athAnaikAgArayasya mokShamArgatvan vighaTayati — mujjhadi vA rajjadi vA dussadi vA davvamaNNamAsejja .
yo hi na khalu gnAnAtmAnamAtmAnamekamagran bhAvayati, sovashyan gneyabhUtan dravyamanyadAsIdati . tadAsAdya cha gnAnAtmAtmagnAnAdbhraShTa svayamagnAnIbhUto muhyati vA, rajyati vA, dveShTi vA; tathAbhUtashcha badhyat ev, na tu vimuchyate . at anaikAgArayasya na mokShamArgatvan siddhayet ..243.. vA dussadi vA davvamaNNamAsejja jadi muhyati vA, rajyati vA, dveShTi vA, yadi chet . kin kRutvA . dravyamanyadAsAdya prApya . sa ka . samaNo shramaNastapodhana . tadA kAle aNNANI agnAnI bhavati . agnAnI san bajjhadi kammehin vivihehin badhyate karmabhirvividhairiti . tathAhi — yo nirvikArasvasamvedanagnAnenaikAgro bhUtvA svAtmAnan na jAnAti tasya chittan bahirviShayeShu gachchhati . tatashchidAnandaikanijasvabhAvAchchyuto bhavati . tatashcha rAgadveShamohai pariNamati . tatpariNaman bahuvidhakarmaNA badhyat iti . tata kAraNAnmokShArthibhi- rekAgratven svasvarUpan bhAvanIyamityartha ..243.. ath nijashuddhAtmani yosAvekAgrastasyaiv mokSho
ab aisA darashAte hain ki — anekAgratAke mokShamArgapanA ghaTit nahIn hotA (arthAt anekAgratA mokShamArga nahIn hai ) : —
anvayArtha : — [yadi ] yadi [shramaNa ] shramaN, [anyat dravyam AsAdya ] anya dravyakA Ashray karake [agnAnI ] agnAnI hotA huA, [muhyati vA ] moh karatA hai, [rajyati vA ] rAg karatA hai, [dveShTi vA ] athavA dveSh karatA hai, to vah [vividhai karmabhi ] vividh karmonse [badhyate ] bandhatA hai ..243..
TIkA : — jo vAstavamen gnAnAtmak AtmArUp ek agra (-viShay) ko nahIn bhAtA, vah avashya gneyabhUt anya dravyakA Ashray karatA hai, aur usakA Ashray karake, gnAnAtmak AtmAke gnAnase bhraShTa vah svayam agnAnI hotA huA moh karatA hai, rAg karatA hai, athavA dveSh karatA hai; aur aisA (-mohI rAgI athavA dveShI) hotA huA bandhako hI prApta hotA hai; parantu mukta nahIn hotA .
isase anekAgratAko mokShamArgapanA siddha nahIn hotA ..243..
vA rAgane vA dveShane, to vividh bAndhe karmane. 243.
452pravachanasAr[ bhagavAnashrIkundakund-