahu tāttvikarīte anokhun varṇan karyun chhe. tyān te lakhe chhe-ānandarasakand prabhu ātmānī anantashaktinun pariṇaman thāy te shr̥uṅgāraras chhe. ā vyavahār ratnatray te ātmāno shr̥uṅgār nathī, e to rāg nām duḥkh chhe. tyān teo lakhe chhe-ātmā gr̥uhastha chhe, brahmachārī chhe ityādi vismayakārī vāto tyān darshāvī chhe.

ahāhā...! ek samayanī darshananī paryāy lokālokane bhed pāḍayā vinā sāmānya dekhe, te ja samaye gnānanī paryāy ā jīv chhe, ā guṇ chhe, ā paryāy chhe, ā paryāyanā avibhāg pratichchhed chhe-em bhed pāḍīne jāṇī le chhe. ahāhā...! darshananī paryāy badhun abhed sāmānyarūpe dekhe, ne gnānanī paryāy te ja kāḷe sva-par badhāne bhinnabhinnapaṇe bhed pāḍīne jāṇe. aho! āvo chamatkārī adbhut ras ātmāmān chhe. ām adbhut ras, shr̥uṅgāraras vagere ātmāmān ekīsāthe svatantra shobhe chhe te ātmānun prabhutva chhe.

ātmā dravya-vastu chhe. temān saṅkhyāe ek, be, traṇ-em anant shakti chhe. dravya ek ane shakti anant. temān enī prabhutvashakti akhaṇḍit pratāpamay svātantryathī shobhāyamān chhe. ā prabhutvashakti dravya-guṇ-paryāyamān-traṇemān vyāpe chhe, paṇ te paryāyanā kāḷane āghopāchho karavā samartha nathī. niyat kramamān je samaye je paryāy thavānī hoy te ja thāy chhe.

prashnaḥ– darek paryāy thavānī hoy te niyat kramamān kramabaddha thāyato puruṣhārtha karavāno kayān rahyo? uttaraḥ– dravyamān je samaye je paryāy pragaṭ thavānī hoy te samaye te ja pragaṭ thāy evo yathārtha nirṇay karanāranī draṣhṭi potānā trikāḷī shuddha chaitanyadravya upar ja hoy chhe. draṣhṭi trikāḷī dravya upar jāy tyāre ja kramabaddha paryāyano sācho nirṇay thāy chhe. ā nirṇayamān dravyadraṣhṭino ananto samyak puruṣhārtha chhe; kemake dravyadraṣhṭi te ja samyak draṣhṭi chhe. pratyek samaye dravyamān je paryāy pragaṭ thāy chhe te tenī janmakṣhaṇ chhe em pravachanasāramān (gāthā 102 mān) pāṭh chhe. eṭale

PDF/HTML Page 3968 of 4199
single page version

shun? ke tene koī paravastunī-nimittādinī apekṣhā nathī. nimitta āve to thāy em mānanār to ekānt nimittavādī agnānī chhe. nimittanī to shun? pragaṭ thatī-utpādarūp thatī-paryāyane pūrva paryāyanā vyayanī paṇ apekṣhā nathī. nimitta chhe, pūrva paryāyano vyay chhe (nathī em vāt nathī), paṇ utpādarūp paryāyane tenī apekṣhā nathī. aho! vītarāg sarvagna parameshvar sivāy āvī bīje kyāy vāt nathī.

prashnaḥ- paṇ āvun samajavāmān to keṭalo badho vakhat jāy? uttaraḥ– are! sansāranā bhaṇatar pāchhaḷ keṭalo vakhat kāḍhe chhe? vaḷī videshamān bhaṇavā jāy chhe ne lākho rūpiyāno kharcha kare chhe. paṇ ā laukik bhaṇatar shun kām āve? (sansār vadhāravā sivāy) kāī ja kām na āve. māṭe ā tattvagnānano abhyās kroḍ upāy karīne paṇ karavo joīe. chhahaḍhālāmān kahyun chhe ne ke-

‘svāmī kārtikey anuprekṣhā’ nāmanā granthamān gāthā 321-322-323mān shrī kārtikey svāmīe kahyun chhe ke- sarvagnadeve je jīvane janma, maraṇ, sukh, duḥkh ādi je deshamān, je kāḷe, je vidhithī thavānun niyat jāṇyun chhe te jīvane te deshamān, te kāḷe, te vidhithī te te thāy ja chhe; temān indra ke jinendra-koī kāī pheraphār karavā samartha nathī. ā pramāṇe je nishchayathī sarva dravyo ane sarva paryāyone jāṇe chhe te shuddha samyagdraṣhṭi chhe, ane je shaṅkā kare chhe te kudraṣhṭi arthāt mithyādraṣhṭi chhe. ahā! darek dravyanī, darek guṇanī je kāḷe je paryāy thavāyogya hoy te kāḷe te ja paryāy utpanna thāy chhe em yathārtha jāṇanāranun lakṣha paryāy upar na rahetān trikāḷī dravya svabhāv upar jāy chhe ane e ja svabhāv-draṣhṭino samyak puruṣhārtha chhe, ā rīte kramabaddha paryāyano nirṇay karavāmān bhego puruṣhārtha āvī ja jāy chhe. māṭe kramabaddha mānavāthī puruṣhārtha ūḍī jāy chhe evī shaṅkā karavī yogya nathī. bhāī! niyat kram chhoḍīne koī prakāre (nimittādi vaḍe) paryāy yathechchha āghīpāchhī thavānun tun māne paṇ e to mithyādarshan chhe ane tārī evī cheṣhṭā mithyā puruṣhārtha-mithyā vikalpa sivāy kāī ja nathī. samajāṇun kāī...?

prashnaḥ– hā, paṇ pravachanasāramān nay prakaraṇamān kāḷanay ane akāḷanay em bannenun vidhān chhe. tethī ekānte badhun kramaniyat-kramabaddha mānavun yogya nathī.

uttaraḥ– pravachanasāramān 47 nayano adhikār chhe; temān kāḷanay ane akāḷanayanī vāt āvī chhe. tyān 30mā kāḷanayathī kathan karatān kahyun chhe ke-

“ātmadravya kāḷanaye jenī siddhi samay par ādhār rākhe chhe evun chhe, unāḷānā divas anusār pākatā āmraphaḷanī māphak.”

matalab ke je kāḷe je paryāy thavānī hoy te kāḷe te thāy enun nām kāḷanay chhe. vaḷī, tyān 31mā akāḷanayathī varṇan karatān kahyun chhe ke-

“ātmadravya akāḷanaye jenī siddhi samay par ādhār rākhatī nathī evun chhe, kr̥utrim garamīthī pakavavāmān āvatā āmraphaḷanī māphak.”

ahīn banne-kāḷanay ane akāḷanay-ek ja kārya prati potapotānī vivakṣhā rajū kare chhe. jem kāḷanayamān kāḷanī vivakṣhā chhe tem akāḷanay te ja kārya prati anya hetuo-svabhāv, puruṣhārtha, niyat ane nimittanī vivakṣhā darshāve chhe. ahīn akāḷanayano evo artha kayān chhe ke paryāy thavānī hoy te na thatān āghī-pāchhī thāy ke bījī thāy? akāḷano artha em chhe ke svabhāv, puruṣhārtha, niyat ane nimitta-e badhā paṇ paryāy thavānā kāḷe sāthe ja chhe; bākī paryāy thavā yogya hoy te āgaḷ-pāchhaḷ thāy ke bījī thāy evo teno artha nathī. vāstavamān pratyek paryāy potānā niyatakramamān ja pragaṭ thāy chhe ane te kāḷe bāhya ane abhyantar sāmagrīno sahaj ja yog hoy chhe.

ek paṇḍit ahīn āvelā. ahīnnī vāt sāmbhaḷī teo bahu khushī thayelā. pote bahu naram māṇas hatā. temaṇe pañchādhyāyīno hindīmān anuvād karyo chhe. temān bhūl rahī gayelī te batāvī to bolyā, -amārī bhūl hoy to sudharāvo, mahārāj! tyān pañchādhyāyīmān (temaṇe) em vāt karī chhe ke buddhipūrvakano rāg chhaṭhṭhā guṇasthāne hoy chhe ane abuddhipūrvakano rāg sātamā guṇasthāne hoy chhe. parantu ā kathan, kīdhun, sadoṣh chhe. chhaṭhṭhā guṇasthānamān ja khyālamān āve evo je rāg

PDF/HTML Page 3969 of 4199
single page version

chhe te buddhipūrvakano rāg chhe, ane te ja vakhate (chhaṭṭhe guṇasthāne) khyālamān na āve evo rāg chhe te abuddhipūrvakano rāg chhe. sātamā guṇasthāne ekalo abuddhipūrvakano rāg hoy chhe, ām yathārtha samajavun.

juo, samayasār gāthā 308 thī 311nī ṭīkāmān āchārya amr̥utachandradeve kramabaddha viṣhe spaṣhṭa vāt karī chhe. tyān kahyun chhe-“pratham to jīv kramabaddha evā potānā pariṇāmothī upajato thako jīv ja chhe, ajīv nathī; evī rīte ajīv paṇ kramabaddha potānā pariṇāmothī ūpajatun thakun ajīv ja chhe, jīv nathī.” mūḷ sanskr̥it ṭīkāmān ‘kramaniyamit’ shabda paḍayo chhe. eṭale dravyamān pragaṭ thatā pratyek pariṇām kramathī nishchit tenā kramamān thavānā kāḷe ja pragaṭ thāy chhe, āghā-pāchhā thatā nathī. bhāī! ā to trilokīnāth sarvagnadevanī vāṇīmān jharelun paramāmr̥ut chhe. enā rasapān vinā badhun thothān chhe. shun thāy? atyāre to badhā paṇḍitonun bhaṇatar ja nimittāghīn buddhivāḷun chhe, em ke nimittathī thāy; paṇ parathī paranun pariṇaman na thāy evo abhyās ja nathī, pachhī svānubhav to kayānthī thāy?

