sadbhUtAsadbhUtatAmAyAnto ye yAvanta paryAyAste tAvantastAtkAlikA ivAtyantasankareNApya- vadhAritavisheShalakShaNA ekakShaN evAvabodhasaudhasthitimavataranti . na khalvetadayuktam — dRuShTA- virodhAt; drashyate hi chhadmasthasyApi vartamAnamiv vyatItamanAgatan vA vastu chintayata samvidAlambitastadAkAra . — kinch chitrapaTIsthAnIyatvAt samvida; yathA hi chitrapaTayAmati- vAhitAnAmanupasthitAnAn vartamAnAnAn cha vastUnAmAlekhyAkArA sAkShAdekakShaN evAvabhAsante, tathA samvidbhittAvapi . — kin cha sarvagneyAkArANAn tAdAtvik tvAvirodhAt; yathA hi pradhvastAnAmanuditAnAn cha vastUnAmAlekhyAkArA vartamAnA ev, tathAtItAnAmanAgatAnAn cha paryAyANAn gneyAkArA vartamAnA ev bhavanti ..37.. pUrvoktA paryAyA vartante pratibhAsante pratisphu ranti . kka . NANe kevalagnAne . kathambhUtA iv . takkAligev tAtkAlikA iv vartamAnA iv . kAsAn sambandhina . tAsin davvajAdINan tAsAn prasiddhAnAn dUsarI pragaT honevAlI), vidyamAnatA aur avidyamAnatAko prApta jo jitanI paryAyen hain, ve sab tAtkAlik (vartamAnakAlIn) paryAyonkI bhAnti, atyanta 1mishrit honepar bhI sab paryAyonke vishiShTa lakShaN spaShTa gnAt hon isaprakAr, ek kShaNamen hI, gnAnamandiramen sthitiko prApta hotI hain . yah (tInon kAlakI paryAyonkA vartamAn paryAyonkI bhAnti gnAnamen gnAt honA) ayukta nahIn hai; kyonki —
(1) usakA dRuShTAntake sAth (jagatamen jo dikhAI detA hai — anubhavamen AtA hai usake sAth ) avirodh hai . (jagatamen ) dikhAI detA hai ki chhadmasthake bhI, jaise vartamAn vastukA chintavan karate hue gnAn usake AkArakA avalamban karatA hai usIprakAr bhUt aur bhaviShyat vastukA chintavan karate hue (bhI) gnAn usake AkArakA avalamban karatA hai .
(2) aur gnAn chitrapaTake samAn hai . jaise chitrapaTamen atIt, anAgat aur vartamAn vastuonke 2AlekhyAkAr sAkShAt ek kShaNamen hI bhAsit hote hain; usIprakAr gnAnarUpI bhittimen (-gnAnabhUmikAmen, gnAnapaTamen ) bhI atIt, anAgat aur vartamAn paryAyonke gneyAkAr sAkShAt ek kShaNamen hI bhAsit hote hain .
(3) aur sarva gneyAkAronkI tAtkAlikatA (vartamAnatA, sAmpratikatA) aviruddha hai . jaise naShTa aur anutpanna vastuonke AlekhyAkAr vartamAn hI hain, usIprakAr atIt aur anAgat paryAyonke gneyAkAr vartamAn hI hain .
64pravachanasAr[ bhagavAnashrIkundakund-
1. gnAnamen samasta dravyonkI tInonkAlakI paryAyen ek hI sAth gnAt hone par bhI pratyek paryAyakA vishiShTa svarUp -pradesh, kAl, AkAr ityAdi visheShatAyen – spaShTa gnAt hotA hai; sankar – vyatikar nahIn hote .
2. Alekhya = Alekhan yogya; chitrit karane yogya .