स्वलक्षणभूतस्वरूपास्तित्वनिश्चितस्यैकस्यार्थस्य स्वलक्षणभूतस्वरूपास्तित्वनिश्चित एवान्य- स्मिन्नर्थे विशिष्टरूपतया संभावितात्मलाभोऽर्थोऽनेकद्रव्यात्मकः पर्यायः । स खलु पुद्गलस्य पुद्गलान्तर इव जीवस्य पुद्गले संस्थानादिविशिष्टतया समुपजायमानः संभाव्यत एव । उपपन्नश्चैवंविधः पर्यायः । अनेकद्रव्यसंयोगात्मत्वेन केवलजीवव्यतिरेक मात्रस्यैकद्रव्यपर्यायस्या- स्खलितस्यान्तरवभासनात् ।।१५२।।

अथ पर्यायव्यक्तीर्दर्शयति — प्रथमविशेषान्तराधिकारे समुदायपातनिका । तद्यथा — अथ पुनरपि शुद्धात्मनो विशेषभेदभावनार्थं नरनारकादिपर्यायरूपं व्यवहारजीवत्वहेतुं दर्शयति — अत्थित्तणिच्छिदस्स हि चिदानन्दैकलक्षणस्वरूपास्ति- त्वेन निश्चितस्य ज्ञातस्य हि स्फु टम् । कस्य । अत्थस्स परमात्मपदार्थस्य अत्थंतरम्हि शुद्धात्मार्थादन्यस्मिन् ज्ञानावरणादिकर्मरूपे अर्थान्तरे संभूदो संजात उत्पन्नः अत्थो यो नरनारकादिरूपोऽर्थः, पज्जाओ सो निर्विकारशुद्धात्मानुभूतिलक्षणस्वभावव्यञ्जनपर्यायादन्यादृशः सन् विभावव्यञ्जनपर्यायो भवति स इत्थंभूतपर्यायो जीवस्य । कैः कृत्वा जातः । संठाणादिप्पभेदेहिं संस्थानादिरहितपरमात्मद्रव्यविलक्षणैः संस्थानसंहननशरीरादिप्रभेदैरिति ।।१५२।। अथ तानेव पर्यायभेदान् व्यक्तीकरोति — णरणारयतिरियसुरा

ṭīkāḥ — svalakṣhaṇabhūt svarūp -astitvathī nishchit (-nakkī thatā) ek arthano (-dravyano), svalakṣhaṇabhūt svarūp -astitvathī ja nishchit evā anya arthamān (-dravyamān) vishiṣhṭarūpe (-bhinna bhinna rūpe) ūpajato je artha (-bhāv), te anekadravyātmak paryāy chhe. te anekadravyātmak paryāy kharekhar, jem pudgalano anya pudgalamān (anekadravyātmak paryāy) ūpajato jovāmān āve chhe tem, jīvano pudgalamān sansthānādithī vishiṣhṭapaṇe (-sansthān vagerenā bhedo sahit) ūpajato anubhavamān āve ja chhe. ane āvo paryāy upapanna (-yogya, ghaṭit, nyāyayukta) chhe; kāraṇ ke je kevaḷ jīvano vyatirekamātra chhe evo askhalit ekadravyaparyāy ja anek dravyonā sanyogātmakapaṇe andaramān avabhāse (-jaṇāy) chhe.

bhāvārthaḥ — joke darek dravyanun svarūp -astitva sadāy bhinna bhinna rahe chhe topaṇ, jem pudgalano anya pudgalanā sambandhe skandharūp paryāy thāy chhe tem jīvano pudgalonā sambandhe devādik paryāy thāy chhe. jīvano āvo anekadravyātmak devādiparyāy ayukta nathī; kāraṇ ke andaramān jotān, anek dravyono sanyog hovā chhatān paṇ, jīv kāī pudgalo sāthe ekarūp paryāy karato nathī, parantu tyān paṇ ekalā jīvano (-pudgalaparyāyathī judo-) askhalit (-potāthī nahi chyut thato) ekadravyaparyāy ja sadāy vartyā kare chhe. 152.

have paryāyanā bhed darshāve chheḥ —

298pravachanasār[ bhagavānashrīkundakund-