ā vāt sāmbhaḷīne pt.. devakīnandan bolelā ke-santo āgamachakṣhu hoy chhe e vāt have barābar samajāy chhe. bhāī! game tem karīne jīvanamān ā vāt samajavā jevī chhe hon. ahāhā...! antarmuhūrtamān kevaḷagnān pragaṭ karavānī tārī tākāt chhe. māṭe ā mane na samajāy evun shalya chhoḍīne abhyās kar, jarūr tane svānubhav pragaṭ thashe. samayasāranā ek kaḷashamān kahyun chhe ke-ek chaitanyamātra vastune pote nishchaḷ līn thaī dekh; evo chha mahinā abhyās kar ane jo (-tapās) ke em karavāthī potānā hr̥uday-sarovaramān jenun tej-pratāp-prakāsh pudgalathī bhinna chhe evā ātmānī prāpti nathī thatī ke thāy chhe? bhāī! prāpti thāy ja evī ā vāt chhe. pote jāgato ūbho chhe te kayān jāy? prāpta thāy ja. ahīn chha mahināno abhyās kahyo tethī em na samajavun ke eṭalo vakhat lāge. tenun thavun to antarmuhūrtamān ja chhe, parantu koī mand ruchivāḷo hoy to tenā māṭe kahyun chhe ke-chha mahinā ā tattvagnānano svalakṣhapūrvak abhyās kar, tane anubhav thashe ja thashe. antaranī ruchi vaḍe vāstavik tattvagnānano abhyās kare tene ātma-anubhūti thāy ja em vāt chhe. paṇ are! raḷavā-kamāvā pāchhaḷ majūranī jem ākhī jindagī veḍaphī nākhe! nokarīvāḷā to pap varṣhanī ummare nivr̥utta-chhūṭā thāy, paṇ ā to dhandhānī mamatā āḍe 80-90 varṣhanī ummar thāy chhatān tyānthī nivr̥utta thaī āvun tattva samajavā phurasad nā le to shun thāy? bhāī! jindagī hārī jaīsh hon. marīne kayāny sansār-samudramān khovāī jaīsh.

samayasāranī pamī gāthāmān āchāryadeve kahyun ke- ‘te ekatva-vibhakta ātmāne hun ātmānā nij vaibhav vaḍe dekhāḍun chhun; jo hun dekhāḍun to pramāṇ (svīkār) karavun.’ ‘pramāṇ karavun’ eṭale shun? ke je ekatva-vibhakta ātmāne darshāvun chhun tene svayamev potānā anubhav-pratyakṣhathī parīkṣhā karī pramāṇ karavun. ekalī hā pāḍ em nahi, paṇ he shiṣhya! potānā svasamvedan-pratyakṣhathī pramāṇ kar-em kahevun chhe. vastu pote ātmā svānubhav-pratyakṣha na thāy em vāt ja nathī. aho! digambar santonī ā rāmabāṇ vāṇī chhe. samajāṇun kāī...?

are bhāī! jīvonī dayā pāḷo, dān āpo, ne bhakti karo to dharma thāy evī vāt to laukikamān sāmānya loko paṇ kare chhe. ghaṇā varṣho pahelān amārā gāmamān evo rivāj hato ke jainonān paryuṣhaṇ āve eṭale ghāñchī, kumbhār vagere loko ek mās sudhī potāno dhandho bandh rākhatā, nimbhāḍā, ghāṇī vagere chālu na rākhatā. paṇ ethī shun? e badhāthī kāī dharma thoḍo thāy? rāg mand hoy to puṇyabandh thāy, bas. dharma vastu to koī alaukik chīj chhe bāpu! jagatanā prāṇīone dharmanā svarūpanī khabar nathī. svasvarūpamān sanmukh thaī tyān ja ramavun, temān ja līn- sthir thavun te vītarāgī jainadharma chhe. āvī dashā thatān dharmīne dayā, dānano rāg āve chhe, paṇ tene te jāṇavālāyak chhe bas. tenī draṣhṭi to nirantar akhaṇḍ ek nitya pratāpavant nij gnāyak par ja hoy chhe; ane tyān ja sthit thavā te pravr̥utta thāy chhe. lyo, āvo dharma!

juo, nimitta-upādān nishchay-vyavahār, ne kramabaddha e pāñch vāt ahīnthī khās bahār āvī chhe te khās samajavā jevī chhe. keṭalāk samajyā vinā ja teno virodh kare chhe. ahīnnī vāt sāmbhaḷī pt.. devakīnandan bolyā hatā ke-aho! kramabaddhanī āvī vāt ame kayāny sāmbhaḷī nathī. amārā badhā paṇḍitonun bhaṇatar ja nimittādhīn draṣhṭivāḷun chhe. pratyek dravyanī paryāy svatantrapaṇe potānā upādānathī pragaṭ thāy chhe evī vāt amārā abhyāsamān kadī āvī nathī; anubhav thavānī vāt to kayāny dūr rahī gaī.

are bhāī! bhagavāne ā vishvamān chha dravyo joyān chhe. temān ek jīv ane bākīnān pāñch dravyo-pudgal, dharmāstikāy, adharmāstikāy, ākāsh, ane kāḷ-te ajīv chhe. ā sarva jīv-ajīv dravyo pratisamay potapotānā

PDF/HTML Page 3970 of 4199
single page version

kramabaddha pariṇāmothī nirantar upaje chhe. koī dravya koī anyadravyanā pariṇāmane upajāve evī vastusthiti ja nathī. gāthā 308 thī 311 mān-ṭīkāmān ā vāt āchāryadeve prasiddha karī chhe. āvī vastuvyavasthā svīkārīne je atanrmukh draṣhṭi kare chhe tene kramabaddhano sācho nirṇay thāy chhe ane tene kramabaddha nirmaḷ ānand ādi paryāyanī dhārā sharū thāy chhe. bākī to jagatanā jīvo bichārā duḥkhamān pīlāy chhe. are! ghāṇīmān tal pīlāy tem rāgadveṣhanī ghāṇīmān teo pīlāy chhe. ahā! anant prabhutāmay potānā prabhune-ātmāne oḷakhyā vinā bichārā shun kare? kayān jāy? (duḥkhamān ḍūbī mare chhe). koīk viral jīv antar svabhāv-sanmukhano puruṣhārtha kare te alpakāḷamān kevaḷagnān laīne mokṣha prāpta kare chhe. sajjhāyamān āve chhe ne ke-

are prabhu! ā moh-rāg-dveṣhādi raṇiyā tārā māthe bhame chhe ne tun potānā sahajānandī svarūpane bhūlī pramādī thaī sūto chhe! jāg re jāg nāth! ā jagatanā prāṇīo tane lūṇṭe chhe. ā bairān-chhokarān vagere kuṭumbījano potānī ājīvikā hetu tārā ānandane lūṇṭe chhe. niyamasāramān āve chhe ke ā strī-putra ādi parijan potānī ājīvikā māṭe tane dhūtārāonī ṭoḷī maḷī chhe. have āvī sthitimān koī viral jīv mohamukta thaī potānā trikāḷī shuddha sahajānand-gnānānand svarūpanī sambhāḷ kare chhe te ugarī jāy chhe arthāt potānun kalyāṇ karī le chhe.

ahā! andar pote chaitanya mahāprabhu virāje chhe tene bhūlīne tun bahār phāmphān māre chhe? bahāramān kayān tārān prabhutā ne ānand chhe? ahā! anant guṇanī prabhutānā sattvathī bharelo tun prabhu chho. ahā! āvā nij svarūpano mahimā lāvī antarmukh thā. tem karatān ja akhaṇḍit tej vaḍe tāro ātmā prabhutāthī paryāyamān shobhī uṭhashe. ā sivāy bahāramān kayānyathī tārī prabhutā pragaṭ thāy em chhe nahi. samajāṇun kāī...! lyo, -

ā pramāṇe ahīn prabhutvashaktinun varṇan pūrun thayun. -

‘sarva bhāvomān vyāpak evā ek bhāvarūp vibhutvashakti. (jem ke, gnānarūpī ek bhāv sarva bhāvomān vyāpe chhe.)’

ā shaktino adhikār chāle chhe. temān ahīn ā āṭhamī vibhutvashaktinun varṇan chhe. ahāhā...! ātmā shuddha chaitanyamay padārtha chhe te karma ane sharīrathī sadāy bhinna chīj chhe; vaḷī andar je puṇya-pāpanā vikalpo utpanna thāy chhe tenāthī paṇ ātmā vāstavamān bhinna vastu chhe, kemake te vikalpo trikāḷī chaitanyavastumān prasaratā nathī. parantu potānī je anant shaktio chhe tenāthī ātmā abhinna chhe, ek chhe; kemake sarva anant shaktio pūrī ātmavastumān abhedapaṇe vyāpak chhe. ahāhā...! ā shaktiomānthī ahīn vibhutvashaktinun varṇan karyun chhe.

kevī chhe vibhutvashakti! to kahe chhe-‘sarva bhāvomān vyāpak evā ek bhāvarūp vibhutvashakti.’ bhāv eṭale shun? ke ātmavastumān je gnān, darshan, chiti, jīvatva, prabhutva ādi shaktio chhe tene ahīn bhāv kahel chhe. bhāv shabda chār arthamān kahevāy chhe.

