अथ पुनरप्यात्मनोऽत्यन्तविभक्तत्वसिद्धये गतिविशिष्टव्यवहारजीवत्वहेतुपर्यायस्वरूप- मुपवर्णयति — अत्थित्तणिच्छिदस्स हि अत्थस्सत्थंतरम्हि संभूदो ।
प्राणाः कर्तारः कथमनुचरन्ति कथमाश्रयन्ति । न कथमपीति । ततो ज्ञायते कषायेन्द्रियविजय एव पञ्चेन्द्रियादिप्राणानां विनाशकारणमिति ।।१५१।। एवं ‘सपदेसेहिं समग्गो’ इत्यादि गाथाष्टकेन सामान्यभेदभावनाधिकारः समाप्तः । अथानन्तरमेकपञ्चाशद्गाथापर्यन्तं विशेषभेदभावनाधिकारः कथ्यते । तत्र विशेषान्तराधिकारचतुष्टयं भवति । तेषु चतुर्षु मध्ये शुभाद्युपयोगत्रयमुख्यत्वे- नैकादशगाथापर्यन्तं प्रथमविशेषान्तराधिकारः प्रारभ्यते । तत्र चत्वारि स्थलानि भवन्ति । तस्मिन्नादौ नरादिपर्यायैः सह शुद्धात्मस्वरूपस्य पृथक्त्वपरिज्ञानार्थं ‘अत्थित्तणिच्छिदस्स हि’ इत्यादि यथाक्रमेण गाथात्रयम् । तदनन्तरं तेषां संयोगकारणं ‘अप्पा उवओगप्पा’ इत्यादि गाथाद्वयम् । तदनन्तरं शुभाशुभशुद्धोपयोगत्रयसूचनमुख्यत्वेन ‘जो जाणादि जिणिंदे’ इत्यादि गाथात्रयम् । तदनन्तरं कायवाङ्मनसां शुद्धात्मना सह भेदकथनरूपेण ‘णाहं देहो’ इत्यादि गाथात्रयम् । एवमेकादशगाथाभिः आत्मामें सुनिश्चलतया बसता है उसके-) उपरक्तपनेका अभाव होता है । उस अभावसे पौद्गलिक प्राणोंकी परम्परा अटक जाती है ।
इसप्रकार पौद्गलिक प्राणोंका उच्छेद करने योग्य है ।।१५१।।
अब फि र भी, आत्माकी अत्यन्त विभक्तता सिद्ध करनेके लिये, व्यवहार जीवत्वके हेतु ऐसी जो गतिविशिष्ट (देव – मनुष्यादि) पर्यायोंका स्वरूप कहते हैं : —
अन्वयार्थ : — [अस्तित्वनिश्चितस्य अर्थस्य हि ] अस्तित्वसे निश्चित अर्थका (द्रव्यका) [अर्थान्तरे संभूतः ] अन्य अर्थमें (द्रव्यमें) उत्पन्न [अर्थः ] जो अर्थ (-भाव) [स पर्यायः ] वह पर्याय है — [संस्थानादिप्रभेदैः ] कि जो संस्थानादि भेदों सहित होती है ।।१५२।।
जे अर्थ ते पर्याय छे, ज्यां भेद संस्थानादिनो. १५२.