ये खलु नाद्यापि संभूतिमनुभवन्ति, ये चात्मलाभमनुभूय विलयमुपगतास्ते किला- सद्भूता अपि परिच्छेदं प्रति नियतत्वात् ज्ञानप्रत्यक्षतामनुभवन्तः शिलास्तम्भोत्कीर्णभूतभावि- देववदप्रकम्पार्पितस्वरूपाः सद्भूता एव भवन्ति ।।३८।।
जदि पच्चक्खमजादं पज्जायं पलयिदं च णाणस्स ।
ण हवदि वा तं णाणं दिव्वं ति हि के परूवेंति ।।३९।। जानाति, न च तन्मयत्वेन, निश्चयेन तु केवलज्ञानादिगुणाधारभूतं स्वकीयसिद्धपर्यायमेव स्वसंवित्त्या- कारेण तन्मयो भूत्वा परिच्छिनत्ति जानाति, तथासन्नभव्यजीवेनापि निजशुद्धात्मसम्यक्श्रद्धान- ज्ञानानुष्ठानरूपनिश्चयरत्नत्रयपर्याय एव सर्वतात्पर्येण ज्ञातव्य इति तात्पर्यम् ।।३७।। अथातीताना- गतपर्यायाणामसद्भूतसंज्ञा भवतीति प्रतिपादयति ---जे णेव हि संजाया जे खलु णट्ठा भवीय पज्जाया ये नैव संजाता नाद्यापि भवन्ति, भाविन इत्यर्थः । हि स्फु टं ये च खलु नष्टा विनष्टाः पर्यायाः । किं कृत्वा । भूत्वा । ते होंति असब्भूदा पज्जाया ते पूर्वोक्ता भूता भाविनश्च पर्याया अविद्यमानत्वादसद्भूता भण्यन्ते । णाणपच्चक्खा ते चाविद्यमानत्वादसद्भूता अपि वर्तमानज्ञानविषयत्वाद्वयवहारेण भूतार्था भण्यन्ते, तथैव ज्ञानप्रत्यक्षाश्चेति । यथायं भगवान्निश्चयेन परमानन्दैकलक्षणसुखस्वभावं मोक्षपर्यायमेव तन्मयत्वेन परिच्छिनत्ति, परद्रव्यपर्यायं तु व्यवहारेणेति; तथा भावितात्मना पुरुषेण रागादिविकल्पोपाधि- रहितस्वसंवेदनपर्याय एव तात्पर्येण ज्ञातव्यः, बहिर्द्रव्यपर्यायाश्च गौणवृत्त्येति भावार्थः ।।३८।।
टीकाः — जे (पर्यायो) अद्यापि उत्पन्न थया नथी तथा जे उत्पन्न थईने विलय पामी गया छे, ते (पर्यायो), खरेखर अविद्यमान होवा छतां, ज्ञान प्रति नियत होवाथी (ज्ञानमां निश्चित — स्थिर — चोंटेला होवाथी, ज्ञानमां सीधा जणाता होवाथी) (तीर्थंकरदेवोनी) माफक पोतानुं स्वरूप अकंपपणे (ज्ञानने)े अर्पता एवा (ते पर्यायो), विद्यमान ज छे. ३८.
हवे आ ज अविद्यमान पर्यायोनुं ज्ञानप्रत्यक्षपणुं द्रढ करे छेः —
६६प्रवचनसार[ भगवानश्रीकुंदकुंद-
*ज्ञानप्रत्यक्ष वर्तता थका, पथ्थरना स्तंभमां कोतरायेला भूत अने भावी देवोनी
*प्रत्यक्ष = अक्ष प्रति — अक्षनी सामे — अक्षनी निकटमां — अक्षना संबंधमां होय एवुं.