1. dravyane bhāv kahe chhe, 2. guṇane bhāv kahe chhe, 3. paryāyane bhāv kahe chhe, ane 4. rāgane-vikārī paryāyane paṇ bhāv kahe chhe. temān ahīn trikāḷī shaktine bhāv kahel chhe. matalab ke sarva anant shaktiomān vyāpak evā ek bhāvarūp vibhutvashakti chhe. samajāṇun kāī...?

ahāhā...! ātmadravyamān je vibhutvashakti chhe te dravyanā sarva bhāvomān vyāpak evā ek bhāvasvarūp chhe. arthāt dravyanā sarva anant bhāvomān vyāpak chhatān vibhutvashakti anant bhāvarūp thaī jatī nathī, sadā te ek bhāvarūp ja rahe

PDF/HTML Page 3971 of 4199
single page version

chhe. ahā! ekapaṇe rahīne anant guṇasvabhāvomān vyāpe evun ātmānun vibhutva chhe. ahīn gnānanun draṣhṭānt āpyun chhe ne! ke gnānarūpī ek bhāv sarva bhāvomān vyāpe chhe. tevī rīte ek bhāvarūp vibhutva sarva bhāvomān ne ātmadravyamān vyāpe chhe. ā rīte vibhutva svabhāv vaḍe ātmā vibhu arthāt sarvavyāpak chhe, ne ātmānā pratyek guṇ paṇ vibhu arthāt sarvavyāpak chhe.

anyamatamān ātmā ākhā vishvamān sarvavyāpak chhe em mānavāmān āve chhe. teo ākāshamān (lokālokamān) sarvatra bhagavānano-ek brahmano vās chhe em māne chhe, paṇ bhāī! evī ātmavastu nathī. ahīn to potānā sarva- anantā guṇ-paryāyomān vyāpak evo ātmā vibhu arthāt sarvavyāpak chhe em vāt chhe. bhāī! pratyek ātmavastu potānā svarūpane chhoḍīne potānā asaṅkhyapradeshī kṣhetranī bahār kayāny (anya dravyamān) vyāpato nathī. ahāhā...! āvo bahāranā sarva paradravyothī bhinna ane andar sarva anant guṇaparyāyomān vyāpak evo ātmā vibhu svabhāvī chhe.

to stutimān-bhaktāmar stotra ādimān-bhagavānane vibhu kahyā chhe ne? he nāth! āp vibhu chho-em kahyun chhe ne?

samādhānaḥ– hā, kahyā chhe; paṇ e to ātmānī vibhutvashaktinī apekṣhāe kahyā chhe. bhagavān kāī lokālokamān vyāpī rahyā chhe ane māṭe teo vibhu chhe em nathī. e to vibhutva svabhāvanī pragaṭatā thatān potānā sarva anantā guṇ-paryāyomān bhagavān vyāpak chhe e apekṣhāe bhagavān āp vibhu chho. em kahyun chhe. bhāī! lokālokamān vyāpe evun kāī ātmānun vibhutva nathī, paṇ potāmān rahīne lokālokane sahaj jāṇī le evun ātmānun vibhutva chhe. ahāhā...! kevaḷagnān potāmān rahīne (prasarīne) ākhā lokālokane jāṇī le tevun enun vibhutva chhe. āvī vāt chhe. samajāṇun kāī...?

aho! ā vibhutvashakti to ajab chhe. vibhutva svabhāv vaḍe jem ātmā vibhu chhe tem tenā anantā guṇ- pratyek vibhu chhe. gnān vibhu, darshan vibhu, chāritra vibhu-em darek guṇ vibhu chhe. gajab chhe ne! jem astiguṇathī badhā (anantā guṇ) astirūp chhe tem vibhutva guṇathī badhā vibhusvarūp chhe. jem astitva guṇ vyāpīne badhāne astirūp kare chhe tem vibhutva guṇ vyāpīne badhāne vibhutva arpe chhe. aho! āvī potānī vibhutvashaktine jāṇī, ā shakti ane ā shaktivān dravya evā bhedanun lakṣha chhoḍī abhed akhaṇḍ ek shaktivān dravya par draṣhṭi karavī te samyagdarshan chhe. ā dharma pragaṭ karavānī rīt chhe. bhāī! shaktio no bhed chhe te jāṇavā māṭe chhe, paṇ samyagdarshan pragaṭ karavā māṭe to bhedanun lakṣha maṭāḍī abhedanī antardraṣhṭi karavī e ja sādhan chhe.

juo, dravyamān-ātmavastumān sarva shaktio akram arthāt ek sāthe rahelī chhe, ane paryāyo kramasar ek pachhī ek sunishchit thāy chhe. ahā! gnānanī paryāy kramabaddha ek pachhī ek thāy chhe tem darek guṇanī paryāy kramabaddha ek pachhī ek thāy chhe. have keṭalāk āmān tarka kare chhe ke-“kevaḷagnānanī apekṣhāe to darek paryāy niyat kramabaddha chhe e vāt barābar chhe, parantu shrutagnān alpa chhe, māṭe shrutagnānanī apekṣhāe paryāy kramabaddha thāy e vāt barābar nathī. bāhya sādhano vaḍe jevo puruṣhārtha kare tevī paryāy thāy, kramabaddha nahi.” khāniyā tattvacharchāmān āvo tarka thayelo chhe, tenun samādhān paṇḍit shrī phūlachandajīe barābar karelun chhe. are bhāī! shakti ane shaktivān dravya evā bhedanun lakṣha maṭāḍī abhed ek trikāḷī gnāyakasvabhāv sanmukh thāy tyāre samyagdarshan pragaṭ thāy chhe ane tyāre sāthe ja bhāvashrutagnān pragaṭ thāy chhe. ā bhāvashrutagnān kevaḷagnānane anusare chhe tethī shrutagnānamān paṇ sarva paryāyo kramabaddha thāy chhe evo nirṇay hoy chhe. ahā! kevaḷagnānamān je vastuvyavasthā bhāsī tenāthī anya prakāre (viparīt) (vastuvyavasthā) shrutagnānamān bhāse to te shrutagnān kevun? te shrutagnān nathī, e to mithyāgnān ja chhe.

bhāī! ame to ahīn varṣhothī kahīe chhīe ke-pratyek dravyanī pratisamay je je paryāy thāy chhe te te kramabaddha- kramaniyamit pragaṭ thāy chhe. pratyek samaye je paryāy thavāyogya hoy te ja tyān kramaniyamit pragaṭ thāy chhe. temān kāī āghumpāchhun ke āḍunavaḷun thavāno savāl ja nathī. bhāī! ā to bhagavān kevaḷīnun pharamān chhe. jem motīnī māḷāmān jyān jyān je je motī chhe te tyān tyān (prakāshe) chhe; tene āghāmpāchhān karavā jāy to māḷā tūṭī jashe. tem darek dravyanī pratyek paryāy traṇe kāḷe je thavānī chhe te ja pragaṭ thāy chhe, temān āghumpāchhun karavā jāy to paryāyano kram tūṭī jashe ane akhaṇḍ dravya siddha nahi thāy. (arthāt mithyātva ja raheshe).

PDF/HTML Page 3972 of 4199
single page version

koī vaḷī kahe chhe-kramabaddhano artha ek pachhī ek thāy em barābar, paṇ amuk ā ja thāy em nahi. parantu evī vastusthiti nathī bhāī! dravyanī (trikāḷavartī) pratyek paryāyano kram niyat-nishchit ja chhe. koī paryāy kadīy āḍīavaḷī thaī shake nahi. darek paryāy potānā kṣhaṇik upādānanī yogyatānusār je kāḷe je thavāyogya hoy te ja te kāḷe nishchit pragaṭ thāy chhe.

juo, ātmāmān ek vibhutvashakti chhe enī ahīn vāt chhe. ā vibhutvashakti pūrā dravyamān ane tenā anant guṇomān vyāpak chhe. dravyanī anant shaktio kramabaddha paryāyapaṇe pariṇame chhe. bahidraṣhṭine teno andar svīkār thato nathī, paṇ ek abhed shuddha antaḥtattvanī draṣhṭi karatān ja paryāy kramabaddha thāy chhe teno yathārtha nirṇay thāy chhe. ame to ā vāt pravachanomān vistārathī karī chhe

prashnaḥ– to āp chhāpīne bahār pāḍavānun kaho to vahelī prasiddha thāy. uttaraḥ– ame koīne kāī kahetā nathī. tattva-vichār ane svādhyāy karavā sivāy bījā koī kāmamān ame paḍatā nathī. shun chhāpavun ne bahār pāḍavun e samājanun kām chhe, amārun te kām nathī.

ā vibhutva nāmanī shakti sarva shaktiomān vyāpe chhe, dravya-guṇ-paryāy traṇemān vyāpe chhe. tethī dravya vibhu, guṇ vibhu ne vartamān paryāy vibhu chhe. sūkṣhma vāt chhe prabhu! ā gnānasvabhāv vibhu chhe, ne gnānanī vartamān dashā vibhu chhe. gnānanī kramasar paryāy sunishchit je thavāyogya hoy te ja pragaṭ thāy chhe, ane tenī sāthe anant guṇanī paṇ te samaye sunishchit je paryāy pragaṭ thavānī hoy te ja pragaṭ thāy chhe, anant guṇanī paryāyamān paṇ ā vibhutva guṇ vyāpe chhe.

tyāre koī vaḷī kahe chhe-kramabaddha paryāy mānavāthī niyat (-niyatavād) thaī jāy chhe. are bhāī! jem dravya ane tenī shakti niyat chhe ane nishchit chhe tem potānī kṣhaṇik upādānanī yogyatā anusār samay samaye pragaṭ thatī darek paryāy paṇ niyat ja chhe. je samaye je paryāy thavāyogya chhe te ja pragaṭ thāy chhe; paṇ paryāy kramabaddha chhe evo nirṇay karanāranī draṣhṭi trikāḷī shuddha ek gnāyak upar jāy chhe tyāre ja kramabaddhano yathārtha nirṇay thāy chhe. dravyadraṣhṭi rahit agnānīne ā vāt goṭhatī nathī. te kahe chhe-shrutagnānanī apekṣhā niyat nathī. paṇ bhāī! tāro tarka yathārtha nathī, kemake shrutagnānanī apekṣhā paṇ darek paryāy kramabaddha ja chhe evo yathārtha nirṇay samyagdraṣhṭine hoy chhe. bhāī! jarā draṣhṭi sūkṣhma karī ā samajavā māṭe prayatna karavo joīe; ā avasar chhe.

