अपदेसं सपदेसं मुत्तममुत्तं च पज्जयमजादं । पलयं गदं च जाणदि तं णाणमदिंदियं भणियं ।।४१।।
पदार्थेषु कालान्तरितरामरावणादिषु स्वभावान्तरितभूतादिषु तथैवातिसूक्ष्मेषु परचेतोवृत्ति- पुद्गलपरमाण्वादिषु च न प्रवर्तते । कस्मादिति चेत् । इन्द्रियाणां स्थूलविषयत्वात्, तथैव मूर्तविषयत्वाच्च । ततः कारणादिन्द्रियज्ञानेन सर्वज्ञो न भवति । तत एव चातीन्द्रियज्ञानोत्पत्तिकारणं
रागादिविकल्परहितं स्वसंवेदनज्ञानं विहाय पञ्चेन्द्रियसुखसाधनभूतेन्द्रियज्ञाने नानामनोरथविकल्प- जालरूपे मानसज्ञाने च ये रतिं कुर्वन्ति ते सर्वज्ञपदं न लभन्ते इति सूत्राभिप्रायः ।।४०।।
अनागत पदार्थने अने इन्द्रियने) यथोक्तलक्षण ( – यथोक्तस्वरूप, उपर कह्यो तेवा) १ग्राह्य- ग्राहकसंबंधनो असंभव छे.
भावार्थः — इन्द्रियज्ञान, इन्द्रिय साथे पदार्थनो (अर्थात् विषयी साथे विषयनो) सन्निकर्ष – संबंध थाय तो ज, (अने ते पण अवग्रह -ईहा -अवाय -धारणारूप क्रमथी) पदार्थने जाणी शके छे. नष्ट अने अनुत्पन्न पदार्थोनी साथे इन्द्रियनो सन्निकर्ष नहि होवाथी इन्द्रियज्ञान तेमने जाणी शकतुं नथी. माटे इन्द्रियज्ञान हीन छे, हेय छे. ४०.
हवे, अतीन्द्रिय ज्ञान माटे जे जे कहेवामां आवे ते ते (बधुं) संभवे छे एम स्पष्ट करे छेः —
अन्वयार्थः — [अप्रदेशं] जे ज्ञान अप्रदेशने, [सप्रदेशं] सप्रदेशने, [मूर्तं] मूर्तने, [अमूर्तं च] अने अमूर्तने, [अजातं] तथा अनुत्पन्न [च] तेम ज [प्रलयं गतं] नष्ट [पर्यायं] पर्यायने [जानाति] जाणे छे, [तत् ज्ञानं] ते ज्ञान [अतीन्द्रियं] अतीन्द्रिय [भणितम्] कहेवामां आव्युं छे.
१. इन्द्रियगोचर पदार्थ ग्राह्य छे अने इन्द्रिय ग्राहक छे.