Pravachansar (Hindi). Gatha: 92.

< Previous Page   Next Page >


Page 159 of 513
PDF/HTML Page 192 of 546

 

कहानजैनशास्त्रमाला ]
ज्ञानतत्त्व -प्रज्ञापन
१५९
जो णिहदमोहदिट्ठी आगमकुसलो विरागचरियम्हि ।
अब्भुट्ठिदो महप्पा धम्मो त्ति विसेसिदो समणो ।।९२।।
यो निहतमोहदृष्टिरागमकुशलो विरागचरिते ।
अभ्युत्थितो महात्मा धर्म इति विशेषितः श्रमणः ।।९२।।

यदयं स्वयमात्मा धर्मो भवति स खलु मनोरथ एव । तस्य त्वेका बहिर्मोहद्रष्टिरेव विहन्त्री । सा चागमकौशलेनात्मज्ञानेन च निहता, नात्र मम पुनर्भावमापत्स्यते । ततो वीतरागचारित्रसूत्रितावतारो ममायमात्मा स्वयं धर्मो भूत्वा निरस्तसमस्तप्रत्यूहतया नित्यमेव परिणतत्वात् परमवीतरागचारित्रे सम्यगभ्युत्थितः उद्यतः । पुनरपि कथंभूतः । महप्पा मोक्षलक्षण- महार्थसाधकत्वेन महात्मा धम्मो त्ति विसेसिदो समणो जीवितमरणलाभालाभादिसमताभावनापरिणतात्मा स श्रमण एवाभेदनयेन धर्म इति विशेषितो मोहक्षोभविहीनात्मपरिणामरूपो निश्चयधर्मो भणित इत्यर्थः ।।९२।। अथैवंभूतनिश्चयरत्नत्रयपरिणतमहातपोधनस्य योऽसौ भक्तिं करोति तस्य फलं दर्शयति —

जो तं दिट्ठा तुट्ठो अब्भुट्ठित्ता करेदि सक्कारं ।
वंदणणमंसणादिहिं तत्तो सो धम्ममादियदि ।।“८।।

जो तं दिट्ठा तुट्ठो यो भव्यवरपुण्डरीको निरुपरागशुद्धात्मोपलम्भलक्षणनिश्चयधर्मपरिणतं

अन्वयार्थ : — [यः आगमकुशलः ] जो आगममें कुशल हैं, [निहतमोहदृष्टिः ] जिसकी मोहदृष्टि हत हो गई है और [विरागचरिते अभ्युत्थितः ] जो वीतरागचारित्रमें आरूढ़ है, [महात्मा श्रमणः ] उस महात्मा श्रमणको [धर्मः इति विशेषितः ] (शास्त्रमें) ‘धर्म’ कहा हैं ।।९२।।

टीका : — यह आत्मा स्वयं धर्म हो, यह वास्तवमें मनोरथ है । उसमें विघ्न डालनेवाली एक १बहिर्मोहदृष्टि ही है । और वह (बहिर्मोहदृष्टि) तो २आगमकौशल्य तथा आत्मज्ञानसे नष्ट हो जानेके कारण अब मुझमें पुनः उत्पन्न नहीं होगी । इसलिये वीतरागचारित्ररूपसे प्रगटताको प्राप्त (-वीतरागचारित्ररूप पर्यायमें परिणत) मेरा यह आत्मा

आगम विषे कौशल्य छे ने मोहदृष्टि विनष्ट छे वीतराग – चरितारूढ छे, ते मुनि -महात्मा ‘धर्म’ छे. ९२.

१. बहिर्मोहदृष्टि = बहिर्मुख ऐसी मोहदृष्टि । (आत्माको धर्मरूप होनेमें विघ्न डालनेवाली एक बहिर्मोहदृष्टि ही है ।) २. आगमकौशल्य = आगममें कुशलता – प्रवीणता ।