athAsya siddhAgamagnAnatattvArthashraddhAnasanyatatvayaugapadyAtmagnAnayaugapadyasanyatasya kIdRuglakShaN- mityanushAsti —
sanyama samyagdarshanagnAnapurasaran chAritran, chAritran dharma, dharma sAmyan, sAmyan mohakShobh- vihIna AtmapariNAma . tata sanyatasya sAmyan lakShaNam . tatra shatrubandhuvargayo sukhadukhayo prashansAnindayo loShTakAnchanayorjIvitamaraNayoshcha samam ayan mam paroyan sva, ayan mahlAdoyan paritApa, idan mamotkarShaNamidamapakarShaNamayan mamAkinchitkar idamupakArakamidan mamAtmadhAraNamay- kvApi kvApi yathAsambhavamitishabdasyArtho gnAtavya — sa shramaNa sanyatastapodhano bhavati . ya kimvishiShTa . shatrubandhusukhadukhanindAprashansAloShTakAnychanajIvitamaraNeShu sama samachitta iti . tata etadAyAti — shatru- bandhusukhadukhanindAprashansAloShTakAnychanajIvitamaraNasamatAbhAvanApariNatanijashuddhAtmatattvasamyakshraddhAn-
ab, AgamagnAn – tattvArthashraddhAn – sanyatattvake yugapatpanekA tathA AtmagnAnakA yugapatpanA jise siddha huA hai aise is sanyatakA kyA lakShaN hai so kahate hain : —
anvayArtha : — [samashatrubandhuvarga ] jise shatru aur bandhu varga samAn hai, [samasukhadukha ] sukh aur dukh samAn hai, [prashansAnindAsama ] prashansA aur nindAke prati jisako samatA hai, [samaloShTakAnychana ] jise loShTa (miTTIkA DhelA) aur suvarNa samAn hai, [puna ] tathA [jIvitamaraNe sama ] jIvan – maraNake prati jisako samatA hai, vah [shramaNa ] shramaN hai ..241..
TIkA : — sanyam, samyagdarshanagnAnapUrvak chAritra hai; chAritra dharma hai; dharma sAmya hai; sAmya mohakShobh rahit AtmapariNAm hai . isaliye sanyatakA, sAmya lakShaN hai .
vahAn, (1) shatru – bandhuvargamen, (2) sukh – dukhamen, (3) prashansA – nindAmen, (4) miTTIke Dhele aur sonemen, (5) jIvit – maraNamen ek hI sAth, (1) ‘yah merA par (-shatru) hai, yah sva (-svajan) hai;’ (2) ‘yah AhlAd hai, yah paritAp hai,’ (3) ‘yah merA utkarShaN (-kIrti) hai, yah apakarShaN (-akIrti) hai,’ (4) ‘yah mujhe akinchitkar hai, yah upakArak (-upayogI) hai,’ (5) ‘yah merA sthAyitva hai, yah atyanta vinAsh hai’ isaprakAr mohake nindA – prashansA, dukh – sukh, ari – bandhumAn jyAn sAmya chhe,
448pravachanasAr[ bhagavAnashrIkundakund-