prashnaḥ– hā, paṇ pañchāstikāyanī gāthā 1papamān sansārī jīvane niyat tathā aniyat em banne prakāranī paryāyo thayā kare chhe em kahyun chhe ne? gāthā ā pramāṇe chhe-

uttaraḥ– hā, pañchāstikāyanī gāthā 1papamān niyat ane aniyat paryāyanī vāt chhe. tyān svabhāv ane svabhāvalīn nirmaḷ paryāy pragaṭ thāy tene niyat kahel chhe ane vibhāv paryāy pragaṭ thāy tene aniyat kahel chhe. aniyat paryāy eṭale te āgaḷ-pāchhaḷ ke āḍī-avaḷī thāy evo tyān artha nathī. aniyat eṭale svabhāvamān anavasthit anekarūp vikārī paryāy; te paṇ je samaye pragaṭ thāy te niyat kramabaddha ja pragaṭ thāy chhe. gāthāmān ane ṭīkāmān paṇ guṇ-svabhāv ane nirmaḷ paryāyane niyat kahel chhe, ane vikārī vibhāv paryāyane aniyat kahel chhe. ahīn aniyatano artha paryāy āḍī-avaḷī thāy chhe em chhe nahi. bhāī! potānī mati-kalpanāthī shāstranā artha kare te kem chāle? na chāle. pāṇīno shītaḷ svabhāv te niyat chhe, svabhāvalīn shītaḷ dashā te niyat chhe ane agninā nimitte tenī uṣhṇa dashā te aniyat chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...!

shun thāy? lokone pūrvanā āgrah (haṭhāgrah) hoy eṭale ā bese nahi. ā vāt pahelān hatī nahi; hamaṇān sonagaḍhathī prasiddhimān āvī chhe eṭale keṭalāk haṭhapūrvak teno virodh kare chhe. e to ‘jainatattvamīmānsā’mān kevaḷagnān- svabhāvamīmānsā nāmanā prakaraṇamān pt.. shrī. phūlachandajīe ā bābate kahyun chhe ke-“jyārathī sarva dravyonī paryāyo kramaniyamit (kramabaddha) thāy chhe ā tathya pramukharūpathī badhānī sāme āvyun chhe tyārathī vidvāno dvārā āvā kutarka uṭhāvavāmān āvyā chhe. jemanā manamān evun shalya ghar karī beṭhun chhe ke kevaḷagnānane sarva dravyo ane tenī sarva paryāyonun gnātā mānī

PDF/HTML Page 3973 of 4199
single page version

levāthī sonagaḍhanā virodhamān je amārā taraphathī humalo karavāmān āvī rahyo chhe te kamajor paḍī jashe teo e chāhatā nathī ke ām janatāmān sonagaḍhano prabhāv vadhe, āthī teo kevalagnānanā sāmarthya par ja ukta prakāranā kutarka karavā lāgyā chhe. parantu, ā prakāranā kutarka karatān teo e bhūlī jāy chhe ke jainadharmamān tattvaprarūpaṇāno mūḷ ādhār ja kevaḷagnān chhe.”

‘khāniyā tattvacharchā’mān paṇ pt.. shrī phūlachandajīe lakhyu chhe ke “jinavāṇī ane ek mahāpuruṣh dvārā kramabaddha-paryāyanī svatantratāno ḍhaṇḍhero pīṭavāmān āvyo chhe tyārathī keṭalāk paṇḍito kevaḷagnānanā viṣhayamān paṇ shaṅkā karavā lāgyā chhe. jo ke kevaḷagnānanā hisābe darek paryāy kramabaddha hovānun svīkāre chhe paṇ shrutagnān apekṣhāe paryāy kramabaddha chhe e vāt temane mānya nathī. paṇ e mānyatā barābar nathī. shrutagnān chhe te kevaḷagnān anusārī chhe; shrutagnān kāī kalpanā nathī.

are jīvone mūḷ vātanī khabar nathī. shubh kriyāmān dharma mānīne beṭhā chhe paṇ evī kriyāo to jīve anant vār karī chhe. shubharāganī kriyāo to bandhanun kāraṇ chhe. shakti ane shaktivān dravya jem niyat chhe tem tenī darek paryāy niyat chhe. paryāy niyat chhe evo nirṇay karanāranī draṣhṭi trikāḷī gnāyak upar jāy chhe. ā viṣhayano abhyās karavo joīe.”

prashnaḥ– kram āvashe tyāre abhyās karīshun. uttaraḥ– abhyāsano puruṣhārtha karanārane kram āvī jāy chhe. svāmī kārtikey anuprekṣhāmān chhae dravyamān kāḷalabdhinī vāt karī chhe. je dravyanī je samaye je paryāy thavānī hoy te ja paryāy te samaye tyān pragaṭ thāy enun nām kāḷalabdhi chhe. pravachanasār gāthā 102mān dravyanī je paryāy pragaṭ thāy te tenī utpattinī janmakṣhaṇ chhe em kahyun chhe. pravachanasār gāthā 99mān paṇ hāranā draṣhṭānte kahyun chhe ke paryāy potapotānā avasare pragaṭ thāy chhe. gneyano svabhāv evo chhe ke potapotānī te te paryāy potānā avasare pragaṭ thāy. ām darek paryāyanī kāḷalabdhi chhe, paṇ tenun satyārtha gnān kone thāy? ke je nij trikāḷī shuddha antaḥdravyano āshray le tene paryāyanī kāḷalabdhinun sāchun gnān thāy chhe. bākī paryāyanā kram sāme (tākīne) joyā kare te to paryāyamūḍh chhe, tene kāḷalabdhinī khabar nathī.

paṇḍitapravar shrī ṭoḍaramalajīe mokṣhamārga prakāshakanā 9mā adhikāramān kāḷalabdhi ane bhavitavya koī vastu nathī em kahyun chhe. to āmān shun samajavun?

bhāī, tyān shiṣhyano prashna chhe ke- “prashnaḥ– mokṣhano upāy kāḷalabdhi āvatān bhavitavyānusār bane chhe ke mohādikano upashamādik thatān bane chhe, ke potānā puruṣhārthathī udyam karatān bane chhe? te kaho. jo pahelān be kāraṇo maḷatān bane chhe to tame amane upadesh shā māṭe āpo chho? tathā jo puruṣhārthathī bane chhe to sarva upadesh sāmbhaḷe chhe chhatān temān koī puruṣhārtha karī shake chhe tathā koī nathī karī shakatā tenun shun kāraṇ?

uttaraḥ– ek kārya thavāmān anek kāraṇo maḷe chhe. mokṣhano upāy bane chhe tyān to pūrvokta traṇe kāraṇo maḷe chhe tathā nathī banato tyān e traṇe kāraṇo nathī maḷatān; pūrvokta traṇ kāraṇo kahyān temān kāḷalabdhi vā bhavitavya (honahār) to koī vastu nathī, je kāḷamān kārya bane chhe te ja kāḷalabdhi tathā je kārya thayun te ja bhavitavya. vaḷī je karmanā upashamādik chhe te to pudgalanī shakti chhe, teno kartāhartā ātmā nathī, tathā puruṣhārthathī udyam karavāmān āve chhe te ā ātmānun kārya chhe māṭe ātmāne puruṣhārthapūrvak udyam karavāno upadesh āpīe chhīe. have ā ātmā je kāraṇathī kāryasiddhi avashya thāy te kāraṇarūp udyam kare tyān to anya kāraṇo avashya maḷe ja ane kāryanī siddhi paṇ avashya thāy ja, tathā je kāraṇathī kāryasiddhi thāy athavā na paṇ thāy te kāraṇarūp udyam kare to tyān anya kāraṇo maḷe to kāryasiddhi thāy, na maḷe to na thāy. have jinamatamān je mokṣhano upāy kahyo chhe tenāthī to mokṣha avashya thāy ja, māṭe je jīv shrī jineshvaranā upadesh anusār puruṣhārthapūrvak mokṣhano upāy kare chhe tene to kāḷalabdhi vā bhavitavya paṇ thaī chūkayān tathā karmanān upashamādi thayān chhe tyāre to te āvo upāy kare chhe, māṭe je puruṣhārtha vaḍe mokṣhano upāy kare chhe tene to sarva kāraṇo maḷe chhe ane avashya mokṣhanī prāpti thāy chhe evo nishchay karavo.”

juo, ahī kāryanān sarva kāraṇo ek sāthe ja samakāḷ hoy chhe em kahyun chhe. jīv potānā trikāḷī dravya svabhāv-sanmukhano puruṣhārtha kare tyāre je samakit ādi nirmaḷ paryāy pragaṭ thaī te ja bhavitavya chhe, ane te paryāy

PDF/HTML Page 3974 of 4199
single page version

tenā svakāḷe pragaṭ thaī te tenī kāḷalabdhi chhe. kāḷalabdhi ane bhavitavya kāī je nirmaḷ paryāy pragaṭ thaī enāthī bhinna vastu nathī. vaḷī te ja vakhate karmanā upashamādi paṇ svayam nimittapaṇe hoy ja chhe. āvo sahaj ja yog hoy chhe. māṭe potānā trikāḷī ek gnāyakasvabhāvanī je draṣhṭi kare chhe tene ja kāḷalabdhinun sāchun gnān thāy chhe bākī dhāraṇāthī kāḷalabdhi-kāḷalabdhi em kahe, paṇ tene kāḷalabdhinī khabar nathī arthāt tene kāḷalabdhi thaī ja nathī. samajāṇun kāī...? ahā! āvo vītarāgano mārag vītarāg mārganā antar-puruṣhārthathī pragaṭ thāy chhe.

