maNuAsurAmarindA ahiddudA indiehin sahajehin .
amIShAn prANinAn hi pratyakShagnAnAbhAvAtparokShagnAnamupasarpatAn tatsAmagrIbhUteShu svarasat evendriyeShu maitrI pravartate . ath teShAn teShu maitrImupagatAnAmudIrNamahAmohakAlAnalakavalitAnAn ‘‘samasukhashIlitamanasAn chyavanamapi dveShameti kimu kAmA . sthalamapi dahati jhaShANAn kimangga punaranggamanggArA’’ ..62.. evamabhedanayen kevalagnAnamev sukhan bhaNyate iti kathanamukhyatayA gAthAchatuShTayen chaturthasthalan gatam . ath sansAriNAmindriyagnAnasAdhakamindriyasukhan vichArayati — maNuAsurAmarindA manujA- surAmarendrA . kathambhUtA . ahiddudA indiehin sahajehin abhidrutA kadarthitA dukhitA . kai . indriyai sahajai . asahantA tan dukkhan taddukhodrekamasahamAnA santa . ramanti visaesu rammesu ramante viShayeShu ramyAbhAseShu iti . ath vistara — manujAdayo jIvA amUrtAtIndriyagnAnasukhAsvAdamalabhamAnA santa mUrtendriy- gnAnasukhanimittan tannimittapanychendriyeShu maitrI kurvanti . tatashcha taptalohagolakAnAmudakAkarShaNamiv viShayeShu tIvratRuShNA jAyate . tAn tRuShNAmasahamAnA viShayAnanubhavanti iti . tato gnAyate panychendriyANi
ab, parokShagnAnavAlonke apAramArthik indriyasukhakA vichAr karate hain : —
anvayArtha : — [manujAsurAmarendrA ] manuShyendra (chakravartI) asurendra aur surendra [sahajai indriyai ] svAbhAvik (parokShagnAnavAlonko jo svAbhAvik hai aisI) indriyonse [abhidrutA ] pIDit vartate hue [tad dukhan ] us dukhako [asahamAnA ] sahan na kar sakanese [ramyeShu viShayeShu ] ramya viShayommen [ramante ] ramaN karate hain ..63..
TIkA : — pratyakSha gnAnake abhAvake kAraN parokSha gnAnakA Ashray lenevAle in prANiyonko usakI (-parokSha gnAnakI) sAmagrIrUp indriyonke prati nijarasase hI (-svabhAvase hI) maitrI pravartatI hai . ab indriyonke prati maitrIko prApta un prANiyonko, udayaprApta mahAmoharUpI kAlAgnine grAs banA liyA hai, isaliye tapta loheke golekI bhAnti (-jaise garam
sur -asur -narapati pIDit varte sahaj indriyo vaDe, nav sahI shake te dukh tethI ramya viShayomAn rame. 63.
110pravachanasAr[ bhagavAnashrIkundakund-