जे णेव हि संजाया जे खलु णट्ठा भवीय पज्जाया । ते होंति असब्भूदा पज्जाया णाणपच्चक्खा ।।३८।।
शुद्धजीवद्रव्यादिद्रव्यजातीनामिति व्यवहितसंबन्धः । कस्मात् । विसेसदो स्वकीयस्वकीयप्रदेश- कालाकारविशेषैः संकरव्यतिकरपरिहारेणेत्यर्थः । किंच ---यथा छद्मस्थपुरुषस्यातीतानागतपर्याया मनसि चिन्तयतः प्रतिस्फु रन्ति, यथा च चित्रभित्तौ बाहुबलिभरतादिव्यतिक्रान्तरूपाणि श्रेणिकतीर्थकरादि- भाविरूपाणि च वर्तमानानीव प्रत्यक्षेण दृश्यन्ते तथा चित्रभित्तिस्थानीयकेवलज्ञाने भूतभाविनश्च पर्याया युगपत्प्रत्यक्षेण दृश्यन्ते, नास्ति विरोधः । यथायं केवली भगवान् परद्रव्यपर्यायान् परिच्छित्तिमात्रेण
भावार्थः — केवळज्ञान समस्त द्रव्योना त्रणे काळना पर्यायोने युगपद् जाणे छे. अहीं प्रश्न थवायोग्य छे के नष्ट अने अनुत्पन्न पर्यायोने ज्ञान वर्तमान काळे केम जाणी शके? तेनुं समाधानः — जगतमां पण देखाय छे के अल्पज्ञ जीवनुं ज्ञान पण नष्ट अने अनुत्पन्न वस्तुओने चिंतवी शके छे, अनुमान द्वारा जाणी शके छे, तदाकार थई शके छे; तो पछी पूर्ण ज्ञान नष्ट अने अनुत्पन्न पर्यायोने केम न जाणी शके? चित्रपटनी माफक ज्ञानशक्ति ज एवी छे के ते अतीत अने अनागत पर्यायोने पण जाणी शके छे. वळी, आलेख्यत्वशक्तिनी माफक, द्रव्योनी ज्ञेयत्वशक्ति एवी छे के तेमना अतीत अने अनागत पर्यायो पण ज्ञानमां ज्ञेयरूप थाय – जणाय. आ रीते आत्मानी अद्भुत ज्ञानशक्ति अने द्रव्योनी अद्भुत ज्ञेयत्वशक्तिने लीधे केवळज्ञानमां समस्त द्रव्योना त्रणे काळना पर्यायोनुं एक ज समये भासवुं अविरुद्ध छे. ३७.
हवे अविद्यमान पर्यायोनुं (पण) कथंचित् ( – कोई प्रकारे, कोई अपेक्षाए) विद्यमानपणुं कहे छेः —
अन्वयार्थः — [ये पर्यायाः] जे पर्यायो [हि] खरेखर [न एव संजाताः] उत्पन्न थया नथी, तथा [ये] जे पर्यायो [खलु] खरेखर [भूत्वा नष्टाः] उत्पन्न थईने नाश पामी गया छे, [ते] ते [असद्भूताः पर्यायाः] अविद्यमान पर्यायो [ज्ञानप्रत्यक्षाः भवन्ति] ज्ञानप्रत्यक्ष छे. प्र. ९