juo, pañchāstikāyanī gāthā 172mān chāre anuyoganun tātparya vītarāgatā kahyun chhe. tyān ṭīkāmān kahyun chhe-“ vistārathī bas thāo. jayavant varto vītarāgapaṇun ke je sākṣhātmokṣhamārgano sār hovāthī shāstratātparyabhūt chhe.” ām chāre anuyogano sār vītarāgatā chhe. ā vītarāgatā kayāre pragaṭ thāy? ke trikāḷī shuddha ek gnāyakabhāvano āshray kare tyāre paryāyamān vītarāgatā pragaṭ thāy chhe; nimitta, rāg ke paryāyanā āshraye vītarāgatā pragaṭ thatī nathī. ām chāre anuyogano sār ā chhe ke ek svadravyano-nij gnāyakavastuno āshray karavo. svadravyano āshray karyā vinā paryāyanā kramabaddhapaṇānun sāchun gnān thatun nathī.

vaḷī paryāyanā kramane āḍo-avaḷo māne tenun to paralakṣhī bāhya gnān paṇ jūṭhun chhe, to pachhī tene dravyadraṣhṭi kayānthī pragaṭ thāy? pañchāstikāyamān paryāyane aniyat kahel chhe tyān paryāy āḍī-avaḷī ke kramarahit āgaḷ- pāchhaḷ thāy chhe evo teno artha nathī; tyān to vikārī-vibhāv paryāyane aniyat kahel chhe. vāstavamān vikārī paryāy paṇ kramabaddha svakāḷe pragaṭ thāy chhe. koī paṇ paryāy āghī-pāchhī thāy evo vastuno svabhāv ja nathī, evī vastu ja nathī.

dāmanagaranā ek sheṭh hatā. teo digambar shāstro vāñchatā, paṇ temanī draṣhṭi viparīt hatī. temaṇe ek vār amane pūchhelun ke-chovīs tīrthaṅkar, bār chakravartī-e badhā kāḷe (svakāḷe) thāy chhe māṭe kāḷalabdhi āve tyāre kārya thāy. tyāre kahyun’tun ke-kāḷalabdhinun gnān kone hoy chhe-khabar chhe? gnāyakasvarūpī bhagavān ātmāno je āshray kare chhe tene kāḷalabdhinun sāchun gnān hoy chhe. bākī kāḷalabdhi sāme mon tākīne bese tene kāḷalabdhi pākatī ja nathī. savāre āvyun hatun ne pravachanamān ke-

ahāhā...! potānā shuddha ek sachchidānandasvarūp prabhu ātmāno jyāre āshray le, tyān ja rame, ane tyān ja magna thaī rahe tene amr̥utadhārāsvarūp vītarāgatā pragaṭ thāy chhe; ane ā vītarāgatā bār aṅg ane chaud pūrvano sār chhe.

jinasvarūp pote ātmā chhe; ek teno āshray kare te ja dharma chhe. bākī badhun karma chhe, sansār chhe. ā bhagavānanī vāṇīno marma nām rahasya chhe. bhāī! samakitathī māṇḍīne pūraṇ mokṣha sudhīnī badhī ja dashā ek shuddha ātmadravyanā āshraye chhe.

paṇ are! jain kuḷamān-digambaramān janmelāne paṇ jain tattvanī khabar nathī! koī ek paṇḍit kahetā hatā ke-digambar kuḷamān janmyā te badhā samyagdraṣhṭi chhe, have vrat ane chāritra dhāraṇ karī le eṭale bas kalyāṇ thaī jāy. lyo, āvī vāt! have shun kahevun? ‘mokṣhamārga prakāshak’mān pt.. shrī ṭoḍaramalajīe shvetāmbarādine to anyamat kahel chhe, paṇ tyān jain kuḷamān janmelā ane digambar jainadharmanī bāhya mānyatā hovā chhatān paṇ jīvane andar sūkṣhma mithyātva rahī jāy chhe tenun vistārathī sātamā adhikāramān varṇan karyun chhe. bhāī! kuḷathī ne janmathī jainapaṇun nathī bāpu! ahīn to antaramān-antaḥtattvamān samāī jāy te jain chhe. bākī bahāranā kriyākāṇḍ to badhān karmanān kām bāpu! enāthī karma nām sansār nīpaje, dharma nahi.

ahā! mithyātva te ja mūḷ sansār chhe. ā bairān-chhokarān badhān par chhe temān sansār nathī ane potānā dravya- guṇamāny sansār nathī. ek samayanī paryāyamān mithyātvādi bhūl chhe, ane te bhūl maṭāḍatān (svadravyanā āshraye) mokṣhamārga pragaṭ thāy chhe. aho! digambar santo-bhagavān kevaḷīnā keḍāyatīoe mārga bahu chokkho spaṣhṭa karīne batāvyo chhe. paṇ shun thāy? lokono jhukāv bahāramān (kriyākāṇḍamān vā viṣhayakaṣhāyamān) chhe eṭale teo shuddha tattvane jāṇavā prati udyamashīl thatā nathī!

PDF/HTML Page 3975 of 4199
single page version

chhae dravyamān kāḷalabdhi chhe. dravyanī pratyek paryāy svakāḷe pragaṭ thāy tenun nām kāḷalabdhi chhe, te enī janmakṣhaṇ chhe. paryāy potānā svakāḷe pragaṭ thāy evo ja gneyano svabhāv chhe. shrī jayasenāchāryadeve pravachanasāranā gneyādhikārane samyagdarshanano adhikār kahyo chhe. gneyano svabhāv ja evo chhe ke je samaye je paryāy thavānī hoy te ja thāy; te tenī janmakṣhaṇ chhe em samyagdraṣhṭi pratīti kare chhe. samyagdarshanano viṣhay bhale abhed ek gnāyak chhe, paṇ gnānapradhān shailīthī gnān ane gney-bannenī yathārtha pratītine samyagdarshan kahevāmān āve chhe. ekalā dravyanī abhed draṣhṭi te samyagdarshan-e darshanapradhān kathan chhe. jyāre-

pravachanasār gāthā 242mān gnānapradhān shailīthī samyagdarshananī vyākhyā karī chhe. tyān kahyun chhe-“gneyatattva ane gnātr̥utattvanī tathā prakāre (jem chhe tem, yathārtha) pratīti jenun lakṣhaṇ chhe te samyagdarshanaparyāy chhe; gneyatattva ane gnātr̥utattvanī tathāprakāre anubhūti jenun lakṣhaṇ chhe te gnānaparyāy chhe; gney ane gnātānī je kriyāntarathī nivr̥utti tenā vaḍe rachātī draṣhṭignātr̥utattvamān pariṇati jenun lakṣhaṇ chhe te chāritraparyāy chhe.”

juo, ahīn gnānapradhān shailīthī samyagdarshananī vyākhyā chhe. draṣhṭipradhān kathanamān ekalā abhedanī shraddhāne samyagdarshan kahyun chhe. shrīmad rājachandrarachit ātmasiddhimān ‘anubhav, lakṣha, pratīt’-em shabdo āve chhe. tyān anubhav te chāritraparyāy, lakṣha te gnānanī paryāy ne pratīt te shraddhānī paryāy chhe. pravachanasāramān anubhavane gnānaparyāy kahī chhe, tathā shubharāganī kriyāthī nivr̥utti ane jāṇanār-dekhanār svabhāvamān ramaṇatāne chāritranī paryāy kahī chhe. nagnadashā ane pañch-mahāvratanī kriyā e kāī vāstavik chāritra nathī.

prashnaḥ– to samyagdarshan be prakāranun chhe? uttaraḥ– nā, samyagdarshan be prakāre nathī. samyagdarshan to ekalī nirvikalpa pratītirūp ek ja prakāranun chhe; tenun kathan be prakāre chhe-ek darshanapradhān ane bījun gnānapradhān. pravachanasāramān gnānapradhān nirūpaṇ chhe, samayasāramān darshanapradhān nirūpaṇ chhe.

ahāhā...! je jīv vibhu evā potānā shuddha chaitanyasvarūpano vishvās-pratīti karī temān ja ṭhare chhe te anant guṇanī vibhūti-anant chatuṣhṭayādi nijavaibhavane prāpta thāy chhe.

ā pramāṇe ahīn vibhutvashaktinun varṇan pūrun thayun.

‘samasta vishvanā sāmānya bhāvane dekhavārūpe (arthāt sarva padārthonā samūharūp lokālokane sattāmātra grahavārūpe) pariṇamatā evā ātmadarshanamayī sarvadarshitvashakti.’

ākhā vishvane sāmānyapaṇe bhed pāḍayā vinā dekhe evī sarvadarshitvashaktinun ahīn varṇan chhe. ā jīv chhe, ā jaḍ ajīv chhe, ā guṇ chhe, ā guṇī chhe, ā bhavi chhe, ā abhavi chhe ityādi bhed pāḍayā vinā sarva lokālokane sāmānya sattāpaṇe dekhavārūp pariṇamatī evī ātmadarshanamayī sarvadarshitvashakti chhe. lokālokane sattāmātra sāmānyapaṇe dekhe eṭale padārtha chhe bas eṭalun dekhe. ā ātmā chhe em bhed pāḍe e to gnān thaī gayun. darshan koī bhed pāḍatun nathī.

ahīn ā je sarvadarshitvashakti kahī chhe te ātmadarshanamayī chhe. tyāre koī kahe chhe-sarvane dekhe em kahetān sarvamān anantā par āvī gayā, ane tethī parane dekhe em paṇ āvī gayun; to ātmadarshanamayī kevī rīte chhe? arthāt pūrā lokālokane dekhe to tenī apekṣhā āvī ke nahi?

samādhānaḥ– are bhāī! sarvadarshitvashakti dekhavārūpe pariṇame te ātmadarshanamayī pariṇām chhe. jarā sūkṣhma vāt chhe. ātmadarshanamayī pariṇām chhe eṭale shun? ke svane dekhatān sahaj ja ākhā vishvane dekhī le chhe, vishvane dekhavā māṭe vishva prati upayog joḍavo paḍato nathī. sarva shabde sva-par sahit ākhun lokālok āvī gayun. sarvane dekhe chhe em kahīe emān parane dekhe chhe em paṇ āvī gayun paṇ parane dekhe chhe em kahīe e to asadbhūt vyavahāranay chhe. bākī sarvadarshitvashaktinā dekhavārūp je pariṇām thāy te ātmadarshanamayī pariṇām chhe, svāshrayī pariṇām chhe. temān paranī

PDF/HTML Page 3976 of 4199
single page version

-lokālokanī koī apekṣhā nathī. ahāhā...! potāmān sarvadarshitvashaktinun svarūp chhe te pariṇamatān te shakti ātmadarshanamayī thāy chhe. emān parane dekhun em vāt ja nathī. je ātmadarshanamay pariṇām chhe, te kāī paradarshanamay thatun nathī.

