Pravachansar-Hindi (English transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 62 of 513
PDF/HTML Page 95 of 546

 

tatra vipratiShedhasyAvatAra . yathA hi prakAshakasya pradIpasya paran prakAshyatAmApannan prakAshayata svasmin prakAshye na prakAshakAntaran mRugyan svayamev prakAshanakriyAyA samupalambhAt; tathA parichchhedakasyAtmana paran parichchhedyatAmApannan parichchhindata svasmin parichchhedye na parichchhedakAntaran mRugyan svayamev parichchhedanakriyAyA samupalambhAt .

nanu kut Atmano dravyagnAnarUpatvan dravyANAn cha AtmagneyarUpatvan cha ? pariNAm- sambandhatvAt . yata khalu AtmA dravyANi cha pariNAmai sah sambadhyante, tat Atmano dravyAlambanagnAnen dravyANAn tu gnAnamAlambya gneyAkAreN pariNatirabAdhitA pratapati ..36.. tathaivotpAdavyayadhrauvyarUpeN cha tridhA samAkhyAtam . davvan ti puNo AdA paran cha tachcha gneyabhUtan dravyamAtmA bhavati paran cha . kasmAt . yato gnAnan svan jAnAti paran cheti pradIpavat . tachcha svaparadravyan kathambhUtam . pariNAmasambaddhan kathanchitpariNAmItyartha . naiyAyikamatAnusArI kashchidAh ---gnAnan gnAnAntaravedyan prameyatvAt gnaptirUp kriyAmen virodh nahIn AtA, kyonki vah, prakAshan kriyAkI bhAnti, utpattikriyAse viruddha prakArase (bhinna prakArase) hotI hai . jaise jo prakAshyabhUt parako prakAshit karatA hai aise prakAshak dIpakako sva prakAshyako prakAshit karaneke sambandhamen anya prakAshakakI AvashyakatA nahIn hotI, kyonki usake svayamev prakAshan kriyAkI prApti hai; usIprakAr jo gneyabhUt parako jAnatA hai aise gnAyak AtmAko sva gneyake jAnaneke sambandhamen anya gnAyakakI AvashyakatA nahIn hotI, kyonki svayamev gnAn -kriyA kI prApti1 hai . (isase siddha huA ki gnAn svako bhI jAn sakatA hai .)

(prashna) :AtmAko dravyonkI gnAnarUpatA aur dravyonko AtmAkI gneyarUpatA kaise (kisaprakAr ghaTit) hai ?

(uttar) :ve pariNAmavAle honese . AtmA aur dravya pariNAmayukta hain, isaliye AtmAke, dravya jisakA 2Alamban hain aise gnAnarUpase (pariNati), aur dravyonke, gnAnakA

1.koI paryAy svayam apanemense utpanna nahIn ho sakatI, kintu vah dravyake AdhArasedravyamense utpanna hotI hai; kyonki yadi aisA na ho to dravyarUp AdhArake binA paryAyen utpanna hone lagen aur jalake binA tarangen hone lagen; kintu yah sab pratyakSha viruddha hai; isaliye paryAyake utpanna honeke liye dravyarUp AdhAr Avashyak hai . isIprakAr gnAnaparyAy bhI svayam apanemense utpanna nahIn ho sakatI; vah Atmadravyamense utpanna ho sakatI haijo ki ThIk hI hai . parantu gnAn paryAy svayam apanese hI gnAt nahIn ho sakatI yah bAt yathArtha nahIn hai . Atma dravyamense utpanna honevAlI gnAnaparyAy svayam apanese hI gnAt hotI hai . jaise dIpakarUpI AdhAramense utpanna hone vAlI prakAshaparyAy sva -parako prakAshit karatI hai, usI prakAr AtmArUpI AdhAramense utpanna honevAlI gnAnaparyAy svaparako jAnatI hai . aur yah anubhav siddha bhI hai ki gnAn svayam apaneko jAnatA hai .

62pravachanasAr[ bhagavAnashrIkundakund-

3avalamban lekar gneyAkArarUpase pariNati abAdhitarUpase tapatI haipratApavant vartatI hai .

2.gnAnake gneyabhUt dravya Alamban arthAt nimitta hain . yadi gnAn gneyako na jAne to gnAnakA gnAnatva kyA ?

3.gneyakA gnAn Alamban arthAt nimitta hai . yadi gney gnAnamen gnAt na ho to gneyakA gneyatva kyA ?