atthaṁ akkhaṇivadidaṁ īhāpuvvehiṁ je vijāṇaṁti .
ye khalu viṣayaviṣayisannipātalakṣaṇamindriyārthasannikarṣamadhigamya kramopajāyamāne- nehādikaprakrameṇ paricchindanti, te kilātivāhitasvāstitvakālamanupasthitasvāstitvakālaṁ vā na jānātīti vicārayati ---atthaṁ ghaṭapaṭādijñeyapadārthaṁ . kathaṁbhūtaṁ . akkhaṇivadidaṁ akṣanipatitaṁ indriyaprāptaṁ indriyasaṁbaddhaṁ . itthaṁbhūtamarthaṁ īhāpuvvehiṁ je vijāṇaṁti avagrahehāvāyādikrameṇ ye puruṣā vijānanti hi sphu ṭaṁ . tesiṁ parokkhabhūdaṁ teṣāṁ sambandhi jñānaṁ parokṣabhūtaṁ sat ṇādumasakkaṁ ti paṇṇattaṁ sūkṣmādipadārthān jñātumaśakyamiti prajñaptaṁ kathitam . kaiḥ . jñānibhiriti . tadyathā --cakṣurādīndriyaṁ ghaṭapaṭādipadārthapārśve gatvā paścādarthaṁ jānātīti sannikarṣalakṣaṇaṁ naiyāyikamate . athavā saṁkṣepeṇendriyārthayoḥ saṁbandhaḥ sannikarṣaḥ sa ev pramāṇam . sa ca sannikarṣa ākāśādyamūrtapadārtheṣu deśāntaritamervādi-
ab, indriyajñānake liye naṣṭa aur anutpannakā jānanā aśakya hai (arthāt indriyajñān hī naṣṭa aur anutpanna padārthoṁko -paryāyoṁko nahīṁ jān sakatā) aisā nyāyase niścit karate haiṁ .
anvayārtha : — [ye ] jo [akṣanipatitaṁ ] akṣapatit arthāt indriyagocar [arthaṁ ] padārthako [īhāpūrvaiḥ ] īhādik dvārā [vijānanti ] jānate haiṁ, [teṣāṁ ] unake liye [parokṣabhūtaṁ ] kahā hai ..40..
ṭīkā : — viṣay aur viṣayīkā 2sannipāt jisakā lakṣaṇ (-svarūp) hai, aise indriy aur padārthake 3sannikarṣako prāpta karake, jo anukramase utpanna īhādikake kramase jānate haiṁ ve use nahīṁ jān sakate jisakā sva -astitvakāl bīt gayā hai tathā jisakā sva- astitvakāl upasthit nahīṁ huā hai kyoṁki (-atīt -anāgat padārtha aur indriyake) yathokta
īhādipūrvak jāṇatā je akṣapatit padārthane, tene parokṣa padārtha jāṇavuṁ śakya nā — jinajī kahe .40.
68pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1parokṣabhūt padārthako [jñātuṁ ] jānanā [aśakyaṁ ] aśakya hai [iti prajñaptaṁ ] aisā sarvajñadevane
1. parokṣa = akṣase par arthāt akṣase dūr hove aisā; indriy agocar .
2. sannipāt = milāp; saṁbaṁdh honā vah .3. sannikarṣa = saṁbaṁdh, samīpatā .