व्यपदेशवत् । न तु यथा पृथग्वर्तिना दात्रेण लावको भवति देवदत्तस्तथा ज्ञानेन ज्ञायको भवत्यात्मा । तथा सत्युभयोरचेतनत्वमचेतनयोः संयोगेऽपि न परिच्छित्तिनिष्पत्तिः । पृथक्त्व- वर्तिनोरपि परिच्छेदाभ्युपगमे परपरिच्छेदेन परस्य परिच्छित्तिर्भूतिप्रभृतीनां च परिच्छित्तिप्रसूति- रनङ्कुशा स्यात् । किंच – स्वतोऽव्यतिरिक्तसमस्तपरिच्छेद्याकारपरिणतं ज्ञानं स्वयं परिणम- मानस्य कार्यभूतसमस्तज्ञेयाकारकारणीभूताः सर्वेऽर्था ज्ञानवर्तिन एव कथंचिद्भवन्ति; किं ज्ञातृज्ञानविभागक्लेशकल्पनया ।।३५।।
तम्हा णाणं जीवो णेयं दव्वं तिहा समक्खादं ।
दव्वं ति पुणो आदा परं च परिणामसंबद्धं ।।३६।।
भवतीति । अथ मतम् --यथा भिन्नदात्रेण लावको भवति देवदत्तस्तथा भिन्नज्ञानेन ज्ञायको भवतु को
दोष इति । नैवम् । छेदनक्रियाविषये दात्रं बहिरङ्गोपकरणं तद्भिन्नं भवतु, अभ्यन्तरोपकरणं तु
देवदत्तस्य छेदनक्रियाविषये शक्तिविशेषस्तच्चाभिन्नमेव भवति; तथार्थपरिच्छित्तिविषये ज्ञानमेवा- भ्यन्तरोपकरणं तथाभिन्नमेव भवति, उपाध्यायप्रकाशादिबहिरङ्गोपकरणं तद्भिन्नमपि भवतु दोषो नास्ति । यदि च भिन्नज्ञानेन ज्ञानी भवति तर्हि परकीयज्ञानेन सर्वेऽपि कुम्भस्तम्भादिजडपदार्था ज्ञानिनो
उष्णता कहेवाय छे तेम. परंतु एम नथी के जेम पृथग्वर्ती दातरडा वडे देवदत्त कापनार छे तेम (पृथग्वर्ती) ज्ञान वडे आत्मा जाणनार ( – ज्ञायक) छे. जो एम होय तो बन्नेने अचेतनपणुं आवे अने बे अचेतननो संयोग थतां पण ज्ञप्ति नीपजे नहि. आत्मा ने ज्ञान पृथग्वर्ती होवा छतां आत्माने ज्ञप्ति थती मानवामां आवे तो तो पर ज्ञान वडे परने ज्ञप्ति थई शके अने राख वगेरेने पण ज्ञप्तिनो उद्भव निरंकुश थाय. (‘आत्मा ने ज्ञान पृथक् छे पण ज्ञान आत्मा साथे जोडावाथी आत्मा जाणवानुं कार्य करे छे’ एम मानवामां आवे तो तो ज्ञान जेम आत्मा साथे जोडाय तेम राख, घडो, थांभलो वगेरे सर्व पदार्थो साथे जोडाय अने तेथी ते पदार्थो पण जाणवानुं कार्य करे. परंतु आम तो बनतुं नथी. तेथी आत्मा ने ज्ञान पृथक् नथी.) वळी, पोताथी अभिन्न एवा समस्त ज्ञेयाकारोरूपे परिणमेलुं जे ज्ञान ते -रूपे स्वयं परिणमनारने, कार्यभूत समस्त ज्ञेयाकारोना कारणभूत सर्व पदार्थो ज्ञानवर्ती ज कथंचित् छे. (माटे) ज्ञाता ने ज्ञानना विभागनी क्लिष्ट कल्पनाथी शुं प्रयोजन छे? ३५.
६०प्रवचनसार[ भगवानश्रीकुंदकुंद-