ākhun vishva, anantā dravya, tenā guṇo tathā tenī paryāyo-ā ākhun lokālok sāmānya sattāpaṇe mahāsattārūp chhe. mahāsattā nāmanī koī bhinna sattā chhe em nathī, paṇ badhun chhe... , chhe... , chhe evun bhed pāḍayā vinā sāmānyarūpe je hovāpaṇun tene mahāsattā kahe chhe. ā mahāsattāne grahavārūpe pariṇamit ātmadarshanamayī sarvadarshitvashakti chhe. ā sarvadarshitvashakti ane shaktivān ātmadravya-evo bhed dūr karī trikāḷī ātmadravyanī abhedadraṣhṭi karatān shaktinun paryāyamān pariṇaman thāy chhe, ane te ātmadarshanamayī chhe em kahe chhe. samajāṇun kāī...?

ahāhā...! paramātmā kevaḷī kahe chhe-ātmāmān jem jīvatva, chiti, dr̥ushi ādi shaktio chhe tem temān anādi-anant ek sarvadarshitva nāmanī shakti chhe. em to drashishaktimān ā sarvadarshitvashakti garbhit chhe. paṇ drashishaktimān tyān sarvadarshīpaṇānī vāt na karī te kāraṇe ā sarvadarshitvashakti alagathī darshāvī chhe. ahā! sarvadarshitvashaktinun dharanār trikāḷī ātmadravya jyān draṣhṭimān āvyun ke sarvadarshitvashaktinun paryāyamān pariṇaman thayun ane tyāre sva-parane sarvane dekhavānī paryāy potāmān potāthī potārūp sahaj ja pragaṭ thaī chhe. sarva-lokālok chhe to te dekhavārūp paryāy ahīn pragaṭ thaī chhe em nathī, ane temān sarvane-lokālokane dekhavānī apekṣhā chhe em paṇ nathī; kemake sarvadarshitvashakti ātmadarshanamayī chhe.

sarvadarshitvashakti pariṇat thatān sarvane dekhe temān paranī apekṣhā chhe em nathī, sarvane dekhavārūp pariṇām sahaj ja potāmān potāne kāraṇe pragaṭ thayā chhe. ā viṣhay par san. 1983 mān ek charchā thayelī. jāmanagaramān ek mumukṣhu vakīl hatā. temane digambar shāstrono sauthī pratham abhyās hato. temanī sāthe ek dāmanagaranā sheṭhane charchā thaī. sheṭh kahe ke-lokālok chhe to sarvagnaparyāy pragaṭ thāy chhe. ahīn vakīl kahe-em nahi, sarvagnaparyāy potānā kāraṇe pragaṭ thāy chhe, lokālok chhe māṭe sarvagnadashā chhe em chhe nahi. pachhī te banne āvyā amārī pāse. tyāre ame kahyun- bhāī! ātmā gnasvarūp-sarvagnasvarūp chhe. tene parasambandhī ne potāsambandhī jāṇavānī gnānanī je paryāy pragaṭ thāy te potāmān potāthī thāy chhe, paranā kāraṇe nahi. lokālok chhe māṭe bhagavān kevaḷīne sarvagnadashā pragaṭ thaī chhe em chhe nahi.

are bhagavān! tārāmān keṭalī apār r̥uddhi bharī chhe-tane tenī khabar nathī! tun paramān mūḍh thayo chho, paṇ ānhī āchāryadev kahe chhe-tārāmān ek sarvadarshitva nāmanī shakti trikāḷ paḍī chhe. teno ādhār andar trikāḷī dravya chhe. ahā! te trikāḷī dravyano āshray letān sarvadarshitvashaktinun paryāyamān svaparane dekhavārūp pariṇaman thāy chhe te, kahe chhe, ātmadarshanamayī chhe, te pariṇaman paradarshanamay nathī, paranā lakṣhe thayun nathī, paramay nathī. have āmān keṭalākane kāī pharak na lāge, paṇ āmān to pūrva-pashchimano pher chhe bhāī!

ā sarvadarshitvashakti chhe te potānā sahaj svabhāvarūp pāriṇāmikabhāve chhe. ahāhā...! jem sahaj svābhāvik pāriṇāmikabhāvamay ātmā chhe tem tenī sarvadarshitvashakti pāriṇāmikabhāvarūp chhe. temān koī paranī- nimittanī apekṣhā nathī. ahāhā...! pāriṇāmikabhāvamay nij trikāḷī ātmadravyano āshray letān paryāyamān sarvadarshitvashaktinun pariṇaman thāy chhe te kṣhāyopashamik ke kṣhāyikabhāvarūp hoy chhe. shaktinī pūrṇa paryāy te kṣhāyikabhāv chhe, ne tenī adhurī paryāy te kṣhāyopashamikabhāvarūp chhe, sāthe samyagdarshan ane samyakchāritranī paryāy pragaṭe chhe te aupashamik, kṣhāyopashamik ke kṣhāyikabhāve hoy chhe, ne te kāḷe je rāg bākī chhe te audayikabhāv chhe. juo, sādhak ātmāne-

-pratīti upasham, kṣhayopasham ke kṣhāyikabhāvarūp hoy chhe, -chāritranī dashā upasham ke kṣhayopashamabhāvarūp hoy chhe. ane -gnān-darshan kṣhayopashamabhāvarūp hoy chhe. samasta vishvanā sāmānyabhāvane dekhavārūpe pariṇat evī ātmadarshanamayī sarvadarshitvashakti-ām kahyun chhe emān ‘pariṇat’ shabda kahyo chhe te sūkṣhma arthanun suchan kare chhe. sharuātamān ja em kahyun hatun ke kramarūp ane akramarūp pravartato-gnānanī sāthe avinābhāvī sambandhavāḷo anant dharmasamūh je kāī jevaḍo lakṣhit thāy chhe, te saghaḷoy kharekhar ek ātmā chhe. ahīn kramamān vikārī pariṇāmanī vāt ja nathī, kemake ātmānī shaktio trikāḷ shuddha ja chhe ne tenī pariṇati kramasar shuddha ja thāy chhe em ahīn vāt chhe. je shaktio-guṇ chhe te akramarūp chhe, ane tenī vyaktio kramasar shuddha chhe em

PDF/HTML Page 3977 of 4199
single page version

vāt chhe. te kramarūp ane akramarūp dharmonā samūhane ātmā kahyo chhe.

‘pariṇat’ shabdanī sūkṣhmatā upar vichār āvel chhe tenun spaṣhṭīkaraṇ karīe chhīe. amāre to ākho di’ tattvavichār e ja dhandho chhe ne!

are bhāī! ātmāmān jo darshan guṇ na hoy to ātmavastu adrashya thaī jāy; ne ātmavastu adrashya thāy to sarvavastu adrashya thāy. em thatān sarva gneyavastuno abhāv ṭhare. māṭe darshan guṇ pradhān chhe, sarvadarshitva pradhān chhe.

adhyātma pañchasaṅgrahamān em kahyun chhe ke abhavine gnān chhe paṇ gnānanī pariṇati nathī. abhavi jīvane 11 aṅg ane 9 pūrvanī labdhi hoy chhe. ā gnān chhe, paṇ gnānanī pariṇati nathī. ahā! ek āchārāṅgamān aḍhār hajār pad hoy chhe, ne ek padamān pa1 kroḍathī jhājhā shlok hoy chhe. tenāthī bamaṇun sūyaḍāṅg, em uttarottar bamaṇā bamaṇā agiyār aṅg ane nav pūrvanun gnān abhavi jīvane hoy chhe, paṇ tene gnānanī pariṇati nathī, pariṇat gnān nathī, kemake gnānasvarūpī bhagavān ātmāno āshray tene nathī. sva-āshraye je gnān pragaṭ thāy tene gnānapariṇati kahevāmān āve chhe. samajāy chhe kāī...?

adhyātma pañchasaṅgrahamān draṣhṭānt āpyun chhe. sītājīne chhoḍāvavā māṭe rāvaṇ sāthe lakṣhmaṇajīne yuddha thayun; tyāre rāvaṇe lakṣhmaṇajīne shakti mārī. te vaḍe lakṣhmaṇ beshuddha thaī gayā. te prasaṅge rāmachandrajī mūrchchhit lakṣhmaṇajīne sambodhīne kahe chhe-

he lakṣhmaṇ! sītājīne rāvaṇ laī gayo, tun ām beshuddha thaī gayo. mātā pāse have hun shun javāb āpīsh? māṭe bhāī, jāg! bandhu! ek vār bol. ām rāmachandrajī shokātur thaī vilāp kare chhe. tyāre temane koī nimittagnānīe kahyun, -bharatanā rājyamān ek rājānī ek kumvārī kanyā vishalyā chhe. tene evī labdhi pragaṭ chhe ke tenā snānanun jaḷ lakṣhmaṇajī par chhāṇṭavāmān āve to lakṣhmaṇajī mūrchchhā tajī tatkāl beṭhā thashe.

