yadi khalvasaṁbhāvitabhāvaṁ saṁbhāvitabhāvaṁ ca paryāyajātamapratighavijr̥ṁbhitākhaṁḍit- pratāpaprabhuśaktitayā prasabhenaiv nitāntamākramyākramasamarpitasvarūpasarvasvamātmānaṁ prati niyataṁ jñānaṁ na karoti, tadā tasya kutastanī divyatā syāt . ataḥ kāṣṭhāprāptasya paricchedasya sarva- metadupapannam ..39.. athāsadbhūtaparyāyāṇāṁ vartamānajñānapratyakṣatvaṁ dr̥ḍhayati — jai paccakkhamajādaṁ pajjāyaṁ palayidaṁ ca ṇāṇassa ṇa havadi vā yadi pratyakṣo na bhavati . sa kaḥ . ajātaparyāyo bhāviparyāyaḥ . na kevalaṁ bhāviparyāyaḥ pralayitaśca vā . kasya . jñānasya . taṁ ṇāṇaṁ divvaṁ ti hi ke parūveṁti tadjñānaṁ divyamiti ke prarūpayanti, na ke‘pīti . tathā hi — yadi vartamānaparyāyavadatītānāgataparyāyaṁ jñānaṁ kartr̥ kramakaraṇavyavadhān- rahitatven sākṣātpratyakṣaṁ na karoti, tarhi tat jñānaṁ divyaṁ na bhavati . vastutastu jñānamev na bhavatīti . yathāyaṁ kevalī parakīyadravyaparyāyān yadyapi paricchittimātreṇ jānāti, tathāpi niścayanayen sahajānandaikasvabhāve svaśuddhātmani tanmayatven paricchittiṁ karoti, tathā nirmalavivekijano‘pi yadyapi vyavahāreṇ parakīyadravyaguṇaparyāyaparijñānaṁ karoti, tathāpi niścayen nirvikārasvasaṁvedanaparyāye viṣayatvātparyāyeṇ parijñānaṁ karotīti sūtratātparyam ..39.. athātītānāgatasūkṣmādipadārthānindriyajñānaṁ
anvayārtha : — [yadi vā ] yadi [ajātaḥ paryāyaḥ ] anutpanna paryāy [ca ] tathā [pralayitaḥ ] naṣṭa paryāy [jñānasya ] jñānake (kevalajñānake) [pratyakṣaḥ na bhavati ] pratyakṣa na ho to [tat jñānaṁ ] us jñānako [divyaṁ iti hi ] ‘divya’ [ke prarūpayaṁti ] kaun prarūpegā ? ..39..
ṭīkā : — jisane astitvakā anubhav nahīṁ kiyā aur jisane astitvakā anubhav kar liyā hai aisī (anutpanna aur naṣṭa) paryāyamātrako yadi jñān apanī nirvighna vikasit, akhaṁḍit pratāpayukta prabhuśaktike (-mahā sāmarthya ) dvārā balāt atyanta ākramit kare (-prāpta kare), tathā ve paryāyeṁ apane svarūpasarvasvako akramase arpit kareṁ (-ek hī sāth jñānameṁ jñāt hoṁ ) isaprakār unheṁ apane prati niyat na kare (-apanemeṁ niścit na kare, pratyakṣa na jāne), to us jñānakī divyatā kyā hai ? isase (yah kahā gayā hai ki) parākāṣṭhāko prāpta jñānake liye yah sab yogya hai
bhāvārtha : — ananta mahimāvān kevalajñānakī yah divyatā hai ki vah ananta dravyoṁkī samasta paryāyoṁko (atīt aur anāgat paryāyoṁko bhī) sampūrṇatayā ek hī samay pratyakṣa jānatā hai ..39..