उदयगदा कम्मंसा जिणवरवसहेहिं णियदिणा भणिया ।
संसारिणो हि नियमेन तावदुदयगताः पुद्गलकर्मांशाः सन्त्येव । अथ स सत्सु तेषु किं कुर्वन्तम् । क्षपयन्तमनुभवन्तम् । किमेव । कर्मैव । निर्विकारसहजानन्दैकसुखस्वभावानुभवनशून्यः सन्नुदयागतं स्वकीयकर्मैव स अनुभवन्नास्ते न च ज्ञानमित्यर्थः । अथवा द्वितीयव्याख्यानम् — यदि ज्ञाता प्रत्यर्थं परिणम्य पश्चादर्थं जानाति तदा अर्थानामानन्त्यात्सर्वपदार्थपरिज्ञानं नास्ति । अथवा तृतीयव्याख्यानम् – बहिरङ्गज्ञेयपदार्थान् यदा छद्मस्थावस्थायां चिन्तयति तदा रागादिविकल्परहितं स्वसंवेदनज्ञानं नास्ति, तदभावे क्षायिकज्ञानमेव नोत्पद्यते इत्यभिप्रायः ।।४२।। अथानन्तपदार्थ- परिच्छित्तिपरिणमनेऽपि ज्ञानं बन्धकारणं न भवति, न च रागादिरहितकर्मोदयोऽपीति निश्चिनोति — उदयगदा कम्मंसा जिणवरवसहेहिं णियदिणा भणिया उदयगता उदयं प्राप्ताः कर्मांशा
भावार्थः — ज्ञेय पदार्थोरूपे परिणमवुं अर्थात् ‘आ लीलुं छे, आ पीळुं छे’ इत्यादि विकल्परूपे ज्ञेय पदार्थोमां परिणमवुं ते कर्मनो भोगवटो छे, ज्ञाननो भोगवटो नथी. निर्विकार सहज आनंदमां लीन रही सहजपणे जाण्या करवुं ते ज ज्ञाननुं स्वरूप छे; ज्ञेय पदार्थोमां अटकवुं — तेमना सन्मुख वृत्ति थवी, ते ज्ञाननुं स्वरूप नथी. ४२.
(जो एम छे) तो पछी ज्ञेय पदार्थरूप परिणमन जेनुं लक्षण छे एवी (ज्ञेयार्थ- परिणमनस्वरूप) क्रिया अने तेनुं फळ शामांथी उत्पन्न थाय छे (अर्थात् कया कारणथी थाय छे) एम हवे विवेचे छेः —
अन्वयार्थः — [उदयगताः कर्मांशाः] (संसारी जीवने) उदयप्राप्त कर्मांशो (ज्ञानावरणीयादि पुद्गलकर्मना भेदो) [नियत्या] नियमथी [जिनवरवृषभैः] जिनवर- वृषभोए [भणिताः] कह्या छे. [तेषु] जीव ते कर्मांशो होतां, [विमूढः रक्तः दुष्टः वा] मोही, रागी अथवा द्वेषी थयो थको [बन्धं अनुभवति] बंधने अनुभवे छे.
टीकाः — प्रथम तो, संसारीने नियमथी उदयगत पुद्गलकर्मांशो होय ज छे. हवे,
७२प्रवचनसार[ भगवानश्रीकुंदकुंद-