ā vishalyā te koṇ? te pūrva bhavamān chakravartīnī putrī hatī. tene koīe jaṅgalamān chhoḍī dīdhelī. tyān ek moṭo ajagar tene gaḷī gayo. jarā moḍhun bahār hatun tyān tenā pitā jaṅgalamān tyān āvī pahoñchyā ane bāṇathī ajagarane māravānī taiyārī karī. to kanyāe pitāne kahyun, -pitājī, ajagarane mārasho mā; men to yāvat jīvan anna-jaḷano tyāg karyo chhe. hun have koī rīte bachun em nathī, māṭe ajagarane nāhak mārasho nahi. ahā! kevī dr̥uḍhatā! ne kevī karuṇā! ā kanyā marīne bharatanā rājyamān ek rājāne tyān rājakumvarī vishalyā thaī avatarī.

sainiko e kanyāne laī āvyān. vishalyāe jevo lashkaranā paḍāvamān pravesh karyo ke ghāyal thayelā sainikonā ghāv kṣhaṇamātramān ja āpoāp rūjhāī gayā ane tenun snānajaḷ jevun lakṣhmaṇajī par chhāṇṭavāmān āvyun ke tarat lakṣhmaṇajīnī mūrchchhā utarī gaī ane teo bhānamān āvyā, kṣhaṇavāramān lakṣhmaṇajī ūbhā thaī gayā, rāvaṇe mārelī shakti khulī gaī. pachhī to vishalyā sāthe lakṣhmaṇajīe lagna karyān.

ahīn siddhānt em chhe ke-trikāḷ gnānānand-sachchidānandasvarūp bhagavān ātmā nirmaḷ pariṇatirūp ramaṇī sāthe joḍāy chhe tyān tenā anant guṇorūp shakti paryāyamān khulī jāy chhe. shaktivān dravya sāthe joḍāīne je nirmaḷ dashā andar pragaṭī tene ahīn ‘pariṇat’ kahī chhe. shakti paryāyamān khīle nahi, kāryarūp pariṇame nahi to shakti paḍī chhe teno sho lābh! sarvadarshitvashakti dekhavārūp pariṇat kahī tyān shaktinī nirmaḷ pragaṭatānī vāt chhe, ane te pragaṭatā ātmadarshanamay chhe, paradarshanamay nathī em kahe chhe.

ā adhyātma vāṇī bahu sukṣhma bhāī! have shubhabhāvamān dharma mānī santuṣhṭa chhe tene ā gaḷe kem utare? paṇ shubhabhāv e kāī apūrva nathī bhāī! pūrve anant vār jīve shubhabhāv karyā chhe. ahā! navamī graiveyakanā ahamindra padane pāme evā shuklaleshyānā pariṇām ā jīve anantavār karyā chhe. āve chhe ne ke-

PDF/HTML Page 3978 of 4199
single page version

ahā! ā shukalaleshyā judī chīj chhe, ne shukladhyān judī chīj chhe, shukladhyān to bhāvaliṅgī munivarane shreṇī chaḍhe tyāre samyagdarshanapūrvak hoy chhe. jyāre shuklaleshyārūp pariṇām to abhavine paṇ thāy chhe. bahu ujaḷā ati mandakaṣhāyarūp pariṇām te shuklaleshyā chhe. shukla leshyāvāḷo jīv chhaṭhṭhā devalokamān jāy chhe. navamī graiveyak janārā jīvane to ghaṇā uñchā shuklaleshyānā shubhabhāv mandakaṣhāyarūp hoy chhe. chhaṭhṭhā devalokamān samyagdraṣhṭi paṇ jāy to shuklaleshyānā tene pariṇām hoy chhe; parantu navamī graiveyak janārane to ahā! ethīy adhik kevā uñchā mandakaṣhāyarūp shuklaleshyānā pariṇām hoy chhe! chhatān ā bhāv dharma nathī, e to kaṣhāyano ja ansh chhe, ākuḷatāmay chhe. te dharmarūp nahi ne dharmanun kāraṇey nahi.

ā shaktino adhikār chāle chhe. bhagavān ātmāmān anant shaktio chhe. ahīn āchāryadeve 47 shaktinun ati sūkṣhma ane alaukik varṇan karyun chhe. kramarūp pariṇat ane akramarūp pravartatā anant dharmonā samudāyane ahīn ātmā kahyo chhe. ekalī shaktio paḍī chhe em vāt nathī; shaktiono bhaṇḍār paryāyamān kholī nākhyo chhe. have āvī adbhut mūḷ chīj potānī samajatā nathī ne loko virodh kare chhe! paṇ ā bhagavān kevaḷīno param satya mārga chhe.

shrīmadnā ek patramān āve chhe ke-chothā guṇasthāne samyagdraṣhṭine kevaḷagnān shraddhāpaṇe pragaṭ thayun chhe. eṭale shun? kevaḷagnān pariṇamanarūpe paryāyamān to teramā guṇasthāne pragaṭ thashe. parantu chothā guṇasthānavāḷāne potānā shraddhānamān kevaḷagnānanī pratīti thaī chhe tethī tene shraddhāpaṇe kevaḷagnān thayun chhe em kahīe chhīe. shaktinun ane shaktinī ansharūp ne pūraṇasvarūp pragaṭatānun samakitīne yathārtha gnān-shraddhān hoy chhe ane tethī shraddhāpaṇe samakitīne kevaḷagnān ne mokṣha thayo chhe em kahevāmān āve chhe.

are, potānā nidhān par najar nākhe to samajāy ne? ahā! jyān potānā nidhān par najar nākhe ke tarat nirmaḷ paryāy pragaṭ thāy chhe. temān vikāranī to gandhey nathī. je nirmaḷ pariṇām pragaṭayā te bhāvarūp chhe, ne temān vikārī bhāvano abhāv chhe. ānun nām anekānta chhe. shakti andar paḍī chhe te svābhimukh thatān ja andar khīlī jāy chhe. ahā! potānī pariṇatirūpī ramaṇī sāthe ramatān-antar ekāgra thaīne ramaṇatā karatān-te nirākul ānandanā bhog de chhe; ahā! āvun chhe ānandanun janmasthān! ānun nām dharma ne ā mokṣhano mārag chhe. bākī badhān thothān chhe.

ā shaktinā varṇanamān be vāt mukhyapaṇe samajavā jevī kahī chhe.

ā pramāṇe ā sarvadarshitvashaktinun varṇan pūrun thayun.

‘samasta vishvanā visheṣh bhāvone jāṇavārūpe pariṇamatā evā ātmagnānamayī sarvagnatvashakti.’ ‘badhun chhe’ bas eṭalī ja vāt darshanashaktimān hatī. bhed pāḍayā vinā sāmānyapaṇe ākhun vishva, lokālok astirūpe chhe em darshanashaktimān dekhavāmān āve chhe. ā ātmā chhe, ā jaḍ chhe, ā siddha chhe, ā sādhak chhe, ā guṇ chhe, ā paryāy chhe-evo bhed darshanashaktino viṣhay nathī. vishvanā je anantā visheṣh bhāvo chhe te badhāyane visheṣhapaṇe-bhinna bhinna jāṇe evī ātmānī sarvagnatvashakti chhe. jāṇe eṭalun ja hon; emān ṭhīk-aṭhīk kare e sarvagnatvashaktinun kām nathī. samajāṇun kāī...?

adhyātma pañchasaṅgrahamān kahyun chhe ke-ek samayamān sarvane bhed pāḍayā vinā astitvarūpe dekhavun te sarvadarshitva shaktinun kārya chhe, ane te ja samayamān sarva dravya-guṇ-paryāyane bhinna bhinna bhed pāḍīne jāṇavun te sarvagnatvashaktinun kārya chhe. te banne paryāy ek samayamān ekīsāthe chhe. aho! ek paryāy ek ja samayamān sarvane sāmānyapaṇe sattārūpe dekhe ane bījī paryāy te ja samayamān sarvane visheṣhapaṇe bhed pāḍīne jāṇe evo ātmāmān koī adbhutaras chhe. tyān nav ras varṇavyā chhe temān adbhutarasanun āvun alaukik varṇan karyun chhe.

PDF/HTML Page 3979 of 4199
single page version

aho! bhagavān ātmā divya chitchamatkār prabhu chhe. enā nirṇayamān anantā kevaḷī-siddha bhagavanto sahit sarva lokālokanā visheṣh bhāvono nirṇay samāī jāy chhe. ahā! ā sarvadarshitva ane sarvagnatvashakti to mahā āshcharyakārī chhe. ahā! sarva lokālokanā anantā bhāvone dekhe-jāṇe paṇ te prati (gnān-darshanano) upayog joḍavo paḍe nahi, ane kayāny parano āshray nahi. gajab vāt chhe prabhu! chaitanyasvabhāvamay ātmāno ā adbhut ras chhe; ahā! jemān vītarāgī vīratāno vīraras ne anākuḷ ānandarūp shāntaras samāy chhe-evo ātmāno ā alaukik adbhut ras chhe.

sarva lokālokane sattāmātra sāmānya dekhavārūpe pariṇame chhe te sarvadarshitvashakti chhe, ane te ja samayamān vishvanā samasta visheṣh bhāvone bhed pāḍīne jāṇavārūp pariṇame te sarvagnatvashakti chhe. visheṣh bhāvo shun? visheṣh bhāvomān trikāḷī dravyasvabhāv, guṇabhāv, paryāyabhāv, ekek paryāyamān anant avibhāg pratichchhed, traṇe kāḷanā anantā kevaḷī bhagavanto sahit sarva anantā dravyo jāṇavāmān āve chhe. ahā! kevaḷī bhagavān ke jemanā gnānamān lokālok jaṇāy-evā anantā kevaḷī bhagavanto kevaḷagnānanī ek paryāyamān jaṇāy te kevaḷagnānanī ek samayanī paryāyanī tākāt keṭalī? nigodiyā jīvane akṣharanā anantamā bhāge gnānano vikās chhe. temān anant avibhāv pratichchhed hoy chhe. kevaḷagnānanī paryāyanun to shun kahevun? ahāhā...! kevaḷagnānanī ek paryāyamān anant anant avibhāg pratichchhedo chhe. tene bhinna bhinna karīne bhagavān kevaḷī jāṇe evun kevaḷagnānanun apār aparimit anantu sāmarthya chhe. ahā! pratyek jīvamān āvī sarvagnatvashakti andar trikāḷ paḍī chhe. paṇ tenī antarmukh thaī pratīti kare to khabar paḍe ne? stavanamān āve chhe keḥ-

ahā! nigodanā jīv paṇ sattāe shuddha trikāḷ ek gnāyakabhāvasvarūp chhe em he bhagavān! āpe kevaḷagnānamān joyun chhe. bhāī! ā puṇya-pāpanā bhāv thāy te kāī ātmā nathī. gambhīr vāt chhe prabhu! nigodanā jīv paṇ svabhāve shakti-apekṣhā shuddha chhe; paryāyamān ashuddhatā chhe, paṇ e to ek samayanī chhe. ek samayanī paryāyamān bhūl chhe, bākī vastu to andar trikāḷ shuddha paḍī chhe. ahā! āvī nij ātmavastumān ekāgra thaīne pravarte tyān sarvagnasvabhāvanī pratīti pragaṭ thāy chhe, hun sarvagnasvabhāvī chhun em tyāre nishchay thāy chhe, parantu alpagnapaṇun māne tyān sudhī sarvagnasvabhāvanī pratīti nathī, arthāt tyān sudhī tene sarvagnasvabhāv pariṇat nathī. samajāy chhe kāī...?

ahāhā...! pote shuddha ek gnānānand-sachchidānand prabhu ātmā chhe em nishchay karī temān ekāgra thatān māro sarvagnasvabhāv chhe arthāt māro kevaḷagnān eṭale ekalo gnānasvabhāv chhe em kevaḷagnānasvabhāvanī shraddhā-pratīti pragaṭ thāy chhe. ahā! chothe guṇasthāne ām kevaḷagnānasvabhāvanī jene pratīti pragaṭ thaī chhe tene shraddhāpaṇe kevaḷagnān pragaṭ thayun chhe. gnānanī kevaḷagnānarūp pūrṇa dashā to teramā guṇasthāne thāy chhe, paṇ potānā shuddha sarvagnasvabhāvanī pratīti thatān paryāyamān shaktinun pariṇaman thayun, shakti pariṇat thaī tene tyān shraddhāpaṇe kevaḷagnān thayun em kahevāmān āve chhe. āvī vāt! have āmān keṭalākane em lāge ke dharmano ā kaī jātano upadesh?

are bhāī! trikāḷī dhruv akhaṇḍ ek gnāyakasvabhāvī ātmadravyanī draṣhṭi-pratīti karatān agnānajanya parano mahimā uḍī jāy chhe; pariṇām svamān-svasvarūpamān vishrānt thāy chhe, ṭhare chhe, ne ātmāmān darshan, gnān, shraddhā, sukh, vīrya, prabhutva ādi anant shaktionun nirmaḷ nirmaḷ pariṇaman ek sāthe uchhaḷe chhe, pragaṭe chhe. ā ja dharma ne ā ja mokṣhamārga chhe. sādhya ātmānī ā rīte ja siddhi thāy chhe. ā sivāy vrat pāḷavān, dayā pāḷavī ityādi vyavahār-rāg kāī dharma nathī, dharmanun sādhaney nathī, vāstavamān to te rāg hovāthī bandhanasvarūp ja chhe. are prabhu! rāganī mamatānī āḍamān tārān param nidhān tārī najaramān āvyān nahi!

ahīn kahe chhe-ātmāmān vishvanā visheṣh bhāvone jāṇavārūpe pariṇat evā ātmagnānamayī sarvagnatvashakti chhe. āmān ekalī shaktinī vāt nathī, paṇ pariṇat thayelī ātmagnānamayī shaktinī vāt chhe. andar sarvagnatvashakti paḍī chhe tenī pariṇati pragaṭ thaī chhe te ātmagnānamayī chhe. ātmāne ekane jāṇavārūpe pariṇat thāy evī sarvagnatvashakti chhe.

to shun te (-pariṇati) parane jāṇatī nathī? parane jāṇatī nathī em kayān vāt chhe? parane jāṇavā prati te sāvadhān nathī, paramān te tanmay nathī. paramān tanmay thaīne parane jāṇatī nathī em vāt chhe. tethī parane jāṇe chhe em kahīe te asadbhūt vyavahāranay chhe. jemān par-lokālok

PDF/HTML Page 3980 of 4199
single page version

jhaḷake chhe evī potānī paryāyane potāmān tanmay thaīne jāṇe chhe.

niyamasār, gāthā 166mān shrī kundakundāchāryadev kahe chheḥ-

nishchayathī kevaḷī bhagavān ātmasvarūpane dekhe chhe, lokālokane nahi-em jo koi kahe to tene sho doṣh chhe? arthāt kāī doṣh nathī. ahīn nishchay-vyavahār sambandhī em samajavun ke-jemān svanī ja apekṣhā hoy te nishchay-kathan chhe, ane jemān paranī apekṣhā āve te vyavahār-kathan chhe. māṭe kevaḷī bhagavān lokālokane-parane jāṇe-dekhe chhe em kahevun te vyavahār-kathan chhe, ane bhagavān kevaḷī svātmāne jāṇe-dekhe chhe em kahevun te nishchay chhe.

niyamasār, gāthā 169mān kahyun chhe keḥ-

vyavahārathī kevaḷī bhagavān lokālokane jāṇe chhe, ātmāne nahi-em jo koī kahe to tene sho doṣh chhe? arthāt kāī doṣh nathī.

niyamasāranā shuddhopayog adhikāranā shlok 28pamān munirāj kahe chheḥ- “tīrthanāth kharekhar ākhā lokane jāṇe chhe ane teo ek, anagh (nirdoṣh), nij-saukhyaniṣhṭha (nij sukhamān līn) svātmāne jāṇatā nathī-em koī munivar vyavahāramārgathī kahe to tene doṣh nathī.”

ām gnānī-dharmī puruṣh je vivakṣhāthī vāt kahe te vivakṣhā yathārtha samajavī joīe. nishchayathī kevaḷī bhagavān svātmāne jāṇe chhe, lokālokane nahi; ne vyavahārathī kevaḷī bhagavān lokālokane jāṇe chhe, svātmāne nahi- ām ā banne kathan vivakṣhāthī barābar chhe.

paṇ āmān samajavun shun? bhagavān lokālokane jāṇatā nathī em vāt nathī. parantu bhagavānano upayog kharekhar antarmukh svarūpapratyakṣha ane svarūpaniṣhṭha chhe, te lokālokamān tanmay nathī, lokālokamān joḍāīne upayukta nathī. parantu nijānandarasalīn chhe. jo lokālokane, temān tanmay thaīne jāṇe to narkādi kṣhetranā duḥkhanun vedan tene thavānun bane. paṇ em chhe nahi. tethī ja kahyun ke bhagavān lokālokane vyavahārathī jāṇe chhe. ānun nām te sarvagnatvashakti pūrṇabhāve pariṇat thatān je kevaḷagnān thayun te ātmagnānamayī chhe, paragnānamay nathī. gambhīr sūkṣhma vāt chhe bhāī!

ahā! ātmānā jīvatva, prabhutva ādi anantaguṇomān ek sarvagnatvashakti paṇ bhegī pariṇamī rahī chhe. are, lokone potānā antar nidhānanī-chaitanyanidhānanī khabar nathī. ahā! ā sarvagnatvashaktinī pūrṇa pragaṭatā te sarvagnatā athavā kevaḷagnān chhe. ā kevaḷagnān te svalakṣhe svarūpanī ekāgratāthī khīlyun chhe, kāī paranā jagatanā lakṣhe khīlyun chhe em nathī. bhāī! jagat chhe māṭe kevaḷagnān pragaṭayun chhe em nathī. jagat to trikāḷ anādi-anant chhe. jo tene laīne gnān thatun hoy to anādithī ja pratyek jīvane kevaḷagnān hovun joīe. paṇ em chhe nahi. e to jīv jyāre svamān ekāgra thaī, svadravyane ja kāraṇapaṇe grahīne svasthit pariṇame chhe tyāre kevaḷagnān thāy chhe, ane temān jagat ākhun gneyapaṇe jhaḷake chhe. tyān shaktinun pariṇaman svāshrit chhe, parāshrit nathī, ātmagnānamay chhe, paragnānamay nathī. ahā! sarvagnatā e to shaktinī sva-āshraye pūraṇ prasiddhi chhe. paṇ shun thāy? ‘sarvagna’ sāmbhaḷatān ja agnānīone bahāranā gneyo prati lakṣha jāy chhe, paṇ jemānthī sarvagnadashā khīlī te sarvagnatvashakti-sarvagnasvabhāv pratye lakṣha jatun nathī. parantu antarlakṣha thayā vinā sarvagnanī sāchī pratīti thatī nathī.

are! potānā svarūpanā bhān vinā jīv anant kāḷathī rakhaḍe chhe. ahā! sātamī narakamāny te anant vār janmyo-maryo chhe. juo, brahmadatta nāmanā chakravartī marīne sātamī narake gayā chhe, tyān mahāduḥkhanā vedanamān paḍayā chhe. ahīn 700 varṣhanun āyuṣhya bhogavīne, ahīnnā kālpanik sukhanā phaḷamān tetrīs sāgaranā āyunī sthiti bāndhī teo